Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1197 2219280 2212673 2026-08-06T01:46:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219280 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit ng paksa. --> [[Talaksan:CMAP_-_Centre_de_Mathématiques_Appliquées_de_l'Ecole_polytechnique_(25911635211).jpg|thumb|Isa ang matematika sa mga larangang itinuturo sa lahat ng antas ng edukasyon.]] '''Matemátiká'''<ref name=":0">{{Cite web |title=matematika - Diksiyonaryo |url=https://diksiyonaryo.ph/search/matematika |access-date=13 Hunyo 2024 |website=diksiyonaryo.ph}}</ref> o '''sipnayan'''<ref name="maugnayin"/> ang larangan ng [[kaalaman]] na pangunahing nakatuon sa mga bilang, komputasyon, pormula, estraktura, hugis, espasyo, kantidad, at ang mga pagbabago nito. Dahil sa lawak ng saklaw ng larangan, wala itong napagkakasunduang isang tiyak na kahulugan, bagamat may mga [[matematiko]] at akademikong nagsubok na bigyang-kahulugan ito sa kasaysayan. Ang modernong matematika ay nahahati sa mga pangunahing sangay na kinabibilangan ng [[teorya ng bilang]], [[alhebra]], [[heometriya]], at [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]]. Itinuturing ito bilang isang napakahalagang larangan kung saan nakaangkla ang ibang mga larangan, tulad halimbawa ng [[likas na agham]], [[inhinyera]], [[medisina]], [[pananalapi]], [[agham pangkompyuter]], at [[agham panlipunan]]. Bagamat ginagamit ang larangan sa pagmomodelo sa mga penomena, hiwalay sa mga maagham na teorya at eksperimento ang mga pangunahing katotohanan ng matematika. May ilang sangay na nadebelop upang magamit sa ibang mga larangan, tulad ng [[estadistika]] at [[teorya ng laro]], at madalas na ginugrupo sa ilalim ng [[matematikang nalalapat]]. Samantala, may mga sangay naman na hiwalay na nadebelop nang walang gamit sa simula, at ginugrupo sa ilalim ng [[purong matematika]], bagamat kalauna'y nakahanap rin ang mga ito ng paggamit dahil sa samu't saring dahilan, tulad ng pag-usad ng [[teknolohiya]]. Sentro sa mga gawain sa matematika ang paghahanap sa mga katangian ng mga [[matematikal na bagay|basal na bagay]] ({{lang-en|abstract objects}}) gamit ang [[pagdadahilan]] upang [[matematikal na patunay|patunayan]] ang mga ito. Madalas ito ay isang likas na [[Kabasalan (matematika)|kabasalan]], o di kaya'y mga entidad na itinuturing na may mga partikular na katangian o mga [[aksoma]]. ''Patunay'' ang tawag sa mga resultang ginamitan ng sunod-sunod na paglalapat ng mga [[tuntuning imperensiyal|tuntunin]] sa [[imperensiya]] upang masabing totoo nga ito. Kasama sa mga resultang ito ay ang mga napatunayan na'ng [[teorema]], aksoma, at ilang mga panimulang katangian na kinilala bilang mga tunay na simulain sa paggawa ng teorya. [[Sinaunang Gresya|Mga Griyego]] ang nagpasimula sa paggamit ng mga patunay sa matematika. Pinakasikat sa mga patunay ng [[matematikang Griyego]] ang ''[[Mga Elemento ni Euclides|Mga Elemento]]'' ni [[Euclides]]. Simula pa noon, hinahati na ang matematika sa dalawang sangay: heometriya at [[aritmetika]]. Nagbago ito simula noong ika-16 na siglo, nang sinama ang [[alhebra]] at [[kalkulo]]. Mula sa puntong yon, naging madalas na ang paggamit ng matematika upang makagawa ng mga [[pagtuklas]] sa agham. Naging sentro ng debate noong ika-19 na siglo ang mga [[haligi ng matematika]], na nagbigay-daan upang mabuo ang [[sistemang aksomatiko]]. Sa modernong panahon, kasalukuyang kinilala ng [[Mathematics Subject Classification]] ang 60 larangan bilang mga pangunahing sangay ng matematika.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Dunne |first1=Edward |last2=Hulek |first2=Klaus |author2-link=Klaus Hulek |date=March 2020 |title=Mathematics Subject Classification 2020 |url=https://www.ams.org/journals/notices/202003/rnoti-p410.pdf |url-status=live |journal=Notices of the American Mathematical Society |language=en |volume=67 |issue=3 |pages=410–411 |doi=10.1090/noti2052 |issn=0002-9920 |eissn=1088-9477 |lccn=sf77000404 |oclc=1480366 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803203928/https://www.ams.org/journals/notices/202003/rnoti-p410.pdf |archive-date=3 Agosto 2021 |access-date= |quote= |doi-access=free}}</ref> == Etimolohiya == Direktang [[salitang hiram|hiniram]] ang salitang "matematika" sa [[wikang Kastila]] na ''matemática,<ref name=":0" />'' na nagmula naman mula sa [[wikang Griyego]] na ''mathēmatiká'' ({{Lang-gr|μαθηματικά}}). Nagmula naman ito mula sa [[Sinaunang Gresya|sinaunang Griyegong]] ''máthēma'' ({{Lang-gr|μάθημα}}, {{Literal na pagsasalin|mga bagay na nalalaman}}), na nanganguhulugang "[[agham]]" o "[[Edukasyon|pag-aaral]]", bagamat nagkaroon ito ng mas makitid na kahulugan pagsapit ng [[panahong klasikal]] sa [[Gresya]].<ref name="EOD_n">{{cite encyclopedia |title=Mathematic (n.) |dictionary=[[Online Etymology Dictionary]] |url=https://www.etymonline.com/word/mathematic |access-date= |last=Harper |first=Douglas |date=28 Marso 2019 |language=en |trans-title=Matematika (png.) |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307093926/http://etymonline.com/index.php?term=mathematic&allowed_in_frame=0 |archive-date=7 Marso 2013 |url-status=live}}</ref>{{efn|Halimbawa nito ang paggamit ni [[Platon]] sa ika-6 na aklat, bahagi 510c ng kanyang ''[[Republika (Platon)|Republika]]'', bagamat hindi niya itong direktang sinabi.<ref>{{cite book|author=Platon|year=1969|orig-date=375 BKP|author-link=Platon|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 |title=Republic|trans-title=Republika|lang=en|translator=Paul Shorey|publisher=Harvard University Press|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224152747/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 |archive-date=24 Pebrero 2024}}</ref>}} Ang [[pang-uri]] nito ay ''mathēmatikós'' ({{Lang-gr|μαθηματικός}}), na nangangahulugang "mahilig mag-aral"; dito nanggaling ang salitang "matematikal".<ref>{{cite encyclopedia |title=Mathematical (adj.) |dictionary=[[Online Etymology Dictionary]] |url=https://www.etymonline.com/word/mathematical |access-date= |last=Harper |first=Douglas |date=22 Disyembre 2018 |language=en |trans-title=Matematikal (pnu.) |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126170916/https://www.etymonline.com/word/mathematical |archive-date=26 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> ''Mathēmatikoi'' ({{Lang-gr|μαθηματικοί}}) ang tawag noon sa mga estudyante, bagamat dito nanggaling ang salitang "[[matematiko]]". Ang mga tagasunod ng [[Pitagorasismo]] ang nagpakitid sa kahulugan nito upang tukuyin lamang ang [[aritmetika]] at [[heometriya]]. Pagsapit ng kapanahunan ni [[Aristoteles]], ganito na ang kahulugan ng matematika.<ref>{{cite journal |last=Perisho |first=Margaret W. |date=Tagsibol 1965 |title=The Etymology of Mathematical Terms |url=https://archive.org/details/sim_pi-mu-epsilon-journal_spring-1965_4_2/page/62 |trans-title=Ang Etimolohiya ng mga Terminong Pangmatematika |journal=[[Pi Mu Epsilon Journal]] |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=62–66 |issn=0031-952X |jstor=24338341 |lccn=58015848 |oclc=1762376}}</ref> [[Astrolohiya]] (o sa ibang kaso, [[astronomiya]]) ang karaniwang ibig sabihin ng matematika hanggang noong bago ang ika-16 na siglo. Nagbago ang kahulugan nito patungo sa modernong kahulugan nito pagsapit ng ika-19 na siglo. Nagresulta ang pagbabagong ito sa mga maling pagsasalin sa naturang salita; halimbawa, maling naisalin ang babala ni [[Agustin ng Hipona|San Agustin]] sa mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]] sa kanyang kasulutan kontra sa mga ''mathematici''. Astrologo ang ibig sabihin nito nung panahong niya, hindi matematiko, bagamat ginagamit pa rin ang pagkakamaling ito ng mga panatiko upang ikondena ang mga matematiko.<ref name="Boas">{{cite book |last=Boas |first=Ralph P. |author-link=Ralph P. Boas Jr. |title=Lion Hunting and Other Mathematical Pursuits: A Collection of Mathematics, Verse, and Stories |url=https://archive.org/details/lionhuntingother0000boas |publisher=[[Mathematical Association of America]] |year=1995 |isbn=978-0-88385-323-8 |editor-last1=Alexanderson |editor-first1=Gerald L. |page=[https://archive.org/details/lionhuntingother0000boas/page/257 257] |language=en |trans-title=Pangangaso sa Leon at Ibang Mga Tunguhing Matematikal: Koleksyon ng Matematika, Berso, at Kuwento |chapter=What Augustine Didn't Say About Mathematicians |trans-chapter=Kung Anong Hindi Sinabi ni San Agustin Patungkol sa mga Matematiko |lccn=94078313 |oclc=633018890 |editor-last2=Mugler |editor-first2=Dale H.}}</ref> Sa wikang Kastila nagmula ang modernong salitang Tagalog na "matematika". Ang ''matemática'' ay isang [[Pangngalan|pangngalang]] isahan ({{Lang-en|singular noun}}); ang maramihan nito ay ''matemáticas'', na siyang opisyal na salin nito sa wikang Kastila.<ref name="GALL">{{Cite web |last=Gallardo |first=Susana |date=7 Agosto 2013 |title=Matemática o matemáticas ¿Una cuestión de número? |trans-title=''Matemática'' o ''matemáticas'' Tanong ng bilang? |url=https://nexciencia.exactas.uba.ar/matematica-matematicas-lexicografia |website=NEXciencia |publisher=[[Pamantasan ng Buenos Aires]] |language=es |access-date=13 Hunyo 2024 |archive-date=18 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518152406/https://nexciencia.exactas.uba.ar/matematica-matematicas-lexicografia |url-status=dead }}</ref> Ganito rin ang kaso sa ibang [[mga wikang Romanse]], lalo na sa [[wikang Ingles]] na ''mathematics''. May mga teorya na dahil ito sa pagsalin sa sinaunang Griyego na ''ta mathēmatiká'' ({{Lang-gr|τὰ μαθηματικά}}), na nangangahulugang "lahat ng mga may kinalaman sa matematika", bagamat posible rin na nagmula lang din ito sa pang-uri nito at ginaya ng mga mananalitang Ingles ang lohika ng mga salitang ''physics'' ([[pisika]]) at ''metaphysics'' ([[metapisika]]), na parehong nasa anyong maramihan kahit na isahan lang ito. Pinapaikli rin ang salita bilang ''math'', na popular na ginagamit din sa Pilipinas, o ''maths'' sa [[Wikang Ingles|Britanikong Ingles]].<ref>{{cite web |title=Maths (Noun) |url=https://www.oed.com/dictionary/maths_n |access-date= |website=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Math (Noun³) |url=https://www.oed.com/dictionary/math_n3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404201407/http://oed.com/view/Entry/114982 |archive-date=4 Abril 2020 |access-date= |website=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en}}</ref> Samantala, isang [[neolohismo]] ang salitang "sipnayan". Nagmula ito sa diksiyonaryong ''[[Maugnaying Talasalitaan]]'' (1969) bilang bahagi ng mga mungkahi ng paggawa ng mga [[Wikang Filipino|salitang Pilipino]] na kombinasyon ng mga [[Mga wika sa Pilipinas|wikang rehiyon ng Pilipinas]]. Sa salitang ito, nabuo ito mula sa pinagsamang [[Mga wikang Bisaya|salitang Bisaya]] na ''isip'' ("matematika") at hanayan. Tulad ng marami sa mga mungkahi ng diksiyonaryo, hindi ito madalas gamitin sa karaniwang diskurso.<ref>{{Cite book|title=Tradisyon at wikang Filipino|url=https://books.google.com/books?id=9Y9kAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|publisher=Sentro ng Wikang Filipino, Sistemang Unibersidad ng Pilipinas|date=1997|isbn=978-971-8781-69-2|language=tl|first=Virgilio S.|last=Almario}}</ref><ref name="maugnayin">{{Maugnayin|salita=sipnayan|pahina=39}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng matematika}} === Sinaunang panahon === {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=280|direction=horizontal|image1=Euclid statue, Oxford University Museum of Natural History, UK - 20080315.jpg|image2=Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg|image3=Raffael 068.jpg|image4=Hipparchus by Raphael.jpg|footer=Taas pababa, kaliwa pakanan: [[Euclides]], [[Arkimedes]], [[Pitagoras]]. at [[Hiparco]].}}Tinatayang [[pagbibilang|nagbibilang]] na ang mga [[sinaunang tao]] simula pa noong {{BKP|44000|link=y}}.<ref>{{Cite web |title=Early Human Counting Tools |trans-title=Mga Sinaunang Kagamitang Pambilang ng mga Tao |url=https://mathtimeline.weebly.com/early-human-counting-tools.html |access-date= |website=Math Timeline |language=en}}</ref> Kaya nilang magbilang ng parehong mga pisikal at abstraktong bagay tulad ng araw, buwan, taon, at panahon.<ref>{{Cite book |last=Zaslavsky |first=Claudia |author-link=Claudia Zaslavsky |title=Africa Counts: Number and Pattern in African Culture. |date=1999 |publisher=Chicago Review Press |isbn=978-1-61374-115-3 |language=en |trans-title=Nagbibilang ang Aprika: Bilang at Terno sa Kulturang Aprikano. |oclc=843204342}}</ref> Ganito nagsimula ang matematika hanggang noong {{BKP|3000|link=}}, nang nagsimulang gamitin ng mga taga-[[Babylonia]] at [[sinaunang Ehipto|Ehipto]] ang mga panimulang elemento ng [[aritmetika]], [[heometriya]], at maging [[alhebra]] sa kanilang mga gawain, tulad ng [[pagbubuwis]], [[pera]], [[konstruksiyon]], at [[astronomiya]].{{sfn|Kline|1990|loc=Kabanata 1}} Tinatayang ginawa noong {{BKP|2000}} hanggang {{BKP|1800}} ang mga pinakalumang tekstong pangmatematika sa [[Mesopotamia]] at Ehipto. Marami sa mga ito ang nagpapahiwatig na alam na nila (o may ideya sila kahit papaano) ang konsepto ng [[teorema ni Pitagoras]], <math class="inline">a^2 + b^2 = c^2</math>. Sa [[matematika ng Babylonia]] unang lumitaw sa kasaysayan ang apat na pangunahing operasyon ng [[mababang aritmetika]]: [[pagdaragdag]], [[pagbabawas]], [[pagpaparami (matematika)|pagpaparami]], at [[paghahati]]. Gumamit din sila ng [[notasyong posisyonal]] na nakaayon sa [[seksahesimal]] na sistema ng bilang, na ginagamit pa rin sa modernong panahon para sa pagbibilang ng oras at [[anggulo]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" pp. 24–27}} Nagsimulang maging ganap na larangan ang [[Matematikang Griyego|matematika ng mga sinaunang Griyego]] pagsapit ng {{BKP|ika-6 na siglo|link=}}, at hinihiwalay na ito mula sa agham ng ilang mga Griyego tulad ng mga tagasunod ni [[Pitagoras]].<ref>{{cite book |last=Heath |first=Thomas Little |author-link=Thomas Heath (klasista) |url=https://archive.org/details/historyofgreekma0002heat/page/n14 |title=A History of Greek Mathematics: From Thales to Euclid |date=1981 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-24073-2 |location=New York |page=1 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematikang Griyego: Mula Tales hanggang Euclides |orig-date=1921 |url-access=registration}}</ref> Bandang {{BKP|300|link=}}, sinimulang kolektahin ni [[Euclides]] ang kaalaman ng mga Griyego sa matematika sa pamamagitan ng paggawa ng mga [[palagay]] at mga unang prinsipyo, na kalauna'y nagresulta upang mabuo ang [[kaparaanang aksomatiko]] na ginagamit sa matematika magpahanggang ngayon.<ref>{{Cite journal |last=Mueller |first=I. |date=1969 |title=Euclid's Elements and the Axiomatic Method |url=https://archive.org/details/british-journal-for-the-philosophy-of-science_1969-12_20_4/page/289 |trans-title=''Mga Elemento'' ni Euclides at ang Kaparaanang Aksomatiko |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |language=en |volume=20 |issue=4 |pages=289–309 |doi=10.1093/bjps/20.4.289 |issn=0007-0882 |jstor=686258}}</ref> Kinokonsidera ang kanyang aklat na [[Mga Elemento ni Euclides|''Mga Elemento'']] bilang isa sa mga pinakamatatagumpay na nalathalang aklat sa kasaysayan.{{sfn|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}} Si [[Arkimedes]] ang itinuturing na pinakamahusay na matematiko ng sinaunang panahon dahil sa kanyang mga nagawa sa larangan,{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 120}} kabilang na ang mga [[solido ng paglibot]] ({{lang-en|solid of revolution}}) at ang [[paraang sapilitan]] ({{lang-en|method of exhaustion}}) upang makompyut ang [[sukat]] ng isang [[parabola]] gamit ang [[serye (matematika)|sumasyon ng isang seryeng walang-hanggan]], paraang di nalalayo sa modernong konsepto ng [[kalkulo]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 130}} Bukod dito, ilan sa mga natatanging ambag ng mga sinaunang Griyego ay ang pag-aaral sa mga [[Apa (matematika)|apa]] ({{lang-en|conic}}), [[trigonometriya]], at mga simulain ng [[alhebra]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 180}}{{sfn|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 162}}{{sfn|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 145}} Ang pinakaginagamit na sistema ng bilang ngayon, [[Sistemang pambilang Hindu-Arabo|sistemang Hindu-Arabo]], ay [[Matematika ng India|nagsimula sa India]] noong {{KP|unang milenyo}} at naipasa sa [[Kanluraning Mundo]] sa pamamagitan ng [[matematikang Islam]].<ref>{{cite book |last=Ore |first=Øystein |author-link=Øystein Ore |url={{GBurl|id=Sl_6BPp7S0AC|pg=IA19}} |title=Number Theory and Its History |publisher=Courier Corporation |year=1988 |isbn=978-0-486-65620-5 |pages=19–24 |language=en |trans-title=Teorya ng bilang at ang Kasaysayan nito |access-date=}}</ref> Bukod dito, sa India rin nagsimula ang modernong kahulugan at pagtataya sa [[sine at cosine]], gayundin sa isang sinaunang anyo ng [[Serye (matematika)|seryeng walang-hanggan]].<ref>{{cite journal |last=Singh |first=A. N. |date=Enero 1936 |title=On the Use of Series in Hindu Mathematics |trans-title=Ukol sa Paggamit ng Serye sa Matematikang Hindu |journal=Osiris |language=en |volume=1 |pages=606–628 |doi=10.1086/368443 |jstor=301627 |s2cid=144760421 | issn = 0369-7827}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kolachana |first1=A. |title=Studies in Indian Mathematics and Astronomy |last2=Mahesh |first2=K. |last3=Ramasubramanian |first3=K. |publisher=Springer |year=2019 |isbn=978-981-13-7325-1 |series=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |publication-place=Singapore |pages=438–461 |language=en |trans-title=Pag-aaral sa Matematika at Astronomiya ng India |chapter=Use of series in India |trans-chapter=Paggamit ng serye sa India |doi=10.1007/978-981-13-7326-8_20 |s2cid=190176726}}</ref> === Mula Gitnang Kapanahunan === {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=280|direction=horizontal|image1=Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|image2=Carl Friedrich Gauss.jpg|image3=Leonhard Euler - Jakob Emanuel Handmann (Kunstmuseum Basel).jpg|image4=Kurt Gödel.png|footer=Taas pababa, kaliwa pakanan: [[Rene Descartes]], [[Carl Friedrich Gauss]], [[Leonhard Euler]], at [[Kurt Gödel]].}}Noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]], lalo na noong ika-9 at ika-10 siglo, nagkaroon ng mga mahahalagang pag-abante sa pag-aaral sa matematikang Griyego sa [[Gitnang Silangan]]. Pinakamahalaga sa mga ito ay ang pagdebelop sa [[alhebra]], gayundin sa [[trigonometriyang pang-ispero]] ({{lang-en|spherical trigonometry}}) at [[Panghiwalay ng desimal|tuldok pandesimal]] sa sistema ng bilang.<ref>{{Cite book |last=Saliba |first=George |author-link=George Saliba |title=A history of Arabic astronomy: planetary theories during the golden age of Islam |url=https://archive.org/details/historyofarabica0000sali |date=1994 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-7962-0 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng astronomiyang Arabo: mga teoryang pamplaneta noong ginintuang panahon ng Islam |oclc=28723059}}</ref> Nagmula sa Persia ang karamihan sa mga mahahalagang matematiko ng panahong ito, tulad nina [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī|Al-Khwarizmi]], [[Omar Khayyam]], at [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]].<ref>{{cite journal |last=Faruqi |first=Yasmeen M. |year=2006 |title=Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise |trans-title=Mga ambag ng mga iskolar na Muslim sa maagham na tunguhin |url=https://eric.ed.gov/?id=EJ854295 |url-status=live |journal=International Education Journal |language=en |publisher=Shannon Research Press |volume=7 |issue=4 |pages=391–399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114165547/https://eric.ed.gov/?id=EJ854295 |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=}}</ref> Sinalin ang mga gawa nila gayundin ang mga gawa ng mga Griyego at Arabo sa [[wikang Latin]], na kalauna'y nakarating sa Europa noong [[Gitnang Kapanahunan]].<ref>{{cite journal |last=Lorch |first=Richard |date=Hunyo 2001 |title=Greek-Arabic-Latin: The Transmission of Mathematical Texts in the Middle Ages |trans-title=Griyego-Arabo-Latin: Ang Paglipat ng mga Tekstong Matematikal sa Gitnang Kapanahunan |url=https://epub.ub.uni-muenchen.de/15929/1/greek-arabic-latin.pdf |url-status=live |format=PDF |journal=Science in Context |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=14 |issue=1–2 |pages=313–331 |doi=10.1017/S0269889701000114 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217160922/https://epub.ub.uni-muenchen.de/15929/1/greek-arabic-latin.pdf |archive-date=17 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=146539132}}</ref> Bumilis ang pag-usad ng matematika sa [[kanlurang Europa]] pagsapit ng [[maagang modernong panahon]]. Sa panahong ito lumitaw ang mga [[baryable]] at notasyong simboliko na unang ginamit ni [[François Viète]]. Ginawa naman ni [[John Napier]] ang konsepto ng [[logaritmo]], na nagpabilis sa mga kalkulasyon sa astronomiya at [[paglalayag]]. Si [[Rene Descartes]] ang nagpakilala sa konsepto ng [[Sistema ng koordinado|koordinado]], na nakatulong upang magamit ang alhebra sa [[heometriya]]. Samantala, magkahiwalay namang naimbento nang sabay ang [[kalkulo]] nina [[Isaac Newton]] at [[Gottfried Leibniz]]. Si [[Leonhard Euler]] naman ang kinokonsidera bilang ang pinakamahalagang matematiko ng ika-18 siglo dahil sa kanyang paggawa ng isang pamantayang terminolohiya para sa mga larangang ito gayundin sa mga pagkumpleto niya sa mga ito sa pamamagitan ng pagtuklas at pagpapatunay sa samu't-saring mga teorema.<ref>{{Cite book |last=Kent |first=Benjamin |url=http://rguir.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/16963/1/9781984668677.pdf |title=History of Science |publisher=Bibliotex Digital Library |year=2022 |isbn=9781984668677 |volume=2 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Agham |format=PDF |url-status=dead |access-date=16 Hunyo 2024 |archive-date=16 Hunyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616032343/http://rguir.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/16963/1/9781984668677.pdf }}</ref> Si [[Carl Friedrich Gauss]] naman ang kinokonsiderang pinakamahalagang matematiko ng ika-19 na siglo dahil sa kanyang mga ambag sa alhebra, [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]], [[heometriyang deribatibo]], [[matris (matematika)|matris]], [[teorya ng bilang]], at [[estadistika]].<ref>{{cite journal |last=Archibald |first=Raymond Clare |author-link=Raymond Clare Archibald |date=Enero 1949 |title=History of Mathematics After the Sixteenth Century |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1949-01_56_1/page/35 |trans-title=Kasaysayan ng Matematika Matapos ng Ika-16 na Siglo |journal=The American Mathematical Monthly |series=Part 2: Outline of the History of Mathematics |language=en |volume=56 |issue=1 |pages=35–56 |doi=10.2307/2304570 |jstor=2304570}}</ref> Samantala, nilathala naman ni [[Kurt Gödel]] ang kanyang [[Mga teorema ng di-pagkakumpleto ni Gödel|mga teorema ng di-pagkakumpleto]] ({{lang-en|incompleteness theorems}}) na nagpabago sa matematika dahil sa ideya na may mga totoong proposisyon na hindi kailanman mapapatunayan sa isang konsistent na sistemang aksomatiko na kayang ilarawan ang [[aritmetika]].<ref name="Raatikainen_2005">{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=Oktubre 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |trans-title=Ukol sa Kahalagahang Pilosopikal ng mga Teorema ng Di-Pagkakumpleto ni Gödel |url=https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |url-status=live |journal=Revue Internationale de Philosophie |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |jstor=23955909 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112212555/https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |archive-date=12 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=52083793}}</ref> Mabilis ang pag-usad ng matematika sa ika-20 siglo at papasok sa ika-21 siglo, lalo na sa tulong ng mga makabagong teknolohiya tulad ng mga [[kompyuter]] at [[superkompyuter]]. Noong 2006 halimbawa, nasa database ng dyornal na ''[[Mathematical Reviews]]'' ang mahigit kumulang 1.9 milyong papeles at aklat simula noong unang isyu nito noong 1940, na nadadagdagan pa nang 75 libo kada taon, karamihan mga bagong teorema at ang kani-kanilang mga patunay.{{sfn|Sevryuk|2006|pp=101–109}} == Pagsulat at terminolohiya == {{Main|Notasyong matematikal|Wika ng matematika}} [[Talaksan:Sigma summation notation.svg|thumb|Pagsulat sa [[sumasyon]].]] Ginagamit ang [[notasyong pangmatematika]] sa [[agham]] at [[inhinyera]] para ipakita ang mga komplikadong konsepto at katangian sa paraang konsistent, tiyak, at tumpak. Gumagamit ang mga ito ng mga simbolo para sa mga [[Operasyon (matematika)|operasyon]], di-tiyak na bilang, [[Relasyon (matematika)|relasyon]], at ibang mga bagay sa matematika, kung saan pinagsasama sila sa isang ekspresyon o pormula. [[Baryable]] ang tawag sa mga simbolong ginagamit para sa mga bilang at ibang mga bagay, na kadalasan nakasulat sa [[sulat Latin]] o [[sulat Griyego|Griyego]], at minsan ay [[Subscript at superscript|nakaangat]] ({{lang-en|superscript}}). Ipinapakita ang mga operasyon at relasyon gamit ang mga partikular na simbolo o [[glipo]], such halimbawa ng + ([[Pagdaragdag|pagdagdag]]), <math display="inline">\int</math> ([[Kalkulong integral|integral]]), at = ([[Ekwasyon|katumbas]]). Nakabuo ang mga matematiko ng isang malawak na bokubularyo upang ilarawan nang tiyak at tumpak ang mga konsepto sa matematika. Nagdebelop rin sila ng mga pamantayang kahulugan upang magkaintindihan. [[Aksoma]] ({{lang-en|axiom}}) ang tawag sa mga pahayag na totoo at hindi na kailangan pang [[Pormal na patunay|patunayan]]. [[Konhetura]] ({{lang-en|conjecture}}) naman ang tawag sa mga pahayag na kailangan pa munang patunayan. Kung sakaling mapatunayan ito, magiging [[teorema]] ({{lang-en|theorem}}) ito. [[Lema]] ({{lang-en|lemma}}) ang tawag sa mga teoremang ginawa upang patunayan ang isa pang teorema. [[Korolaryo]] ({{lang-en|corrolary}}) naman ang tawag sa isang napatunayang bahagi ng mas malawak na teorema. [[Neolohismo]] ang marami sa mga salitang ginagamit sa matematika, tulad halimbawa ng [[polinomial]] at [[homeomorpismo]] (parehong mula sa [[wikang Kastila]]) o [[matris (matematika)|baskagan]] ({{lang-en|matrix}}). May ilan ding mga termino na iba nang bahagya ang kahulugan mula sa karaniwang paggamit.<ref>{{cite journal |last=Silver |first=Daniel S. |date=Nobyembre–Disyembre 2017 |title=The New Language of Mathematics |trans-title=Ang Bagong Wika ng Matematika |journal=The American Scientist |language=en |publisher=[[Sigma Xi]] |volume=105 |pages=364–371 |doi=10.1511/2017.105.6.364 |issn=0003-0996 |lccn=43020253 |oclc=1480717 |doi-access=free |number=6 |s2cid=125455764}}</ref> Minsan, ginagamit ang mga karaniwang salita sa isang teknikal na konteksto, na nagiging dahilan tuloy ng kalituhan sa mga wala sa larangan; halimbawa nito ay "lahat ng [[Parang (matematika)|parang]] ay [[Singsing (matematika)|singsing]]" ({{lang-en|all fields are ring}}), na isang totoong pahayag sa [[alhebra]]. == Sangay == Dalawa ang pangunahing sangay ng matematika sa maagang kasaysayan nito: [[aritmetika]] at [[heometriya]]. Bukod dito, kinonsidera din noon bilang mga sangay ng matematika ang [[numerolohiya]] at [[astrolohiya]], na ngayo'y itinuturing na'ng mga [[seudosiyensiya]].<ref>{{cite book |last=Tiwari |first=Sarju |title=Mathematics in History, Culture, Philosophy, and Science |url=https://archive.org/details/mathematicsinhis0000tiwa |publisher=Mittal Publications |year=1992 |isbn=978-81-7099-404-6 |edition=1 |publication-place=[[New Delhi]] |page=[https://archive.org/details/mathematicsinhis0000tiwa/page/n42 27] |language=en |trans-title=Matematika sa Kasaysayan, Kultura, Pilosopiya, at Agham |chapter=A Mirror of Civilization |trans-chapter=Salamin ng Sibilisasyon |lccn=92909575 |oclc=28115124 |quote=}}</ref> Pagsapit ng [[Renasimiyento]], nadagdagan ito ng dalawa: [[alhebra]] at [[kalkulo]]. Ganito ang pagsasangay sa larangan hanggang sa dulo ng ika-19 na siglo,<ref>{{cite book |last=Restivo |first=Sal |author-link=Sal Restivo |title=Mathematics in Society and History |publisher=[[Kluwer Academic Publishers]] |year=1992 |isbn=0-7923-1765-3 |editor-last=Bunge |editor-first=Mario |editor-link=Mario Bunge |series=Episteme |volume=20 |page=14 |language=en |trans-title=Matematika sa Lipunan at Kasaysayan |chapter=Mathematics from the Ground Up |trans-chapter=Matematika mula Simula |lccn=25709270 |oclc=92013695}}</ref> kung saan naging sangay din ang [[kombinatorika]] gayundin ang [[mekanika]], na ngayo'y bahagi na ng [[pisika]].<ref>{{cite book |last=Musielak |first=Dora |author-link=Dora Musielak |title=Leonhard Euler and the Foundations of Celestial Mechanics |publisher=[[Springer International Publishing]] |year=2022 |isbn=978-3-031-12321-4 |series=History of Physics |language=en |trans-title=Si Leonhard Euler at ang mga Haligi ng Mekanikang Pangkalawakan |doi=10.1007/978-3-031-12322-1 |eissn=2730-7557 |issn=2730-7549 |oclc=1332780664 |s2cid=253240718}}</ref><ref>{{cite journal |last=Biggs |first=N. L. |date=May 1979 |title=The roots of combinatorics |trans-title=Simulain ng kombinatorika |journal=Historia Mathematica |language=en |volume=6 |issue=2 |pages=109–136 |doi=10.1016/0315-0860(79)90074-0 |issn=0315-0860 |eissn=1090-249X |lccn=75642280 |oclc=2240703 |doi-access=free}}</ref> Sa ika-19 na siglo din unang pinagdebatehan ang [[mga haligi ng matematika]], na nagresulta sa isang pamantayang [[sistemang aksomatiko]] at ang paglitaw ng marami pang mga sangay.<ref name="Warner_2013">{{cite web |last=Warner |first=Evan |title=Splash Talk: The Foundational Crisis of Mathematics |trans-title=Mabilisang Usapan: Ang Krisis sa Haligi ng Matematika |url=https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322165544/https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf |archive-date=22 Marso 2023 |access-date= |publisher=[[Columbia University]] |language=en |format=PDF}}</ref> Noong 2020, hindi bababa sa 60 pangunahing sangay ang kinilala ng [[Mathematics Subject Classification]].<ref name=":1" /> === Teorya ng bilang === {{main|Teorya ng bilang}} [[File:Spirale Ulam 150.jpg|thumb|Ang [[pilipit ni Ulam]], na nagpapakita sa distribusyon ng mga [[pangunahing bilang]]. Maraming mga palagay ang nilatag ng mga matematiko ukol sa pagkakaroon ng mga pahalang na linya nito simula noong una itong ginawa noong 1963, bagamat hindi pa ito malinaw na naipapaliwanag magpahanggang ngayon.]] [[Teorya ng bilang]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagmamanipula ng mga [[bilang]]—[[likas na bilang|likas]] <math display="inline">(\N)</math>, [[buumbilang|buo]] <math display="inline">(\Z)</math>, at [[makatuwirang bilang|makatuwiran]] <math display="inline">(\Q)</math>. Kilala rin ito sa tawag na "mataas na aritmetika" lalo na noon, bagamat mas ginagamit na ang terminong ito para tumukoy sa [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]].<ref>{{cite book |last=LeVeque |first=William J. |author-link=William J. LeVeque |title=Fundamentals of Number Theory |publisher=[[Addison-Wesley Publishing Company]] |year=1977 |isbn=0-201-04287-8 |pages=1–30 |language=en |trans-title=Mga Simulain sa Teorya ng Bilang |chapter=Introduction |trans-chapter=Simula |lccn=76055645 |oclc=3519779 |s2cid=118560854}}</ref> Unang lumitaw ang teorya ng bilang sa [[Babylonia]] at posibleng sa [[sinaunang Tsina|Tsina]] rin. Sina [[Euclides]] at [[Diofante]] ang ilan sa mga unang nag-aral sa larangan.<ref>{{cite book |last=Goldman |first=Jay R. |title=The Queen of Mathematics: A Historically Motivated Guide to Number Theory |url=https://archive.org/details/queenofmathemati0000gold |publisher=A K Peters |year=1998 |isbn=1-56881-006-7 |publication-place=[[Massachusetts]] |pages=[https://archive.org/details/queenofmathemati0000gold/page/2 2]–3 |language=en |trans-title=Ang Reyna ng Matematika: Isang Gabay Pangkasaysayan ukol sa Teorya ng Bilang |chapter=The Founding Fathers |trans-chapter=Mga Haliging Ama |doi=10.1201/9781439864623 |lccn=94020017 |oclc=30437959 |s2cid=118934517}}</ref> Ang modernong pag-aaral sa teorya ng bilang ay nagsimula kina [[Pierre de Fermat]] at [[Leonhard Euler]], at naging pormal itong sangay dahil sa mga ambag nina [[Carl Friedrich Gauss]] at [[Adrien-Marie Legendre]].<ref>{{cite book |last=Weil |first=André |author-link=André Weil |title=Number Theory: An Approach Through History From Hammurapi to Legendre |publisher=Birkhäuser Boston |year=1983 |isbn=0-8176-3141-0 |pages=2–3 |language=en |trans-title=Teorya ng Bilang: Pagtingin sa Kasaysayan mula kay [Hammurabi] hanggang Legendre |doi=10.1007/978-0-8176-4571-7 |lccn=83011857 |oclc=9576587 |s2cid=117789303}}</ref> Ilan sa mga sikat na mga halimbawa ng problema sa teorya ng bilang ay ang [[Huling Teorema ni Fermat]], na nagsasabing walang tatlong positibong [[buumbilang]] na <math display="inline">a, b, c</math> na magpapatotoo sa [[ekwasyon]]g <math display="inline">a^{n} + b^{n} = c^{n}</math> para sa <math display="inline">n > 2</math>. Una itong ipinahayag noong 1637, ngunit [[Patunay ni Wiles sa Huling Teorema ni Fermat|napatunayan lamang]] ito ni [[Andrew Wiles]] noong 1994 sa pamamagitan ng mga [[iskema (matematika)|iskema]] mula sa [[heometriyang alhebraiko]], gayundin sa [[teorya ng kategorya]] at [[alhebrang homolohikal]].<ref name=":3">{{Cite web |last=Hesselink |first=Wim H. |date=3 Abril 2008 |title=Computer verification of Wiles' proof of Fermat's Last Theorem |trans-title=Beripikasyon sa kompyuter ng patunay ni Wiles sa Huling Teorema ni Fermat |url=http://www.cs.rug.nl/~wim/fermat/wilesEnglish.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618020750/http://www.cs.rug.nl/~wim/fermat/wilesEnglish.html |archive-date=18 Hunyo 2008 |access-date= |website=www.cs.rug.nl |language=en}}</ref> Isa rin sa mga sikat na problema ay ang [[konhetura ni Goldbach]], na nagsasabing lahat ng mga [[tukol]] na buumbilang na higit sa 2 ay ang [[pagdaragdag|suma]] ng dalawang [[pangunahing bilang]]. Una itong ipinahayag noong 1742, at di tulad ng naunang halimbawa, wala pa rin itong malinaw na solusyon.<ref>{{cite book |last=Wang |first=Yuan |title=The Goldbach Conjecture |publisher=[[World Scientific]] |year=2002 |isbn=981-238-159-7 |edition=2 |series=Series in Pure Mathematics |volume=4 |pages=1–18 |language=en |trans-title=Ang Konhetura ni Goldbach |doi=10.1142/5096 |lccn=2003268597 |oclc=51533750 |s2cid=14555830}}</ref> === Heometriya === {{main|Heometriya}} [[File:Triangles (spherical geometry).jpg|thumb|Bagamat parehong [[tatsulok]], magkaiba ang mga [[anggulo]] ng dalawang halimbawa. Saklaw ito ng dalawang magkaibang larangan sa heometriya: [[heometriyang Euclides|Euclides]] at [[heometriyang esperiko|esperiko]].]] Isa sa mga pinakamatandang sangay ng matematika ang [[heometriya]], na nakatuon sa mga [[hugis]], [[linya]], [[bilog]], at [[anggulo]]. Nagmula ito sa pangangailangan sa [[agrimensura]] at [[inhinyera]].<ref name="Straume_2014">{{Cite arXiv|last=Straume|first=Eldar|date=4 Setyembre 2014|title=A Survey of the Development of Geometry up to 1870|class=math.HO|eprint=1409.1140|trans-title=Sarbey sa Pagdebelop ng Heometriya hanggang 1870|language=en}}</ref> Sa heometriya nagsimula ang konsepto ng [[pagpapatunay (matematika)|pagpapatunay]], nang ginamit ito ng mga [[sinaunang Gresya|sinaunang Griyegong]] matematiko upang tukuyin ang mga pahayag na [[Katotohanan|siguradong totoo]]. Sa sistemang ito, hindi sapat ang [[pagsukat]] sa isang bagay; dapat patunayan kung magkapareho sila sa pamamagitan ng paggamit sa mga pahayag na napatunayan na noon. Maaari ring gamitin ang mga likas na pahayag (hal. "walang sulok ang bilog") at mga napagkasunduang mga [[aksoma]]. Ang prosesong ito ay pormal na isinakodigo sa ''[[Mga Elemento ni Euclides|Mga Elemento]]'' ni [[Euclides]] noong {{BKP|300}}.<ref>{{cite book |last=Hartshorne |first=Robin |author-link=Robin Hartshorne |url={{GBurl|id=EJCSL9S6la0C|p=9}} |title=Geometry: Euclid and Beyond |publisher=[[Springer New York]] |year=2000 |isbn=0-387-98650-2 |pages=9–13 |language=en |trans-title=Heometriya: Mula kay Euclides |chapter=Euclid's Geometry |trans-chapter=Heometriya ni Euclides |lccn=99044789 |oclc=42290188 |access-date=}}</ref> Si Euclides din ang nagpasimula sa isang sangay ng heometriya na ipinangalan sa kanya, ang [[heometriyang Euclides]]. Nakatuon ito sa mga hugis na [[Konstruksiyon gamit aguhon|nabuo]] gamit ang mga linya at bilog na nasa [[kalapagang Euclides]] ({{lang-en|Euclidean plane}}) o, sa kaso ng [[tatlong dimensiyon]], sa isang [[espasyong Euclides]].<ref name="Straume_2014" /> Walang nagbago sa pag-aaral sa heometriya hanggang noong ipinakilala ni [[Ren Descartes]] ang sistema ng [[Koordinadong Cartesiano|koordinado]] sa larangan. Imbes na ituring na mga sukat sa isang [[linyang pambilang]] ang mga [[tunay na bilang]], ginawa na itong mga punto sa isang kalapagan sa anyong koordinado na <math display="inline">(x,y)</math>. Dahil rito, nagawang magamit ng mga matematiko ang [[alhebra]] sa pag-aaral, gayundin ang [[kalkulo]] at iba pang mga larangan kalaunan, na nagresulta sa paghati sa heometriya sa dalawang pangunahing sangay: [[heometriyang sintetiko|sintetiko]] o tradisyonal, at [[heometriyang pasuri|pasuri]] o koordinado.<ref>{{cite book |last=Boyer |first=Carl B. |author-link=Carl B. Boyer |title=History of Analytic Geometry |url=https://archive.org/details/historyofanalyti0000boye_v8x5 |publisher=[[Dover Publications]] |year=2004 |isbn=0-486-43832-5 |pages=[https://archive.org/details/historyofanalyti0000boye_v8x5/page/n87 74]–102 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Heometriyang Pasuri |chapter=Fermat and Descartes |trans-chapter=Si Fermat at Descartes |lccn=2004056235 |oclc=56317813 |orig-date=1956}}</ref> Sa heometriyang pasuri mapag-aaralan ang mga [[kurba]], na maipapakita sa isang [[grap ng punsiyon]], na kalauna'y magiging sentro ng pag-aaral ng [[heometriyang deribatibo]]. Mabibigyang-kahulugan din sila gamit ang mga [[ekwasyong pahiwatig]] ({{lang-en|implicit equation}}), madalas mga [[ekwasyong polinomial]]; ito ang pinag-aaralan sa [[heometriyang alhebraiko]]. Naging posible ring pag-aralan dahil sa heometriyang pasuri ang mga espasyong Euclides na higit sa tatlong dimensiyon.<ref name="Straume_2014" /> Nadiskubre ng mga matematiko ang mga [[heometriyang di-Euclides]], na hindi sumusunod sa [[palagay ng pagkaayon]] ({{lang-en|parallel postulate}}). Nagresulta ito sa [[kabalintunaan ni Russell]] at sa mas malawak na [[Mga haligi ng matematika|krisis sa haligi ng matematika]]. Naresolba ito sa pamamagitan ng pagsasagawa ng isang sistematikong kaparaanang aksomatiko, at ipahayag na hindi isang problema sa matematika ang katotohanan ng mga piling aksoma.<ref name="Kleiner_1991">{{cite journal |last=Kleiner |first=Israel |author-link=Israel Kleiner (matematiko) |date=Disyembre 1991 |title=Rigor and Proof in Mathematics: A Historical Perspective |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1991-12_64_5/page/291 |trans-title=Higpit at Patunay sa Matematika: Isang Pananaw sa Kasaysayan |journal=Mathematics Magazine |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=64 |issue=5 |pages=291–314 |doi=10.1080/0025570X.1991.11977625 |issn=0025-570X |eissn=1930-0980 |jstor=2690647 |lccn=47003192 |mr=1141557 |oclc=1756877 |s2cid=7787171}}</ref> Dahil dito, pinayagan ng kaparaanang aksomatiko na mapag-aralan ang mga heometriyang nagagawa sa pamamagitan ng pagbago sa mga aksoma o sa pagkonsidera sa mga katangian na [[Hindi nagbabago (matematika)|hindi nagbabago]] sa ilalim ng mga partikular na transpormasyon sa [[Espasyo (matematika)|espasyo]].<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=Pebrero 1996 |title=Non-Euclidean geometry |trans-title=Heometriyang di-Euclides |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106142807/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/ |archive-date=6 Nobyembre 2022 |access-date= |website=MacTuror |publisher=[[University of St. Andrews]] |language=en |publication-place=[[Eskosya]]}}</ref> === Alhebra === {{main|Alhebra}} [[File:Quadratic_formula.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quadratic_formula.svg|alt=refer to caption|thumb|Ang [[pormulang kwadratiko]], na ginagamit sa alhebra upang hanapin ang mga solusyon sa isang [[ekwasyong kwadratiko]].]] Sa pinakasimpleng kahulugan, [[alhebra]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagmamanipula sa mga ekwasyon at pormula. Pinasimulan ito nina [[Diofante]] at [[al-Khwarizmi]].{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Classical Algebra" pp. 3–5}} Niresolba ni Diofante ang ilang mga ekwasyon na may mga likas na bilang na hindi tukoy sa pamamagitan ng paghahanap sa mga relasyon hanggang sa makita niya ang solusyon.<ref>{{Cite web |last=Shane |first=David |year=2022 |title=Figurate Numbers: A Historical Survey of an Ancient Mathematics |trans-title=Mga Bilang Pigura: Isang Sarbey sa Kasaysayan ng isang Sinaunang Matematika |url=https://www.methodist.edu/wp-content/uploads/2022/06/mr2018_shane.pdf |access-date= |website=[[Methodist University]] |page=20 |language=en |quote=}}</ref> Samantala, gumawa naman si al-Khwarizmi ng mga sistematikong kaparaanan para baguhin ang mga ekwasyon, tulad halimbawa ng paglipat ng isang bahagi nito papunta sa kabila.<ref>{{Cite web |last1=Overbay |first1=Shawn |last2=Schorer |first2=Jimmy |last3=Conger |first3=Heather |title=Al-Khwarizmi |url=https://www.ms.uky.edu/~carl/ma330/project2/al-khwa21.html |access-date= |website=[[University of Kentucky]]}}</ref> Ang salitang ''alhebra'' ay nagmula sa pamagat ng kanyang aklat, ''[[Al-Jabr]]'', isinulat noong bandang {{KP|820}} sa [[Baghdad]].<ref>{{cite encyclopedia |title=Algebra |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam|Encyclopaedia of Islam Online]] |url=https://referenceworks.brill.com/display/db/ei3o |access-date= |last=Berntjes |first=Sonja |author-link=Sonja Brentjes |edition=3 |language=en |trans-title=Alhebra |issn=1573-3912 |lccn=2007238847 |oclc=56713464}}</ref> Naging isang ganap na sangay ng matematika ang alhebra noong ipinakilala ni [[François Viète]] ang paggamit sa mga [[baryable]] upang kumatawan sa mga di-tukoy na mga halaga. Dahil dito, nagawang mailarawan ng mga matematiko ang mga operasyong gagawin sa mga bilang gamit ng mga [[Pormula (matematika)|pormula]].<ref>{{cite journal |last=Oaks |first=Jeffery A. |year=2018 |title=François Viète's revolution in algebra |trans-title=Ang rebolusyon ni François Viète sa alhebra |url=https://researchoutreach.org/wp-content/uploads/2019/02/Jeffrey-Oaks.pdf |url-status=live |journal=[[Archive for History of Exact Sciences]] |language=en |volume=72 |issue=3 |pages=245–302 |doi=10.1007/s00407-018-0208-0 |issn=0003-9519 |eissn=1432-0657 |lccn=63024699 |oclc=1482042 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108162134/https://researchoutreach.org/wp-content/uploads/2019/02/Jeffrey-Oaks.pdf |archive-date=9 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=125704699}}</ref> Hanggang noong ika-19 na siglo, limitado lang ang alhebra sa pag-aaral sa mga [[ekwasyong linyar]] (ngayo'y bahagi ng [[alhebrang linyar]]) at polinomial na may [[Ekwasyon|nag-iisang hindi alam na halaga]] (tinatawag noon na mga ''ekwasyong alhebraiko'', bagamat hindi na ngayon ito ginagamit dahil sa pagiging malabo ng naturang salita). Pagsapit ng ika-19 na siglo, nagsimulang gumamit ang mga matematiko ng mga baryable upang kumatawan hindi lang sa mga bilang kundi sa ibang mga matematikal na bagay kagaya ng [[Matris (matematika)|matris]], kung saan madalas tama ang mga operasyon sa [[aritmetika]].{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Linear Algebra" pp. 79–101}} Dahil dito, ipinakilala sa alhebra ang konsepto ng estrakturang alhebraiko, na nagresulta kalaunan sa [[alhebrang basal]] sa pangunguna ni [[Emmy Noether]].<ref>{{cite book |last=Corry |first=Leo |author-link=Leo Corry |url={{GBurl|id=WdGbeyehoCoC|p=247}} |title=Modern Algebra and the Rise of Mathematical Structures |publisher=Birkhäuser Basel |year=2004 |isbn=3-7643-7002-5 |edition=2nd revised |publication-place=[[Alemanya]] |pages=247–252 |language=en |trans-title=Modernong Alhebra at ang Pag-angat ng mga Estrakturang Pangmatematika |chapter=Emmy Noether: Ideals and Structures |trans-chapter=Emmy Noether: Mga Ideya at Estraktura |lccn=2004556211 |oclc=51234417 |access-date=}}</ref> Pinag-aaralan sa [[alhebrang pangkalahatan]] at [[teorya ng kategorya]] ang mga estrakturang alhebraiko bilang mga bagay sa matematika.<ref>{{cite book |last=Riche |first=Jacques |url={{GBurl|id=ZoRN9T1GUVwC|p=3}} |title=Perspectives on Universal Logic |publisher=Polimetrica International Scientific Publisher |year=2007 |isbn=978-88-7699-077-9 |editor1-last=Beziau |editor1-first=J. Y. |publication-place=[[Milano]], [[Italya]] |pages=3–39 |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Pangkalahatang Lohika |chapter=From Universal Algebra to Universal Logic |trans-chapter=Mula Pangkalahatang Alhebra hanggang Pangkalahatang Lohika |oclc=647049731 |access-date= |editor2-last=Costa-Leite |editor2-first=Alexandre}}</ref> Hindi limitado ang teorya ng kategorya sa mga estraktura sa alhebra; magagamit ito sa lahat ng mga estraktura sa matematika. Una itong ipinakilala kasama ng [[alhebrang homolohikal]] upang mapag-aralan sa alhebra ang mga bagay na di-alhebraiko, tulad ng mga [[espasyong topolohikal]]. Nagresulta ito sa pag-aaral na [[topolohiyang alhebraiko]].<ref>{{cite book |last=Krömer |first=Ralph |url={{GBurl|id=41bHxtHxjUAC|pg=PR20}} |title=Tool and Object: A History and Philosophy of Category Theory |publisher=[[Springer Science & Business Media]] |year=2007 |isbn=978-3-7643-7523-2 |series=Science Networks - Historical Studies |volume=32 |publication-place=[[Alemanya]] |pages=xxi–xxv, 1–91 |language=en |trans-title=Kagamitan at Bagay: Kasaysayan at Pilosopiya ng Teorya ng Kategorya |lccn=2007920230 |oclc=85242858 |access-date=}}</ref> === Kalkulo at pagsusuri === {{main|Kalkulo|Pagsusuring matematikal}} [[File:Cauchy sequence illustration.svg|thumb|Ang [[sekwensiyang Cauchy]], na nagpapakita sa mga elemento (mga punto) na papalapit nang papalapit sa isa't-isa sa paglipas ng sekwensiya.]] [[Kalkulo]], sa pinakasimpleng paliwanag, ang pag-aaral sa relasyon ng mga [[baryable]]ng nakadepende sa isa't-isa. Magkahiwalay itong nadebelop noong ika-17 siglo nina [[Isaac Newton]] at [[Gottfried Leibniz]], na nagresulta sa isang [[Kontrobersiya nina Newton at Leibniz sa kalkulo|panandaliang kontrobersiya ukol sa sinong unang nakaimbento sa larangan]].<ref>{{cite book |last=Guicciardini |first=Niccolo |author-link=Niccolò Guicciardini |title=The Oxford Handbook of Newton |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2017 |isbn=978-0-19-993041-8 |editor1-last=Schliesser |editor1-first=Eric |series=Oxford Handbooks |language=en |trans-title=Handbook ng Oxford tungkol kay Newton |chapter=The Newton–Leibniz Calculus Controversy, 1708–1730 |trans-chapter=Ang Kontrobersiya nina Newton at Leibniz sa Kalkulo, 1708-1730 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199930418.013.9 |oclc=975829354 |access-date= |editor2-last=Smeenk |editor2-first=Chris |chapter-url=https://core.ac.uk/download/pdf/187993169.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109163253/https://core.ac.uk/download/pdf/187993169.pdf |archive-date=9 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Pinalawak pa ito nang husto sa sumunod na siglo ni [[Leonhard Euler]] na nagpakilala sa konsepto ng [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] at sa marami pang iba.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=Setyembre 1998 |title=Leonhard Euler |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109164921/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/ |archive-date=9 Nobyembre 2022 |access-date= |website=MacTutor |publisher=[[University of St Andrews]] |publication-place=[[Eskosya]]}}</ref> Sa kasalukuyan, itinuturing ang kalkulo bilang ang mababang antas ng pag-aaral at [[pagsusuring matematikal]] ang tawag sa mas mataas na pag-aaral sa larangan.<ref>{{Cite web |title=Calculus (Differential and Integral Calculus with Examples) |trans-title=Kalkulo (Kalkulong Deribatibo at Integral na may mga Halimbawa) |url=https://byjus.com/maths/calculus/ |access-date= |website=[[Byju's]] |language=en}}</ref> Nahahati rin ang pagsusuri sa dalawang sangay: [[pagsusuring tunay]], na nakatuon sa pagsusuri sa mga [[tunay na bilang]], at [[pagsusuring komplikado]], na nakatuon naman sa mga [[komplikadong bilang]]. Kaugnay rin sa pagsusuri ang [[pagsusuring pambilang]], na ginagamit madalas sa [[agham pangkompyuter]]. === Matematikang diskreto === {{Main|Matematikang diskreto}} [[File:Markovkate_01.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Markovkate_01.svg|thumb|Ang [[kadenang Markov]], na may dalawang estadong <math display="inline">A</math> at <math>E</math>. Kumakatawan ang mga bilang sa probabilidad ng pagbago ng estado.]] Sa pangkalahatang kahulugan, [[matematikang diskreto]] ang pag-aaral sa mga indibidwal at [[Mabibilang na pangkat|mabibilang]] na mga bagay sa matematika, kagaya ng [[Pangkat (matematika)|pangkat]] ng lahat ng mga [[buumbilang]].<ref>{{cite journal |last=Franklin |first=James |author-link=James Franklin (pilosopo) |date=Hulyo 2017 |title=Discrete and Continuous: A Fundamental Dichotomy in Mathematics |trans-title=Diskreto at Tuluyan: Pundamental na Dikotomiya sa Matematika |url=https://scholarship.claremont.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1334&context=jhm |journal=Journal of Humanistic Mathematics |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=355–378 |doi=10.5642/jhummath.201702.18 |issn=2159-8118 |lccn=2011202231 |oclc=700943261 |access-date= |doi-access=free |s2cid=6945363}}</ref> Dahil diskreto ang mga bagay na pinag-aaralan dito, hindi magagamit ang mga kaparaanan sa [[kalkulo]] at [[Pagsusuring matematikal|pagsusuri]].{{efn|Ginagamit din minsan ang ilang mga konsepto sa pagsusuri, tulad ng mga kaparaanan sa [[pagsusuring komplikado]] para sa paggawa ng [[serye (matematika)|serye]].}} Mahalaga sa sangay na ito ang mga [[algoritmo]], lalo na ang kanilang [[implementasyon]] at [[pagkakomplikado sa pagkompyut]].<ref>{{cite book |last=Maurer |first=Stephen B. |title=Discrete Mathematics in the Schools |publisher=[[American Mathematical Society]] |year=1997 |isbn=0-8218-0448-0 |editor1-last=Rosenstein |editor1-first=Joseph G. |series=DIMACS: Series in Discrete Mathematics and Theoretical Computer Science |volume=36 |pages=121–124 |language=en |trans-title=Matematikang Diskreto sa mga Paaralan |chapter=What is Discrete Mathematics? The Many Answers |trans-chapter=Ano ang Matematikang Diskreto? Mga Mararami Nitong Sagot |doi=10.1090/dimacs/036/13 |issn=1052-1798 |lccn=97023277 |oclc=37141146 |access-date= |editor2-last=Franzblau |editor2-first=Deborah S. |editor3-last=Roberts |editor3-first=Fred S. |editor3-link=Fred S. Roberts |chapter-url={{GBurl|id=EvuQdO3h-DQC|p=121}} |s2cid=67358543}}</ref> Ang [[teorema ng apat na kulay]] at ang [[Konhetura ni Kepler|optimal na pagpapakete sa espero]] ang dalawa sa mga problema sa matematikang diskreto na nalutas pagsapit ng ika-20 siglo.<ref>{{cite book |last=Hales |first=Thomas C. |author-link=Thomas Callister Hales |title=Turing's Legacy |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2014 |isbn=978-1-107-04348-0 |editor-last=Downey |editor-first=Rod |editor-link=Rod Downey |series=Lecture Notes in Logic |volume=42 |pages=260–261 |language=en |trans-title=Legasiya ni Turing |chapter=Turing's Legacy: Developments from Turing's Ideas in Logic |trans-chapter=Legasiya ni Turing: Mga Nadebelop mula sa mga Ideya ni Turing sa Lohika |doi=10.1017/CBO9781107338579.001 |lccn=2014000240 |oclc=867717052 |access-date= |chapter-url={{GBurl|id=fYgaBQAAQBAJ|p=260}} |s2cid=19315498}}</ref> Mahalaga din sa sangay ang [[problemang P o NP]], isa sa mga pinakamahahalagang problemang di pa nalulutas, dahil malaki ang implikasyon ng magiging solusyon nito sa mga problema itinuring na mga [[Pagsusuri sa algoritmo|mahirap makompyut]], na madalas basehan sa modernong [[kriptograpiya]].<ref>{{cite conference|last=Sipser|first=Michael|author-link=Michael Sipser|date=July 1992|title=The History and Status of the P versus NP Question|conference=STOC 1992|pages=603–618|doi=10.1145/129712.129771|s2cid=11678884|trans-title=Ang Kasaysayan at Estado ng Tanong na P o NP|lang=en}}</ref> === Lohika at teorya ng pangkat === {{Main|Lohikang matematikal|Teorya ng pangkat}} [[File:Venn_A_intersect_B.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venn_A_intersect_B.svg|alt=A blue and pink circle and their intersection labeled|thumb|Ang [[diagramang Venn]], na madalas gamitin bilang representasyon sa mga [[Pangkat (matematika)|pangkat]]. Ipinapakita ng <math display="inline">A \cap B</math> ang [[Salubungan (matematika)|salubungan]] ng pangkat <math>A</math> at <math>B</math>. Sa madaling salita, ipinapakita nito ang lahat ng mga elemento na meron ang dalawang pangkat.]] Bagamat matagal na'ng pinag-aaralan ang [[Lohikang matematikal|lohika]] at [[teorya ng pangkat]], naging pormal itong bahagi ng matematika pagsapit ng dulo ng ika-19 na siglo.<ref>{{cite encyclopedia |title=The Emergence of First-Order Logic |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=https://plato.stanford.edu/entries/logic-firstorder-emergence/ |access-date= |last=Ewald |first=William |date=November 17, 2018 |language=en |trans-title=Ang Pag-usbong ng Lohika ng Unang Antas |issn=1095-5054 |lccn=sn97004494 |oclc=37550526}}</ref> Bago ito, hindi kinokonsiderang mga bagay sa matematika ang mga [[Pangkat (matematika)|pangkat]], at mas ginugrupo naman ang lohika sa [[pilosopiya]], bagamat ginagamit rin ito sa mga pagpapatunay sa matematika.<ref>{{Cite journal |last=Ferreirós |first=José |date=Disyembre 2001 |title=The Road to Modern Logic—An Interpretation |trans-title=Ang Daan patungong Modernong Lohika - Interpretasyon |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/11441/38373/1/The%20road%20to%20modern%20logic.pdf |format=PDF |journal=The Bulletin of Symbolic Logic |language=en |volume=7 |issue=4 |pages=441–484 |doi=10.2307/2687794 |issn=1079-8986 |eissn=1943-5894 |jstor=2687794 |lccn=95652899 |oclc=31616719 |access-date= |hdl=11441/38373 |s2cid=43258676 |archive-date=2 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202133703/https://idus.us.es/bitstream/handle/11441/38373/The%20road%20to%20modern%20logic.pdf?sequence=1 |url-status=dead }}</ref> Bago pag-aralan ni [[Georg Cantor]] ang mga [[walang-hanggang pangkat]], hindi tinatanggap ng mga matematiko ang ideya ng isang koleksyong [[tunay na walang-hanggan]], at mas kumikiling sa ideya ng [[Kawalang hangganan|kawalang-hangganan]] bilang resulta ng walang katapusang [[enumerasyon]]. [[Kontrobersiya sa teorya ni Cantor|Kontrobersiyal]] ang ideyang ito ni Cantor, dahil sa implikasyon na may iba't-ibang laki ang kawalang-hangganan na pinapatunayan ng [[argumentong pahalang ni Cantor]].<ref>{{cite web |date=26 Nobyembre 2013 |editor-last=Wolchover |editor-first=Natalie |editor-link=Natalie Wolchover |title=Dispute over Infinity Divides Mathematicians |trans-title=Hati ang mga Matematiko sa Problema ng Kawalang-Hanggan |url=https://www.quantamagazine.org/to-settle-infinity-question-a-new-law-of-mathematics-20131126/ |access-date= |website=[[Quanta Magazine]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Zhuang |first=Chaohui |title=Wittgenstein's analysis on Cantor's diagonal argument |trans-title=Pagsusuri ni Wittgenstein sa argumentong pahalang ni Cantor |url=https://philarchive.org/archive/ZHUWAO |access-date= |website=[[PhilArchive]] |language=en |format=DOC }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa panahon ding ito natukoy sa maraming sangay ng matematika na may mga bagay sa matematika na hindi sapat ang kahulugan upang masiguro ang [[Kahigpitang matematikal|kahigpitan]].<ref>{{cite book |last=Tanswell |first=Fenner Stanley |title=Mathematical Rigour and Informal Proof |date=2024 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-009-49438-0 |series=Cambridge Elements in the Philosophy of Mathematics |language=en |trans-title=Kahigpitan sa Matematika at Impormal na Patunay |doi=10.1017/9781009325110 |eissn=2399-2883 |issn=2514-3808 |oclc=1418750041}}</ref> Kalaunan, nagresulta ito sa isang krisis sa mga haligi ng matematika.<ref>{{cite web |last1=Avigad |first1=Jeremy |author1-link=Jeremy Avigad |last2=Reck |first2=Erich H. |date=11 Disyembre 2001 |title="Clarifying the nature of the infinite": the development of metamathematics and proof theory |trans-title="Paglilinaw sa kalikasan ng kawalang-hanggan": ang pagdebelop ng metamatematika at teorya ng patunay |url=https://www.andrew.cmu.edu/user/avigad/Papers/infinite.pdf |access-date= |website=[[Carnegie Mellon University]] |language=en}}</ref> Naresolba rin ito kalaunan sa matematika sa pamamagitan ng pagsasagawa sa isang sistematikong kaparaanan ng paggawa ng mga aksoma sa loob ng isang [[Teorya ng pangkat nina Zermelo at Fraenkel|pormalisadong teorya ng pangkat]]. Sa madaling salita, binibigyang-kahulugan ang bawat bagay sa matematika gamit ang pangkat ng lahat na magkakatulad na mga bagay at ang mga katangiang dapat meron ito.<ref name="Warner_2013" /> Halimbawa, sa [[aritmetika ni Peano]], binibigyang-kahulugan ang [[likas na bilang]] sa pahayag na "isang bilang ang [[0 (bilang)|sero]]", "may natatanging susunod ang bawat bilang", "may natatanging nauna ang bawat bilang maliban sa sero", at ibang mga tuntunin.<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Alan G. |url={{GBurl|id=OXfmTHXvRXMC|p=3}} |title=Numbers, Sets and Axioms: The Apparatus of Mathematics |publisher=Cambridge University Press |year=1982 |isbn=978-0-521-28761-6 |pages=3–4 |language=en |trans-title=Bilang, Pangkat, at Aksoma: Mga Aparato ng Matematika |access-date=}}</ref> Nakaayon sa pilosopiya ng [[Pormalismo (pilosopiya ng matematika)|pormalismo]] ni [[David Hilbert]] ang [[Kabasalan (matematika)|kabasalan sa matematika]] mula sa realidad.<ref name="Snapper">{{Cite journal |last=Snapper |first=Ernst |author-link=Ernst Snapper |date=Setyembre 1979 |title=The Three Crises in Mathematics: Logicism, Intuitionism, and Formalism |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1979-09_52_4/page/n15 |trans-title=Ang Tatlong Krisis sa Matematika: Lohisismo, Intuisiyonismo, at Pormalismo |journal=Mathematics Magazine |language=en |volume=52 |issue=4 |pages=207–216 |doi=10.2307/2689412 |jstor=2689412}}</ref> Nananatiling isang problema sa pilosopiya ang kalikasan ng matematika, bagamat may mga matematikong may opinyon patungkol rito. Dahil dito, kinonsidera ang mga lohika, pangkat, patunay, at iba pa bilang mga bagay sa matematika, upang mabigyan sila ng mga teorema magpapatunayan sa mga ito. Halimbawa, sa [[mga teorema ng di-pagkakumpleto ni Gödel]], sinasabi na sa bawat [[konsistent]] na [[pormalisadong sistema]] na naglalaman ng mga likas na bilang, may mga teorema na totoo (na mapapatunayan sa isang mas malakas na sistema) na hindi mapapatunayan sa sistemang yon.<ref name="Raatikainen_20052">{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=Oktubre 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |trans-title=Ukol sa Kaugnayang Pilosopikal ng mga Teorema ng Di-Pagkakumpleto ni Gödel |url=https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |url-status=live |journal=Revue Internationale de Philosophie |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |jstor=23955909 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112212555/https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |archive-date=12 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=52083793}}</ref> === Estadistika at agham pandesisyon === {{Main|Estadistika|Probabilidad}} [[Talaksan:Standard deviation diagram.svg|thumb|[[Distribusyong normal]] na nagpapakita rin sa [[pamantayang paglihis]].]] [[Estadistika]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagkolekta at pagproseso sa mga [[datos]], gamit ang mga kaparaanang hango sa matematika, lalo sa [[probabilidad]]. Gumagawa ng mga datos ang mga [[estadistiko]] gamit ang naka-random na [[sample]] o [[eksperimento]].<ref>{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |author-link=C. R. Rao |title=Statistics and Truth: Putting Chance to Work |url=https://archive.org/details/statisticstruthp0000raoc |publisher=World Scientific |year=1997 |isbn=981-02-3111-3 |edition=2 |pages=[https://archive.org/details/statisticstruthp0000raoc/page/3 3]–17, 63–70 |language=en |trans-title=Estadistika at Katotohanan: Paglalagay ng Tiyansa sa Gawa |lccn=97010349 |mr=1474730 |oclc=36597731 |orig-date=1989}}</ref> Pinag-aaralan sa [[teorya ng estadistika]] ang [[teorya ng desisyon|mga problema sa pagdedesisyon]] tulad ng pagpapababa ng [[panganib]] ([[inaasahang pagkalugi]]) sa isang gawain. Gumagamit sila ng isang proseso para rito: [[teorya ng pagtataya|pagtatáya]], [[Pagsubok sa hinuhang pang-estadistika|pagsubok]], at [[algoritmo ng pagpili|pagpili sa pinakatama]]. Sa tradisyonal na sangay na ito ng [[estadistikang pangmatematika]], nagagawa ang isang problema sa pagdedesisyon sa pamamagitan ng pagpapababa sa [[punsiyon ng pagkalugi]] o gastos sa ilalim ng ilang partikular na balakid. Halimbawa, madalas na napapababa ng mga sarbey ang gastos sa pagtatáya sa [[medya (matematika)|medya]] ({{lang-en|mean}}) ng populasyon para sa isang partikular na antas ng pagkasigurado ({{lang-en|confidence level}}).<ref name="RaoOpt">{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |author-link=C.R. Rao |title=Mathematical programming in statistics |url=https://archive.org/details/mathematicalprog0000arth |publisher=Wiley |year=1981 |isbn=978-0-471-08073-2 |editor1-last=Arthanari |editor1-first=T.S. |series=Wiley Series in Probability and Mathematical Statistics |location=New York |pages=vii–viii |language=en |trans-title=Pagpoprogramang matematikal sa estadistika |chapter=Foreword |trans-chapter=Panimula |lccn=80021637 |mr=607328 |oclc=6707805 |editor2-last=Dodge |editor2-first=Yadolah |editor2-link=Yadolah Dodge}}</ref> Dahil gamit nito sa [[optimisasyong matematikal|optimisasyon]], madalas na kasama rin ang estadistika sa ibang mga [[teorya ng desisyon|agham pandesisyon]], tulad ng [[pananaliksik pang-operasyon]], [[teorya ng kontrol]], at [[matematikang pang-ekonomika]].{{sfn|Whittle|1994|pp=10–11, 14–18}} === Matematikang komputasyonal === {{Main|Matematikang komputasyonal}} [[Talaksan:Four color world map.svg|thumb|Ang [[teorema ng apat na kulay]] ang unang teoremang [[Pagpapatunay sa tulong ng kompyuter|napatunayan sa tulong ng kompyuter]].<ref>{{Citation |last=Swart |first=Edward Reinier |title=The philosophical implications of the four-color problem |url=http://www.maa.org/programs/maa-awards/writing-awards/the-philosophical-implications-of-the-four-color-problem |periodical=American Mathematical Monthly |volume=87 |issue=9 |pages=697–702 |year=1980 |trans-title=Ang mga implikasyon sa pilosopiya ng problema ng apat na kulay |publisher=Mathematical Association of America |language=en |doi=10.2307/2321855 |jstor=2321855 |mr=0602826}}</ref> Ayon sa teoremang ito, apat na [[kulay]] lang ang kailangan upang kulayan ang [[mapa]] nang walang magkatabing magkaparehong kulay, na ipinapakita nitong [[mapa ng mundo]].]] [[Matematikang komputasyonal]] ang pag-aaral ng mga problema sa matematika na madalas malaki masyado para makompyut ng mga tao.<ref>{{cite conference|title=Grand Challenges, High Performance Computing, and Computational Science|last1=Johnson|first1=Gary M.|last2=Cavallini|first2=John S.|conference=Singapore Supercomputing Conference 1990|date=Setyembre 1991|page=28|lccn=91018998|publisher=World Scientific|editor1-first=Kang Hoh|editor1-last=Phua|editor2-first=Kia Fock|editor2-last=Loe|url={{GBurl|id=jYNIDwAAQBAJ|p=28}}|access-date=|trans-title=Mga Dakilang Hamon, Kompyuting na High Performance, at Agham Komputasyonal|lang=en}}</ref> Pinag-aaralan sa [[pagsusuring pambilang]] ang mga kaparaanang para sa mga problema sa [[Pagsusuring matematikal|pagsusuri]] gamit ang [[pagsusuring punsiyonal]] at [[teorya ng pagtatáya.|teorya ng pagtatáya]].<ref>{{cite book |last=Trefethen |first=Lloyd N. |author-link=Lloyd N. Trefethen |url=http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf |title=The Princeton Companion to Mathematics |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2008 |isbn=978-0-691-11880-2 |editor1-last=Gowers |editor1-first=Timothy |editor1-link=Timothy Gowers |pages=604–615 |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Princeton sa Matematika |chapter=Numerical Analysis |trans-chapter=Pagsusuring Pambilang |lccn=2008020450 |mr=2467561 |oclc=227205932 |access-date= |editor2-last=Barrow-Green |editor2-first=June |editor2-link=June Barrow-Green |editor3-last=Leader |editor3-first=Imre |editor3-link=Imre Leader |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054158/http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf |archive-date=7 Marso 2023 |url-status=live}}</ref> Nakatuon ito sa [[pagtatáya]] at pagdidiskreto na may pokus sa mga [[Pagra-round|error sa pag-round]]. Ginagamitan madalas ang mga ito ng [[kompyuter]] o [[superkompyuter]] upang makagawa ng mga patunay. == Kaugnayan == === Sobra-sobrang pagkamabisa === {{Tingnan din|The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences}} Ang sobra-sobrang pagkamabisa ng matematika sa ibang mga larangan, na unang napansin ni [[Eugene Wigner]], ay isang penomenang kung saan maraming teorya sa matematika, kahit maging mga teorya sa purong sangay nito, ay nakahanap ng gamit labas sa mga layunin nito.<ref name="wigner1960">{{cite journal |last=Wigner |first=Eugene |author-link=Eugene Wigner |year=1960 |title=The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences |trans-title=Ang Sobra-sobrang Pagkamabisa ng Matematika sa mga Likas na Agham |url=https://math.dartmouth.edu/~matc/MathDrama/reading/Wigner.html |url-status=live |journal=[[Communications on Pure and Applied Mathematics]] |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=1–14 |bibcode=1960CPAM...13....1W |doi=10.1002/cpa.3160130102 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110228152633/http://www.dartmouth.edu/~matc/MathDrama/reading/Wigner.html |archive-date=28 Pebrero 2011 |s2cid=6112252 |df=}}</ref> May mga teorya kasi na nagawa bago lumitaw ang teknolohiyang makakagamit nito.<ref>{{cite journal |last=Sarukkai |first=Sundar |date=10 Pebrero 2005 |title=Revisiting the 'unreasonable effectiveness' of mathematics |trans-title=Pagbisita muli sa 'sobra-sobrang pagkamabisa' ng matematika |journal=Current Science |language=en |volume=88 |issue=3 |pages=415–423 |jstor=24110208}}</ref> Halimbawa nito ang [[Pagsasalik sa buumbilang|pangunahing pagsasalik]] ({{lang-en|prime factorization}}) sa mga likas na bilang, na unang nadiskubre 2,000 taon na ang nakararaan at nagamit lang sa praktikal na paraan nang maimbento ang [[kriptosistemang RSA]] para sa seguridad sa [[internet]].<ref name=":2">{{cite book |last=Wagstaff |first=Samuel S. Jr. |title=Computational Cryptography, Algorithmic Aspects of Cryptography, A Tribute to AKL |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |editor1-last=Bos |editor1-first=Joppe W. |series=London Mathematical Society Lecture Notes Series 469 |pages=41–77 |language=en |trans-title=Kriptograpiyang Komputasyonal, Mga Aspeto ng Algoritmo ng Kriptograpiya, isang Pagpupugay kay AKL |chapter=History of Integer Factoring |trans-chapter=Kasaysayan ng Pagsasalik sa Buumbilang |access-date= |editor2-last=Stam |editor2-first=Martijn |chapter-url=https://www.cs.purdue.edu/homes/ssw/chapter3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120155733/https://www.cs.purdue.edu/homes/ssw/chapter3.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Noong ika-19 na siglo, dumating kalaunan ang heometriya sa punto na natuklasan ng mga matematiko ang mga [[heometriyang di-Euclides]], mga dimensiyon na higit sa tatlo, at mga [[manipoldo]]. Sa puntong ito ng kasaysayan, wala itong direktang gamit sa pisikal na realidad, hanggang noong nadebelop ni Albert Einstein ang kanyang teorya ng relatibidad na gumagamit sa tatlong konseptong ito; isang espasyong di-Euclides ang [[espasyo-panahon]] na inilarawan sa [[Teorya ng natatanging relatibidad|natatanging relatibidad]] na may apat na dimensiyon, at ang espasyo-panahon naman ng [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|pangkalahatang relatibidad]] ay isang nakakurbang manipoldo na may apat na dimensiyon.<ref>{{cite web |last=Mukunth |first=Vasudevan |date=10 Setyembre 2015 |title=Beyond the Surface of Einstein's Relativity Lay a Chimerical Geometry |trans-title=Lagpas sa Nakikita sa Relatibidad ni Einstein ay ang Mala-kimerang Heometriya |url=https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120191206/https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry |archive-date=20 Nobyembre 2022 |access-date= |website=The Wire |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wilson |first1=Edwin B. |last2=Lewis |first2=Gilbert N. |date=Nobyembre 1912 |title=The Space-Time Manifold of Relativity. The Non-Euclidean Geometry of Mechanics and Electromagnetics |trans-title=Ang Manipoldo ng Espasyo-panahon ng Relatibidad. Ang Heometriyang di-Euclides ng Mekanika at Elektromagnetika |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |language=en |volume=48 |issue=11 |pages=389–507 |doi=10.2307/20022840 |jstor=20022840}}</ref> Sa [[pisika]] naman, ginagamit ang matematika upang makagawa ng mga hinuha ukol sa mga posibleng partikulo na meron sa kalikasan. Halimbawa nito ang pagkadiskubre sa [[positron]] at [[Omega baryon|baryon]], na unang nailarawan sa teoryang matematikal bago natuklasan ang mga ito sa mga sumunod na taon sa pamamagitan ng mga eksperimento.<ref>{{cite journal |last=Hanson |first=Norwood Russell |author-link=Norwood Russell Hanson |date=Nobyembre 1961 |title=Discovering the Positron (I) |url=https://archive.org/details/british-journal-for-the-philosophy-of-science_1961-11_12_47/page/194 |trans-title=Pagtuklas sa Positron (I) |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |language=en |publisher=The University of Chicago Press |volume=12 |issue=47 |pages=194–214 |doi=10.1093/bjps/xiii.49.54 |jstor=685207}}</ref><ref>{{cite journal |last=Ginammi |first=Michele |date=Pebrero 2016 |title=Avoiding reification: Heuristic effectiveness of mathematics and the prediction of the Ω^– particle |trans-title=Pag-iwas sa pagtatama: Heuristikong pagkamabisa ng matematika at ang prediskyon sa partikulong Ω^– |journal=Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics |language=en |volume=53 |pages=20–27 |bibcode=2016SHPMP..53...20G |doi=10.1016/j.shpsb.2015.12.001}}</ref> === Mga agham === Ginagamit madalas ang matematika sa [[agham]] sa [[Modelong pangmatematika|pagmomodelo]] ng mga penomena upang makagawa ng mga prediksiyon base sa mga eksperimental na batas.<ref>{{cite book |last1=Bellomo |first1=Nicola |url={{GBurl|id=pJAvWaRYo3UC}} |title=Modelling Mathematical Methods and Scientific Computation |last2=Preziosi |first2=Luigi |date=22 Disyembre 1994 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-8331-1 |series=Mathematical Modeling |volume=1 |page=1 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmomodelong Matematikal at Komputasyong Maagham |access-date=}}</ref> Matuturing na nakadepende lamang ang katumpakan ng mga prediksiyong ito sa kakayahan ng modelo dahil sa kalayaan ng katotohanan sa matematika mula sa kahit anong mga pag-eeksperimento.<ref>{{cite journal |last=Hennig |first=Christian |year=2010 |title=Mathematical Models and Reality: A Constructivist Perspective |trans-title=Mga Modelong Matematikal at Realidad: Isang Konstruktibismong Pananaw |url=https://www.researchgate.net/publication/225691477 |journal=Foundations of Science |language=en |volume=15 |pages=29–48 |doi=10.1007/s10699-009-9167-x |access-date= |s2cid=6229200}}</ref> Dahil dito, masasabing mali ang modelong ginagamit kung mali ang prediksiyon, imbes na mali ang mismong konseptong matematikal.<ref>{{cite journal |last1=Frigg |first1=Roman |author-link=Roman Frigg |last2=Hartmann |first2=Stephan |author2-link=Stephan Hartmann |date=4 Pebrero 2020 |title=Models in Science |trans-title=Mga Modelo sa Agham |url=https://seop.illc.uva.nl/entries/models-science/ |url-status=live |journal= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117162412/https://seop.illc.uva.nl/entries/models-science/ |archive-date=17 Nobyembre 2022 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> Halimbawa, [[Pagkumpirma sa pangkalahatang relatibidad|maipapaliwanag]] lamang ang [[apside|perihelyon]] ng [[Merkuryo]] sa [[pangkalahatang relatibidad]] ni [[Albert Einstein]], na pumalit sa [[Batas ng unibersal na grabitasyon ni Newton|naunang batas]] sa [[grabidad]] ni [[Isaac Newton]].<ref>{{cite book |last=Stewart |first=Ian |author-link=Ian Stewart (matematiko) |title=The Map and the Territory: Exploring the Foundations of Science, Thought and Reality |publisher=Springer |year=2018 |isbn=978-3-319-72478-2 |editor1-last=Wuppuluri |editor1-first=Shyam |series=The Frontiers Collection |pages=345–356 |language=en |trans-title=Ang Mapa at ang Teritoryo: Paglalakbay sa mga Haligi ng Agham, Kaisipan, at Realidad |chapter=Mathematics, Maps, and Models |trans-chapter=Matematika, Mapa, at Modelo |doi=10.1007/978-3-319-72478-2_18 |access-date= |editor2-last=Doria |editor2-first=Francisco Antonio |chapter-url={{GBurl|id=mRBMDwAAQBAJ|p=345}}}}</ref> ==== Matematikang puro at nalalapat ==== {{Main|Matematikang puro|Matematikang nalalapat}} [[Talaksan:Euclid.jpg|thumb|Isang bahagi ng [[Paaralan ng Atenas|''Paaralan ng Atenas'']] ni [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], na nagpapakita kay [[Euclides]] o [[Arkimedes]], na gumuguhit sa isang maliit na pisara.]] Hanggang noong ika-19 na siglo, nakaangkla ang pag-aaral sa matematika dahil sa pangangailangan ng [[teknolohiya]] at agham; walang malinaw na pagkakaiba ang [[matematikang puro]] at [[Matematikang nalalapat|nalalapat]].<ref name="Ferreirós_2007">{{cite book |last=Ferreirós |first=J. |title=The Shaping of Arithmetic after C.F. Gauss's Disquisitiones Arithmeticae |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-3-540-34720-0 |editor1-last=Goldstein |editor1-first=Catherine |editor1-link=Catherine Goldstein |pages=235–268 |language=en |trans-title=Ang Paghuhulma sa Aritmetika matapos ang Disquisitiones ARithmeticae ni C.F. Gauss |chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: The Rise of Pure Mathematics as Arithmetic with Gauss |trans-chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: Ang Pag-angat ng Matematikang Puro bilang Aritmetika ni Gauss |editor2-last=Schappacher |editor2-first=Norbert |editor3-last=Schwermer |editor3-first=Joachim |chapter-url={{GBurl|id=IUFTcOsMTysC|p=235}}}}</ref> Halimbawa, ipinakilala ang mga [[likas na bilang]] at [[aritmetika]] dahil sa pangangailangan ng [[pagbibilang]], at [[heometriya]] naman ang resulta ng [[agrimensura]], [[arkitektura]], at [[astronomiya]]. Naipaliwanag ang paggalaw ng mga [[planeta]] pagsapit ng pag-usbong ng [[kalkulo]]. Sa panahong ito, tipikal na siyentipiko rin ang mga matematiko, at kabaligtaran.<ref>{{cite journal |last=Kuhn |first=Thomas S. |author-link=Thomas Kuhn |year=1976 |title=Mathematical vs. Experimental Traditions in the Development of Physical Science |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-interdisciplinary-history_summer-1976_7_1/page/1 |trans-title=Matematikal vs. Eksperimental na Tradisyon sa Pagdebelop ng Pisikal na Agham |journal=The Journal of Interdisciplinary History |language=en |publisher=The MIT Press |volume=7 |issue=1 |pages=1–31 |doi=10.2307/202372 |jstor=202372}}</ref> Gayunpaman, sa [[sinaunang Gresya]], may hiwalay na pag-aaral para sa matematikang puro.<ref>{{cite book |last=Asper |first=Markus |title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics |publisher=OUP Oxford |year=2009 |isbn=978-0-19-921312-2 |editor1-last=Robson |editor1-first=Eleanor |series=Oxford Handbooks in Mathematics |pages=107–132 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Kasaysayn ng Matematika |chapter=The two cultures of mathematics in ancient Greece |trans-chapter=Ang dalawang kultura ng matematika sa sinaunang Gresya |access-date= |editor2-last=Stedall |editor2-first=Jacqueline |chapter-url={{GBurl|id=xZMSDAAAQBAJ|p=107}}}}</ref> Walang gamit labas sa matematika ang [[pagsasalik sa buumbilang]] ({{lang-en|integer factorization}}), na unang inimbestigahan ni [[Euclides]] noong {{BKP|300|link=y}}, hanggang noong naimbento ang [[RSA (kriptosistema)|kriptosistemang RSA]] na ginagamit ngayon sa mga [[network ng kompyuter]].<ref name=":2" /> Noong ika-19 na siglo, nagsimulang mag-imbestiga nang malaliman ang mga matematiko tulad nina [[Karl Weierstrass]] at [[Richard Dedekind]] sa mga problema ng matematika.<ref name="Ferreirós_2007" /> Nahati ang matematika bilang resulta nito, sa dalawang sangay na puro at nalalapat. Bagamat magkahiwalay, madalas na walang malinaw na hangganan ang dalawang sangay na ito. Matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], mabilis na umusad ang pagdebelop sa matematikang nalalapat sa [[Estados Unidos]] at ibang lugar. Marami sa mga teoryang nadebelop para magamit ay resulta ng interes ng mga matematikong purista, na kalaunan ay nakahanap din ng gamit labas sa matematika.<ref>{{cite book |last=Silver |first=Daniel S. |title=The Best Writing on Mathematics, 2016 |publisher=Princeton University Press |year=2017 |isbn=978-0-691-17529-4 |editor1-last=Pitici |editor1-first=Mircea |pages=17–26 |language=en |trans-title=Ang mga Pinakamagagandang Kasulatan sa Matematika, 2016 |chapter=In Defense of Pure Mathematics |trans-chapter=Depensa sa Matematikang Puro |access-date= |chapter-url={{GBurl|id=RXGYDwAAQBAJ|p=17}}}}</ref> ==== Pisika ==== {{main|Kaugnayan ng matematika at pisika}} [[File:PenduloTmg.gif|thumb|Mailalarawan gamit matematika ang paggalaw ng isang [[pendulo]]. Dito, makikita ang mga puwersang nakakaapekto sa galaw nito: ang [[tensyon (pisika)|tensyon]] (<math display="inline">T</math>) at ang puwersang dulot ng [[grabidad]] (<math display="inline">g</math>) at [[masa]] (<math display="inline">m</math>), gayundin ang [[anggulo]] mula sa [[ekwilibriyo]] (<math display="inline">\theta</math>).]] Itinuturing ang matematika bilang isang mahalagang kagamitan sa [[pisika]], at kabaligtaran.<ref>{{cite journal |last1=Uhden |first1=Olaf |last2=Karam |first2=Ricardo |last3=Pietrocola |first3=Maurício |last4=Pospiech |first4=Gesche |date=20 Oktubre 2011 |title=Modelling Mathematical Reasoning in Physics Education |trans-title=Pagmomodelo sa Pagdadahilang Matematikal sa Pagtuturo ng Pisika |journal=Science & Education |language=en |volume=21 |issue=4 |pages=485–506 |bibcode=2012Sc&Ed..21..485U |doi=10.1007/s11191-011-9396-6 |s2cid=122869677}}</ref> Sa ''[[Pisika (Aristoteles)|Pisika]]'', inilarawan ni [[Aristoteles]] ang pagkakaiba ng dalawang larangan.<ref>{{cite book |last1=Lear |first1=Jonathan |url=https://archive.org/details/aristotledesiret0000lear/page/232 |title=Aristotle: the desire to understand |date=1990 |publisher=Cambridge Univ. Press |isbn=9780521347624 |edition= |location=[[Cambridge]], [[Reyno Unido]] |page=232 |language=en |trans-title=Aristoteles: ang kagustuhang maintindihan}}</ref> Ang pananaw na wika ng [[kalikasan]] ang matematika ay unang ipinahayag ng [[Pitagorasismo]], na nagsasabing "lahat ay bilang" at "bilang ang hari ng mundo".<ref>{{cite web |last=Al-Rasasi |first=Ibrahim |date=21 Hunyo 2004 |title=All is number |trans-title=Lahat ay bilang |url=http://faculty.kfupm.edu.sa/math/irasasi/Allisnumber.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228132248/http://faculty.kfupm.edu.sa/math/irasasi/Allisnumber.pdf |archive-date=28 Disyembre 2014 |access-date= |publisher=King Fahd University of Petroleum and Minerals |language=en}}</ref> Sang-ayon si [[Galileo Galilei]] sa pananaw na ito, na nagsabi na isinulat sa wika ng matematika ang aklat ng kalikasan.<ref>{{cite book |author=Aharon Kantorovich |url=https://books.google.com/books?id=vMFc43w0FfEC&pg=PA59 |title=Scientific Discovery: Logic and Tinkering |date=1 July 1993 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-1478-1 |pages=59 |language=en |trans-title=Maagham na Pagtuklas: Lohika at Pagbubutingting}}</ref> ==== Kompyuting ==== {{Tingnan din|Teoretikal na agham pangkompyuter|Matematikang komputasyonal}} [[File:Two-dimensional visualization of Hamming distance.jpg|thumb|Isang pagpapakita sa [[distansiyang Hamming]], isang mahalagang panukat sa [[teorya ng kodigo]].]] Malapit ang kaugnayan ng larangan ng kompyuting sa matematika. Kinokonsidera ang [[teoretikal na agham pangkompyuter]] bilang isang sangay ng matematika.<ref>{{Cite web |title=Theoretical Computer Science |trans-title=Teoretikal na Agham Pangkompyuter |url=https://math.mit.edu/research/applied/comp-science-theory.html |access-date= |website=math.mit.edu |language=en}}</ref> Ginagamit naman sa [[matematikang komputasyonal]] ang mga sangay ng matematika, kagaya ng aritmetika, sa [[kriptograpiya]] at [[teorya ng kodigo]]. Ginagamit din sa [[agham pangkompyuter]] ang [[matematikang diskreto]] para sa larangan nito tulad ng mga [[Teorya ng komputasyonal na komplehidad|teorya ng pagkakomplikado]], [[teorya ng impormasyon|impormasyon]], at [[teorya ng grap|grap]]. Sa pagsapit ng paggamit sa mga malalakas na [[kompyuter]] at [[superkompyuter]], nagsimula ring gamitin ng mga matematiko ang mga ito upang tulungan sila sa pagpapatunay sa mga teoryang mahirap patunayan nang mano-mano. Isa sa mga mahahalagang napatunayan na teorya gamit nito ay ang [[konhetura ni Kepler]] ukol sa [[pagpapakete sa isang espero]] ({{lang-en|sphere packing}}), na napatunayan noong 1998, at kalauna'y nakumpirma noong dekada 2010s.<ref>{{cite journal |last1=Hales |first1=Thomas |last2=Adams |first2=Mark |last3=Bauer |first3=Gertrud |last4=Dang |first4=Tat Dat |last5=Harrison |first5=John |last6=Hoang |first6=Le Truong |last7=Kaliszyk |first7=Cezary |last8=Magron |first8=Victor |last9=Mclaughlin |first9=Sean |last10=Nguyen |first10=Tat Thang |last11=Nguyen |first11=Quang Truong |date=2017 |title=A Formal Proof of the Kepler Conjecture |trans-title=Pormal na Patunay sa Konhetura ni Kepler |url=https://www.cambridge.org/core/journals/forum-of-mathematics-pi/article/formal-proof-of-the-kepler-conjecture/78FBD5E1A3D1BCCB8E0D5B0C463C9FBC |url-status=live |journal=Forum of Mathematics, Pi |language=en |volume=5 |page=e2 |doi=10.1017/fmp.2017.1 |issn=2050-5086 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204053232/https://www.cambridge.org/core/journals/forum-of-mathematics-pi/article/formal-proof-of-the-kepler-conjecture/78FBD5E1A3D1BCCB8E0D5B0C463C9FBC |archive-date=4 Disyembre 2020 |access-date= |hdl-access=free |last12=Nipkow |first12=Tobias |last13=Obua |first13=Steven |last14=Pleso |first14=Joseph |last15=Rute |first15=Jason |last16=Solovyev |first16=Alexey |last17=Ta |first17=Thi Hoai An |last18=Tran |first18=Nam Trung |last19=Trieu |first19=Thi Diep |last20=Urban |first20=Josef |last21=Vu |first21=Ky |last22=Zumkeller |first22=Roland |s2cid=216912822 |hdl=2066/176365}}</ref> ==== Biolohiya at kimika ==== {{main|Matematikang pangbiolohiya|Matematikang pangkimika}} [[File:Giant Pufferfish skin pattern detail.jpg|thumb|Maipapaliwanag sa matematika ang mga pattern sa balat ng mga hayop katulad nitong [[isdang globo]]; isa itong [[pattern na Turing]] na mamomodelo gamit ang isang [[sistemang reaksyon-dipyusyon]].]] Ginagamit sa [[biolohiya]] ang [[probabilidad]] sa mga larangan kagaya ng [[ekolohiya]] at [[neurosiyensiya]].<ref name=":22">{{Cite book |last=Millstein |first=Roberta |author-link=Roberta Millstein |title=The Oxford Handbook of Probability and Philosophy |date=8 Setyembre 2016 |editor-last=Hájek |editor-first=Alan |pages=601–622 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Probabilidad at Pilosopiya |chapter=Probability in Biology: The Case of Fitness |trans-chapter=Probabilidad sa Biolohiya: Ang Kaso sa Kakayahan |doi=10.1093/oxfordhb/9780199607617.013.27 |access-date= |editor-last2=Hitchcock |editor-first2=Christopher |chapter-url=http://philsci-archive.pitt.edu/10901/1/Millstein-fitness-v2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054456/http://philsci-archive.pitt.edu/10901/1/Millstein-fitness-v2.pdf |archive-date=7 Marso 2023 |url-status=live}}</ref> Madalas rin itong ginagamit sa mga usapin ukol sa [[Kakayahan (biolohiya)|kakayahang ebolusyonal]] ({{lang-en|evolutionary fitness}}).<ref name=":22" /> Ginagamit sa ekolohiya ang pagmomodelo upang mailarawan ang [[dinamika ng populasyon]],<ref name=":22" /> pag-aralan ang mga [[ekosistema]] at ang sistema ng nakakain-kinakain ({{lang-en|predator-prey}}), pagsukat sa [[polusyon]],{{Sfn|Bouleau|1999|pp=282–283}} at makakuhang datos ukol sa [[pagbabago ng klima]].{{Sfn|Bouleau|1999|p=285}} Mailalarawan sa matematika ang dinamika ng populasyon gamit ang ilang mga ekwasyong deribatibo, kagaya ng [[mga ekwasyong Lotka-Volterra]].<ref>{{Cite web |date=5 Enero 2022 |title=1.4: The Lotka-Volterra Predator-Prey Model |trans-title=1.4: Ang Modelo ng Kumakain-Kinakain ni Lotka-Volterra |url=https://math.libretexts.org/Bookshelves/Applied_Mathematics/Mathematical_Biology_(Chasnov)/01%3A_Population_Dynamics/1.04%3A_The_Lotka-Volterra_Predator-Prey_Model |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229204111/https://math.libretexts.org/Bookshelves/Applied_Mathematics/Mathematical_Biology_(Chasnov)/01:_Population_Dynamics/1.04:_The_Lotka-Volterra_Predator-Prey_Model |archive-date=29 Disyembre 2022 |access-date= |website=Mathematics LibreTexts |language=en}}</ref> Ginagamit naman sa [[pagsubok sa hinuhang pang-estadistika]] ang mga datos na nakukuha mula sa mga [[pagsubok klinikal]] upang malaman kung epektibo ba ang mga bagong [[Medisina|gamot]].<ref>{{Cite journal |last=Salsburg |first=David |date=17 Agosto 1992 |title=Commentary |trans-title=Komentaryo |url=https://www.dfcm.utoronto.ca/sites/default/files/inline-files/salsburg_1.pdf |journal=The Use of Statistical Methods in the Analysis of Clinical Studies |language=en |volume=46 |pages=17}}</ref> Simula noong ika-20 siglo, nagsimulang gamitin sa [[kimika]] ang mga [[kompyuter]] upang imodelo ang mga [[molekula]] sa [[tatlong dimensiyon]].<ref>{{Cite book |author=National Research Council |author-link= |url=https://nap.nationalacademies.org/read/10633/chapter/8 |title=Beyond the Molecular Frontier: Challenges for Chemistry and Chemical Engineering |publisher=NAP.edu |year=2003 |isbn=978-0-309-16839-7 |pages=71–73 |language=en |trans-title=Lagpas sa Hinaharap ng Molekula: Mga Hamon sa Kimika at Inhinyerang Pangkimika |chapter=8 |doi=10.17226/10633 |pmid=25032300}}</ref> ==== Agham pandaigdig ==== {{main|Heomatematika}} [[Image:Earth gravity.png|thumb|Ang tindi ng paglihis sa pamantayang [[grabidad]] ng [[Daigdig]]; mas matindi ang mas pula. Sobra-sobra ang pagpapakita sa halimbawang ito upang makita ang pagkakaiba; sa katunayan, masyadong itong maliit upang maramdaman ng mga tao ang epekto.]] Ginagamit ang matematika sa [[heograpiya]] at [[heolohiya]], lalo na sa mga larangan ng [[heolohiyang estraktural]] at [[klimatolohiya]] upang makagawa ng mga modelong ginagamit sa prediksyon sa mga [[sakuna]] sa hinaharap kagaya ng mga [[bagyo]]. Ganito rin ang kaso sa mga larangan ng [[meteorolohiya]], [[oseanograpiya]], at [[agham pamplaneta]].<ref>{{Cite web |title=Using Mathematical Models to Investigate Planetary Habitability |trans-title=Paggamit sa mga Modelong Matematikal upang Maimbestigahan ang Antas ng Pagiging Tirahan ng mga Planeta |url=https://icp.giss.nasa.gov/education/modules/eccm/eccm_student_3.pdf |access-date= |website=[[NASA]] |language=en}}</ref> ==== Agham panlipunan ==== {{Main|Matematikang pang-ekonomika|Dinamikang pangkasaysayan}} [[File:Supply-demand-equilibrium.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Supply-demand-equilibrium.svg|thumb|Isang grap na nagpapakita sa interaksyon sa pagitan ng [[suplay at kailangan]].]] Malawak ang paggamit sa [[estadistika]] at [[probabilidad]], gayunin sa mga ekwasyong deribatibo, sa mga [[agham panlipunan]], kagaya ng sa [[lingguwistika]], [[ekonomika]], [[sosyolohiya]], at [[sikolohiya]]. Mahalagang konsepto sa [[matematikang pang-ekonomika]] ang ideya ng isang rasyonal na indibidwal na aktor, ang ''[[homo economicus]]'' ({{Literal na pagsasalin|tao ng ekonomiya}}).<ref name=":32">{{Cite book |last=Zak |first=Paul J. |url={{GBurl|id=6QrvmNo2qD4C|p=158}} |title=Moral Markets: The Critical Role of Values in the Economy |date=2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3736-6 |page=158 |language=en |trans-title=Mga Merkadong Moral: Ang Kritikal na Gampanin ng mga Halaga sa Ekonomiya |access-date=}}</ref> Sa modelong ito, palaging susundin ng indibidwal [[Teorya ng rasyonal na pagpili|ang kanyang interes]] at isesentro ang lahat ng mga gagawin niyang pagpili gamit ang [[perpektong impormasyon]].<ref>{{cite book |last1=Levin |first1=Jonathan |url=https://web.stanford.edu/~jdlevin/Econ%20202/Choice%20Theory.pdf |title=Introduction to Choice Theory |last2=Milgrom |first2=Paul |date=Setyembre 2004 |language=en |trans-title=Panimula sa Teorya ng Pagpili}}</ref> Sa ganitong pananaw napapadali ang paggamit ng matematika sa ekonomika. Maaaring mamodelo sa tulong nito ang mga mekanismong nagpapaandar sa ekonomiya. Hindi lahat ng mga ekonomista ay sang-ayon sa ideya ng ''homo economicus''. Simula noong ika-20 siglo, nagkaroon ng mga adhikain sa larangan upang mailarawan ang mga kilusan sa [[kasaysayan]] sa anyong matematikal. Noong 1922, ipinahayag ni [[Nikolai Kondratiev]] ang kanyang konsepto ng mga [[Alon ni Kondratiev|siklong ipinangalan sa kanya]], na nagpapaliwanag sa mga panahon ng pag-usad ng ekonomiya at ang mga krisis.<ref>{{Cite web |title=Kondratiev, Nikolai Dmitrievich {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kondratiev-nikolai-dmitrievich |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701224009/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100667.html |archive-date=1 Hulyo 2016 |access-date= |website=www.encyclopedia.com |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng nakaraang siglo, nagsimulang gamitin ng mga matematiko ang matematika sa [[heopolitika]]. Noong dekada 1990s, dinebelop ni [[Peter Turchin]] ang [[kliodinamika]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Cliodynamics: a science for predicting the future |trans-title=Kliodinamika: ang agham para sa prediksyon sa hinaharap |url=https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229204104/https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/ |archive-date=29 Disyembre 2022 |access-date= |website=ZDNET |language=en}}</ref> Hindi sa lahat ng pagkakataon ay magagamit ang matematika sa larangan. Sa kanilang kontrobersyal na aklat na ''[[Fashionable Nonsense]]'' (1997), kumontra sina [[Alan Sokal]] at [[Jean Bricmont]] sa abusadong paggamit ng mga terminolohiya sa agham, lalo na sa matematika at pisika, sa agham panlipunan.<ref>{{cite book |last=Sokal |first=Alan |author-link=Alan Sokal |url=https://archive.org/details/fashionablenonse00soka |title=Fashionable Nonsense |author2=Jean Bricmont |author2-link=Jean Bricmont |publisher=Picador |year=1998 |isbn=978-0-312-19545-8 |location=New York |language=en |trans-title=Marangyang Kalokohan |oclc=39605994}}</ref> Gumagamit ng matematika ang pag-aaral sa mga sistemang komplikado. Gayunpaman, nananatili pa ring kontrobersyal ang paggamit nito para sa ilang mga kriteryon, kagaya ng sa [[Kawalang trabaho|kawalang-trabaho]].<ref>{{Cite web |title=Modern Macroeconomic Models as Tools for Economic Policy |trans-title=Makroekonomiko bilang mga Kagamitan sa Patakarang Pang-ekonomiya |url=https://www.minneapolisfed.org/article/2010/modern-macroeconomic-models-as-tools-for-economic-policy |website=Federal Reserve Bank of Minneapolis |language=en}}</ref> === Astrolohiya at esoterismo === {{Main|Astrolohiya|Numerolohiya}} Mga [[astrologo]] din ang ilang mga matematiko, kagaya nina [[Ptolomeo|Ptolemeo]] at [[Johannes Kepler]]. Noong [[Gitnang Kapanahunan]], kinokonsidera bilang isang agham ang astrolohiya, na kinabibilangan ng matematika. Sa [[Ensiklopedya|ensiklopedyang]] isinulat ni [[Theodor Zwinger]], [[astrolohiya]] ang "agham pangmatematika na nag-aaral sa aktibong paggalaw ng bawat bagay sa langit", at matematika naman ang "ginagamit upang makalkula ang probabilidad ng mga impluwensiya ng mga [[bituin]] upang malaman agad ang kanilang pagsalubong at paghihiwalay".<ref>{{Cite book |last=Beaujouan |first=Guy |url={{GBurl|id=92n7ZE8Iww8C|p=130}} |title=Comprendre et maîtriser la nature au Moyen Age: mélanges d'histoire des sciences offerts à Guy Beaujouan |date=1994 |publisher=Librairie Droz |isbn=978-2-600-00040-6 |page=130 |language=fr |trans-title=Pag-unawa at pag-master ng kalikasan sa Middle Ages: mga pinaghalong kasaysayan ng agham na inaalok kay Guy |access-date=}}</ref> Hindi na itinuturing na agham ang astrolohiya sa modernong panahon, at karaniwan na itong ginugrupo sa mga [[seudosiyensiya]].<ref>{{Cite web |title=L'astrologie à l'épreuve : ça ne marche pas, ça n'a jamais marché ! |trans-title=Sinubukan ang astrolohiya: hindi ito gumagana, hindi ito gumana! |url=https://www.afis.org/L-astrologie-a-l-epreuve-ca-ne-marche-pas-ca-n-a-jamais-marche |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129204349/https://www.afis.org/L-astrologie-a-l-epreuve-ca-ne-marche-pas-ca-n-a-jamais-marche |archive-date=29 Enero 2023 |access-date= |website=Afis Science – Association française pour l’information scientifique |language=fr}}</ref> == Pilosopiya == {{Main|Pilosopiya ng matematika}} === Realidad === Paksa na sa mga debate sa [[pilosopiya]] ang [[Pilosopiya ng matematika|koneksyon ng matematika at ang materyal na realidad]] simula pa noong panahon ni [[Pitagoras]]. Ayon kay [[Platon]], may mga sari-sariling realidad ang mga kabasalan na nagpapakita sa materyal na realidad na labas sa espasyo at panahon; ito ang pundasyon ng [[Platonismong matematikal]].<ref name="SEP-Platonism">{{cite encyclopedia |year=2016 |title=Platonism in Metaphysics |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/platonism |access-date= |last=Balaguer |first=Mark |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition= |language=en |trans-title=Platonismo sa Metapisika |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130174043/https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/platonism/ |archive-date=30 Enero 2022 |url-status=live}}</ref> Ibinuod ni [[Armand Borel]] ang ganitong pananaw sa matematika. Ayon sa kanya:<ref name="borel">{{Cite journal |last=Borel |first=Armand |author-link=Armand Borel |year=1983 |title=Mathematics: Art and Science |trans-title=Matematika: Sining at Agham |journal=The Mathematical Intelligencer |language=en |publisher=Springer |volume=5 |issue=4 |pages=9–17 |doi=10.4171/news/103/8 |issn=1027-488X |doi-access=free}}</ref>{{blockquote|Magiging obhetibo (imbes na "subhetibo") ang isang bagay kung tayo ay kumbinsido na may ganito sa kaisipan ng iba sa anyong kapareho ng sa atin at kung maiisip ba natin ito at madidiskurso. Dahil sobrang tiyak ng wika ng matematika, sakto ito para sa pagbibigay-kahulugan sa mga konseptong napagkasunduang umiiral. Sa aking opinyon, sapat na yon upang mabigyan tayo ng {{em|pakiramdam}} na obhetibong umiiral ito, sa realidad ng matematika...{{efn|{{lang-en|Something becomes objective (as opposed to "subjective") as soon as we are convinced that it exists in the minds of others in the same form as it does in ours and that we can think about it and discuss it together. Because the language of mathematics is so precise, it is ideally suited to defining concepts for which such a consensus exists. In my opinion, that is sufficient to provide us with a {{em|feeling}} of an objective existence, of a reality of mathematics ...}}}}}}Gayunpaman, taliwas ito sa [[The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences|pagiging sobra-sobrang pagkamabisa]] ng matematika sa ibang mga larangan.<ref name=":4" /> === Mungkahing kahulugan === {{Main|Kahulugan ng matematika}} Walang napagkakasunduang kahulugan para sa matematika, gayundin sa estado nito sa [[epistemolohiya]].<ref name="Runge">{{cite book |last1=Tobies |first1=Renate |author1-link=Renate Tobies |url={{GBurl|id=EDm0eQqFUQ4C|p=9}} |title=Iris Runge: A Life at the Crossroads of Mathematics, Science, and Industry |last2=Neunzert |first2=Helmut |publisher=Springer |year=2012 |isbn=978-3-0348-0229-1 |page=9 |language=en |trans-title=Iris Runge: Buhay sa Salubungan ng Matematika, Agham, at Industriya |quote= |access-date=}}</ref><ref name="Mura">{{cite journal |last=Mura |first=Roberta |date=Disyembre 1993 |title=Images of Mathematics Held by University Teachers of Mathematical Sciences |url=https://archive.org/details/sim_educational-studies-in-mathematics_1993_25_4/page/375 |trans-title=Mga Imahe ng Matematika na Pinanghahawakan ng mga Guro ng mga Agham Pangmatematika sa mga Pamantasan |journal=Educational Studies in Mathematics |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=375–85 |doi=10.1007/BF01273907 |jstor=3482762 |s2cid=122351146}}</ref> Walang pake kadalasan ang mga matematiko sa kahulugan nito, o di kaya'y sinasabi na lang na wala itong kahulugan.<ref name="Mura" /> Hindi rin malinaw kung sining o agham ba ang matematika.<ref name="Runge" /> Madalas sabihin sa karaniwang diskurso ang katagang "matematika ang ginagawa ng mga matematiko", na bagamat isang [[pagdadahilang pabilog]] ({{lang-en|circular reasoning}}) ay maiintindihan pa rin, dahil madalas napapagkakasunduan kung alin ang itinuturing na matematika sa hindi.<ref name="Mura" /> Marami sa mga mungkahing kahulugan ay kahulugan batay sa pinag-aaralan nito.<ref>{{cite conference|title="What is Mathematics?" and why we should ask, where one should experience and learn that, and how to teach it|first1=Günter M.|last1=Ziegler|author1-link=Günter M. Ziegler|first2=Andreas|last2=Loos|editor-last=Kaiser|editor-first=G.|conference=Proceedings of the 13th International Congress on Mathematical Education|series=ICME-13 Monographs|date=2 Nobyembre 2017|pages=63–77|publisher=Springer|doi=10.1007/978-3-319-62597-3_5|isbn=978-3-319-62596-6|lang=en|trans-title="Ano ang Matematika?" at bakit natin dapat tanungin yon, saan mararanasan at matutunan ng isa tungkol rito, at paano ito ituturo}}</ref> Ayon kay [[Aristoteles]], matematika ang "agham ng [[kantidad]]". Ang pananaw na ito ang nanatiling kahulugan ng matematika hanggang noong ika-18 siglo. Gayunpaman, binigyang-pansin din niya na hindi sapat ang kantidad upang maihiwalay ang matematika mula sa mga agham tulad ng pisika; ayon sa kanya, ang natatanging naghihiwalay sa matematika ay ang kabasalan at ang pag-aaral sa kantidad bilang katangian na hinihiwalay ng kaisipan mula sa realidad.<ref name="Franklin">{{Cite book |last=Franklin |first=James |author-link=James Franklin (philosopher) |url={{GBurl|id=mbn35b2ghgkC|p=104}} |title=Philosophy of Mathematics |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-093058-9 |pages=104–106 |language=en |trans-title=Pilosopiya ng Matematika |access-date=}}</ref> Simula noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang pag-aralan ng mga matematiko ang mga [[walang-hanggang pangkat]], na hindi makikita sa realidad, nagsimulang lumitaw ang mga bagong kahulugan sa larangan.<ref name="Cajori">{{cite book |last=Cajori |first=Florian |author-link=Florian Cajori |url={{GBurl|id=mGJRjIC9fZgC|p=285}} |title=A History of Mathematics |publisher=American Mathematical Society |year=1991 |isbn=978-0-8218-2102-2 |pages=285–286 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika |access-date= |orig-date=1893}}</ref> Pagsapit ng ika-20 siglo, ang mabilis na pagdami ng mga bagong larangan ang naging dahilan upang ituring ng ilang mga matematiko na mahirap bigyang-kahulugan ang matematika. Ginagamit ding kahulugan ang ideya na matematika na'ng maituturing ang isang larangan kung ginagamit nito ang mga kaparaanan sa matematika. Halimbawa nito ay ang pagpapatunay sa mga teorema, na nangangailangan ng [[lohika]] sa pagdadahilan.<ref>{{cite journal |last1=Brown |first1=Ronald |author1-link=Ronald Brown (matematiko) |last2=Porter |first2=Timothy |date=Enero 2000 |title=The Methodology of Mathematics |trans-title=Ang Metodolohiya ng Matematika |url=https://cds.cern.ch/record/280311 |url-status=live |journal=The Mathematical Gazette |language=en |volume=79 |issue=485 |pages=321–334 |doi=10.2307/3618304 |jstor=3618304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323164159/https://cds.cern.ch/record/280311 |archive-date=23 Marso 2023 |access-date= |s2cid=178923299}}</ref> Isa ring ginagamit na kahulugan ay ang [[teorya ng aksomatikong pangkat]] ({{lang-en|axiomatic set theory}}), ang teoryang kinokonsidera na ngayon bilang haligi ng modernong pag-aaral sa matematika.<ref>{{cite journal |last=Strauss |first=Danie |year=2011 |title=Defining mathematics |trans-title=Pagbibigay-kahulugan sa matematika |url=https://www.researchgate.net/publication/290955899 |journal=Acta Academica |language=en |volume=43 |issue=4 |pages=1–28 |access-date=}}</ref> === Kahigpitan === {{Main|Kahigpitang pangmatematika}} Kinakailangan ang [[kahigpitang pangmatematika|kahigpitan]] sa matematika. Ibig sabihin, dapat malinaw ang mga kahulugan at maisusulat ang mga [[patunay]] sa isang serye ng paggamit sa mga [[tuntunin sa imperensiya]] nang di agad gumagamit ng mga ebidensiyang empirikal o [[kutob]].<ref>{{cite journal |last=Hamami |first=Yacin |date=Hunyo 2022 |title=Mathematical Rigor and Proof |trans-title=Kahigpitang Pangmatematika at Patunay |url=https://www.yacinhamami.com/wp-content/uploads/2019/12/Hamami-2019-Mathematical-Rigor-and-Proof.pdf |url-status=live |journal=The Review of Symbolic Logic |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=409–449 |doi=10.1017/S1755020319000443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205114343/https://www.yacinhamami.com/wp-content/uploads/2019/12/Hamami-2019-Mathematical-Rigor-and-Proof.pdf |archive-date=5 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=209980693}}</ref> Bagamat hindi lamang sa matematika isinasagawa ang kahigpitan, mataas ang antas ng pagkahigpit sa larangan. Kahit na may mga tiyak na kahulugan sa matematika, kadalasang umaabot ng daan-daang pahina upang maisulat ang mga patunay. Mas lalo pa itong pinalawak pagsapit ng pag-usbong ng mga [[katulong na kompyuter sa pagpapatunay]].<ref>{{harvnb|Peterson|1988|p=4}}</ref> Nagresulta ito sa pilosopiyang [[kwasi-empirisismo sa matematika|kwasi-empirisismo]] ({{lang-en|quasi-empiricism}}), na nagsasabing di kailanman masasabing tama ang isang patunay dahil may probabilidad na kaakibat ang mga ito.<ref name="Kleiner_1991" /> Sa dulo ng ika-19 na siglo, humantong ang matematika sa puntong may mga kahulugan na hindi masyadong tiyak para maiwasan ang mga [[kabalintunaan]] ({{lang-en|paradox}}) at [[kontradiksiyon]]. Naresolba ito sa pamamagitan ng pagsama sa mga aksoma na may mga [[Apodiktiko|apodiktikong]] tuntunin ng imperensiya sa mga teoremang matematikal.<ref name="Kleiner_1991" /> Tanging sa pamamagitan ng pagtanggap ng marami sa patunay bilang tama sa paglipas ng panahon ay maituturing ang teoremang ito bilang mapagkakatiwalaan. Dahil dito, ang tradisyonal na konsepto ng kahigpitan ay nawala,<ref>{{cite journal |last=Perminov |first=V. Ya. |year=1988 |title=On the Reliability of Mathematical Proofs |trans-title=Ukol sa Pagtitiwala sa mga Patunay Pangmatematika |journal=Philosophy of Mathematics |language=en |publisher=Revue Internationale de Philosophie |volume=42 |issue=167 (4) |pages=500–508}}</ref> bagamat ginagamit pa rin ito para sa pagtuturo sa mga baguhan ukol sa pagpapatunay sa matematika.<ref>{{cite journal |last1=Davis |first1=Jon D. |last2=McDuffie |first2=Amy Roth |last3=Drake |first3=Corey |last4=Seiwell |first4=Amanda L. |year=2019 |title=Teachers' perceptions of the official curriculum: Problem solving and rigor |trans-title=Mga pananaw ng mga guro sa opisyal na kurikulum: Pagreresolba sa mga problema at kahigpitan |journal=International Journal of Educational Research |language=en |volume=93 |pages=91–100 |doi=10.1016/j.ijer.2018.10.002 |s2cid=149753721}}</ref> == Pagtuturo == {{Main|Pagtuturo ng matematika}}Ayon sa arkeolohiya, itinuturo na ang matematika simula pa noong {{BKP|ikalawang milenyo|link=y}} sa [[Babilonya]].<ref>{{cite book |last=Robson |first=Eleanor |author-link=Eleanor Robson |title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics |publisher=OUP Oxford |year=2009 |isbn=978-0-19-921312-2 |editor1-last=Robson |editor1-first=Eleanor |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Kasaysayan ng Matematika |chapter=Mathematics education in an Old Babylonian scribal school |trans-chapter=Pagtuturo sa matematika sa isang matandang paaralang pang-eskriba sa Babilonya |access-date= |editor2-last=Stedall |editor2-first=Jacqueline |editor2-link=Jackie Stedall |chapter-url={{GBurl|id=xZMSDAAAQBAJ|p=199}}}}</ref> May mga nakita ring ebidensiya ng pagtuturo sa [[sinaunang Malapit na Silangan]] at sa [[mundong Greko-Romano]] mula noong {{BKP|300|link=}}.<ref>{{cite book |last1=Bernard |first1=Alain |title=Handbook on the History of Mathematics Education |last2=Proust |first2=Christine |author2-link=Christine Proust |last3=Ross |first3=Micah |publisher=Springer |year=2014 |isbn=978-1-4614-9154-5 |editor1-last=Karp |editor1-first=A. |publication-place=New York |pages=27–53 |language=en |trans-title=Handbook sa Kasaysayan ng Pagtuturo sa Matematika |chapter=Mathematics Education in Antiquity |trans-chapter=Pagtuturo sa Matematika noong Sinaunang Panahon |doi=10.1007/978-1-4614-9155-2_3 |editor2-last=Schubring |editor2-first=G.}}</ref> Ang pinakamatandang aklat ng matematika ay ang [[papiro ni Rhind]], na tinatayang ginawa noong {{BKP|1650|link=}} sa [[Ehipto]].<ref>{{cite journal |last=Dudley |first=Underwood |date=Abril 2002 |title=The World's First Mathematics Textbook |trans-title=Ang Unang Aklat ng Matematika sa Mundo |journal=Math Horizons |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=9 |issue=4 |pages=8–11 |doi=10.1080/10724117.2002.11975154 |jstor=25678363 |s2cid=126067145}}</ref> Dahil sa kakulangan ng mga aklat, pinagpasa-pasahan ng mga matematiko sa sinaunang India ang kaalaman sa matematika sa pamamagitan ng pagkakabisado sa mga [[tradisyong pasalita]] simula noong [[Panahong Vediko|panahon ng mga Veda]].<ref>{{cite conference|title=Indian pedagogy and problem solving in ancient Thamizhakam|last=Subramarian|first=F.|conference=History and Pedagogy of Mathematics conference|url=http://hpm2012.onpcs.com/Proceeding/OT2/T2-10.pdf|access-date=|archive-date=28 Nobyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128082654/http://hpm2012.onpcs.com/Proceeding/OT2/T2-10.pdf|url-status=live|format=PDF|trans-title=Pedagohiya ng India at pagreresolba ng problema sa sinaunang Thamizhakam|lang=en}}</ref> Noong [[dinastiyang Tang]] naman sa [[Tsina]], isinama ang matematika sa kurikulum para sa [[imperyal na pagsusulit]] upang makasama sa burokrasya ng estado.<ref>{{cite book |last=Siu |first=Man Keung |url=https://scholar.archive.org/work/3fb5lb2qsfg35gf2cv6viaydny/access/wayback/http://hkumath.hku.hk:80/~mks/Chapter%206-Siu.pdf |title=How Chinese Learn Mathematics |year=2004 |isbn=978-981-256-014-8 |series=Series on Mathematics Education |volume=1 |pages=157–185 |language=en |trans-title=Paano Natututo ang mga Tsino ng Matematika |chapter=Official Curriculum in Mathematics in Ancient China: How did Candidates Study for the Examination? |trans-chapter=Opisyal na Kurikulum sa Matematika ng Sinaunang Tsina: Paano Nag-aaral ang mga Kandidato para sa Pagsusulit? |doi=10.1142/9789812562241_0006 |access-date=}}</ref> Matapos ang [[Mga Madilim na Panahon|Madilim na Panahon]] sa Europa, itinuro ang matematika sa mga paaralang panrehiliyon bilang bahagi ng ''[[quadrivium]]''. Nagsimula naman ang pormal na pagtuturo sa pedagohiya sa mga paaralan ng [[Kapisanan ni Hesus|mga Heswita]] noong ika-16 at ika-17 siglo. Praktikal ang kurikulum ng matematika hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimula itong seryosohin sa [[Alemanya]] at [[Pransiya]], kung saan itinatag ang unang [[akademikong dyornal]] para sa pagtuturo ng matematika, ang ''[[L'Enseignement Mathématique]]'', na nagsimula noong 1899.<ref>{{cite journal |last1=Jones |first1=Phillip S. |year=1967 |title=The History of Mathematical Education |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1967-01_74_1/page/38 |trans-title=Ang Kasaysayan ng Pagtuturo sa Matematika |journal=The American Mathematical Monthly |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=74 |issue=1 |pages=38–55 |doi=10.2307/2314867 |jstor=2314867}}</ref> Ang pag-usad ng agham at teknolohiya sa [[Kanluraning Mundo]] ang nagpahantong sa pagtatatag sa mga sentralisadong sistema ng pagtuturo sa maraming mga bansa, kung saan kabilang ang matematika sa mga mahahalagang asignatura, dahil sa pangangailangan ng militar nung una.<ref>{{cite journal |last1=Schubring |first1=Gert |last2=Furinghetti |first2=Fulvia |last3=Siu |first3=Man Keung |date=Agosto 2012 |title=Introduction: the history of mathematics teaching. Indicators for modernization processes in societies |trans-title=Panimula: ang kasaysayan ng pagtuturo sa matematika. Mga pantukoy para sa mga proseso ng modernisasyon sa mga lipunan |journal=ZDM Mathematics Education |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=457–459 |doi=10.1007/s11858-012-0445-7 |doi-access=free |s2cid=145507519}}</ref> Bagamat iba-iba ang nilalaman ng kurikulum at kalidad ng pagtuturo, itinuturo ang matematika sa lahat ng mga bansa sa mundo sa kasalukuyang panahon.<ref>{{Cite book |last1=von Davier |first1=Matthias |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED610099.pdf |title=TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science |last2=Foy |first2=Pierre |last3=Martin |first3=Michael O. |last4=Mullis |first4=Ina V.S. |publisher=[[TIMSS]] & [[PIRLS]] International Study Center, [[Lynch School of Education and Human Development]], at [[International Association for the Evaluation of Educational Achievement]] |year=2020 |isbn=978-1-889938-54-7 |page=13.1 |language=en |trans-title=Mga Pandaigdigang Resulta sa Matematika at Agham ng TIMSS 2019 |chapter=Examining eTIMSS Country Differences Between eTIMSS Data and Bridge Data: A Look at Country-Level Mode of Administration Effects |trans-chapter=Pagsisiyasat sa mga Pagkakaibang Pambansa ng eTIMSS sa pagitan ng Datos ng eTIMSS at Datos ng Tulay: Pagtingin sa mga Epekto sa Administrasyon sa Antas ng Bansa |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129163908/https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED610099.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Habang nag-aaral, may korelasyon ang kakayahan ng isang bata sa matematika sa magiging karera niya sa hinaharap. Nakakaimpluwensiya sa interes ng bata sa matematika ang mga panlabas na salik tulad ng motibasyon ng mga guro, magulang, at kaklase.<ref>{{cite journal |last1=Rowan-Kenyon |first1=Heather T. |last2=Swan |first2=Amy K. |last3=Creager |first3=Marie F. |date=Marso 2012 |title=Social Cognitive Factors, Support, and Engagement: Early Adolescents' Math Interests as Precursors to Choice of Career |trans-title=Mga Salik Kognitibong Panlipunan, Suporta, at Pakikiayon: Mga Interes sa Matematika ng mga Baguntao bilang mga Panimula sa Pagpili sa Tatahaking Karera |url=https://www.academia.edu/download/45974312/j.2161-0045.2012.00001.x20160526-3995-67kydl.pdf |url-status=live |journal=The Career Development Quarterly |language=en |volume=60 |issue=1 |pages=2–15 |doi=10.1002/j.2161-0045.2012.00001.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122212933/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/45974312/j.2161-0045.2012.00001.x20160526-3995-67kydl-libre.pdf?1464293840=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DSocial_Cognitive_Factors_Support_and_Eng.pdf&Expires=1700692172&Signature=cs9KfTPxoPh859wY~ExtJyAl9NpYb3X-2P4rDel1Z3z7DwehsHLRggoZtgi1pMsamxYobu9dVK4G7OsqfvNxcuwz3uKh1pnCMZQEz~ahVtPb4kvN-4dmwExJplzoxWu31o3SJOfuBt0GGE-0Hl8eLfPBg5agmtkjSwAWQwlqGrjp3YgYZGjbNxOEAM4t1l4qvoWXidWvSHHcEUNvlKYwCDvG0~QhGTmA6ldxmfS1ovf0adog-qqvjGxxJuSjtP6O8zCTwkPXYwi2e8giI0H6b5fNarHc-2q~-NRnVVtYKhvSBcwC22kNZoA7s8sp8ix9KIdM3uxiUIBRBRC-4aaVoQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date=22 Nobyembre 2023 |access-date=}}</ref> Gayunpaman, maaari ring humantong ang ilan sa pagkatakot sa naturang asignatura, kilala sa tawag na [[pagkabalisa sa matematika]], na kinokonsidera bilang isa sa mga pinakanakakaapekto sa kahusayan sa klase ng isang mag-aaral. Maaaring madebelop ang pagkabalisa sa maraming paraan, partikular na ang ugali ng magulang o guro sa pagturo sa matematika, mga maling akala sa lipunan, at maging mga personal na dahilan. Upang maiwasan o maagapan ito, marami sa mga paaralan sa mundo ang nagbabago sa paraan ng pagtuturo sa matematika.<ref>{{cite journal |last1=Luttenberger |first1=Silke |last2=Wimmer |first2=Sigrid |last3=Paechter |first3=Manuela |year=2018 |title=Spotlight on math anxiety |trans-title=Pagtutok sa pagkabalisa sa matematika |journal=Psychology Research and Behavior Management |language=en |volume=11 |pages=311–322 |doi=10.2147/PRBM.S141421 |pmc=6087017 |pmid=30123014 |doi-access=free}}</ref> == Epekto sa kultura == === Sining === {{Main|Matematika at sining}} [[Talaksan:Mandelbrot sequence new.gif|thumb|Isang [[animasyon]] sa [[pangkat na Mandelbrot]], isang [[praktal]] na nagpapakita sa [[pagkakamukha]] habang lumalapit.]] Nakasulat sa simpleng [[rasyo]] ang mga [[nota]] na kinokonsiderang magandang pakinggan sa Kanluraning musika. Nirerepresenta nito ang mga tiyak na dalasan, kagaya ng pagdoble nito sa kada pagpalit ng [[oktaba]] ({{lang-en|octave}}), at ang [[perpektong sangkalima]] ({{lang-en|perfect fifth}}) na nangyayari sa kada <math display="inline">\frac{3}{2}</math> bahagi.<ref>{{cite journal |last=Cazden |first=Norman |date=Oktubre 1959 |title=Musical intervals and simple number ratios |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-research-in-music-education_fall-1959_7_2/page/197 |trans-title=Mga pagitang pangmusika at mga simpleng rasyo ng bilang |journal=Journal of Research in Music Education |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=197–220 |doi=10.1177/002242945900700205 |jstor=3344215 |s2cid=220636812}}</ref><ref>{{cite journal |last=Budden |first=F. J. |date=Oktubre 1967 |title=Modern mathematics and music |url=https://archive.org/details/sim_mathematical-gazette_1967-10_51_377/page/204 |trans-title=Modernong matematika at musika |journal=The Mathematical Gazette |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=51 |issue=377 |pages=204–215 |doi=10.2307/3613237 |jstor=3613237 |s2cid=126119711}}</ref> Kinokonsiderang maganda rin ng mga tao ang pagkakapantay-pantay o [[simetriya]].<ref>{{Cite journal |last1=Enquist |first1=Magnus |last2=Arak |first2=Anthony |date=Nobyembre 1994 |title=Symmetry, beauty and evolution |trans-title=Simetriya, kagandahan, at ebolusyon |url=https://www.nature.com/articles/372169a0 |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=372 |issue=6502 |pages=169–172 |bibcode=1994Natur.372..169E |doi=10.1038/372169a0 |issn=1476-4687 |pmid=7969448 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228052049/https://www.nature.com/articles/372169a0 |archive-date=28 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=4310147}}</ref> Sa matematika, bumubuo ng [[Grupong simetrikal|isang grupo]] ang mga simetriya ng isang bagay.<ref>{{Cite web |last=Hestenes |first=David |date=1999 |title=Symmetry Groups |trans-title=Mga Grupong Simetrikal |url=http://geocalc.clas.asu.edu/pdf-preAdobe8/SymmetryGroups.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101210124/http://geocalc.clas.asu.edu/pdf-preAdobe8/SymmetryGroups.pdf |archive-date=1 Enero 2023 |access-date= |website=geocalc.clas.asu.edu |language=en}}</ref> Halimbawa, ang grupo na may simetriyang nakasalamin (baligtaran) ay isang [[grupong sikliko]] ng dalawang elemento, <math display="inline">\frac{\mathbb{Z}}{2\mathbb{Z}}</math>. Ang [[pagsubok na Rorschach]] ay isang pigurang di nababago ng simetriya.<ref>{{cite encyclopedia |title=The Rorschach Test |encyclopedia=The Wiley Encyclopedia of Personality and Individual Differences: Measurement and Assessment |publisher=Wiley |last=Bender |first=Sara |date=Setyembre 2020 |editor1-last=Carducci |editor1-first=Bernardo J. |pages=367–376 |language=en |trans-title=Ang Pagsubok na Rorschach |doi=10.1002/9781119547167.ch131 |isbn=978-1-119-05751-2 |editor2-last=Nave |editor2-first=Christopher S. |editor3-last=Mio |editor3-first=Jeffrey S. |editor4-last=Riggio |editor4-first=Ronald E.}}</ref> [[Pagkakamukha|Magkakamukha naman]] ang mga detalye ng isang [[praktal]] ({{lang-en|fractal}}).<ref>{{Cite web |last=Bradley |first=Larry |date=2010 |title=Fractals – Chaos & Fractals |trans-title=Mga Praktal - Kaguluhan & Praktal |url=https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054609/https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html |archive-date=7 Marso 2023 |access-date= |website=www.stsci.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Self-similarity |trans-title=Pagkakamukha |url=https://math.bu.edu/DYSYS/chaos-game/node5.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302132911/http://math.bu.edu/DYSYS/chaos-game/node5.html |archive-date=2 Marso 2023 |access-date= |website=math.bu.edu |language=en}}</ref> === Popularisasyon === {{Main|Matematikang popular}} [[Matematikang popular]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagpapaliwanag sa mga konsepto sa matematika sa anyong maiintindihan ng marami.<ref>{{Cite conference|last=Kissane|first=Barry|date=Hulyo 2009|title=Popular mathematics|url=https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/6242/|conference=Ika-22 Bienyal na Kumperensiya ng The Australian Association of Mathematics Teachers|location=[[Fremantle]], [[Kanlurang Australia]]|publisher=Australian Association of Mathematics Teachers|pages=125–126|access-date=|archive-date=7 Marso 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054610/https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/6242/|url-status=live|lang=en|trans-title=Matematikang popular}}</ref> Dahil madalas ay malayo sa realidad ang marami sa mga konsepto sa matematika, madalas ding nahihirapan ang mga taong hindi aral sa paksa.<ref>{{Cite book |last=Steen |first=L. A. |url={{GBurl|id=-d3TBwAAQBAJ|dq="popular mathematics" analogies|p=2}} |title=Mathematics Today Twelve Informal Essays |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4613-9435-8 |page=2 |language=en |trans-title=Labindalawang Impormal na Sanaysay ng Mathematics Today |access-date=}}</ref> Ipinapaliwanag ang mga ito kadalasan sa anyong nagagamit o nalalapat sa pang-araw-araw na buhay.<ref>{{Cite book |last=Pitici |first=Mircea |url={{GBurl|id=9nGQDQAAQBAJ|dq="popular mathematics" analogies|p=331}} |title=The Best Writing on Mathematics 2016 |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8560-2 |language=en |trans-title=Ang mga Pinakamagagandang Sulatin sa Matematika ng 2016 |access-date=}}</ref> == Parangal at paligsahan == [[File:FieldsMedalFront.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:FieldsMedalFront.jpg|thumb|Ang harapang bahagi ng [[Medalyang Fields]], na nagpapakita kay [[Arkimedes]].]] Ang pinakamataas na parangal sa matematika ay ang [[Medalyang Fields]],{{sfn|Monastyrsky|2001|p=1|ps=: "The Fields Medal is now indisputably the best known and most influential award in mathematics."}}{{sfn|Riehm|2002|pp=778–782}} na unang ibinigay noong 1936 at binibigay kada apat na taon (maliban noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]) sa hanggang apat na tao.<ref name="StAndrews-Fields">{{Cite web |title=Fields Medal |trans-title=Medalyang Fields |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322134417/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal.html |archive-date=22 Marso 2019 |access-date= |website=Maths History |language=en}}</ref> Ito ang kinokonsiderang katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]] sa matematika.<ref name="StAndrews-Fields" /> Pinagsama ni [[David Hilbert]] ang sikat na ngayo'y na 23 di pa nalulutas na problemang kilala ngayon sa tawag na [[mga problema ni Hilbert]].<ref name=":02">{{Cite web |date=6 Mayo 2020 |title=Hilbert's Problems: 23 and Math |trans-title=Mga Problema ni Hilbert: 23 at Matematika |url=https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123011430/https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/ |archive-date=23 Enero 2022 |access-date= |website=Simons Foundation |language=en-US}}</ref> Sa kasalukuyang, depende sa interpretasyon, labintatlo sa mga ito ay nalutas na.<ref name=":02" /> Samantala, inilathala naman noong 2000 ang pitong mahahalagang problema na kilala sa tawag na [[Mga Problema ng Premyo ng Milenyo]]. Isa lamang sa mga ito, ang [[hinuhang Riemann]], ang nasa listahan din ni Hilbert. May kaakibat na premyong aabot ng {{USD|1 milyon}} ({{PHP|58.5 milyon}} sa 2024).<ref name=":5">{{Cite web |title=The Millennium Prize Problems |trans-title=Ang mga Problema ng Premyo ng Milenyo |url=http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703184941/http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems |archive-date=3 Hulyo 2015 |access-date= |publisher=Clay Mathematics Institute |language=eb}}</ref> Sa ngayon, isa pa lang sa mga ito ang nalutas na, ang [[konhetura ni Poincaré]].<ref name=":5" /> == Tingnan din ==<!-- PAALALA: Kung magsisingit ng wikilink dito, dapat may pahina po ito dito sa tlwiki, kundi ano pang punto ng bahaging ito, diba? --> * [[Pilosopiya ng matematika]] ==Sanggunian== === Sipi === {{reflist}} === Pinagkunan === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Bouleau |first=Nicolas |title=Philosophie des mathématiques et de la modélisation: Du chercheur à l'ingénieur |publisher=L'Harmattan |year=1999 |isbn=978-2-7384-8125-2 |language=fr |trans-title=Pilosopiya ng matematika at pagmomolde: Mula sa mananaliksik hanggang sa inhinyero}} * {{cite book |last1=Boyer |first1=Carl Benjamin |author1-link=Carl Benjamin Boyer |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/n3/mode/2up |title=A History of Mathematics |date=1991 |publisher=[[Wiley (limbagan)|Wiley]] |isbn=978-0-471-54397-8 |edition=2 |location=New York |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika |chapter= |url-access=registration}} * {{cite book |last=Eves |first=Howard |author-link=Howard Eves |title=An Introduction to the History of Mathematics |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000eves |publisher=Saunders |year=1990 |isbn=978-0-03-029558-4 |edition=6 |language=en |trans-title=Panimula sa Kasaysayan ng Matematika |ref=none}} * {{cite book |last=Kleiner |first=Israel |author-link=Israel Kleiner (matematiko) |url={{GBurl|id=RTLRBK-wj6wC}} |title=A History of Abstract Algebra |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-0-8176-4684-4 |editor-last1=Kleiner |editor-first1=Israel |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Alhebrang Basal |doi=10.1007/978-0-8176-4685-1 |lccn=2007932362 |oclc=76935733 |access-date= |s2cid=117392219}} * {{cite book |last=Kline |first=Morris |author-link=Morris Kline |url=https://archive.org/details/mathematicalthou00klin |title=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times |publisher=Oxford University Press |year=1990 |isbn=978-0-19-506135-2 |edition= |location=New York |language=en |trans-title=Kaisipang Matematikal mula sa Sinauna hanggang Modernong Panahon |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Monastyrsky |first=Michael |year=2001 |title=Some Trends in Modern Mathematics and the Fields Medal |trans-title=Ilang mga Trend sa Modernong Matematika at ang Medalyang Fields |url=http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |url-status=live |journal=CMS – Notes – de la SMC |language=en |publisher=Canadian Mathematical Society |volume=33 |issue=2–3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813224844/http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |archive-date=13 Agosto 2006 |access-date=}} * {{cite book |last=Oakley |first=Barbara |author-link=Barbara Oakley |url=https://archive.org/details/isbn_9780399165245 |title=A Mind For Numbers: How to Excel at Math and Science (Even If You Flunked Algebra) |date=2014 |publisher=Penguin Random House |isbn=978-0-399-16524-5 |location=New York |language=en |trans-title=Isip sa mga Bilang: Paano Humusay sa Matematika at Agham (Kahit na Bumagsak ka sa Alhebra) |quote= |ref=none |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Peirce |first=Benjamin |author-link=Benjamin Peirce |year=1881 |editor-last=Peirce |editor-first=Charles&nbsp;Sanders |editor-link=Charles Sanders Peirce |title=Linear associative algebra |trans-title=Alhebrang asosyatibong linyar |url={{GBurl|id=De0GAAAAYAAJ|q=Peirce Benjamin Linear Associative Algebra|p=1}} |journal=American Journal of Mathematics |language=en |edition= |volume=4 |issue=1–4 |pages=97–229 |doi=10.2307/2369153 |jstor=2369153 |id= |access-date= |ref=none |hdl-access=free |hdl=2027/hvd.32044030622997}}. * {{cite book |last=Peterson |first=Ivars |title=The Mathematical Tourist: Snapshots of Modern Mathematics |url=https://archive.org/details/bwb_P9-AOR-819 |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1988 |isbn=0-7167-1953-3 |language=en |trans-title=Ang Turista ng Matematika: Mga Snapshot sa Modernong Matematika |lccn=87033078 |oclc=17202382}} * {{cite book |last=Popper |first=Karl R. |author-link=Karl Popper |url=https://archive.org/details/insearchofbetter00karl |title=In Search of a Better World: Lectures and Essays from Thirty Years |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-13548-1 |location=New York |language=en |trans-title=Sa Paghahanap sa Mas Magandang Mundo: Mga Turo at Sanaysay mula sa Tatlumpung Taon |chapter=On knowledge |trans-chapter=Ukol sa kaalaman |bibcode=1992sbwl.book.....P |ref=none |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Riehm |first=Carl |date=Agosto 2002 |title=The Early History of the Fields Medal |trans-title=Ang Maagang Kasaysayan ng Medalyang Fields |url=https://www.ams.org/notices/200207/comm-riehm.pdf |url-status=live |journal=Notices of the AMS |language=en |volume=49 |issue=7 |pages=778–782 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026000014/http://www.ams.org/notices/200207/comm-riehm.pdf |archive-date=26 Oktubre 2006 |access-date=}} * {{cite journal |last=Sevryuk |first=Mikhail B. |date=Enero 2006 |title=Book Reviews |trans-title=Mga Rebyu sa Aklat |url=https://www.ams.org/bull/2006-43-01/S0273-0979-05-01069-4/S0273-0979-05-01069-4.pdf |url-status=live |journal=[[Bulletin of the American Mathematical Society]] |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=101–109 |doi=10.1090/S0273-0979-05-01069-4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723082901/http://www.ams.org/bull/2006-43-01/S0273-0979-05-01069-4/S0273-0979-05-01069-4.pdf |archive-date=23 Hulyo 2006 |access-date= |doi-access=free}} * {{cite book |last=Whittle |first=Peter |author-link=Peter Whittle (mathematician) |title=Probability, statistics and optimisation: A Tribute to Peter Whittle |publisher=John Wiley |year=1994 |isbn=978-0-471-94829-2 |editor-last=Kelly |editor-first=F.P. |editor-link=Frank Kelly (matematiko) |edition= |location=[[Chichester]], [[Inglatera]] |pages=1–28 |language=en |trans-title=Probabilidad, estadistika, at optimisasyon: Pagpupugay kay Peter Whittle |chapter=Almost home |trans-chapter=Malapit na'ng makauwi |chapter-url=http://www.statslab.cam.ac.uk/History/2history.html#6._1966--72:_The_Churchill_Chair |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219080017/http://www.statslab.cam.ac.uk/History/2history.html#6._1966--72:_The_Churchill_Chair |archive-date=19 Disyembre 2013 |url-status=live}} {{refend}} == Magbasa pa == <!-- TODO: Isalin ang mga sanggunian na ito (ie. lagyan ng lang=en, trans-title, at naka-Tagalog na petsa.) -->{{refbegin}} * {{cite book |last=Benson |first=Donald C. |url=https://archive.org/details/momentofproofmat00bens/page/n5/mode/2up |title=The Moment of Proof: Mathematical Epiphanies |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-513919-8 |language=en |trans-title=Ang Sandali ng Patunay: Mga Epipanya sa Matematika |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last1=Davis |first1=Philip J. |author1-link=Philip J. Davis |title=The Mathematical Experience |title-link=The Mathematical Experience |last2=Hersh |first2=Reuben |author2-link=Reuben Hersh |publisher=Mariner Books |year=1999 |isbn=978-0-395-92968-1 |edition= |location= |language=en |trans-title=Ang Karanasang Matematikal |ref=none}} Available [https://archive.org/details/mathematicalexpe0000davi/page/n5/mode/2up online] (registration required). * {{cite book |last1=Courant |first1=Richard |author-link1=Richard Courant |url=https://archive.org/details/whatismathematic0000cour/page/n5/mode/2up |title=What Is Mathematics?: An Elementary Approach to Ideas and Methods |last2=Robbins |first2=Herbert |author-link2=Herbert Robbins |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-510519-3 |edition=2 |location=New York |language=en |trans-title=Ano ang Matematika?: Isang Elementaryong Pagtingin sa mga Ideya at Kaparaanan |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last=Gullberg |first=Jan |author-link=Jan Gullberg |url=https://archive.org/details/mathematicsfromb1997gull/page/n5/mode/2up |title=Mathematics: From the Birth of Numbers |publisher=W.W. Norton & Company |year=1997 |isbn=978-0-393-04002-9 |edition= |language=en |trans-title=Matematika: Mula Pagkasilang ng mga Bilang |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |url=http://www.encyclopediaofmath.org/ |title=Encyclopaedia of Mathematics |title-link=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Kluwer Academic Publishers |year=2000 |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |editor-link=Michiel Hazewinkel |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Matematika |ref=none |archive-url=https://archive.today/20121220135247/http://www.encyclopediaofmath.org/ |archive-date=20 Disyembre 2012}}. * {{cite book |last=Hodgkin |first=Luke Howard |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |url=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg_p8m0 |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-152383-0 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika: Mula Mesopotamia hanggang Modernidad}} * {{cite book |last=Jourdain |first=Philip E. B. |author-link=Philip Jourdain |title=The World of Mathematics |publisher=Dover Publications |year=2003 |isbn=978-0-486-43268-7 |editor=James R. Newman |language=en |trans-title=Ang Mundo ng Matematika |chapter=The Nature of Mathematics |trans-chapter=Ang Kalikasan ng Matematika |ref=none}} <!-- * {{cite book |last=Maier |first=Annaliese |author-link=Anneliese Maier |title=At the Threshold of Exact Science: Selected Writings of Annaliese Maier on Late Medieval Natural Philosophy |url=https://archive.org/details/onthresholdofexa0000maie |editor=Steven Sargent |location=Philadelphia |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1982 |ref=none}} --> * {{cite book |last1=Pappas |first1=Theoni |author1-link=Theoni Pappas |url=https://archive.org/details/joyofmathematics0000papp_t0z1/page/n3/mode/2up |title=The Joy Of Mathematics |date=1986 |publisher=Wide World Publishing |isbn=978-0-933174-65-8 |location=[[San Carlos, California|San Carlos]], [[California]] |language=en |trans-title=Ang Saya ng Matematika |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last=Waltershausen |first=Wolfgang Sartorius von |author-link=Wolfgang Sartorius von Waltershausen |title=Gauss zum Gedächtniss |publisher=Sändig Reprint Verlag H. R. Wohlwend |year=1965 |isbn=978-3-253-01702-5 |language=de |trans-title=Gauss ng Alaala |ref=no |orig-date=1856}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=yes|others=yes|about=yes|label=Matematika}} * [https://mathworld.wolfram.com/ MathWorld] - isang website para sa mga paksa ng matematika (sa wikang Ingles). * "[https://www.britannica.com/science/mathematics Mathematics]" (Matematika) sa website ng [[Encyclopædia Britannica|''Encyclopædia Britannica'']] (sa wikang Ingles). {{Matematika}} {{Authority control}}{{Subject bar|portal1=|portal2=|portal3=|portal4=|b=y|commons=y|d=y|n=y|q=y|s=y|v=y|wikt=y}} [[Kategorya:Matematika|*]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] [[Kategorya:Pormal na agham]] ozv25i00urwgelv9rhor6ccqivvxcpn 0 4879 2219197 2219178 2026-08-05T12:39:17Z Jojit fb 38 added [[Category:1914]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219197 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] 8w6l7o6k6h544y2adg6y3yv74umzlxd 2219198 2219197 2026-08-05T12:46:58Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219198 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] 1ah5h7eb98qywl8e32lnae9daw537hr 2219199 2219198 2026-08-05T12:48:47Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219199 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] he6w06h1y1rq9cdevk5bggu9d9yb25l 2219200 2219199 2026-08-05T12:49:30Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219200 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] pouuf4200657lv3jkyansfvi2e2q5mt 2219201 2219200 2026-08-05T12:53:06Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2219201 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Dely Atay-Atayan]] * [[Daisy Bates]] * [[Helena Benitez]] * [[Fred Ruiz Castro]] * [[Andres Centenera]] * [[Bill Finger]] * [[Thor Heyerdahl]] * [[Tove Jansson]] * [[Asger Jorn]] * [[Hedy Lamarr]] * [[Jose B. Lingad]] * [[Jonas Salk]] * [[Tenzing Norgay]] * [[William Westmoreland]] == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] g62uttrzu9d126r7zje73hamnu758l9 2219202 2219201 2026-08-05T12:54:51Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2219202 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Talaksan:Jose Bulaon Lingad.jpg|thumb|268x268px|[[Jose B. Lingad]]]][[Dely Atay-Atayan]] * [[Daisy Bates]] * [[Helena Benitez]] * [[Fred Ruiz Castro]] * [[Andres Centenera]] * [[Bill Finger]] * [[Thor Heyerdahl]] * [[Tove Jansson]] * [[Asger Jorn]] * [[Hedy Lamarr]] * [[Jose B. Lingad]] * [[Jonas Salk]] * [[Tenzing Norgay]] * [[William Westmoreland]] == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] 91cypphdxargkf2jg282rzn7xa9dk60 2219203 2219202 2026-08-05T12:55:25Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2219203 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== [[Talaksan:Jose Bulaon Lingad.jpg|thumb|268x268px|[[Jose B. Lingad]]]] * [[Dely Atay-Atayan]] * [[Daisy Bates]] * [[Helena Benitez]] * [[Fred Ruiz Castro]] * [[Andres Centenera]] * [[Bill Finger]] * [[Thor Heyerdahl]] * [[Tove Jansson]] * [[Asger Jorn]] * [[Hedy Lamarr]] * [[Jose B. Lingad]] * [[Jonas Salk]] * [[Tenzing Norgay]] * [[William Westmoreland]] == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] 6idldxe12coac0f2840p3hahwb08tgb 2219204 2219203 2026-08-05T12:57:39Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2219204 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== [[Talaksan:Jose Bulaon Lingad.jpg|thumb|268x268px|[[Jose B. Lingad]]]] * [[Dely Atay-Atayan]] * [[Daisy Bates]] * [[Helena Benitez]] * [[Fred Ruiz Castro]] * [[Andres Centenera]] * [[Bill Finger]] * [[Thor Heyerdahl]] * [[Tove Jansson]] * [[Asger Jorn]] * [[Hedy Lamarr]] * [[Jose B. Lingad]] * [[Jonas Salk]] * [[Tenzing Norgay]] * [[William Westmoreland]] == Kamatayan == * [[Adna Chaffee]] * [[Claro Caluya]] * [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]] * [[Papa Pio X]] * [[Jacob Riis]] * [[Joseph Swan]] * [[John Tenniel]] * [[Mariano Trías]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] 1cyk2k116t8fjsqvnv1ut60uyxxctqf 2219205 2219204 2026-08-05T12:59:14Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2219205 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== [[Talaksan:Jose Bulaon Lingad.jpg|thumb|268x268px|[[Jose B. Lingad]]]] * [[Dely Atay-Atayan]] * [[Daisy Bates]] * [[Helena Benitez]] * [[Fred Ruiz Castro]] * [[Andres Centenera]] * [[Bill Finger]] * [[Thor Heyerdahl]] * [[Tove Jansson]] * [[Asger Jorn]] * [[Hedy Lamarr]] * [[Jose B. Lingad]] * [[Jonas Salk]] * [[Tenzing Norgay]] * [[William Westmoreland]] == Kamatayan == * [[Talaksan:Mariano Trias portrait.jpg|thumb|[[Mariano Trías|Mariano Trias]]]][[Adna Chaffee]] * [[Claro Caluya]] * [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]] * [[Papa Pio X]] * [[Jacob Riis]] * [[Joseph Swan]] * [[John Tenniel]] * [[Mariano Trías]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] jpgtc8f9czcouizvmie3xoiw03z4x1y 2219206 2219205 2026-08-05T12:59:41Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2219206 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== [[Talaksan:Jose Bulaon Lingad.jpg|thumb|268x268px|[[Jose B. Lingad]]]] * [[Dely Atay-Atayan]] * [[Daisy Bates]] * [[Helena Benitez]] * [[Fred Ruiz Castro]] * [[Andres Centenera]] * [[Bill Finger]] * [[Thor Heyerdahl]] * [[Tove Jansson]] * [[Asger Jorn]] * [[Hedy Lamarr]] * [[Jose B. Lingad]] * [[Jonas Salk]] * [[Tenzing Norgay]] * [[William Westmoreland]] == Kamatayan == [[Talaksan:Mariano Trias portrait.jpg|thumb|[[Mariano Trías|Mariano Trias]]]] * [[Adna Chaffee]] * [[Claro Caluya]] * [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]] * [[Papa Pio X]] * [[Jacob Riis]] * [[Joseph Swan]] * [[John Tenniel]] * [[Mariano Trías]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] bhkti29ywbwlil7t3b2iyq0qnznhx6u 2219207 2219206 2026-08-05T13:02:12Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219207 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref>[[Talaksan:Felix Manalo.jpg|thumb|254x254px|[[Felix Manalo]]]] * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> * [[Nobyembre 24]] – Pinatalsik si [[Benito Mussolini]] mula sa Partidong Sosyalista ng [[Italya]].<ref>{{cite book |last=Collier |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |title=Duce!: A Biography of Benito Mussolini |publisher=Viking Press |year=1971 |isbn=978-0-670-28603-4 |page=47 |language=en |access-date=Abril 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207130403/https://books.google.com/books?id=t9CAAAAAIAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 18]] – Naging protektorado ng [[Gran Britanya|Britanya]] ang [[Ehipto]].<ref>{{cite magazine |date=1923-04-28 |title=Egypt: a constitution |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015203757/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880574,00.html |archive-date=Oktubre 15, 2007 |access-date=2012-08-24 |magazine=Time |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== [[Talaksan:Jose Bulaon Lingad.jpg|thumb|268x268px|[[Jose B. Lingad]]]] * [[Dely Atay-Atayan]] * [[Daisy Bates]] * [[Helena Benitez]] * [[Fred Ruiz Castro]] * [[Andres Centenera]] * [[Bill Finger]] * [[Thor Heyerdahl]] * [[Tove Jansson]] * [[Asger Jorn]] * [[Hedy Lamarr]] * [[Jose B. Lingad]] * [[Jonas Salk]] * [[Tenzing Norgay]] * [[William Westmoreland]] == Kamatayan == [[Talaksan:Mariano Trias portrait.jpg|thumb|[[Mariano Trías|Mariano Trias]]]] * [[Adna Chaffee]] * [[Claro Caluya]] * [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]] * [[Papa Pio X]] * [[Jacob Riis]] * [[Joseph Swan]] * [[John Tenniel]] * [[Mariano Trías]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] [[Kategorya:1914]] ret7df884la180zokqbt25x0ntwfuen 0 4883 2219216 2097712 2026-08-05T13:36:46Z Jojit fb 38 2219216 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] 3itarbivc8srfbrub7s6lqnn2ybdqoq 2219220 2219216 2026-08-05T13:45:59Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219220 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos. ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] p8g3zzfx7ej8mltmll2gn7wdqagh74l 2219221 2219220 2026-08-05T13:46:35Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219221 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] 5lph9iat428nxtn3fa6on7e1mw7b478 2219222 2219221 2026-08-05T13:48:24Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219222 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] 5zznke4ljit9f6ts14qof66lf24dteq 2219223 2219222 2026-08-05T13:49:02Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219223 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] t60bb8n9d9cck1kw86n5v5y4rxv40un 2219226 2219223 2026-08-05T13:54:18Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219226 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas. ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] o16t13vd1zchxe6vzhh4y0yzputsbcr 2219227 2219226 2026-08-05T13:54:46Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219227 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kategorya:Taon]] 0qz3otn68fgzpfeccidzfy2wvhap319 2219228 2219227 2026-08-05T13:55:06Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2219228 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] 8i67qn5ehpy4uc16hlem7bxhmuaxgoj 2219229 2219228 2026-08-05T13:55:21Z Jojit fb 38 added [[Category:1918]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219229 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] np6obpd7sn2yve721vg83z55okp72xi 2219231 2219229 2026-08-05T13:59:37Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219231 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * Marso 12 – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] (Central Powers) sa panahon ng "''Operation Fist Punch''". ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] rsems5q8b7ql3yaqgtbppxagalsk2hm 2219233 2219231 2026-08-05T14:00:52Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219233 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * Marso 12 – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''". ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] a2c2jszz7c4fgqprro4k18te8g0wlpw 2219234 2219233 2026-08-05T14:01:32Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219234 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * Marso 12 – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] b8o9knpzg56fmoawop8ilacvwdr09bf 2219235 2219234 2026-08-05T14:02:08Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219235 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 5661758z5rit6nd5p940fia0knt6gai 2219237 2219235 2026-08-05T14:09:55Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219237 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], Estados Unidos na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] iisxaal0atgxzp9omlp8mngqlw53ye8 2219239 2219237 2026-08-05T14:18:56Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219239 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], Estados Unidos na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] l464hnz0jdhohpymev9w3hicx52bj1j 2219259 2219239 2026-08-06T00:04:42Z Jojit fb 38 2219259 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 4lipqxjw8soswo17sk0fbo7vzna2lms 2219261 2219259 2026-08-06T00:11:51Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219261 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] bwoqurkpzcswrn4h6fl0jilwv7rt4tp 2219262 2219261 2026-08-06T00:12:47Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219262 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 6llztbjgsr378rr5r23blyjhnxiplva 2219263 2219262 2026-08-06T00:16:20Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219263 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] pjt6s0js26ji5o60oy6kt6w18rklsfu 2219268 2219263 2026-08-06T00:18:10Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219268 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 3i8n6ibmitsturaljy3h10v0bw4x5ia 2219272 2219268 2026-08-06T00:23:26Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219272 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] ih9mr0dw0d4w8am9vdrnvvgqxjfskuy 2219274 2219272 2026-08-06T00:24:23Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219274 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] f9wkkowezr8ybwcpty7n0afp84dvcqi 2219299 2219274 2026-08-06T05:13:08Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219299 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua). ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 40o2si24ew75p2w4ghfmc9oe1k9dxbt 2219300 2219299 2026-08-06T05:13:55Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219300 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] rdz02ynkig2j6wrai3wv3zqsp900pek 2219301 2219300 2026-08-06T05:21:55Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219301 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * Hulyo 17 – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 7nncf4doftzysixk3dgfpkxsk5yu5bm 2219302 2219301 2026-08-06T05:22:44Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219302 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * Hulyo 17 – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] hvu0irxprdrxlrl3c9sfd22kntvli0e 2219303 2219302 2026-08-06T05:23:05Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219303 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] lmvnico5z1hrah3ypxedsvzqssgztg4 2219304 2219303 2026-08-06T05:26:04Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219304 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 29n7hf5fbjhxbnfyvxrb8468dw4kk8i 2219305 2219304 2026-08-06T05:26:58Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219305 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] aqx7b8a3sqkcpedxzgfgus4hwwm1dvh 2219310 2219305 2026-08-06T05:37:22Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219310 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]). ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 2wcff6gqf0pcug2013cvblvzk5udr1p 2219311 2219310 2026-08-06T05:38:54Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219311 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] mtb6o9dvdhsr38gwg1ncu3tndihwck1 2219313 2219311 2026-08-06T05:43:58Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219313 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * Oktubre 3 – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 9acpfuwmvaqt7sloluik8zgnyae2jlw 2219314 2219313 2026-08-06T05:44:17Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219314 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] nr6mjfikj9ngad0upllx9tk9j32ticb 2219315 2219314 2026-08-06T05:45:01Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219315 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 9zlc47qspjouambd1qgdk78wyg34z9p 2219316 2219315 2026-08-06T05:47:15Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219316 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] bmd9bdwdir94n89lyefmbsyn69rt5xy 2219317 2219316 2026-08-06T05:47:59Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219317 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] b8ig33tw7yka418u2h7t2954iroh8wo 2219319 2219317 2026-08-06T05:52:45Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219319 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 1clc5138i4n9460pvycb13z7hdqqbld 2219320 2219319 2026-08-06T05:53:22Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219320 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] bmkc5xq2232kq96zshtr1t6zzc8khr7 2219321 2219320 2026-08-06T05:54:59Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2219321 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 27gzbdu0vu8d1adcuoffjq3fluq7x44 2219322 2219321 2026-08-06T05:55:33Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2219322 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] nd2oqpeqhc4lzzmqzspvz57fnwcisl0 2219323 2219322 2026-08-06T05:56:38Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2219323 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] qhxygi9kzwqzwo1rh3r6pr156cjch63 2219324 2219323 2026-08-06T05:56:56Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2219324 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang katulong na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 69fv6eqmegl5gf6q430iwpse1tobx5c 2219395 2219324 2026-08-06T10:14:29Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219395 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref>[[Talaksan:Grand Duchess Anastasia Nikolaevna Crisco edit letters removed.jpg|thumb|Si Gran Dukesa Anastasia Nikolaevna ng Rusya na kasamang pinatay sa utos ng partidong Bolshivek noong Hulyo 17, 1918 kasama ng kanyang ama na si Tsar Nicholas II at mga kaanak at kasama sa bahay]] * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang kasambahay na si Anna Demidova, ang utusang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] rm8cx2wke1j231jq53luaxldqldo0tu 2219396 2219395 2026-08-06T10:16:53Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219396 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref>[[Talaksan:Grand Duchess Anastasia Nikolaevna Crisco edit letters removed.jpg|thumb|Si Gran Dukesa Anastasia Nikolaevna ng Rusya na kasamang pinatay sa utos ng partidong Bolshivek noong Hulyo 17, 1918 kasama ng kanyang ama na si Tsar Nicholas II at mga kaanak at kasama sa bahay]] * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang kasambahay na si Anna Demidova, ang tauhang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] hsf2nx69buw20o1bzva0xt72brsm957 2219397 2219396 2026-08-06T10:17:57Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219397 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref>[[Talaksan:Grand Duchess Anastasia Nikolaevna Crisco edit letters removed.jpg|thumb|Si Gran Dukesa Anastasia Nikolaevna ng Rusya na pinatay sa utos ng partidong Bolshivek noong Hulyo 17, 1918. Pinatay din ang kanyang ama na si Tsar Nicholas II, mga kaanak at kasama sa bahay.]] * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang kasambahay na si Anna Demidova, ang tauhang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] 6hysa2iqrscecxupycwu7m0ukzp8r2z 2219398 2219397 2026-08-06T10:22:11Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219398 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref>[[Talaksan:Grand Duchess Anastasia Nikolaevna Crisco edit letters removed.jpg|thumb|Si Gran Dukesa Anastasia Nikolaevna ng Rusya na pinatay sa utos ng partidong Bolshivek noong Hulyo 17, 1918. Pinatay din ang kanyang ama na si Tsar Nicholas II, mga kaanak at kasama sa bahay. Ang sinasabing pagkaligtas ni Anastasia ay naging paksa ng mga pelikula (gaya ng [[Anastasia (pelikula noong 1997)|animasyong pelikula noong 1997]] at ng pelikula noong 1956 na pinagbatayan nito, na pinagbidahan nina [[Ingrid Bergman]] at Yul Brynner), mga pelikulang ginawa para sa telebisyon, at isang [[musikal]] sa Broadway na batay sa animasyong pelikula noong 1997.]] * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang kasambahay na si Anna Demidova, ang tauhang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] t3mdjegb3mrhj6rsumsxu6iv99yv2a4 2219400 2219398 2026-08-06T10:24:39Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2219400 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref>[[Talaksan:Grand Duchess Anastasia Nikolaevna Crisco edit letters removed.jpg|thumb|Si Gran Dukesa Anastasia Nikolaevna ng Rusya na pinatay sa utos ng partidong Bolshivek noong Hulyo 17, 1918. Pinatay din ang kanyang ama na si Tsar Nicholas II, mga kaanak at kasama sa bahay. Ang sinasabing pagkaligtas ni Anastasia ay naging paksa ng mga pelikula (gaya ng [[Anastasia (pelikula noong 1997)|animasyong pelikula noong 1997]] at ng pelikula noong 1956 na pinagbatayan nito, na pinagbidahan nina [[Ingrid Bergman]] at Yul Brynner), mga pelikulang ginawa para sa telebisyon, at isang [[musikal]] sa Broadway na batay sa animasyong pelikula noong 1997.]] * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang kasambahay na si Anna Demidova, ang tauhang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== * [[Talaksan:Lucrecia Roces Kasilag 2018 Philippines stamp (cropped).jpg|thumb|296x296px|[[Lucrecia Kasilag]]]][[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] gwjk9osmob0iv6e5e9y7e9sk8zz5rta 2219401 2219400 2026-08-06T10:24:49Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan */ 2219401 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1918''' (MCMXVIII) ay isang karaniwang taon na nagsimula noong Martes sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at Lunes sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1918 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'', CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-918 na taon ng ikalawang milenyo, ang ika-18 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-9 na taon ng dekada 1910. Sa pagsisimula ng 1918, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lokalidad hanggang 1923. Ang kasunduang tigil-putukan na epektibong nagwakas sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] ay naganap sa ikalabing-isang oras ng ikalabing-isang araw ng ikalabing-isang buwan ng taong ito. Sa taon ding ito, ang pandemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Espanyol]] ay kumitil ng tinatayang 50 hanggang 100 milyong katao sa buong mundo. Sa [[Rusya]], ang taong ito ay may 352 araw lamang. Bunga ng paglipat mula sa Kalendaryong Juliyano patungo sa Kalendaryong Gregoryano, kinailangang laktawan ang 13 araw. Ang Miyerkules, Enero 31 (Kalendaryong Juliyano) ay kaagad na sinundan ng Huwebes, Pebrero 14 (Kalendaryong Gregoryano). == Kaganapan == * [[Enero]] – [[Pandemyang trangkaso ng 1918|Pandemya ng trangkaso noong 1918]]: Ang "trangkasong Espanyol" ay unang naobserbahan sa [[Kondado]] ng Haskell, [[Kansas]], Estados Unidos.<ref name="Barry">{{cite book |last=Barry |first=John M. |url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00barr |title=The Great Influenza; The Story of the Deadliest Pandemic in History |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=978-0143036494 |location=New York |language=en |url-access=registration}}</ref> * [[Enero 18]] – Idinaos sa Konzerthaus sa [[Viena]] ang Makasaysayang Konsiyerto para sa Kapakinabangan ng mga Balo at Ulila ng mga Sundalong [[Austria|Austriyano]] at [[Unggriya|Unggaro]].<ref>{{Cite web |date=2014-02-10 |title=Historical Concert for the Benefit of Widows and Orphans |url=http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622073027/http://www.wdl.org/en/item/4585/#languages=deu&page=5 |archive-date=Hunyo 22, 2015 |access-date=2014-06-22 |work=World Digital Library |language=en}}</ref> * [[Pebrero 6]] – [[Karapatan]] ng [[kababaihan]] sa [[Halalan|pagboto]] sa [[Reyno Unido]]: Ipinagkaloob ng Batas sa Pagkakatawan ng mga Mamamayan ang [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa karamihan ng mga kababaihang may edad na 30 taong gulang pataas.<ref name="Pocket On This Day">{{cite book |title=Penguin Pocket On This Day |publisher=Penguin Reference Library |year=2006 |isbn=0-14-102715-0 |language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Naging bagong kabisera ng [[Sobyetikong Rusya]] ang [[Mosku]] dahil sa panganib sa seguridad na dulot ng pagiging napakalapit ng [[Petrograd]] sa mga teritoryong nasakop ng [[Gitnang Kapangyarihan]] sa panahon ng "''Operation Fist Punch''".<ref>Tucker & Roberts 2005, p. 663 (sa Ingles)</ref> * [[Abril 21]] – Isang lindol ang yumanig sa katimugang [[California]], [[Estados Unidos]] na nagdulot ng pinsalang nagkakahalaga ng $200,000, ikinamatay ng isang tao, at ikinasugat ng ilan pa.<ref>{{citation |last=Townley |first=S.D. |title=The San Jacinto earthquake of April 21, 1918 |url=http://m.bssaonline.org/content/8/2-3/45.extract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=VIII |number=2–3 |pages=45–52 |year=1918 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511150008/https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/8/2-3/45/119241/The-San-Jacinto-earthquake-of-April-21-1918?redirectedFrom=fulltext |publisher=Seismological Society of America |language=en |bibcode=1918BuSSA...8...45T |doi=10.1785/BSSA0080020045 |access-date=Abril 2, 2018 |archive-date=Mayo 11, 2020 |s2cid=133342475 |url-status=dead |url-access=subscription}}</ref> * [[Mayo 24]] – Ang mga kababaihan sa [[Canada]], maliban sa mga residente ng [[Québec|Quebec]], ay pinagkalooban ng [[Pagboto ng mga kababaihan|karapatang bumoto]] sa mga [[pederal]] na [[halalan]].<ref>{{Cite web |title=Women's Right to Vote in Canada |url=https://lop.parl.ca/sites/ParlInfo/default/en_CA/ElectionsRidings/womenVote |access-date=2018-02-22 |website=lop.parl.ca |language=en}}</ref> * [[Hunyo 1]] – Ang epidemya ng [[Pandemyang trangkaso ng 1918|trangkasong Kastila]] ay naging isang [[pandemya]], na kumitil ng mahigit 30 milyong buhay sa sumunod na anim na buwan.<ref>{{cite web |title=La Grippe Espagnole de 1918 |url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604144218/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt |archive-date=Hunyo 4, 2011 |access-date=3 Mayo 2011 |publisher=Institut Pasteur |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – Ginampanan ni Theda Bara ang pangunahing papel sa tahimik na dramang ''Under the Yoke'', na kalaunan ay naging kontrobersyal dahil sa paglalarawan nito sa [[mga Pilipino]] at sa panig lamang ng pananaw nito hinggil sa [[pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas]].<ref>Dr. Nathan Bradford, "1901–1935: How Americans and Filipinos regarded each other" in "Proceedings of the Second International Academic Conference on the Cultural Images of Colonial Domination", Cape Town, 1999 (sa Ingles)</ref> * [[Hunyo 18]] – Itinatag sa [[Guagua]], [[Pilipinas]], ang kauna-unahang [[Guagua National Colleges]] (Pambansang Kolehiyo ng Guagua).<ref>{{cite web |title=History-GNC |url=https://gnc.edu.ph/ |access-date=3 Disyembre 2017 |website=GNC |publisher=GNC Portal |language=en}}</ref>[[Talaksan:Grand Duchess Anastasia Nikolaevna Crisco edit letters removed.jpg|thumb|Si Gran Dukesa Anastasia Nikolaevna ng Rusya na pinatay sa utos ng partidong Bolshivek noong Hulyo 17, 1918. Pinatay din ang kanyang ama na si Tsar Nicholas II, mga kaanak at kasama sa bahay. Ang sinasabing pagkaligtas ni Anastasia ay naging paksa ng mga pelikula (gaya ng [[Anastasia (pelikula noong 1997)|animasyong pelikula noong 1997]] at ng pelikula noong 1956 na pinagbatayan nito, na pinagbidahan nina [[Ingrid Bergman]] at Yul Brynner), mga pelikulang ginawa para sa telebisyon, at isang [[musikal]] sa Broadway na batay sa animasyong pelikula noong 1997.]] * [[Hulyo 17]] – Sa utos ng [[Bolshevik|Partidong Bolshevik]] at isinagawa ng [[Cheka]], binaril at pinatay sa Bahay Ipatiev sa [[Ekaterinburg]], [[Rusya]], ang dating [[tsar]] ng [[Tsarato ng Rusya|Rusya]] na si [[Nicolas II ng Rusya|Nicholas II]] at ang kaniyang asawang si Alexandra Feodorovna. Pinaslang din ang kanilang mga anak na sina Olga, Tatiana, Maria, Anastasia, at Alexei. Napatay rin ang manggagamot ng maharlikang pamilya na si Eugene Botkin, ang kasambahay na si Anna Demidova, ang tauhang si Alexei Trupp, at ang kusinerong si Ivan Kharitonov.<ref>{{cite book |last1=Rappaport |first1=Helen |title=The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg |date=2010 |publisher=St. Martin's Griffin |isbn=978-0312603472 |pages=178–186 |language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] – Bilang tugon sa [[Rebolusyong Oktubre]] sa Rusya, binaril at nasugatan si [[Vladimir Lenin]] ni Fanny Kaplan sa [[Mosku]], subalit nakaligtas siya.<ref>{{cite journal |last=Lyandres |first=Semion |date=Taglagas 1989 |title=The 1918 Attempt on the Life of Lenin: A New Look at the Evidence |journal=Slavic Review |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=48 |issue=3 |pages=432–448 |doi=10.2307/2498997 |jstor=2498997 |s2cid=155228899}}</ref> * [[Setyembre 7]] – Inilathala ni John Brian Christopherson ang kaniyang natuklasan na ang antimonyo potasyum tartrato ay isang mabisang lunas sa ''bilharzia'', isang sakit na dulot ng mga parasitikong ''flatworm'' (platelminto o [[Platyhelminthes]]).<ref>{{cite journal |last=Christopherson |first=J. B. |year=1918 |title=The Successful Use of Antimony in Bilharziosis |url=https://zenodo.org/record/1907214 |journal=The Lancet |language=en |volume=192 |issue=4958 |page=325 |doi=10.1016/S0140-6736(01)02807-0}}</ref> * [[Oktubre 3]] – Itinalaga ni [[Guillermo II ng Alemanya|Kaiser Wilhelm]] si Prinsipe Maximilian ng Baden bilang [[Kansilyer ng Alemanya]].<ref>{{Cite book |last=Haffner |first=Sebastian |title=Die deutsche Revolution 1918/19 (German) |publisher=Kindler |year=2002 |isbn=3-463-40423-0 |page=44 |language=en}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Nagsimula ang pamahalaang militar ng [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] sa [[Palestina]].<ref>{{cite book |last=Biger |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=jC9MbKNh8GUC |title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-7146-5654-0 |location=London |pages=55, 164 |language=en |access-date=2009-05-02}}</ref> * [[Disyembre 3]] – Isang maliit na singsing na [[Eklipse ng araw|eklipse ng Araw]] (''annular solar eclipse'') ang nagtakip sa 94% ng [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa isang malawak na landas na may lapad na hanggang 236.4 [[kilometro]], at tumagal nang 7 minuto at 5.69 segundo. Namataan ang eklipse sa malaking bahagi ng [[Timog Amerika]], kabilang ang [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Buenos Aires, Cauca|Buenos Aires]], at [[Montevideo]], gayundin sa ilang bahagi ng Timog-Kanlurang [[Aprika]].<ref>{{cite web |title=Saros Series 131 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros131.html |access-date=6 Oktubre 2018 |website=Catalog of Solar Eclipses |publisher=NASA |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== [[Talaksan:Lucrecia Roces Kasilag 2018 Philippines stamp (cropped).jpg|thumb|296x296px|[[Lucrecia Kasilag]]]] * [[Lucrecia Kasilag]] * [[Bayani Casimiro]] * [[Ingmar Bergman]] * [[Chichay]] * [[Jose de Cordova]] * [[Richard Feynman]] * [[João Goulart]] * [[Katherine Johnson]] * [[Nelson Mandela]] * [[Birgit Nilsson]] * [[Patrick O'Donovan]] * [[Lili St. Cyr]] * [[Robert Stewart]] * [[Joseph Wiseman]] == Kamatayan == * [[Annie Bidwell]] * [[Karl Ferdinand Braun]] * [[Claude Debussy]] * [[Hermann Cohen]] * [[John Rundle Cornish]] * [[Georg Cantor]] * [[Nicolas II ng Rusya]] * [[Mariano Ponce]] * [[Sai Baba ng Shirdi]] * [[Severino de las Alas]] * [[Juan Crisostomo Soto]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1918]] p0mubaumqyus3ubv5euo4mxsp8ep7y4 0 4886 2219196 2210486 2026-08-05T12:38:58Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2219196 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1921 ('''[[Bilang na Romano|MCMXXI]]) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Sabado sa [[Kalendaryong Gregoryano|kalendaryong Gregoriyano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Biyernes sa kalendaryong Huliyano. Ito ang ika-1921 taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ika-921 taon ng ika-2 milenyo, ika-21 taon ng [[ika-20 dantaon]], at ika-2 taon ng [[dekada 1920]]. Sa pagsisimula ng taong 1921, ang Kalendaryong Gregoriyano ay may lamang na 13 araw kumpara sa kalendaryong Huliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. == Kaganapan == [[Talaksan:Leonard Wood, administrator, soldier, and citizen (1920) (14579077497) (grayscale).png|thumb|Si Heneral [[Leonard Wood]] na naging Gobernador-Heneral ng Pilipinas noong Oktubre 15, 1921]] *[[Enero 2]] – Ang barkong pampasaherong [[Espanya|Espanyol]] na ''Santa Isabel'' ay nabiyak sa dalawa at lumubog sa [[baybayin]] ng Villa García, [[Mehiko]] na ikinamatay ng 244 sa 300 kataong sakay nito.<ref name="Times050121a">{{cite news |date=5 Enero 1921 |title=Santa Isabel disaster |language=en |page=9 |newspaper=The Times |issue=42610}}</ref> * [[Enero 16]] – Idinaos ng [[Marxismo|Marxistang]] Kaliwa sa [[Slovakia|Slobakiya]] at [[Ukranya|Ukranyang]] Transkarpatiyano ang nagtatag nitong kongreso sa Ľubochňa.<ref>{{cite book |author1=Yeshayahu A. Jelinek |url=https://books.google.com/books?id=O8dnAAAAMAAJ |title=The Lust for Power: Nationalism, Slovakia, and the Communists, 1918-1948 |author2=Yešaʻyāhû Yelîneq |author3=Yeshayahu Jelinek |publisher=East European Monographs |year=1983 |isbn=978-0-88033-019-0 |page=7 |language=en}}</ref> * [[Enero 21]] – Ipinalabas sa [[Estados Unidos]] ang buong-habang pelikulang tahimik na komedya-drama na ''The Kid'', na isinulat, ginawa, idinirehe, at pinagbidahan ni [[Charlie Chaplin]] bilang kanyang karakter na Tramp, kasama si Jackie Coogan.<ref>{{Cite news |date=Enero 21, 1921 |title=Chaplin has rival in smart infant; he's Jackie Coogan |language=en |pages=15 |work=New York Daily News}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Pagsalakay ng [[Pulang Hukbo]] sa [[Heorhiya]]: Nilusob ng mga puwersa ng [[Bolshevik|Bolshevikong]] [[Rusya]] ang Demokratikong Republika ng Heorhiya.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vI3JDQAAQBAJ&pg=PA1428 |title=The Statesman's Year-Book 1974-75: The Encyclopaedia for the Businessman-of-the-World |date=2016 |publisher=Springer |isbn=978-0-230-27103-6 |editor-last=Paxton |editor-first=John |pages=1428 |language=en}}</ref> * [[Marso 6]] – Pinilit ng mga [[Kapangyarihang Alyados (Unang Digmaang Pandaigdig)|Kaalyadong Kapangyarihan]] ang [[Alemanya]] na magbayad ng danyos-pinsala sa digmaan.<ref>{{Cite news |date=Marso 7, 1921 |title=PENALTIES TO BE PUT INTO EFFECT |language=en |pages=1 |work=Glendale Daily Press |url=https://archive.org/details/cgl_001450/mode/1up}}</ref> * [[Abril 11]] – Itinatag ang Emirato ng Transjordan sa ilalim ng Mandatong [[United Kingdom|Britaniko]], at si Abdullah I ang naging [[emir]] nito.<ref>{{cite book |author1=ʻAbd al-Salām Majālī |url=https://books.google.com/books?id=ywdIszN8AEQC&pg=PA1 |title=Peacemaking: The Inside Story of the 1994 Jordanian-Israeli Treaty |author2=Jawad Ahmed Anani |author3=Munther J. Haddadin |publisher=University of Oklahoma Press |year=2006 |isbn=978-0-8061-3765-0 |pages=1 |language=en}}</ref> * [[Mayo 3]] – Itinatag ang lalawigan ng [[Hilagang Irlanda]] bilang bahagi ng [[Reyno Unido]].<ref>{{cite book |last=Jackson |first=Alvin |title=Home Rule – An Irish History |publisher=Oxford University Press |year=2004 |pages=368–370 |language=en}}</ref> * [[Hunyo 3]] – Binuwag sa [[Sweden|Suwesya]] ang [[parusang kamatayan]].<ref>{{cite book |author=Great Britain. Parliament. House of Commons. Select Committee on Capital Punishment |url=https://books.google.com/books?id=VKJCAAAAIAAJ |title=Report from the Select Committee on Capital Punishment Together with the Proceedings of the Committee, and the Minutes of Evidence: Taken Before the Select Committee on Capital Punishment in 1929-1930 |publisher=H.M. Stationery Office |year=1931 |page=604 |language=en}}</ref> * [[Hulyo 1]] ** Itinatag ang [[Partido Komunista ng Tsina|Partidong Komunista ng Tsina]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Pv5WAAAAMAAJ |title=Summary of World Broadcasts: Asia, Pacific |publisher=British Broadcasting Corporation |year=1996 |page=D-2 |language=en}}</ref> ** Ibinigay ang kauna-unahang pagbabakuna ng [[Bakunang BCG|BCG]] laban sa [[tuberkulosis]] sa [[Paris]], [[Pransiya]]; isang bagong silang na sanggol ang tumanggap nito.<ref>{{cite book |author=Unesco |url=https://books.google.com/books?id=wEFPAQAAIAAJ |title=The Unesco Courier |publisher=UNESCO |year=1964 |page=11 |language=en}}</ref> *[[Agosto 23]] – Kinoronahan si Haring Faisal I ng [[Iraq]] sa [[Baghdad]].<ref>Al-Hassani, Abdul Razzaq (2008). ''Modern Political History of Iraq تاريخ العراق السياسي الحديث''. Beirut: Al-Rafidain. (sa Ingles)</ref> *[[Setyembre 13]] – Nagbukas sa [[Wichita, Kansas|Wichita]] ang [[Restoran|restawrang]] [[hamburger]] na White Castle,<ref>{{cite news |last=Tanner |first=Beccy |date=2011-05-12 |title=White Castle marks 90th anniversary with one-day return to Wichita |language=en |newspaper=Wichita Eagle |url=http://www.kansas.com/2011/05/12/1845732/buy-sliders-here-for-a-day.html |url-status=dead |access-date=2012-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627195442/http://www.kansas.com/2011/05/12/1845732/buy-sliders-here-for-a-day.html |archive-date=June 27, 2014}}</ref> na naging pundasyon ng kauna-unahang hanay ng mga restawrang mabilisang pagkain sa mundo. *[[Oktubre 15]] – Nailuklok si Mayor-Heneral [[Leonard Wood]] bilang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral]] ng [[Pilipinas]].<ref>{{Cite news |last=Hayden |first=Ralston |date=1926-03-01 |title=The Philippines: An Experiment in Democracy |language=en |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1926/03/the-philippines-an-experiment-in-democracy/648692/ |access-date=2026-06-04 |issn=2151-9463}}</ref> *[[Nobyembre 21]] – Isinagawa ang kauna-unahang pagsasahimpapawid sa [[radyo]] sa [[Nuweba Selandiya]] ni Robert Jack mula sa gusali ng Kagawaran ng [[Pisika]] ng [[Unibersidad ng Otago]].<ref>{{cite web |date=6 Setyembre 2008 |title=Dashing heroes of a harbour crossing |url=http://www.odt.co.nz/lifestyle/magazine/21143/dashing-heroes-a-harbour-crossing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917183544/http://www.odt.co.nz/lifestyle/magazine/21143/dashing-heroes-a-harbour-crossing |archive-date=17 Setyembre 2008 |access-date=20 Setyembre 2008 |publisher=Otago Daily Times |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== [[Talaksan:Paulo Campos NAST.jpg|thumb|[[Paulo Campos]]|283x283px]] [[Talaksan:Matimtiman Cruz.jpg|thumb|268x268px|[[Matimtiman Cruz]]]] * [[Alexander Dubček]] * [[Carlos Angeles]] * [[Paddy Roy Bates]] * [[Aring Bautista]] * [[Charles Bronson]] * [[Paulo Campos]] * [[David Consunji]] * [[Matimtiman Cruz]] * [[Ramon d'Salva]] * [[Damiana Eugenio]] * [[Betty Friedan]] * [[James Lindenberg]] * [[John Glenn]] * [[Mario Lanza]] * [[Marianne Grunberg-Manago]] * [[Mary Jackson]] * [[Miguel I ng Rumanya]] * [[Yoichiro Nambu]] * [[Prinsipe Philip, Duke ng Edinburgh]] * [[Satyajit Ray]] * [[Nancy Reagan]] * [[Jaime de la Rosa]] * [[Jane Russell]] * [[Suharto]] == Kamatayan == [[Talaksan:Hilaria Aguinaldo portrait (cropped).jpg|thumb|[[Hilaria Aguinaldo]]]] * [[Hilaria Aguinaldo]] * [[Camille Saint-Saëns]] * [[Enrico Caruso]] * [[Gabriel Lippmann]] * [[Carl Menger]] * [[Oliver Bosbyshell]] * [[Pascual Poblete]] * [[Pyotr Kropotkin]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Taon]] [[Kategorya:1921]] f7fitvaxwoeqqslvs69g6zdjna31857 0 4907 2219327 2097893 2026-08-06T06:01:42Z WikiPedant 140170 replaced 1 image with cleaned-up version of same 2219327 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1945''' ay isang [[karaniwang taon]] na [[Karaniwang taon na nagsisimula sa Lunes|nagsisimula sa Lunes]] sa [[kalendaryong Gregoryano]]. ==Kaganapan== ===Enero=== {{main|Enero 1945}} ===Pebrero=== {{main|Pebrero 1945}} ===Marso=== {{main|Marso 1945}} ===Abril=== {{main|Abril 1945}} ===Mayo=== {{main|Mayo 1945}} ===Hunyo=== {{main|Hunyo 1945}} ===Hulyo=== {{main|Hulyo 1945}} ===Agosto=== {{main|Agosto 1945}} ===Setyembre=== {{main|Setyembre 1945}} ===Oktubre=== {{main|Oktubre 1945}} ===Nobyembre=== {{main|Nobyembre 1945}} ===Disyembre=== {{main|Disyembre 1945}} ==Kapanganakan== ===Enero=== * [[Enero 10]] - [[Rod Stewart]], Britse mang-aawit * [[Enero 25]] – [[Leigh Taylor-Young]], Amerikanong aktres * [[Enero 31]] – [[Joseph Kosuth]], Amerikanong artista ===Pebrero=== [[File:Mia Farrow.jpg|thumb|120px|[[Mia Farrow]]]] * [[Pebrero 9]] - [[Mia Farrow]], Amerikanang aktres ===Marso=== [[File:Rodrigo Duterte and Laotian President Bounnhang Vorachith (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Rodrigo Duterte]]]] * [[Marso 28]] – [[Rodrigo Duterte]], Pilipinong politiko at Ika-16 na Pangulo ng Pilipinas ===Mayo=== * [[Mayo 31]] - [[Laurent Gbagbo]], Pangulo ng Côte d'Ivoire ===Hunyo=== [[File:W Schuessel7.jpg|thumb|right|120px|[[Wolfgang Schüssel]]]] * [[Hunyo 7]] - [[Wolfgang Schüssel]], Kanselor ng Austria * [[Hunyo 15]] - [[Miriam Defensor–Santiago]], Pilipinong hukom at politiko (namatay [[2016]]) * [[Hunyo 20]] – [[Anne Murray]], Kanadyanong Mang-aawit * [[Hunyo 24]] – [[George Pataki]], Gobernador ng New York * [[Hunyo 29]] – [[Chandrika Kumaratunga]], Pangulo ng Sri Lanka === Hulyo === [[File:Blondie (Debbie Harry) One.jpg|thumb|right|120px|[[Debbie Harry]]]] * [[Hulyo 1]] – [[Debbie Harry]], Amerikanong mang-aawit (''[[Blondie]]'') ===Setyembre=== [[File:Olmert.jpg|thumb|right|120px|[[Ehud Olmert]]]] * [[Setyembre 30]] – [[Ehud Olmert]], Ika-12 Punong Ministro ng Israel ===Oktubre=== [[File:Luiz Inácio Lula da Silva.jpg|thumb|right|120px|[[Luiz Inácio Lula da Silva]]]] * [[Oktubre 27]] ** [[Luiz Inácio Lula da Silva]], Ika-35 Pangulo ng Brazil ** [[Carrie Snodgress]], Amerikanang aktres (namatay [[2004]]) ===Nobyembre=== [[File:Goldie Hawn 2011 v02.jpg|thumb|right|120px|[[Goldie Hawn]]]] * [[Nobyembre 18]] - [[Mahinda Rajapaksa]], Pangulo ng Sri Lanka * [[Nobyembre 21]] – [[Goldie Hawn]], Amerikanong artista ===Disyembre=== [[File:Portia Miller Shoot.Jpeg|thumb|right|120px|[[Portia Simpson-Miller]]]] * [[Disyembre 12]] - [[Portia Simpson-Miller]], Punong Ministro ng Jamaica * [[Disyembre 22]] – [[Diane Sawyer]], Amerikanang balitang mamamahayag ==Kamatayan== [[File:FDR in 1933.jpg|120px|thumb|[[Franklin D. Roosevelt]]]] * [[Enero 6]] - [[Josefa Llanes Escoda]], tagapagtatag ng Mga Batang Babaeng Tagapagmanman ng Pilipinas * [[Abril 12]] &ndash; [[Franklin D. Roosevelt]], ika-32 Pangulo ng [[Estados Unidos]] (ipinanganak [[1882]]) [[Kaurian:Taon]] {{stub}} dci2xea9pl2y12i31x2233bkntditva 0 9140 2219325 2179560 2026-08-06T05:57:52Z KyutKoTalaga 152379 Removed redirect to [[Digmaang Kastila–Amerikano]] 2219325 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]]. Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} d5l4zx22i0i2g1rntj4lkzkami69k1u 2219326 2219325 2026-08-06T06:00:59Z KyutKoTalaga 152379 2219326 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} f7hv51kw91brx2fw1h6z9v73vvpzx2n 2219328 2219326 2026-08-06T06:07:21Z KyutKoTalaga 152379 2219328 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa Maynila sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 8rpz4pm0wr0ohs9l3pdjthhl9h1pcoy 2219329 2219328 2026-08-06T06:07:42Z KyutKoTalaga 152379 2219329 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 20a5ki8t7wo3itgmpthpddmhinl49xj 2219330 2219329 2026-08-06T06:09:41Z KyutKoTalaga 152379 2219330 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} f6zml07kfecgsf33rj6sosa5gzhqx5h 2219331 2219330 2026-08-06T06:11:03Z KyutKoTalaga 152379 2219331 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> Ito ang unang kasunduang pinagkasunduan sa pagitan ng dalawang pamahalaan mula noong [[Kasunduang Adams–Onís ng 1819]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 4udj5bpabds91fhi7mre79gk0dazvcp 2219332 2219331 2026-08-06T06:12:46Z KyutKoTalaga 152379 2219332 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> Ito ang unang kasunduang pinagkasunduan sa pagitan ng dalawang pamahalaan mula noong [[Kasunduang Adams–Onís ng 1819]]. Ang Kasunduan sa Paris ay nagmarka sa pagtatapos ng [[Imperyong Kastila|Imperyong Espanyol]], maliban sa ilang maliliit na teritoryong nanatili sa pag-aari nito. == Mga Sanggunian == {{reflist}} 4rwtry7j77wqv6mfirsm2tdrxa24phr 2219333 2219332 2026-08-06T06:13:51Z KyutKoTalaga 152379 2219333 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> Ito ang unang kasunduang pinagkasunduan sa pagitan ng dalawang pamahalaan mula noong [[Kasunduang Adams–Onís ng 1819]]. Ang Kasunduan sa Paris ay nagmarka sa pagtatapos ng [[Imperyong Kastila|Imperyong Espanyol]], maliban sa ilang maliliit na teritoryong nanatili sa pag-aari nito. Nagkaroon ito ng malaking epekto sa kultura ng Espanya na nakilala bilang "[[Henerasyon ng '98]]". == Mga Sanggunian == {{reflist}} gkb7873f3agnjpybfiy0d9mwfqmupx3 2219334 2219333 2026-08-06T06:15:36Z KyutKoTalaga 152379 2219334 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> Ito ang unang kasunduang pinagkasunduan sa pagitan ng dalawang pamahalaan mula noong [[Kasunduang Adams–Onís ng 1819]]. Ang Kasunduan sa Paris ay nagmarka sa pagtatapos ng [[Imperyong Kastila|Imperyong Espanyol]], maliban sa ilang maliliit na teritoryong nanatili sa pag-aari nito. Nagkaroon ito ng malaking epekto sa kultura ng Espanya na nakilala bilang "[[Henerasyon ng '98]]". Nagmarka ito sa [[Ebolusyong teritoryal ng Estados Unidos|pagsisimula ng Estados Unidos bilang isang pandaigdigang kapangyarihan]]. == Mga Sanggunian == {{reflist}} snyfllaz68nfa35bnk8sj5pi0i4iczs 2219335 2219334 2026-08-06T06:19:27Z KyutKoTalaga 152379 2219335 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> Ito ang unang kasunduang pinagkasunduan sa pagitan ng dalawang pamahalaan mula noong [[Kasunduang Adams–Onís ng 1819]]. Ang Kasunduan sa Paris ay nagmarka sa pagtatapos ng [[Imperyong Kastila|Imperyong Espanyol]], maliban sa ilang maliliit na teritoryong nanatili sa pag-aari nito. Nagkaroon ito ng malaking epekto sa kultura ng Espanya na nakilala bilang "[[Henerasyon ng '98]]". Nagmarka ito sa [[Ebolusyong teritoryal ng Estados Unidos|pagsisimula ng Estados Unidos bilang isang pandaigdigang kapangyarihan]]. Sa Estados Unidos, maraming tagasuporta ng digmaan ang tumutol sa kasunduan, na naging isa sa mga pangunahing isyu sa [[Halalan sa pagkapangulo sa Estados Unidos noong 1900|halalan noong 1900]], kung saan tinutulan ito ng Demokratang si [[William Jennings Bryan]], na sumalungat sa imperyalismo.<ref>Paolo E. Coletta, "Bryan, McKinley, and the Treaty of Paris." ''Pacific Historical Review'' (1957): 131–146. [https://www.jstor.org/stable/3637040 in JSTOR]</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 6r2ykj4gxwflvmh2x4xaar7u46dc4gq 2219336 2219335 2026-08-06T06:20:47Z KyutKoTalaga 152379 2219336 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> Ito ang unang kasunduang pinagkasunduan sa pagitan ng dalawang pamahalaan mula noong [[Kasunduang Adams–Onís ng 1819]]. Ang Kasunduan sa Paris ay nagmarka sa pagtatapos ng [[Imperyong Kastila|Imperyong Espanyol]], maliban sa ilang maliliit na teritoryong nanatili sa pag-aari nito. Nagkaroon ito ng malaking epekto sa kultura ng Espanya na nakilala bilang "[[Henerasyon ng '98]]". Nagmarka ito sa [[Ebolusyong teritoryal ng Estados Unidos|pagsisimula ng Estados Unidos bilang isang pandaigdigang kapangyarihan]]. Sa Estados Unidos, maraming tagasuporta ng digmaan ang tumutol sa kasunduan, na naging isa sa mga pangunahing isyu sa [[Halalan sa pagkapangulo sa Estados Unidos noong 1900|halalan noong 1900]], kung saan tinutulan ito ng Demokratang si [[William Jennings Bryan]], na sumalungat sa imperyalismo.<ref>Paolo E. Coletta, "Bryan, McKinley, and the Treaty of Paris." ''Pacific Historical Review'' (1957): 131–146. [https://www.jstor.org/stable/3637040 in JSTOR]</ref> Sinuportahan ng pangulong Republikano na si [[William McKinley]] ang kasunduan at muling nahalal.<ref>Thomas A. Bailey, "Was the Presidential Election of 1900 a Mandate on Imperialism?." ''Mississippi Valley Historical Review'' (1937): 43–52. [https://www.jstor.org/stable/1891336 in JSTOR]</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 5i1s6m4nur7qkt5osnf6ynrzaqbpo1c 2219341 2219336 2026-08-06T06:42:47Z KyutKoTalaga 152379 2219341 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = Kasunduan sa Paris | long_name = Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya | image = {{multiple image | align = center | border = infobox | total_width = 300 | image_gap = 16 | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = left/right/center | footer = | footer_align = left | image1 =Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg | width1 = 100 | caption1 = | image2 =Flag of the United States (1896–1908).svg | width2 = 70 | caption2 = }} | image_width = <!-- 200px --> | image_alt = | caption = <!-- Example caption for either image style --> | type = Kasunduang pangkapayapaan | context = | date_drafted = | date_signed = {{Start date|1898|12|10}} | location_signed = [[Paris]], [[Ikatlong Republika ng Pransiya|Pransiya]] | date_sealed = | date_effective = Abril 11, 1899 | condition_effective = Pagpalitan ng mga [[ratipikasyon]] | date_expiration = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} OR: --> | date_expiry = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | mediators = <!-- format this as a bullet list --> | negotiators = <!-- format this as a bullet list --> | original_signatories = <!-- format this as a bullet list --> | signatories = | parties = * {{flagicon|Spain|1785}} [[Espanya]] * {{flagicon|United States|1896}} [[Estados Unidos]] | ratifiers = <!-- format this as a bullet list --> | depositor = <!-- OR: --> | depositories = <!-- format this as a bullet list --> | citations = {{USStat|30|1754}}; [[United States Treaty Series|TS]] 343; 11 [[Treaties and Other International Agreements of the United States of America 1776–1949|Bevans]] [https://books.google.com/books?id=MUU6AQAAIAAJ&pg=PA615 615] | language = <!-- OR: --> | languages = * Espanyol * Ingles | wikisource = Treaty of Paris (1898) | wikisource1 = <!-- Up to 5 wikisourceN variables may be specified --> | footnotes = '''Binago ang Artikulo IX''' sa pamamagitan ng protocol noong Marso 29, 1900 ([[Serye ng mga Kasunduan ng Estados Unidos|TS]] 344; 11 [[Mga Kasunduan at Iba Pang Pandaigdigang Kasunduan ng Estados Unidos ng Amerika 1776–1949|Bevans]] [https://books.google.com/books?id=MUU6AQAAIAAJ&pg=PA622 622]). '''Dinagdagan ang Artikulo III''' sa pamamagitan ng kumbensiyon noong Nobyembre 7, 1900 ([[Serye ng mga Kasunduan ng Estados Unidoss|TS]] 345; 11 [[Mga Kasunduan at Iba Pang Pandaigdigang Kasunduan ng Estados Unidos ng Amerika 1776–1949|Bevans]] [https://books.google.com/books?id=MUU6AQAAIAAJ&pg=PA623 623]). }} Ang '''Kasunduan sa Kapayapaan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Kaharian ng Espanya''', na karaniwang tinatawag na '''Kasunduan sa Paris ng 1898''',<!--{{efn| {{langx|es|Tratado de París de 1898}}; {{langx|fil|Kasunduan sa Paris ng 1898}}}}--> ay nilagdaan ng [[Espanya]] at [[Estados Unidos]] noong Disyembre 10, 1898, at nagmarka sa opisyal na pagtatapos ng [[Digmaang Kastila–Amerikano]] (Digmaang Espanyol-Amerikano). Sa ilalim nito, isinuko ng Espanya sa Estados Unidos ang lahat ng pag-angkin nito sa [[soberanya]] sa mga kapuluan at pulo ng [[Kanlurang Indies]] ng [[Cuba]] at [[Puerto Rico]] sa [[Karibe]] (''Caribbean''), sa pulo ng [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]] na [[Guam]] sa [[Hilagang Kapuluang Mariana|Marianas]] na [[Mariana Islands|kapuluan]] sa [[Mikronesiya]], at sa kapuluan ng [[Pilipinas]] sa Kanlurang Pasipiko na nasa [[Timog-silangang Asya]].<ref name=thetreaty>{{cite web|url=https://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Peace Between the United States and Spain; December 10, 1898|publisher=Yale Law School|accessdate=December 3, 2022 |language=en}}</ref> Ang paglipat ng Pilipinas ay nagsangkot ng kabayarang nagkakahalaga ng $20 milyon mula sa Estados Unidos para sa Espanya.<ref name=thetreaty /> Ang kasunduan ay sinundan ng [[armistisyo]] sa Digmaang Espanyol-Amerikano, isang paunang kasunduang pangkapayapaan na nilagdaan noong Agosto 12, 1898, sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. Pormal na itinigil ng armistisyo ang aktibong labanan sa pagitan ng Espanya at Estados Unidos, na nag-aatas sa Espanya na ilipat ang Cuba, Puerto Rico, at Guam sa Estados Unidos, at sumang-ayon sa pananakop ng mga Amerikano sa [[Maynila]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war#:~:text=On%20July%2026,%20at%20the,the%20sum%20of%20$20%20million. |access-date=2025-08-23 |website=history.state.gov |language=en}}</ref> Nagkabisa ang kasunduan noong Abril 11, 1899, nang ipagpalit ang mga dokumento ng [[ratipikasyon]].<ref name="Butler1902">{{cite book|author=Charles Henry Butler|title=The treaty making power of the United States|url=https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog|access-date=April 9, 2011|year=1902|publisher=The Banks Law Pub. Co.|page=[https://archive.org/details/treatymakingpow01butlgoog/page/n35 441] |language=en}}</ref> Ito ang unang kasunduang pinagkasunduan sa pagitan ng dalawang pamahalaan mula noong [[Kasunduang Adams–Onís ng 1819]]. Ang Kasunduan sa Paris ay nagmarka sa pagtatapos ng [[Imperyong Kastila|Imperyong Espanyol]], maliban sa ilang maliliit na teritoryong nanatili sa pag-aari nito. Nagkaroon ito ng malaking epekto sa kultura ng Espanya na nakilala bilang "[[Henerasyon ng '98]]". Nagmarka ito sa [[Ebolusyong teritoryal ng Estados Unidos|pagsisimula ng Estados Unidos bilang isang pandaigdigang kapangyarihan]]. Sa Estados Unidos, maraming tagasuporta ng digmaan ang tumutol sa kasunduan, na naging isa sa mga pangunahing isyu sa [[Halalan sa pagkapangulo sa Estados Unidos noong 1900|halalan noong 1900]], kung saan tinutulan ito ng Demokratang si [[William Jennings Bryan]], na sumalungat sa imperyalismo.<ref>Paolo E. Coletta, "Bryan, McKinley, and the Treaty of Paris." ''Pacific Historical Review'' (1957): 131–146. [https://www.jstor.org/stable/3637040 in JSTOR]</ref> Sinuportahan ng pangulong Republikano na si [[William McKinley]] ang kasunduan at muling nahalal.<ref>Thomas A. Bailey, "Was the Presidential Election of 1900 a Mandate on Imperialism?." ''Mississippi Valley Historical Review'' (1937): 43–52. [https://www.jstor.org/stable/1891336 in JSTOR]</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} rl4qm9o31h776dhpy2iqh4ao2a61usy 0 9491 2219195 2109393 2026-08-05T12:30:02Z Jiro12345 163892 Nagdagdag ng imahe 2219195 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = Quezon Memorial Circle | photo = Quezon Memorial Circle - top shot from City Hall (Diliman, Quezon City)(2018-02-07).jpg | photo_width = 225 | photo_caption = Dambana ni Quezon | type = [[Pambansang Liwasan]] | location = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] | coords = {{coord|14|39|05|N|121|02|57|E|type:landmark_region:PH|display=inline,title}} | area = | created = 1978 | operator = | visitation_num = | status = }} Ang '''Quezon Memorial Circle''' ay isang pambansang liwasanan at dambana na matatagpuan sa [[Lungsod ng Quezon]], ang dating kabisera ng [[Pilipinas]] (1948–1976). Matatagpuan sa gitna nito ang mausoleo na naglalaman ng labi ni [[Manuel L. Quezon]], ang ikalawang pangulo ng Pilipinas, kasama ang labi ng kanyang asawang si [[Aurora Quezon]]. [[Talaksan:Welcome_statue_of_President_Manuel_Quezon_at_Quezon_Memorial_Circle.jpg|thumb|Estatwa ni Pangulong [[Manuel L. Quezon|Manuel Quezon]] na sumasalubong pagpasok sa Quezon Memorial Circle<br />]] [[Talaksan:World peace bell Philippines.jpg|thumb|thumb|Isang "Close up" ng World Peace bell Sa Quezon Memorial circle sa [[QC]]]] [[Kaurian:Pilipinas]] [[Kategorya:Lungsod ng Quezon]] {{pilipinas-stub}} aw7n08ijvumx2hg30t3o9u661i1wwoj 0 14039 2219224 1992845 2026-08-05T13:49:29Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219224 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Marso 2008}} [[Talaksan:Romnick_Sarmenta_in_2023.jpg | thumb | right | alt=si Romnick Sarmenta noong 2023 | si Romnick Sarmenta noong 2023]] Si '''Romnick''' ay nakilala bilang batang si [[Peping]] sa [[Gulong ng Palad]] ==Tunay na Pangalan== Romeo Nicolas Sarmenta Tejedor ==Kapanganakan== Abril 28, 1972 ==TV Series== *[[Peping, Munting Anghel]] (1976) .... Peping *[[Gulong ng Palad]] (1977) .... Peping *[[Marcelino Pan y Vino]] (1979) .... Marcelino *[[That's Entertainment (TV series)|That's Entertainment]] (1986) *[[Esperanza]] (1997) .... Emil *[[Sa Puso Ko, Iingatan Ka]] (2001) .... Chandro *[[Bituin]] (2002) TV Series .... Peping *[[Mulawin]] (2004) .... Habagat *[[Encantadia]] (2005) .... Avilan *[[Mahiwagang Baul]] .... Han (1 episode, 2005) - Si Han at si genie *[[Now and Forever (TV series)|Now and Forever]] (1 episode, 2005) - Ganti *[[Daisy Siete]] .... Julian (1 episode, 2006) *[[Bakekang]] (2006) .... Francis *[[Impostora]] (2007) .... Henry Carreon *[[Daisy Siete]] Vaklushii (2008) .... Ramil *[[Luna Mystika]](2008-2009) .... Dominic *[[Maalaala Mo Kaya]]"Pedicab" (2009) .... Tobias *[[All My Life (TV series)|All My Life]] (2009) .... Efren Estrella *[[First Time]](2010) .... Marcel Luna *[[Maalaala Mo Kaya: Internet Shop Boy]] (2011) *[[Magic Palayok]] (2011) .... (Richard "James" Cruz) *[[Iglot Father]] (2011) .... (Ruben) {{BD|1972|LIVING|Sarmenta, Romnick}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga batang artista]] {{stub|Talambuhay}} buer17w3q6d9ghoncirp3jqsbclqfmc 0 21688 2219255 2147631 2026-08-05T23:36:45Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2219255 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Hundred Islands National Park'''<ref> Maaring tawagin sa Tagalog na "'''Pambansang Parke ng Kapuluang Sandaan'''".</ref> (Pangasinan: ''Kapulo-puloan'' o kaya ''Taytay-Bakes'') ay isang destinasyong panturista na matatagpuan sa Barangay Lucap, [[Lungsod ng Alaminos]], [[Pangasinan]], [[Pilipinas]]. Ito ang unang pambansang parke ng Pilipinas.<ref name="hundredislands">{{cite web|title=Tourist Attractions- Hundred Islands National Park|url=http://www.hundredislands.ph/|publisher=Pamahalaan ng Alaminos|accessdate=2007-04-08|archive-date=2012-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121217022533/http://www.hundredislands.ph/|url-status=dead}}</ref> Binubuo ito ng 124 pulo, ngunit 123 pulo lamang ang makikita tuwing tataas na paglaki ng tubig<ref>{{Cite web |title=HINP {{!}} About |url=https://thehundredislands.ph/about |access-date=2026-08-05 |website=thehundredislands.ph}}</ref>. Nakakalat sa [[Golpo ng Lingayen]] ang mga pulo at sakop ang lawak na 1,844 ektarya (4,556.62 acres). Pinaniniwalaang dalawang milyong taong gulang na ang mga pulo. Tatlong pulo lamang ang ipinaunlad para sa mga turista, ang mga pulo ng Gobernador, Quezon at Children.<ref name="dost-hundredislands">{{cite web|title=The Hundred Islands|url=http://www.travel.pangasinan.com/Places/100-island/100-island.htm|publisher=Kagawaran ng Turismo|accessdate=2007-04-08|archive-date=2007-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070423155816/http://www.travel.pangasinan.com/Places/100-island/100-island.htm|url-status=dead}}</ref> ==Mga pulo== * Pulo ng Gobernador – kung saan makikita ang bahay ni Kuya (ng [[Pinoy Big Brother]]) na ginamit ng mga ''housemate'' ng Teen Edition * Pulo ng Quezon – para sa mga naninirahan sa loob ng kampo at mga nagpipiknik<ref name="dost-hundredislands"/> * Pulo ng Children – kung saan matatagpuan ang mga [[bahay kubo]]<ref name="dost-hundredislands"/> * Pulo ng Romulo – kung saan naganap ang ''shooting'' ng [[Marina]], teleserye ng [[ABS-CBN]] * Pulo ng uencoC (Pandi) – kung saan makikita ang isang malaking kuweba ==Larawan== <gallery> Image:Hundred_Islands.JPG|Ang tanawin ng mga pulo Image:Bahay_ni_Kuya_(Pangasinan).JPG|Ang bahay ni Kuya (ng [[Pinoy Big Brother]]) sa pulo ng Gobernador Image:Welcome- Hundred Islands.JPG|Ang bakod na nagsasaad ng "maligayang pagdating!" sa Hundred Islands Image:Cuenco_(Pandi)_Island.JPG|Malaking kuweba sa pulo ng Cuenco (Pandi) </gallery> ==Mga sanggunian== <references/> [[Kaurian:Pangasinan]] [[Kaurian:Mga destinasyong pang-turismo sa Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} t9z5glwcpna9q4h723w9e4rgjw90e5w 0 22941 2219246 2217260 2026-08-05T20:52:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219246 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Hammer and sickle.svg|thumb|right|215px|Pinagsamang maso at karit, ang karaniwang sagisag ng komunismo.]] Ang '''komunismo''' ay [[pampolitikang]] [[ideolohiya]] na nilalayon ang pagtatatag ng kaayusang sosyoekonomiko na nakabalangkas sa ideya ng pag-aaring komun ng moda ng produksyon at pagkawala ng [[salapi]], [[estado]], at [[uring panlipunan]]. Bagama't ginagamit nang palitan sa [[midya]], ang komunismo ay isang tiyak ngunit naiibang anyo ng [[sosyalismo]]. Maaring isa itong sanga ng kilos [[sosyalista]]. Ang komunista ay tumubo sa maraming uri na nangaling sa iba't ibang tao at kultura. Mga example ay ang [[Maoismo]], [[Trotskismo]], Luxemburgismo, anarkismo-komunismo. Si [[Karl Marx]] ang nagbuo ng isip ng komunismo sa libro niyang [[Manipestong Komunista]] na tinapos ng taong 1848. Sa isang komunistang bansa, hindi pinapayagan ang mga mamamayan na makilahok sa pamamahala. Hindi sila nagtataglay ng mga karapatan at itinuturing silang walang kalayaan. Higit na tinatangkilik ng mga bansang hindi umuunlad ang komunismo. Marahil, naiimpluwensyahan sila ng paniniwalang sa lipunang komunismo, pantay-pantay ang mga tao. Sa kasalukuyan, nagkakaroon na ng ilang pagbabago sa kaisipang komunismo, lalo na sa larangang pangkabuhayan at paggawa. Ilan sa mga pagbabagong ito ang pagbibigay ng iba't-ibang pasahod batay sa matratrabaho ng bawat manggagawa at pinapayagan din ang mga tao na magkaroon ng sariling negosyo. Halimbawa, sa [[Yugoslabya]] at [[Unggarya]], pinapayagan na ng mga opisyal ng pamahalaan ang mga propesyonal at ang may-angking kakayahan na magtayo ng mga industriya at negosyo upang magkaroon ng kompetisyon. ==Etimolohiya at terminolohiya== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | caption_align = left | width1 = 145 | image1 = Portrait de Victor d'Hupay (cropped).png | caption1 = Si Joseph Alexandre Victor d'Hupay, isang pilosopong Pranses na kilala bilang unang manunulat na gumamit ng terminong komunismo sa kanyang makabagong kahulugan. | width2 = 148 | image2 = Restif de la bretonne.png | caption2 = Si Nicolás Edme Restif de la Bretonne, isang nobelistang Pranses na naging isa sa mga unang tagatangkilik ng komunismo. }} Nagmumula ang terminong komunismo sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''comunismo'', na siya'y nanggagaling sa [[Wikang Pranses|Pranses]] na ''communisme'', na binuo mula sa [[Wikang Latin|Lating]] salitang ''communis'' at panlaping ''isme''.<ref>{{cite web |author-last=Harper |author-first=Douglas |date=2020 |title=Communist |url=https://www.etymonline.com/word/communist |access-date=15 Agosto 2021 |website=Online Etymology Dictionary |language=en}}</ref> Isinasalin ang ''communis'' na "ng o para sa pamayanan", habang ang ''isme'' ay nagpapahiwatig ng abstraksyon sa isang estado, kilos, kondisyon, o doktrina. Dahil dito, ang komunismo ay maaaring bigyang kahulugan na "ang estado ng pagkakariyan ng o para sa pamayanan". Bago ito nagkaroon ng konotasyon na isang organisasyong pampolitika at pang-ekonomiya, una itong ginamit sa pagtatalaga ng iba't-ibang sitwasyong panlipunan. Sa kasalukuyang panahon, ang komunismo ay pangunahing naiuugnay sa ideolohiyang [[Marxismo]], partikular na kinakatawan sa [[Manipestong Komunista]] na nagmumungkahi ng tiyak na uri ng komunismo.<ref>{{cite web |author-last=Morris |author-first=Emily |date=8 Marso 2021 |title=Does communism work? If so, why not |url=https://www.ucl.ac.uk/culture-online/ask-expert/your-questions-answered/does-communism-work-if-so-why-not |access-date=13 Agosto 2021 |website=Culture Online |publisher=University College London |language=en |archive-date=13 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213223118/https://www.ucl.ac.uk/culture-online/case-studies/2022/sep/does-communism-work-if-so-why-not |url-status=dead }}</ref> == Mga katangian ng komunismo == Ang komunismo ay lipunan na walang mga uri, walang pagsasamantala ng tao sa kanyang kapwa, at walang anumang indibidwal o kolektibong pag-aari. Ang tanging posibleng dulo ng sosyalisasyon ng produksiyon ng kapitalismo ay panlipunang pag-aari, ng buong lipunan, sa mga kagamitan ng produksiyon. Tanging sa pagwasak ng makauring mga prebilihiyo at indibidwal na pag-aari ang makaresolba sa umiiral na mga kontradiksiyon sa pagitan ng panlipunang katangian ng produksiyon at sa kapitalistang kalikasan ng panlipunang mga relasyon. Ang panlipunang pag-aari na ito ng lahat ng produktibong pwersa at sa mga kagamitan ng produksiyon ay tanging ang [[proletaryado]] lamang ang makagagawa: isang pinagsamantalahang uri, na walang pang-ekonomiyang pag-aari, at kumikilos bilang isang produktibong kolektibidad. Kaya ang komunistang lipunan ay nakabatay sa pagpawi ng kasalatan at sa produksiyon ng pangangailangan ng sangkatauhan. Ang komunismo ay lipunan ng kasaganaan, na magbibigay satispaksiyon sa lahat ng iba't-ibang pangangailangan ng sangkatauhan. Ang antas ng pag-unlad ng produktibong pwersa, ng siyensiya ng tao, teknolohiya at kaalaman, ang magbigay-daan sa emansipasyon ng tao mula sa dominasyon ng bulag na ekonomikong mga pwersa. ==Kasaysayan== ===Pinagmulan: Sinauna at Kristiyanong Pagpapaunlad=== [[File:Duble herma of Socrates and Seneca Antikensammlung Berlin 07.jpg|thumb|right|225px|Si Senecang Nakababata, isang unang siglong BK na Romanong pilosopo na naniwalang nahulog ang mga tao mula sa Gintong Panahon ng primitibong komunismo.]] Maraming makasaysayang pangkat ang itinuturing na sumunod sa mga kaasuyang maihahalintulad sa komunismo. Ipinalagay ni [[Karl Marx]] na ang mga lipunang manghuhuli-mangtitipon na natagpuan sa [[Paleolitiko]] hanggang sa agrarismong makikita sa Kalkolitiko ay kolektibong egalitaryo, at samakatuwid ay tinawag ang kanilang pamumuhay bilang primitibong komunismo. Isa sa mga unang manunulat na naniwala sa komunismo ng nakaraan ay ang Romano at Estoikong pilosopo na si Senecang Nakababata, na nagpahayag: "Kay saya ng primitibong panahon nang magkakatulad ang mga biyaya ng kalikasan at ginamit nang ''hindi maselan'' [walang pinipili]; at nang di-pinagkaisa ng kasakiman at luho ang mga mortal at ginawa silang biktima sa isa't isa. Nilugod nila ang buong kalikasan nang magkakapareho, na sa gayo'y nagbigay sa kanila ng ligtas na pag-aari ng pampublikong kayamanan." Dahil dito ay naniwala siya na ang mga sinaunang lipunan ang pinakamayaman dahil walang karukhaan. Kabilang sa iba pang Greko-Romanong manunulat na nangatuwiran sa antigong sangkatauhan na nagsagawa ng komunismo ay sina [[Virgilio]], Ovidio, at Diodoro Siculo. Katulad nito, ang mga sinaunang Ama ng Simbahan ay nanindigan na ang lipunang pantao ay bumaba sa kasalukuyang kalagayan nito mula sa ngayo'y nawawalang egalitaryong kaayusang panlipunan. Lumaganap ang mga ideyang katulad ng komunismo sa huling bahagi ng ika-5 siglo BK sa Sinaunang Gresya hanggang sa pinarodiya ito ng dramatistang si Aristopanes sa kanyang komedyang Mga Asambleyista kung saan inagaw ng mga babae ng Atenas ang kontrol sa eklesya o pamahalaang lungsod at tinanggal ang lahat ng pribadong pag-aari habang ginawang mandatoryo ang pagbahagi ng kababaihan at ang sama-samang pagpalaki ng kabataan. Pagkaraan ng mahigit isang dekada sa [[Republika (Platon)|Republika]] ni [[Platon]], idineklara ni [[Sokrates]] na ang isang perpektong estado ay aalisin ang lahat ng anyo ng pribadong pag-aari sa mga piling tao ng lipunan hanggang sa pinagsasaluhan ang mga bata't asawa, giniit na ang gayong kasanaya'y pipigilan ang tunggaliang panloob at magtatatag ng pagkakaisa at karaniwang pagkakakilanlan. Noong ika-5 dantaon sa Persya (ngayo'y [[Iran]]), ang Zoroastrianong repormistang pari na si [[Mazdak]] ay diumano'y nagtayo ng kilusang nangaral ng nilalarawang relihiyosong komunismo, na hinamon ang napakalubhang pribilehiyo ng klero at uring noble, pinuna ang institusyon ng pribadong pag-aari, at sinumikap ang pagkalikha ng egalitaryong lipunan. ==Mga ideolohiyang komunista== ===Marxismo–Leninismo=== [[Talaksan:Klucis, Выше знамя Маркса, Энгельса, Ленина и Сталина!.jpg|thumb|250px|Sina [[Karl Marx]], [[Friedrich Engels]], [[Vladimir Lenin]], at [[Iosif Stalin]].]] Ang [[Marxismo–Leninismo]] ay isang komunistang [[ideolohiya]] at naging pangunahing kilusang komunista sa [[ika-20 dantaon]]. Bilang isang ideolohiya at kasanayan, ito ay binuo ni [[Joseph Stalin]] noong dekada 1920 batay sa kanyang pag-unawa at pag-iisa ng ortodoksong [[Marxismo]] at [[Leninismo]]. Ito ang naging opisyal na ideolohiya ng [[Unyong Sobyetiko]].<ref>{{cite book|author-last=Lansford |author-first=Thomas |date=2007 |title=Communism |url=https://archive.org/details/communism0000lans |location=New York |publisher=Cavendish Square Publishing |pages=[https://archive.org/details/communism0000lans/page/9 9]–24, 36–44 |isbn=978-0761426288 |quote=By 1985, one-third of the world's population lived under a Marxist–Leninist system of government in one form or another.|language=en}}</ref><ref name="Lisichkin 1989, p. 59">{{cite magazine|author-last=Lisichkin |author-first=G. |date=1989 |title=Мифы и реальность |language=ru |trans-title=Myths and reality |magazine=Novy Mir |volume=3 |pages=59|language=en}}</ref><ref name="Lansford 2007, p. 17">{{cite book|author-last=Lansford |author-first=Thomas |date=2007 |title=Communism |url=https://archive.org/details/communism0000lans |location=New York |publisher=Cavendish Square Publishing |pages=[https://archive.org/details/communism0000lans/page/17 17] |isbn=978-0761426288|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Evans |author-first=Alfred B. |date=1993 |title=Soviet Marxism-Leninism: The Decline of an Ideology |url=https://archive.org/details/sovietmarxismlen0000evan |location=Santa Barbara |publisher=ABC-CLIO |pages=[https://archive.org/details/sovietmarxismlen0000evan/page/1 1]–2 |isbn=9780275947637|language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Karl Marx]] * [[Anarkismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Komunismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] chogfyarr33hff5mjq368zxlbv63tun 0 24351 2219242 2030055 2026-08-05T19:33:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219242 wikitext text/x-wiki {{redirect|Schengen}} [[Talaksan:SchengenAgreement map.png|300px|thumb|right|{{legend|#000080|Mga bansang nagpapatibay}} {{legend|#00ffff|Nagpapatibay sa pamamagitan ng isang pagkaanib kasama ng isang estadong tagalagda}} {{legend|#a5a5e2|Mga kasapi (hindi pa pinagtibayan)}} {{legend|#ffff33|Nagpakita ng interes sa pagsali}}]] Ang '''Kasunduang Schengen''' ng 1985 ay isang kasunduan ng mga estadong [[Europa|Europeo]] na sumasang-ayon para sa pagwawalang-bisa ng mga sistematikong kontrol ng mga hangganan sa pagitan ng mga bansang lumalahok. May kasama rin itong mga tadhana sa isang pangkaraniwang [[patakarang pang-imigrasyon|patakaran sa pansamantalang pagpasok ng mga tao]] (kasama ang bisang Schengen), ang harmonisasyon ng mga panlabas na kontrol sa mga [[hangganan]], at ang kooperasyong pampulisya sa ibayong hangganan. 30 estado – kasama ang mayoridad ng mga estadong kasapi sa [[Unyong Europeo]] at tatlong estadong hindi kasapi sa UE: and [[Iceland]], [[Norway]] at [[Switzerland]] – ay naglagda ng kasunduan at 15 ang nagpatibay ng ito sa kasalukuyan. Ang [[Republika ng Irlanda]] at ang [[Nagkakaisang Kaharian]] ay lumalahok lamang sa sa mga tadhanang pang-kooperasyong pampulisya at hindi sa mga tadhana tungkol sa pangkaraniwang kontrol ng mga hangganan at sa mga bisa. Ang mga pang-hangganang harang at pagsisiyasat ay tinanggal na rin sa pagitan ng mga estadong nasa [[kalawakang Schengen]]<ref>Kalawakang Schengen – ang karaniwang pangalan para sa mga estado kung saan pinagtitibayan na nila ang kasunduan.</ref> at ang isang pangkaraniwang 'bisang Schengen' ay nagbibigay sa mga turista o bisita ng pahintulot upang pumunta sa kalawakan. Orihinal na inilagda ang kasunduan noong 14 Hunyo 1985&nbsp;ng limang estadong Europeo (ang [[Alemanya]], [[Belhika]], [[Luxembourg]], [[Olanda]] at [[Pransiya]]). Inilagda ang kasunduan habang nakasakay sa barkong ''Princesse Marie-Astrid'' sa [[Ilog Moselle]], malapit sa [[Schengen, Luxembourg|Schengen]], isang maliit na bayan sa Luxembourg na sa hangganan sa pagitan ng Pransiya at Alemanya. Bago pa ng Kasunduang Schengen, itinanggi na ng Netherlands, Belhika and Luxembourg ang mga pang-hangganang kontrol sa kanilang pagitan ([[Benelux]]). Ginawa na rin ito ng [[mga bansang Nordiko]], at ito ay kinilala bilang [[Unyong Nordiko ng mga Pasaporte]] (''Nordic Passport Union''). Pagkatapos ng [[Malayang Estadong Irlandes|kalayaang Irlandes]] mula sa Nagkakaisang Kaharian noong 1922, walang batas ang ipinasa na nangangailangan ng pasaporte para sa mga lakbay patawid ng bagong hangganan. Ang sona o ang [[Karaniwang Sonang Panlakbay]] (''Common Travel Area'' o ''CTA'') ay hindi pa ikinodigo, o kahit ibinigay ng isang opisyal na pangalan, hanggang 1997, at noon sa antas ng UE lamang upang mapaiba ito mula sa Tratado ng Schengen. ==Tingnan din== *[[Pook na Schengen]] ==Mga talababa== {{reflist}} ==Mga kawing na panlabas== *[http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/freetravel/frontiers/fsj_freetravel_schengen_en.htm Ang pagwawalang-bisa ng mga hangganang panloob at ang paglikha ng isang nag-iisang panlabas na harapan ng UE], Komisyong Europeo *[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2000:239:0001:0473:EN:PDF Ang Schengen Acquis] (Isang opisyal na dokumento na nagtatala ng lahat na magkaugnay na kasunduan) *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4612281.stm Switzerland joins Schengen] Artikulo mula sa BBC News *[http://www.eurovisa.info/ Websayt ng bisang Schengen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070624110608/http://www.eurovisa.info/ |date=2007-06-24 }} (huling binago 2003) *[http://www.ena.lu?lang=2&doc=14655 Ang kalawakang Schengen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930211014/http://www.ena.lu/?lang=2&doc=14655 |date=2007-09-30 }} European Navigator *[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/01/21/nimm21.xml "Britain open to terror suspects in EU loophole"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225112653/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F01%2F21%2Fnimm21.xml |date=2008-02-25 }}, [[Daily Telegraph]], 21 Enero 2007 *[http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200607/ldselect/ldeucom/49/49.pdf "House of Lords European Union Committee Report on SISII"], [[Kapulungan ng mga Panginoon]], 2 Marso 2007 (Isang pag-uusisa sa implementasyon ng Nagkakaisang Kaharian ng SIS at ang progreso ng SIS II) [[Kategorya:Unyong Europeo]] [[Kategorya:Kasunduan]] g2sscmcc9e5nclk65xih5kn7gtez40j 0 40612 2219254 2218669 2026-08-05T22:25:56Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219254 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ''Lansium domesticum'' | image = Majayjay,Lagunajf8987 06.JPG | image_caption = Puno ng lansones na may bunga sa [[Laguna]], [[Pilipinas]] | image2 =Paete,Lagunajf6182 09.JPG | image2_caption = Mga prutas na lansones | taxon = Lansium domesticum | authority = [[Corrêa]] | synonyms = {{Collapsible list | {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Aglaia aquea'' <small>(Jacq.) Kosterm.</small> *''Aglaia domestica'' <small>(Corrêa) Pellegr.</small> *''Aglaia dookoo'' <small>Griff.</small> *''Aglaia intricatoreticulata'' <small>Kosterm.</small> *''Aglaia merrillii'' <small>Elmer</small> nom. inval. *''Aglaia sepalina'' <small>(Kosterm.) Kosterm.</small> *''Aglaia steenisii'' <small>Kosterm.</small> *''Amoora racemosa'' <small>Ridl.</small> *''Lachanodendron domesticum'' <small>(Corrêa) Nees</small> *''Lansium aqueum'' <small>(Jack) Miq.</small> *''Lansium javanicum'' <small>M.Roem.</small> *''Lansium sepalinum'' <small>Kosterm.</small> }} }} | synonyms_ref = <ref name="powo">{{cite web |title=''Lansium domesticum'' Corrêa |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:578879-1#synonyms |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens Kew |access-date=25 Abril 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2494222 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |trans-title=Ang Listahan ng Halaman: Isang Pansamantalang Listahan ng Lahat ng Espesye ng Halaman |accessdate=16 Mayo 2014}}</ref> }} Ang '''lansones,<ref name="TE">''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971-91055-0-X</ref>''' na kilala rin bilang '''langsat'''<ref name="GRIN">{{GRIN | accessdate=4 Setyembre 2019 | mode=cs1}}</ref><ref name="EPPO">{{cite web |title=''Lansium domesticum'' |url=https://gd.eppo.int/taxon/LNIDO |publisher=[[European and Mediterranean Plant Protection Organization]] (EPPO) |access-date=20 Oktubre 2023|language=en}}</ref> ('''''Lansium domesticum''''')<ref name="powo" />, ay isang espesye ng puno sa pamilyang [[Meliaceae]] na itinatanim sa komersyo dahil sa mga nakakain nitong bunga. Katutubo ang espesye sa [[Timog-silangang Asya]], mula sa tangway ng [[Taylandiya]] at [[Malasya]] hanggang [[Indonesya]] at [[Pilipinas]].<ref name="powo" /><ref name="GRIN" /><ref>{{Cite book |last=Coombes |first=Allen J. |title=Dictionary of Plant Names: Botanical Names and Their Common Name Equivalents |publisher=Timber Press |year=2011 |language=en|trans-title=Diksiyonaryo ng mga Pangalan ng Halaman: Mga Pangalang Botanikal at ang Kanilang mga Karaniwang Katumbas na Pangalan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Langsat |url=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/langsat.html |access-date=2023-03-20 |website=hort.purdue.edu}}</ref> ==Paglalarawan== Katamtaman ang laki ng punong ito, na umaabot hanggang {{convert|30|m|ft}} ang taas at {{convert|75|cm|in}} ang diyametro. Ang mga punong may edad na 30 taon na tumutubo mula sa buto at itinanim sa agwat na 8&nbsp;×&nbsp;8 metro ay maaaring umabot sa taas na 10 metro at diyametro na 25 sentimetro. Hindi regular ang paglaki ng katawan ng puno, at nakausli sa ibabaw ng lupa ang mga ugat nitong tukod. Kulay abo ang balat ng puno, na may mapusyaw at maitim na mga batik. Makapal at kulay gatas ang dagta nito.<ref name="verheij_232">{{cite book |editor1-last=Verheij|editor1-first=E.W.M.|editor2-last=Coronel|editor2-first=R.E. |year=1997 |title=Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang dapat dimakan|language=Indonesian|trans-title=Yamang Botanikal ng Timog-Silangang Asya 2: Mga Nakakaing Prutas|publisher=PROSEA&nbsp;– Gramedia|location=Jakarta|oclc=426214596 |pages=232–237}}</ref> Ang bunga ay maaaring eliptiko, hugis-itlog, o bilog, na may habang {{convert|2|to|7|cm|in}} at lapad na {{convert|1.5|to|5|cm|in}}. Ang mga bunga ay kahawig ng maliliit na patatas at tumutubo nang kumpol-kumpol na tulad ng ubas. Ang mas malalaking bunga ay kabilang sa uring kilala bilang duku. Natatakpan ito ng maninipis na dilaw na balahibo na nagbibigay rito ng bahagyang mabalahibong anyo. Nag-iiba ang kapal ng balat ayon sa uri, mula {{convert|2|mm|in}} hanggang humigit-kumulang {{convert|6|mm|in}}. Kapag binalatan, ang bunga ay kahawig ng binalatang [[bawang]],<ref>{{Cite web|url=https://en.farmforage.com/6853-langsat-longkong-everything-about-this-fruit.html|title=Langsat (Longkong): Description of the Fruit, Useful and Harmful Properties, Photo - Crop Production}}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> na may humigit-kumulang limang puti at nanganganinag na bahagi, na ang ilan ay naglalaman ng patag at mapait na buto. Ang mga buto ay nababalutan ng makapal at malinaw na puting aril na may matamis at maasim na lasa.<ref name="verheij_232" /> Ang lasa nito ay inihalintulad sa kombinasyon ng ubas at suha at itinuturing na napakahusay ng karamihan. Ang matamis at makatas na laman ay naglalaman ng sukrosa, [[pruktosa]], at [[glukosa]].<ref name="Morton1987">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |authorlink=Julia Morton |title=Fruits of warm climates |publisher=Florida Flair Books |year=1987 |location=Miami, Fla. |pages=201–203 |url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/langsat.html |isbn=978-0-9610184-1-2 |language=en|trans-title=Mga prutas sa maiinit na klima}}</ref> Para sa pagkain, higit na pinipili ang mga kultibar na may maliliit o hindi pa ganap na nabubuong buto at makapal na aril. ==Mga kultibar== [[Talaksan:Lansium domesticum Blanco1.117.png|200px|thumb|Ilustrasyong botanikal ng mga dahon, bulaklak, at bunga ng ''L. domesticum'', mula sa ''Flora de Filipinas'' (s. 1837) ng Kastilang prayle at botanistang si Manuel Blanco]] Maraming kultibar ang ''L. domesticum''. Ang dalawang pinakakaraniwang itinatanim na [[kultibar]] ay 'Duku' at 'Langsat'.<ref name="verheij_232" /> * Ang 'Duku' (na iba-iba rin ang baybay bilang 'duco', 'doekoe', 'dookoo', at iba pa) sa pangkalahatan ay mas masigla ang paglaki at may katamtamang anyo ng paglaki. Mayroon itong siksik at malapad na korona na may matingkad na berdeng mga dahon at kapansin-pansing mga ugat. Namumunga ito ng maiikling kumpol na karaniwang may 4 hanggang 12 bunga. Ang bawat bunga ay humigit-kumulang {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} ang haba at {{convert|4|to|5|cm|in|abbr=on}} ang diyametro, karaniwang bilog, at may medyo makapal na balat na halos walang lateks kapag hinog. Ang bawat bunga ay may 1 hanggang 2 buto. Ang mga buto ay maliliit at nababalutan ng makapal na laman na may matamis na amoy at matamis o maasim na lasa. Ang hinog na bunga ay may humigit-kumulang 18 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name=verheij_232/><ref name="heyne_1126">{{cite book|last=Heyne |first=K. |year=1987| title=Tumbuhan Berguna Indonesia|language=Indonesian |trans-title=Mga Kapaki-pakinabang na Halamang Indones |volume=2 |publisher=Yayasan Sarana Wana Jaya|location=Jakarta|oclc=21826488 |pages=1126–1128}}</ref><ref name="Loquias">{{cite book |last1=Loquias |first1=Virgilio |title=Production Guide for Lanzones |publisher=Kawanihan ng Industriya sa Paghahalaman, Kagawaran ng Agrikultura, Republika ng Pilipinas |url=https://library.buplant.da.gov.ph/images/1641948327LANZONES.pdf |access-date=25 Abril 2024|language=en|trans-title=Gabay sa Produksiyon ng Lansones}}</ref><ref name="pns">{{cite journal |title=Fresh fruits – Lanzones – Grading and classification |journal=Philippine National Standard |issue=PNS/BAFPS 54 |date=2007 |author=Bureau of Product Standards |publisher=Kagawaran ng Kalakalan at Industriya, Republika ng Pilipinas |url=https://bafs.da.gov.ph/bafs_admin/admin_page/pns_file/2021-02-24-PNS-BAFPS%2054-2007-%20Lanzones.pdf |archive-date=1 Pebrero 2024 |access-date=25 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201163419/https://bafs.da.gov.ph/bafs_admin/admin_page/pns_file/2021-02-24-PNS-BAFPS%2054-2007-%20Lanzones.pdf |url-status=dead |language=en|trans-title=Mga sariwang prutas – Lansones – Paggagrado at klasipikasyon}}</ref><ref name="Techavuthiporn"/> * Ang 'Langsat' ay karaniwang may mas balingkinitang mga puno, na may hindi gaanong siksik na korona na binubuo ng maiitim na berdeng dahon at matitigas na sanga. Mas mahahaba ang mga kumpol, at ang bawat isa ay naglalaman ng 15 hanggang 25 bunga. Mas hugis-itlog ang mga bunga at may diyametrong humigit-kumulang {{convert|3|cm|in|abbr=on}} hanggang {{convert|4|cm|in|abbr=on}}. Ang bawat bunga ay may humigit-kumulang 1 hanggang 5 buto. Manipis ang balat at naglalabas ng puting dagta kapag hinog. Ang laman ay matubig at may matamis at maasim na lasa.<ref name=verheij_232/><ref name=heyne_1126/><ref name="Techavuthiporn">{{cite journal |last1=Techavuthiporn |first1=Chairat |title=Langsat— Lansium domesticum |journal=Exotic Fruits |date=2018 |pages=279–283 |doi=10.1016/B978-0-12-803138-4.00036-8|isbn=978-0-12-803138-4 }}</ref> * Ang 'Longkong' (na minsan ding tinutukoy bilang 'Duku Langsat') ay isang likas na hibrido ng 'Duku' at 'Langsat'. Namumunga ito ng mga bungang bilog hanggang pahaba na may habang humigit-kumulang {{convert|4|to|5|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}}, na nakaayos sa mahahabang kumpol na may tig-15 hanggang 25 bunga. May patayong gawi ng paglaki ang puno at may maiitim na berdeng dahon. Ito ang pinakamatamis sa lahat ng uri, mabango, halos walang lateks kapag hinog, at halos walang buto, na may 0 hanggang 1 buto bawat bunga. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 18 hanggang 20 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias" /><ref name="pns" /><ref name="Salma">{{cite journal |last1=Salma |first1=I. |last2=Razali |first2=B. |title=The Reproductive Biology of Duku Langsat ''Lansium Domesticum'' Corr. (Meliaceae) in Peninsular Malaysia |journal=MARDI Research Bulletin |date=1987 |volume=15 |issue=2 |pages=141–150 |url=http://jtafs.mardi.gov.my/jtafs/15-2/Duku%20langsat.pdf |language=en |trans-title=Ang Reproduktibong Biyolohiya ng Duku Langsat ''Lansium Domesticum'' Corr. (Meliaceae) sa Tangwa ng Malasya |access-date=2026-08-01 |archive-date=2024-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727001542/http://jtafs.mardi.gov.my/jtafs/15-2/Duku%20langsat.pdf |url-status=dead }}</ref> Sa Pilipinas, ang pinakakaraniwang itinatanim na kultibar ay ang 'Paete' at 'Jolo'. Bukod dito, itinatanim din sa komersyo ang 'Duku', 'Longkong', at iba pang katutubong kultibar.<ref name="Loquias"/><ref name="pns"/> * Ang 'Paete' (na ipinangalan sa [[Paete, Laguna]]) ay kahawig ng kultibar na 'Langsat'. Kilala ito bilang isang lokal na espesyalidad ng [[Camiguin]], [[Gingoog]], at [[Laguna]]. Namumunga ito ng mahahabang kumpol na may 15 hanggang 25 bunga na may habang humigit-kumulang {{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|2.7|cm|in|abbr=on}}. Halos wala itong buto, at ang bawat bunga ay may 0 hanggang 2 buto. May patayong gawi ng paglaki ang puno at mas makikitid na mga dahon. Ang mga bungang matamis at may manipis na balat ay naglalabas ng lateks kahit hinog na. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 16 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias"/><ref name="pns"/><ref name="Salma"/> * Ang 'Jolo' (kilala rin bilang 'Mindanao') ay karaniwan sa [[Mindanao]], lalo na sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], [[Jolo, Sulu|Jolo]], at [[Tangway ng Zamboanga]]. Namumunga ito ng mga bungang may habang humigit-kumulang {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|3.2|cm|in|abbr=on}}. Ang bawat bunga ay may 1 hanggang 3 malalaking buto. Mayroon itong siksik at malapad na korona na may malalapad na dahon. Karaniwan itong tumutubo sa ligaw, kung saan ito ay pinopollina ng mga paniking kumakain ng prutas. Medyo mas maasim ito kaysa sa iba pang komersyal na kultibar, ngunit karaniwan itong ginagamit bilang ugat-tangkay dahil sa mas malalaki at mas mataas ang kakayahang tumubong mga buto nito. Mas mahaba ang buhay-sariwa nito dahil sa bahagyang mas makapal na balat nito kaysa sa 'Paete'. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 13 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias" /><ref name="pns" /> Kabilang sa iba pang kapansin-pansing kultibar ang 'Concepcion' (na madalas na mali ang baybay bilang 'Conception', at ipinangalan sa Concepcion, [[Talisay, Negros Occidental]]) mula sa Pilipinas, at ang 'Uttaradit', isang kultibar na lokal na espesyalidad ng lalawigan ng Uttaradit sa [[Taylandiya]].<ref name="Whitman">{{cite journal |last1=Whitman |first1=William F. |title=Growing and Fruiting the Langsat in Florida |journal=Proceedings of the Florida State Horticultural Society |date=1980 |volume=93 |pages=136–140 |url=https://rfcarchives.org.au/Next/Fruits/LangsatDuku/LangsatFlorida11-84.htm|language=en|trans-title=Pagpapatubo at Pagpapabunga ng Langsat sa Florida}}</ref><ref name="Morton1987" /><ref name="Ekachai">{{cite news |last1=Ekachai |first1=Sanitsuda |title=Seeing the langsat for the trees |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1540446/seeing-the-langsat-for-the-trees |access-date=25 Abril 2024 |work=Bangkok Post |date=15 Setyembre 2018|language=en|trans-title=Nakikita ang langsat para sa mga puno}}</ref> Ang isa pang kultibar na itinatanim sa [[Indonesya]] ay ang 'Kokosan' (na kilala rin sa iba't ibang katutubong pangalan, kabilang ang ''pisitan'', ''pijetan'', at ''bijitan''). Nakikilala ito sa mabalahibong mga dahon nito at sa mga kumpol na masisiksik ang mga bungang kulay-maitim na dilaw. Karaniwang maliliit ang mga bunga, na may manipis na balat at kaunting katas; mahirap balatan ang mga ito. Upang kainin, kinakagat ang bunga at sinisipsip ang laman sa nabubuong butas,<ref name="verheij_232" /> o kinukuskos ito hanggang sa mabasag ang balat at mailabas ang mga buto. Medyo malalaki ang mga buto at may manipis at maasim na laman.<ref name="heyne_1126" /> <gallery> Talaksan:Langsat Makassar.JPG|''L. domesticum'' 'Langsat' na ibinebenta sa Makassar, [[Indonesya]] Talaksan:Lansium domesticum var domesticum1.jpg|''L. domesticum'' 'Langsat' na binalatan, pansinin ang manipis na balat at ang limang lobo Talaksan:Isi duku langsat.JPG|''L. domesticum'' 'Duku' sa [[Malasya]], binalatan, pansinin ang makapal na balat Talaksan:Lanzones.jpg|''L. domesticum'' 'Jolo' na kultibar na tumutubo sa [[Valencia, Negros Oriental]], [[Pilipinas]] Talaksan:Paete,Lagunajf6182 15.JPG|''L. domesticum'' 'Paete' na ibinebenta sa [[Paete, Laguna]], Pilipinas Talaksan:Lanzones fruits - Mindanao, Philippines.jpg|''L. domesticum'' 'Paete' na binalatan Talaksan:9796Longkong Lanzones 10.jpg|''L. domesticum'' 'Longkong' sa [[Bulacan]], Pilipinas </gallery> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Meliaceae]] [[Kategorya:Prutas]] [[Kategorya:Punongkahoy]] 64o2tkwwp3wflnfx2pnmru2l8uvsb6s 0 54492 2219306 2219032 2026-08-06T05:29:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219306 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 8nmvwve8glcihvudy11z8yfvb38n9g4 2219307 2219306 2026-08-06T05:32:33Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219307 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang *Carta General del Archipiélago Filipino* noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} oiuq4fnhzeglmrxzm8guhtdtymxyi9c 2219308 2219307 2026-08-06T05:32:57Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219308 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} f7ngvk2z3f3ca4evij9i6561x2ud9nq 2219309 2219308 2026-08-06T05:35:20Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219309 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} ojidbhu9exkvzwsgw34mvq74x4c6ghw 2219312 2219309 2026-08-06T05:41:13Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219312 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 08zopexv3sfnjxl3h7z3xtjfb5aogzv 2219342 2219312 2026-08-06T06:44:53Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219342 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} b7lpgul76kedf69wz8016llj5ys5sb7 2219343 2219342 2026-08-06T06:46:05Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219343 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} tupu27dg6bwefvnwxw77g59q3ws8a5q 2219346 2219343 2026-08-06T06:47:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219346 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} pvykyk0p0ojmr4eaf7tov5xl6vaubkr 2219348 2219346 2026-08-06T07:05:03Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219348 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph"/> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} jfvlbnro86xnoy5kxfhols7ci5lngey 2219349 2219348 2026-08-06T07:05:46Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219349 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Gayunman, naniniwala ang ilang manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} i2k04e5naryj105watxmdp6r95nl2kl 2219350 2219349 2026-08-06T07:13:12Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219350 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} q3x9ahbvf7d28zmura9je4xmc5ckym5 2219353 2219350 2026-08-06T07:26:40Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219353 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang memorandum na ang Carta General del Archipiélago Filipino noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} irfsklxjzpruvrx9zb1mh94u3kcc3kl 2219354 2219353 2026-08-06T07:31:14Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219354 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} gof59whpvqhe04ufe9zlproefju7lk5 2219355 2219354 2026-08-06T07:36:46Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219355 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 7aaaormjxcgdh6q7a38etzip3hleqjx 2219356 2219355 2026-08-06T07:38:51Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219356 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 46foeuozgf6fqyw2aub36006lfgoreu 2219357 2219356 2026-08-06T07:42:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219357 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} j1lpla3lkskup1rqqqdi79ggagwrd9r 2219362 2219357 2026-08-06T07:50:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219362 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} dzq1k787qt97ugtww6iv1ygjsysdcle 2219363 2219362 2026-08-06T07:51:19Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219363 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} j1lpla3lkskup1rqqqdi79ggagwrd9r 2219364 2219363 2026-08-06T07:55:53Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219364 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} s3i5z77qxrubxhy71b4rn1ceo1gp39y 2219365 2219364 2026-08-06T08:07:03Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219365 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} oi9sfvjuottn6uxbsfh91oaqtscemr6 2219367 2219365 2026-08-06T08:11:26Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219367 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} mjix1ggyfqk48om35nj6trnhzwnsd1l 2219368 2219367 2026-08-06T08:12:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219368 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 3i4lxkrzebu0xg2uvpk47vj5demhnxq 2219369 2219368 2026-08-06T08:15:28Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219369 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} tffm9g8b1v786yi14i0a1qp03440aqu 2219370 2219369 2026-08-06T08:21:19Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219370 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.”<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 9on92cb9v9lj4qs6xhaot0k7atijyc1 2219371 2219370 2026-08-06T08:22:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219371 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} ieic0pbqn49cyk2qoip7ocbblc34tb4 2219372 2219371 2026-08-06T08:23:41Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219372 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} eojkqk6p5pb8nqdc1vi2y7yxlbvm0xy 2219373 2219372 2026-08-06T08:27:13Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219373 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--- >}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} lavc5024xanfx7giizen16b2eyzye8b 2219374 2219373 2026-08-06T08:27:43Z KyutKoTalaga 152379 Kinansela ang pagbabagong 2219373 ni [[Special:Contributions/KyutKoTalaga|KyutKoTalaga]] ([[User talk:KyutKoTalaga|Usapan]]) 2219374 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} eojkqk6p5pb8nqdc1vi2y7yxlbvm0xy 2219375 2219374 2026-08-06T08:30:41Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219375 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} b1s78rm6ygeedyzyio7qaayhgd0ldk7 2219376 2219375 2026-08-06T08:33:17Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219376 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 39w7gdidt34l24pg86mt10dm93vescu 2219377 2219376 2026-08-06T08:36:13Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219377 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si Guo Shoujing ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} ll64obpfwedym07q3hehllzs39w3xqo 2219378 2219377 2026-08-06T08:37:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219378 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 6myzxh2jsecncw5nv9y4xhbtweyw2nz 2219379 2219378 2026-08-06T08:40:45Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219379 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} jn1r470mcslvtbza12rt0f05awx8chs 2219380 2219379 2026-08-06T08:42:50Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219380 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} gebbrodr7plij0vpffhzyiyxw6w90rg 2219381 2219380 2026-08-06T08:50:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219381 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} a3g0iahyl9z2hkacuqpsw5htie0gev5 2219382 2219381 2026-08-06T08:51:20Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 4pyyao23vy769xvmxe4d63du7me2y05 2219383 2219382 2026-08-06T08:51:52Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219383 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=ko |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 9popv042f6xbhx0kndf9nrk8ioair5j 2219384 2219383 2026-08-06T08:52:29Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219384 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=ko |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} hvtw3v40bc1m0jnyr9auppbbjss8lkf 2219385 2219384 2026-08-06T08:52:52Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219385 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa *China Handbook* noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} k3yak1b5cfdpu94h3fzswshf9zo7s4n 2219386 2219385 2026-08-06T08:57:06Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219386 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng noo'y Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 3i0ynmh34yf5nvsc3har6wbp0yktkkf 0 71425 2219212 1857206 2026-08-05T13:24:25Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219212 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Exploratory_Laparotomy_Scar_(01).jpg | thumb | right | alt=Operasyon noong Disyembre 1, 2019. Litratong kuha noong Abril 9, 2020. | Operasyon noong Disyembre 1, 2019. Litratong kuha noong Abril 9, 2020.]]Ang '''laparotomiya''' o '''laparotomya''' (mula sa [[Wikang Kastila|Kastila]]: ''laparotomía''; [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''laparotomy'')<ref name=Gabby>{{cite-Gabby|''Laparotomy''}}</ref> ay isang uri ng paghiwa o pagbutas sa tiyan. Ang operasyon (pag-oopera) o pagtitistis na ito ay isinasagaw ng isang [[maninistis]] o siruhano.<ref name=MHP>{{cite-MHP|''Laparotomy''}}, pahina 453.</ref> == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Panggagamot]] {{stub|Biyolohiya}} 238pe47akl1qmxomra9391oemi4qwbw 0 71668 2219250 1287523 2026-08-05T21:47:24Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219250 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Prince_hall_portrait.jpg | thumb | right | alt=larawan ni Prince hall (c.1735 -Desyembre 4, 1807). | larawan ni Prince hall (c.1735 -Desyembre 4, 1807).]]Si '''Prince Hall''' (c.1735<ref name=wgbh> {{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part2/2p37.html |accessdate= 2008-08-10 |title= Prince Hall |work= Africans in America |publisher= WGBH }}</ref> &ndash; [[Disyembre 4]], [[1807]]) ay isang Aprikano-Amerikanong itinuturing na tagapagtatag ng "Malalayang mga Masong Itim" o "Negrong Masonriya" (''Black Freemasonry'' sa Ingles, isang samahang kinabibilangan ng mga nagkakapitarang "mason" o "kantero") sa [[Estados Unidos]], na kilala ngayon bilang ''Prince Hall Freemasonry'' (o Malayang Masonriyang Prince Hall). ==Sanggunian== {{reflist}} {{usbong|Tao|Kasaysayan|Estados Unidos}} {{DEFAULTSORT:Hall, Prince}} [[Kaurian:Mga Aprikanong Amerikano]] jlaiayldrbey7ccugpwp3fbfhrmp5io 0 84600 2219281 2207362 2026-08-06T02:03:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219281 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:강화지석묘의_위용.jpg|thumb| [[Dolmen]] sa [[Pulo ng Ganghwa]], [[Timog Korea]] (c. 300 BK)]] [[Talaksan:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Man_poseert_tussen_megalieten_bij_Batoeberak_TMnr_10025819.jpg|thumb| Megalitikong Batu Brak, Lalawigan ng Lampung, Indonesia (c. 2100 BK)]] [[Talaksan:Megalithic_grave_Harhoog_in_Keitum,_Sylt,_Germany.jpg|thumb| Libingang megalitikong [[Harhoog]] sa [[Keitum]], [[Sylt]], Alemanya (c. 3000 BK)]] Ang '''megalito''' ay isang malaking [[Bato (heolohiya)|bato]] na ginamit upang bumuo ng isang estruktura o monumentong prehistoriko, mag-isa man o kasama ng iba pang bato. Mahigit sa 35,000 estrukturang megalitiko ang natukoy sa buong Europa, mula sa [[Sweden|Suwesya]] sa hilaga hanggang sa [[Dagat Mediteraneo]] sa timog.<ref>{{Cite web |title=Europe's Megalithic Monuments Originated in France and Spread by Sea Routes, New Study Suggests |url=https://www.smithsonianmag.com/articles/europe-megalithic-monuments-france-sea-routes-mediterranean-180971467/}}</ref> Ang salita ay unang ginamit noong 1849 ng antikwaryong Britaniko na si [[Algernon Herbert]] bilang pagtukoy sa [[Stonehenge]]<ref>Herbert, A. ''Cyclops Christianus, or the supposed Antiquity of Stonehenge.'' London, J. Petheram, 1849.</ref><ref>{{Cite web |date=21 December 2017 |title=Europe's Mighty Megaliths Mark the Winter Solstice |url=https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2017/11-12/history-europe-megaliths-solstice/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102234739/https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2017/11-12/history-europe-megaliths-solstice/ |archive-date=2 January 2020 |website=[[National Geographic Society]]}}</ref> at nagmula sa mga [[Wikang Sinaunang Griyego|sinaunang Griyegong]] salitang "[[wiktionary:μέγας|mega]]" para sa dakila at "[[wiktionary:λίθος|lithos]]" para sa bato. Karamihan sa mga umiiral na megalito ay itinayo sa pagitan ng panahon ng [[Neolitiko]] (bagaman kilala ang mga naunang halimbawa mula noong [[Mesolitiko]]) sa [[panahon ng Tanso]], at sa [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]].{{Sfnp|Johnson|1908}} == Mga uri at kahulugan == [[File:Map_Megaliths_Müller_et_al._2023.png|alt=https://www.academia.edu/127169515/A_Map_of_European_Megaliths|thumb| Mapa na nagpapakita ng 17,409 naitalang megalithic na libingan sa Europe, {{c.}} 5000 - 1500 BC ]] Habang ang "megalito" ay kadalasang ginagamit upang ilarawan ang isang piraso ng bato, maaari rin itong gamitin upang tukuyin ang isa o higit pang mga bato na naputol sa tiyak na mga hugis para sa mga espesyal na layunin.<ref name="PriceFeinman2005">{{Cite book |last=Price |first=T. Douglas |title=Images of the Past |last2=Feinman |first2=Gary M. |author-link2=Gary M. Feinman |publisher=McGraw-Hill Higher Education |year=2005 |edition=4th Student |chapter=Glossary |access-date=July 28, 2018 |chapter-url=http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930185414/http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead}}</ref> Ito ay ginamit upang ilarawan ang mga istrukturang itinayo ng mga tao mula sa maraming bahagi ng mundo na naninirahan sa maraming iba't ibang panahon.{{Fact}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2020)">kailangan ng banggit</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Ang pinakakilalang megalito ay hindi mga [[puntod]].<ref>{{Cite web |title=Glossary of Cemetery Terms |url=http://www.vintageviews.org/vv-tl/pages/Cem_Glossary.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605152556/http://www.vintageviews.org/vv-tl/pages/Cem_Glossary.htm |archive-date=June 5, 2013 |access-date=July 28, 2018 |website=Rochester's History: An Illustrated Timeline |at=Definition of ''megalith''}}</ref> === Mga isahang bato === [[Talaksan:Megaliths_in_Baalbek_quarry_10216.jpg|thumb| Ang pinakamalaking megalito ng sinaunang mundo, na natagpuan sa [[Baalbek]], [[Lebanon|Libano]], ay hinukay noong panahon ng [[Imperyong Romano]]<ref>{{cite magazine |title=Baalbek myth megalith |url=https://www.newyorker.com/tech/annals-of-technology/baalbek-myth-megalith |magazine=New Yorker |series=Annals of Technology}}{{full citation needed|date=May 2020}}</ref>]] ; Menhir : [[Nakatayong bato|Menhir]] ang pangalang ginamit sa [[Kanlurang Europa]] para sa isang patayong bato na itinayo noong [[Prehistorya|sinaunang]] panahon; minsan ay tinatawag na "[[Nakatayong bato|batong nakatayo]]".<ref>{{Cite encyclopedia |title=menhir |encyclopedia=Cambridge Advanced Learner's Dictionary & Thesaurus |publisher=Cambridge University Press |url=https://dictionary.cambridge.org/fr/dictionnaire/anglais/menhir}}</ref> ; Monolito : Ang [[monolito]] ay anumang isahang nakatayong bato na itinayo noong sinaunang panahon.<ref>{{Cite encyclopedia |title=monolith |encyclopedia=Cambridge Advanced Learner's Dictionary & Thesaurus |publisher=Cambridge University Press |url=https://dictionary.cambridge.org/fr/dictionnaire/anglais/monolith}}</ref> ; Estilo ng dulong bato : Ang mga solong megalito ay inilalagay nang pahalang, kadalasan sa ibabaw ng mga silid ng libing, nang hindi gumagamit ng mga batong pangsuporta.<ref>{{cite web |title=[no title cited] |url=http://english.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?ctgryLrcls=CTGRY166&nttId=57997&bbsId=BBSMSTR_1205&mn=EN_03_01 |website=english.cha.go.kr}}{{full citation needed|date=May 2020}}</ref> === Maramihang bato === ; Mga pagkakahanay : Maramihang mga megalito na inilagay na may kaugnayan sa isa't isa na may intensiyon. Madalas na nakalagay sa mga [[Hilera ng mga bato|hilera]] o [[Sinuso (hugis)|sinuso]]. Ang ilang pagkakaayos, gaya ng [[mga batong Carnac]] sa [[Bretanya]], Pransiya, ay binubuo ng libo-libong bato. ; Megalitikong pader : Tinatawag ding mga ''[[Masoneriyang Siklopea|Siklopeang pader]]<ref>{{cite web |title=[no title cited] |url=http://www.architetturadipietra.it/wp/?p=4705 |website=architetturadipietra.it}}{{full citation needed|date=May 2020}}</ref>'' ; Mga bilog na bato : Sa karamihan ng mga wika, ang mga [[Mga batong nakabilog|batong nakabilog]] ay tinatawag na "cromlechs" (isang salita sa [[wikang Gales]]); ang salitang "[[cromlech]]" ay minsan ginagamit na may ganoong kahulugan sa Ingles. ; Dolmen : Ang [[Dolmen]] ay isang uri ng megalitikong isahang-kamara na libingan, karaniwang binubuo ng isang malaking patag na pahalang na bato (capstone) na sinusuportahan ng dalawa o higit pang patayong bato (mga patayo). Ang mga estrukturang ito ay karaniwang ginagamit bilang mga lugar ng libingan at petsa mula sa unang bahagi ng panahon ng Neolitiko. Ang mga dolmen ay matatagpuan sa maraming bahagi ng mundo, kabilang ang Europa, Asya, at Africa, na may mga kapansin-pansing halimbawa sa mga bansa tulad ng Pransiya, Irlanda, Timog Korea, at India.<ref>[https://glosarium.org/arti-dolmen/ Dolman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129064317/https://glosarium.org/arti-dolmen/ |date=2022-11-29 }} Glosarium Online. Retrieved 18 December 2022</ref> ; Cist : Ang [[cist]] ay isang maliit na gawa sa bato na parang kabaong na kahon o [[osaryo]] na ginagamit upang hawakan ang mga [[Katawang patay|katawan ng mga patay]]. Ang mga libing ay mga megalitiko na anyo na halos kapareho ng mga dolmen sa estruktura. Ang mga ganitong uri ng libing ay ganap na nasa ilalim ng lupa.{{Fact|date=May 2020}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">kailangan ng pagsipi</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == Distribusyong heograpiko ng mga megalito == === Mga megalito sa Asya === ==== Timog-silangang Asya ==== Ang [[Talaan ng mga pulo ng Indonesia|kapuluang Indonesia]] ay ang naglalaman ng mga kulturang megalito ng [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] at [[Mga Melanesyo|Melanesia]] noong nakaraan at kasalukuyan. Ang mga buhay na kulturang megalit ay matatagpuan sa [[Nias]], isang nakabukod na isla sa kanlurang baybayin ng [[Hilagang Sumatra]], ang mga [[Batak]] sa loob ng Hilagang Sumatra, sa isla ng [[Rehensiya ng Ngada|Flores]] at [[Sumba]] sa [[Silangang Nusa Tenggara]] at gayundin ang mga taong [[Mga Toraja|Toraja]] mula sa looban ng [[Timog Sulawesi]]. Ang mga megalito na kulturang ito ay nanatiling napanatili, nakahiwalay at hindi nababagabag hanggang sa huling bahagi ng ika-19 na siglo.<ref name="Desa Megalitikum">{{Cite book |last=Steimer-Herbet |first=Tara |title=Indonesian Megaliths: A forgotten cultural heritage |publisher=Archaeopress Publishing Ltd |year=2018 |isbn=9781784918446 |location=Oxford}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Karagdagang pagbabasa == === Mga artikulo === {{Refbegin}} * KL Feder, "Irrationality and Popular Archaeology". ''American Antiquity'', Vol. 49, No. 3 (July 1984), pp.&nbsp;525–541. {{Doi|10.2307/280358}} * A Fleming, "Megaliths and post-modernism. The case of Wales". ''Antiquity'', 2005. * A Fleming, "Phenomenology and the Megaliths of Wales: a Dreaming Too Far?". ''Oxford Journal of Archaeology'', 1999 * HJ Fleure, HJE Peake, "Megaliths and Beakers". ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', Vol. 60, Jan. – Jun., 1930 (Jan. – Jun., 1930), pp.&nbsp;47–71. {{Doi|10.2307/2843859}} * {{Cite journal |last=P Hiscock |year=1996 |title=The New Age of alternative archaeology of Australia |url=http://arts.anu.edu.au/arcworld/resources/cult/aocult.htm |url-status=dead |journal=Archaeology in Oceania |volume=31 |issue=3 |pages=152–164 |doi=10.1002/j.1834-4453.1996.tb00358.x |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610111040/http://arts.anu.edu.au/arcworld/resources/cult/aocult.htm |archive-date=2007-06-10 |ref=none}} * G Kubler, "Period, Style and Meaning in Ancient American Art". ''New Literary History'', Vol. 1, No. 2, A Symposium on Periods (Winter, 1970), pp.&nbsp;127–144. {{Doi|10.2307/468624}} * J McKim Malville, F Wendorf, AA Mazar, R Schild, "Megaliths and Neolithic astronomy in southern Egypt". ''Nature'', 1998. * MW Ovenden, DA Rodger, "Megaliths and Medicine Wheels". ''Bulletin of the American Astronomical Society'', 1978 * A Sherratt, "The Genesis of Megaliths". ''World Archaeology''. 1990. (JSTOR) * A Thom, "Megaliths and Mathematics". ''Antiquity'', 1966. * {{Cite journal |last=D Turnbull |year=2002 |title=Performance and Narrative, Bodies and Movement in the Construction of Places and Objects, Spaces and Knowledges: The Case of the Maltese Megaliths |journal=Theory, Culture & Society |volume=19 |issue=5–6 |pages=125–143 |doi=10.1177/026327602761899183 |ref=none}} {{Refend}} === Mga libro === {{Refbegin}} * Asthana, S. (1976). ''History and archaeology of India's contacts with other countries, from earliest times to 300 B.C.''. Delhi: B.R. Pub. Corp. * Deo, S. B. (1973). ''Problem of South Indian megaliths''. Dharwar: Kannada Research Institute, Karnatak University. * Goudsward, D., & Stone, R. E. (2003). ''America's Stonehenge: the ''. Boston: Branden Books. * Illustrated Encyclopedia of Humankind (The): ''Worlds Apart'' (1994) Weldon Owen Pty Limited * Moffett, M., Fazio, M. W., & Wodehouse, L. (2004). ''A world history of architecture''. Boston: McGraw-Hill. * Nelson, Sarah M. (1993) ''The Archaeology of Korea''. Cambridge University Press, Cambridge. * O'Kelly, M. J., et al. (1989). ''Early Ireland: An Introduction to Irish Prehistory''. Cambridge University Press. {{ISBN|0521336872}} * Parker, Joanne (editor) (2009). ''Written On Stone: The Cultural Reception of British Prehistoric Monuments'' (Cambridge Scholars Publishing; 2009). {{ISBN|1443813389}} * Patton, Mark (1993). ''Statements in Stone: monuments and society in Neolithic Brittany''. Routledge. 209 pages. {{ISBN|0415067294}} * Pohribný, Jan (photo) & Richards, J (introduction) (2007). ''Magic Stones; the secret world of ancient megaliths''. London: Merrell. {{ISBN|978-1858944135}} * Pozzi, Alberto (2013). ''Megalithism – Sacred and Pagan Architecture in Prehistory''. Universal Publisher. {{ISBN|978-1612332550}} * Stukeley, W., Burl, A., & Mortimer, N. (2005). ''Stukeley's 'Stonehenge': an unpublished manuscript, 1721–1724''. New Haven [Conn.]: Yale University Press. * Subbayya, K. K. (1978). ''Archaeology of Coorg with special reference to megaliths''. Mysore: Geetha Book House. * Tyler, J. M. (1921). ''The new stone age in northern Europe''. New York: C. Scribner's Sons. {{Refend}} == Mga panlabas na link == * [http://megalithica.ru/ Catalog ng megaliths] * [http://www.megalithicireland.com MegalithicIreland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204061642/http://www.megalithicireland.com/ |date=2021-02-04 }} * [http://bruno.marc1.free.fr/dolmen Mga Dolmen, Menhir, at Stones-Circles sa Timog ng France] * [http://site.voila.fr/megalithis/ Mga Megalith sa Charente-Maritime, France] {{Webarchive}} * [https://web.archive.org/web/20070110000913/http://megalith.ru/en/ Dolmen Path – Russian Megaliths] (na-archive noong Enero 10, 2007) * [http://www.megalithic.co.uk/ Ang Megalithic Portal at Megalith Map] * [http://www.megalithomania.com/ Index ng Megalitikong monumento sa Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170206210335/http://www.megalithomania.com/ |date=2017-02-06 }} * [http://www.themodernantiquarian.com/ Ang Modernong Antiquarian] * [https://web.archive.org/web/20120312110327/http://www.pretanicworld.com/monuments.html Pretanic World – Mga Megalith at Monumento] (na-archive noong Marso 12, 2012) * [https://web.archive.org/web/19990125093651/http://www.bigstones.com/ Modernong Megalith-Building] (na-archive noong Enero 25, 1999) [[Kategorya:Panahong bato]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] 8e4ro0tekhcad05aqno9o1ffvidpiuq 0 101151 2219253 2179803 2026-08-05T22:20:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219253 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Plateau van zeevruchten.jpg|thumb|300x300px|Ang '''lamang-dagat''' o ''pagkaing-dagat'' ay ang anumang pagkaing nanggagaling sa karagatan]]Ang '''lamang dagat''' (Ingles: ''seafood'') <ref>{{cite web |title=Lamang-Dagat |url=https://www.tagalog.com/dictionary/lamang-dagat/ |website=Tagalog.com |publisher=SEAsite / Tagalog.com |access-date=2025-10-08 |quote=lamáng-dagat — n. seafood.}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamang-dagat (translation) |url=https://www.lingq.com/en/learn-tagalog-online/translate/tl/54563401/laman-dagat/ |website=LingQ |access-date=2025-10-08 |quote=Tagalog “laman-dagat” translates to English “seafood.” |archive-date=2026-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108195534/https://www.lingq.com/en/learn-tagalog-online/translate/tl/54563401/laman-dagat/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Seafood — Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/seafood |website=Wiktionary |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=2025-10-08 |quote=Tagalog: lamandagat, pagkaing-dagat.}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamang-dagat Meaning |url=https://www.tagaloglang.com/lamandagat/ |website=TagalogLang |access-date=2025-10-08 |quote=Lamang-dagat, literally “contents of the sea,” is used to mean “seafood” in Tagalog.}}</ref><ref>{{cite book |last=Rubino |first=Carl R. Galvez |title=Tagalog–English / English–Tagalog Dictionary |publisher=Tuttle Publishing |year=2002 |isbn=978-0-8048-3222-9 |quote=Includes entry for lamang-dagat → seafood.}}</ref>o '''pagkaing-dagat''' ay ang anumang pagkaing nanggagaling sa [[karagatan]], katulad ng mga [[isda]] o [[kabibing dagat]] (kabilang ang mga [[moluska]] at [[krustasyano]])<ref>{{Cite web |url=http://www.epicurious.com/tools/fooddictionary/entry?id=2527 |title=Epicurious Food Dictionary |access-date=2009-08-12 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014191822/http://www.epicurious.com/tools/fooddictionary/entry?id=2527 |url-status=dead }}</ref>, na maaaring kainin ng tao.<ref name="Gaboy">{{cite-Gaboy|''Seafood''}}</ref> Kabilang sa mga ito ang anumang [[hayop]] sa [[dagat]] o [[halaman]]g pangtubig o akwatiko na naihahain bilang pagkain. Bilang karugtong o pagpapalawig ng sakop ng kahulugan ng salita, ginagamit din itong pantawag para sa mga katulad na hayop mula sa [[tubig-tabang]] at lahat ng mga nakakaing akwatikong hayop. Kabilang din sa mga pagkaing-dagat ang nakakaing [[gulaman]] at mga [[gulay-dagat]], na malawakang kinakain sa buong mundo, natatangi na sa [[Asya]]. Mayaman sa [[protina]] ang mga pagkaing-dagat, at karaniwang itinuturing na pangkaing nakapagpapalusog. Tinatawag na [[pangingisda]] ang pag-aani ng mga pagkaing-dagat, samantalang tinatawag namang [[akwakultura]] o [[marikultura]] ang pag-aalaga at pag-aani ng mga pagkaing-dagat. Sa kaso ng mga isda, tinatawag ang pag-aalaga ng mga ito bilang [[pamamalaisdaan]]. Ipinagkakaiba ang mga pagkaing-dagat mula sa [[karne]], bagaman hayop pa rin ang mga ito at inihihiwalay sa [[diyeta]] ng taong kumakain ng mga halamang lamang (halimbawa, mga gulay o mga prutas lamang). == Lamang-Dagat sa Pilipinas == Ang '''Lamang dagat''' o '''lamang-dagat''' ay tumutukoy sa lahat ng pagkaing nagmumula sa dagat gaya ng isda, hipon, alimango, pusit, tahong, talaba, at maging mga uri ng damong-dagat. Dahil ang [[Pilipinas]] ay isang kapuluan na binubuo ng mahigit 7,600 na mga isla, ang mga produktong-dagat ay may malaking bahagi sa pagkain, kabuhayan, at kultura ng mga Pilipino. <ref>{{cite web |title=Lamang-Dagat |url=https://www.tagalog.com/dictionary/lamang-dagat/ |website=Tagalog.com |publisher=SEAsite / Tagalog.com |access-date=2025-10-08 |quote=lamáng-dagat — n. seafood.}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamang-dagat (translation) |url=https://www.lingq.com/en/learn-tagalog-online/translate/tl/54563401/laman-dagat/ |website=LingQ |access-date=2025-10-08 |quote=Tagalog “laman-dagat” translates to English “seafood.” |archive-date=2026-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108195534/https://www.lingq.com/en/learn-tagalog-online/translate/tl/54563401/laman-dagat/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Seafood — Wiktionary |url=https://en.wiktionary.org/wiki/seafood |website=Wiktionary |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=2025-10-08 |quote=Tagalog: lamandagat, pagkaing-dagat.}}</ref><ref>{{cite web |title=Lamang-dagat Meaning |url=https://www.tagaloglang.com/lamandagat/ |website=TagalogLang |access-date=2025-10-08 |quote=Lamang-dagat, literally “contents of the sea,” is used to mean “seafood” in Tagalog.}}</ref> === Kahalagahan sa Kultura at Pagluluto === Ayon kay [[Doreen G. Fernandez]] sa kaniyang akdang ''Tikim: Essays on Philippine Food and Culture'' (1994), ang mga pagkaing-dagat at mga lamang-dagat ay hindi lamang pinagmumulan ng nutrisyon kundi isa ring mahalagang bahagi ng pagkakakilanlan at pamumuhay ng mga Pilipino. Sa iba’t ibang rehiyon ng bansa, iba-iba rin ang paraan ng pagluluto ng mga lamang-dagat—gaya ng pag-ihaw, pagprito, paglalaga sa gata, at pag-aasin.<ref>Fernandez, Doreen G. (1994). ''Tikim: Essays on Philippine Food and Culture''. Anvil Publishing, Manila.</ref> Ang librong ''Kulinarya: A Guidebook to Philippine Cuisine'' nina Glenda Rosales-Barretto, Conrad Calalang, Margarita Fores, Myrna Segismundo, Jessie Sincioco, at Claude Tayag ay nagbibigay ng malawak na talaan ng mga putaheng Pilipino na gumagamit ng lamang-dagat, na nagpapakita ng rehiyonal na pagkakaiba-iba sa panlasa at pamamaraan ng pagluluto.<ref>Barretto, Glenda Rosales et al. (2008). ''Kulinarya: A Guidebook to Philippine Cuisine''. Anvil Publishing, Manila.</ref> === Biyodibersidad at mga Uri === Ang Pilipinas ay isa sa mga bansang may pinakamayamang biyodibersidad sa dagat. Ayon sa ''Field Guide for the Edible Crustacea of the Philippines'' nina Hiroshi Motoh at Katsuzo Kuronuma (1980), may hindi bababa sa 37 na uri ng mga hipon, alimango, at katulad na hayop-dagat na karaniwang kinakain sa bansa.<ref>Motoh, Hiroshi & Kuronuma, Katsuzo. (1980). ''Field Guide for the Edible Crustacea of the Philippines''. SEAFDEC, Tigbauan, Iloilo.</ref> Mayroon ding mga pag-aaral ukol sa mga species ng ''sea cucumber'' (balat), gaya ng ''The Sea Cucumbers of Palawan, Philippines: A Field Guide'', na tumatalakay sa mga uri na ginagamit sa pagkain at pang-eksport.<ref>Olavides, R. D., et al. (2023). ''The Sea Cucumbers of Palawan, Philippines: A Field Guide''. Western Philippines University, Palawan.</ref> === Papel sa Ekonomiya at Nutrisyon === Ang lamang-dagat ay mahalagang pinagkukunan ng protina sa karaniwang diet ng mga Pilipino, lalo na sa mga pamayanang baybaying-dagat. Ayon sa ulat ng Wageningen University na ''The Philippine Seafood Sector: A Value Chain Analysis'' (2019), ang industriya ng pangingisda at pag-aquaculture ay may malaking ambag sa kabuhayan at eksport ng bansa.<ref>van Duijn, A. P. & Tillekens, J. (2019). ''The Philippine Seafood Sector: A Value Chain Analysis''. Wageningen University & Research.</ref> Batay sa datos ng Food and Nutrition Research Institute (FNRI), bumaba ang per capita na pagkonsumo ng isda at lamang-dagat mula 36 kg kada taon noong dekada 1990 tungo sa humigit-kumulang 14 kg noong 2018–2019, dulot ng pagbabago sa presyo, urbanisasyon, at kakulangan sa suplay.<ref>Food and Nutrition Research Institute (FNRI). (2019). ''National Nutrition Survey''. Department of Science and Technology, Taguig City.</ref> === Mga Suliranin at Pananatiling Likas-Kaya === Dahil sa mataas na pangangailangan sa loob at labas ng bansa—lalo na para sa mga produktong gaya ng live reef fish, balat (sea cucumber), at hipon—nagkakaroon ng labis na pangingisda at pagkasira ng mga tirahan sa dagat gaya ng mga bahura at bakawan. Binanggit ni Fernandez (1994) at iba pang iskolar na ang mga tradisyonal na pamamaraan ng pangingisda ay unti-unting napapalitan ng mga komersyal na sistema, na nagdudulot ng epekto sa kapaligiran at kabuhayan ng mga mangingisda.<ref>Fernandez, Doreen G. (1994). ''Tikim: Essays on Philippine Food and Culture''. Anvil Publishing, Manila.</ref> Sa pamamagitan ng mga patnubay at gabay tulad ng ''Field Guide for the Edible Crustacea of the Philippines'', tinutulungan ang mga mamamayan at tagapagpatupad ng batas na makilala ang mga species upang maisulong ang tamang paggamit at konserbasyon ng mga yamang-dagat.<ref>Motoh, Hiroshi & Kuronuma, Katsuzo. (1980). ''Field Guide for the Edible Crustacea of the Philippines''. SEAFDEC, Tigbauan, Iloilo.</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Pagkaing-dagat]] {{stub|Kalikasan|Pagkain}} bptrckxrwd9llrfbxx51uo9pdqosvfd 0 110091 2219240 2205289 2026-08-05T14:45:44Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219240 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Pierre-Auguste Renoir - Suzanne Valadon - La Natte - Girl Braiding Her Hair.jpg|thumb|''Suzanne Valadon'', larawang ipininta ni Renoir, 1885. Ipinakikita sa larawang ito ang anyo o hubog ng hati sa pagitan ng dalawang mga suso ng isang babae mula sa pagtanaw na patagilid.]] [[Talaksan:Aria Giovanni DSC 1310.JPG|thumb|Ang erotikang artistang Amerikano na si Aria Giovanni na nagpapakita ng hati sa pagitan ng dibdib.]] Ang '''hati sa pagitan ng dibdib''' (Ingles: ''[[cleavage]]'', literal na "kahatiang nakabuka", mula sa ''[[cleave]]'', "buksan sa pamamagitan ng paghati" o "ibuka sa pamamagitan ng paghati"<ref name=Hammond>{{cite-Hammond|''Cleave'', ''cleavage''}}, pahina 45.</ref>) ay ang biyak o gatla sa gitna ng mga [[suso (anatomiya)|suso]] ng isang [[babae]] na nakahimlay sa ibabaw ng isternum, na ipinapakita o pinalilitaw ng isang kasuotan na may mababang "leeg" o mababang butas na pangleeg ng isang baro. Kaugnay ito ng mababang gupit sa damit ng mga kababaihan, katulad ng pormal na mahabang damit o balintawak, [[damit panglangoy]] o [[damit pangligo]], mga pang-itaas na kasuotang pangkasuwal, at iba pang mga kasuotang dinisenyo upang mabigyang-diin ang pagpapansin sa mga suso. Ang itaas na bahagi ng hati sa dibdib ay maaaring higit na mabigyang-diin ng pananamit tulad ng mababang bukas na kuwelyo na naglalantad sa paghahating ito, at kadalasan ay ginagamit ang termino upang ilarawan ang mismong mababang hiwa ng kuwelyo, sa halip na ang terminong ''décolletage''. Si Joseph Breen, ang pinuno ng Production Code Administration (o Pamamahala ng Kodigong Pamproduksyon) ng industriya ng pelikula sa [[Estados Unidos]], ang nagpanukala ng termino sa kasalukuyang kahulugan nito habang sinusuri ang pelikulang ''The Outlaw'' noong 1943 na pinagbidahan ni [[Jane Russell]]. Ipinaliwanag ang termino sa magasin na ''Time'' noong Agosto 5, 1946. Pinakakaraniwan itong ginagamit sa wika ng Kanluraning [[moda]] ng kababaihan upang tukuyin ang mga hiwa ng kuwelyo na naglalantad o nagbibigay-diin sa ''décolletage'' (pagpapakita ng itaas na bahagi ng dibdib). May ilang mga taong tumuturing sa paggamit ng hati sa pagitan ng mga dibdib bilang isang anyo ng pambabaeng [[ligaw-biro]] o [[pang-uupat]] sa loob ng hangganan ng pamayanan, pangkat ng mga taong kaalinsabay o kauri, at personal na mga pamantayan ng [[kayumian]], pati na para sa epektong [[estetiko]] at [[erotiko]] nito. Maraming mga babae ang gumagamit ng pagitan ng mga dibdib upang dagdagan o pag-igihin ang kanilang pagiging [[kaakit-akit]] o [[kariktang seksuwal]]. May ilang mga taong nakakaramdam ng kasiyahang [[Erotisismo|erotiko]] mula sa pagtingin sa pagitan ng mga suso ng isang babae, may ilan namang nasisiyahan mula sa paglalantad ng pagitan ng mga suso ng kanilang kaparehang babae, at may ilang mga babaeng nagpapakita ng pagitan ng kanilang mga suso para sa kasiyahan ng kanilang mga katambal. == Tipolohiya == [[File:Cleavage_of_a_woman.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cleavage_of_a_woman.jpg|thumb|240x240px|Hati sa dibdib ng isang babae]] Bagaman maraming pag-aaral na ang naisagawa upang uriin ang mga dibdib batay sa kanilang mga hugis, kurba, at laki, kakaunti pa rin ang naisagawang pananaliksik upang uriin ang hati sa dibdib,<ref>{{Cite journal |last1=D. v. Heimburg |last2=K. Exner |last3=G. Lemperle |year=1996 |title=The tuberous breast deformity: classification and treatment |url=https://www.jprasurg.com/article/S0007-1226(96)90000-4/pdf |journal=British Journal of Plastic Surgery |language=en |volume=49 |issue=6 |pages=339{{ndash}}345 |doi=10.1016/S0007-1226(96)90000-4 |pmid=8881778 |doi-access=free}}</ref><ref name="MAAK2" /> sa kabila ng pagiging mahalaga nito sa pagtukoy ng kaanyuang [[Estetika|estetiko]].<ref name="MAAK2">{{Cite journal |last1=Muhammad Adil Abbas Khan |last2=Ammar Asrar Javed |last3=Nigel Mercer |date=15 January 2016 |title=Cleavage classification: categorizing a vital feminine aesthetic landmark |url=https://parjournal.net/article/view/1262#B3 |journal=Plastic and Aesthetic Research |volume=3 |issue=1 |page=36 |doi=10.20517/2347-9264.2015.84 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Adam R. Kolker |last2=Meredith S. Collins |year=2015 |title=Treatment Strategy for Improving Consistency in Aesthetic Correction |journal=Plastic and Reconstructive Surgery |language=en |volume=136 |issue=2 |pages=269e–270e |doi=10.1097/PRS.0000000000001429 |pmid=25909297 |doi-access=free |s2cid=22386643}}</ref> == Kultura == Sa karamihan ng mga [[kultura]], karaniwang itinuturing ng kalalakihan na kaakit-akit ang dibdib ng kababaihan.<ref>{{Cite book |last=Buss |first=David |url=https://books.google.com/books?id=Sn6JDwAAQBAJ |title=Evolutionary Psychology: The New Science of the Mind |date=2019 |publisher=Routledge |isbn=978-0429590061 |edition=6 |language=en |chapter=Men's Long-Term Mating Strategies}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Jan Havlíček |last2=Vít Třebický |last3=Jaroslava Varella Valentova |last4=Karel Kleisner |last5=Robert Mbe Akoko |last6=Jitka Fialová |last7=Rosina Jash |last8=Tomáš Kočnar |last9=Kamila Janaina Pereira |last10=Zuzana Štěrbová |last11=Marco Antonio Correa Varella |year=2017 |title=Men's preferences for women's breast size and shape in four cultures |url=https://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/24421/1/EHB-15-265R1.pdf |journal=Evolution and Human Behavior |language=en |volume=38 |issue=2 |pages=217–226 |bibcode=2017EHumB..38..217H |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2016.10.002 |hdl-access=free |last12=Jana Vokurková |last13=Ernest Vunan |last14=S Craig Roberts |hdl=1893/24421 |access-date=2026-01-02 |archive-date=2019-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214043331/https://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/24421/1/EHB-15-265R1.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Barnaby J Dixson |last2=Paul L Vasey |last3=Katayo Sagata |last4=Nokuthaba Sibanda |last5=Wayne L Linklater |last6=Alan F Dixson |year=2011 |title=Men's preferences for women's breast morphology in New Zealand, Samoa, and Papua New Guinea |url=https://www.researchgate.net/publication/46404564 |journal=Archives of Sexual Behavior |language=en |volume=40 |issue=6 |pages=1271–1279 |doi=10.1007/s10508-010-9680-6 |pmid=20862533 |s2cid=34125295}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Frank W. Marlowe |year=2004 |title=Mate preferences among Hadza hunter-gatherers |url=https://www.unl.edu/rhames/courses/readings/Marlowe-hadza-mate-selection-criteria.pdf |journal=Human Nature |language=en |volume=15 |issue=4 |pages=365–376 |doi=10.1007/s12110-004-1014-8 |pmid=26189412 |s2cid=9584357 |access-date=2026-01-02 |archive-date=2019-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214043330/https://www.unl.edu/rhames/courses/readings/Marlowe-hadza-mate-selection-criteria.pdf |url-status=dead }}</ref> Minsan ay gumagamit ang mga babae ng ''décolletage'' na naglalantad ng hati sa dibdib upang mapahusay ang kanilang kakitang pisikal at seksuwal, at upang mapalakas ang kanilang pakiramdam ng pagiging babae. Ang pagpapakita ng hati sa dibdib sa pamamagitan ng mababang hiwa ng kuwelyo ay madalas ituring na isang anyo ng [[pakikipaglandian]] o panunukso, bukod pa sa estetiko o erotikong epekto nito. Ayon sa Kinsey Reports, karamihan sa mga lalaki ay nakararamdam ng erotikong kasiyahan sa pagtingin sa hati sa dibdib ng isang babae.<ref>{{Cite book |last1=Alfred C. Kinsey |title=Sexual Behaviour in the Human Male |url=https://archive.org/details/bwb_P8-AYC-364 |last2=Wardell B. Pomeroy |last3=Clyde E. Martin |publisher=Saunders |year=1948 |isbn=978-0253334121 |language=en}}</ref> Sa pagdidisenyo ng mga kasuotan, ang paglikha ng mga hugis na humihila ng pansin sa mukha o sa dibdib ay nakatutulong upang mailihis ang tingin mula sa mga bahagi ng katawan na itinuturing na hindi gaanong kaaya-aya.<ref>{{Cite book |last1=Cole |first1=Holly |url=https://books.google.com/books?id=nenbAAAAMAAJ&pg=PA81 |title=Costuming for Film: The Art and the Craft |last2=Burke |first2=Kristin |publisher=Silman-James Press |year=2005 |isbn=978-1879505803 |page=81 |language=en}}</ref> Ang mga lalaking nagko-''cross-dress'' (o pagbibihis kabaligtaran sa kasarian) at mga [[Transgender|babaeng trans]] ay madalas ding nagnanais ng anyong-hating-dibdib na kahawig ng sa babae upang magmukhang mas pambabae ang kanilang katawan. Ang kapani-paniwalang hati sa dibdib ay maaaring maglihis ng pansin mula sa mga aspektong hindi gaanong pambabae ng anyo at mapabuti ang kakayahang makapasa o mapagkamalang babae.<ref>{{Cite web |year=2007 |title=Creating Cleavage |url=http://www.malebreastenlargement.net/howtocreatecleavage.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017114351/http://malebreastenlargement.net/howtocreatecleavage.html |archive-date=2007-10-17 |website=Male Breast Enlargement |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Boyd |first=Helen |url=https://books.google.com/books?id=NsM_BAAAQBAJ&pg=PA126 |title=She's Not the Man I Married: My Life with a Transgender Husband |publisher=Basic Books |year=2007 |isbn=978-1580051934 |pages=126 |language=en}}</ref>{{multiple image | align = left | direction = horizontal | total_width = 500 | image1 = E1275480 (4315537281) crop.jpg | caption1 = Isang [[modelo]] ang nakasuot ng damit-gabing may mababang hati sa dibdib o ''décolleté'' sa isang palabas ng moda. | image2 = Parvathy Omanakuttan at SNDT Chrysalis 2012 fashion show (4).jpg | caption2 = Si Parvathy Omanakuttan na nakasuot ng [[sari (damit)|sari]] na may mababang hati sa dibdib o ''décolleté'' sa isang palabas ng moda. | footer = | alt1 = | image3 = Janine Gutierrez at 81st International Film Festival.jpg | caption3 = Si [[Janine Gutierrez]] na may kasuotang na may mababang hati sa dibdib o ''décolleté'' sa ika-81 Internasyunal na Pistang Pelikula ng [[Venecia]] }} Malaki ang pagkakaiba-iba sa pagitan ng mga kultura at lipunan hinggil sa antas ng pagpapakita ng hati sa dibdib na katanggap-tanggap sa publiko.<ref>{{Cite web |last=Salmansohn |first=Karen |date=Oktubre 29, 2007 |title=The Power of Cleavage |url=https://www.huffingtonpost.com/karen-salmansohn/the_power_of_cleavage_b_70260.html |website=The Huffington Post |language=en}}</ref> Sa kontemporaryong lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], ang lawak ng pagpapakita ng dibdib ng isang babae ay nakadepende sa panlipunan at kultural na konteksto. Ang pagpapakita ng alinmang bahagi ng dibdib ng babae ay maaaring ituring na hindi naaangkop at maaaring ipagbawal sa ilang itinuturing na sensitibong lugar, gaya ng mga lugar ng [[Hanapbuhay|trabaho]], [[simbahan]], at [[paaralan]], samantalang sa ibang espasyo tulad ng mga salu-salo, [[dalampasigan]], at mga palanguyan, maaari namang pahintulutan ang mas malawak na pagpapakita ng hati sa dibdib.<ref name="LedD">{{Cite book |last=Leder |first=D. |title=The Body in Medical Thought and Practice |url=https://archive.org/details/bodyinmedicaltho0000unse |publisher=Springer Science+Business Media |year=1992 |isbn=978-0792316572 |page=[https://archive.org/details/bodyinmedicaltho0000unse/page/222 223] |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Stuart Macadam |first1=Patricia |url=https://books.google.com/books?id=a7esQgAACAAJ&pg=PA175 |title=Breastfeeding: Biocultural Perspectives |last2=Dettwyler |first2=Katherine A. |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0202011929 |page=175 |language=en}}</ref> Napansin ng historyador ng [[sining]] na si James Laver na ang nagbabagong pamantayan hinggil sa hati sa dibdib ay karaniwang mas naaangkop sa kasuotang panggabi kaysa sa kasuotang pang-araw. Ang paglalantad ng mga [[utong]] at [[bilutong]] ay halos palaging itinuturing na [[malaswa]] at, sa ilang pagkakataon, ay itinuturing na lantad na [[kahubaran]].<ref name="LedD2">{{Cite book |last=Leder |first=D. |title=The Body in Medical Thought and Practice |url=https://archive.org/details/bodyinmedicaltho0000unse |publisher=Springer Science+Business Media |year=1992 |isbn=978-0792316572 |page=[https://archive.org/details/bodyinmedicaltho0000unse/page/222 223] |language=en}}</ref> == Mga kontrobersiya == Sa kabila ng mahabang kasaysayan nito, nananatiling kontrobersyal ang pagpapakita ng hati sa dibdib.<ref>{{Cite news |last=Stinson |first=Lashonda |date=2007-08-03 |title=Cleavage seems to be spilling over into everyday fashion |language=en |work=Ocala StarBanner |url=https://www.ocala.com/story/news/2007/08/03/cleavage-seems-to-be-spilling-over-into-everyday-fashion/31213481007/}}</ref> Iniulat ng magasin ng kababaihan sa UK na ''Stylist'' noong 2017 at ng pahayagang Indiyano na ''Mid-Day'' noong 2019 na laganap ang “c''leavage shaming''” (o pagpapahiya sa nagpapakita ng hati sa dibdib) sa balita at sa [[hatirang pangmadla]].<ref>{{Cite news |last=Dray |first=Kayleigh |year=2017 |title=Susanna Reid's absolutely flawless response to "cleavage-shaming" headlines |language=en |work=Stylist |url=https://www.stylist.co.uk/people/susanna-reid-good-morning-britain-cleavage-shaming-piers-morgan-dress-boobs-breasts/34669}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shiware |first=Shweta |date=2019-11-10 |title=To Show And Tell |language=en |work=Mid-Day |url=https://www.mid-day.com/articles/to-show-and-tell/22063165 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang mga aktres ng Bollywood na sina Disha Patani, [[Deepika Padukone]], Priyanka Chopra, Nargis Fakhri, at iba pa ay na-''troll'' at pinahiya dahil sa pagsusuot ng mga kasuotang naglalantad ng hati sa dibdib sa hatirang pangmadla at pangunahing balita, kabilang na sa ''The Times of India''.<ref>{{Unbulleted list|{{Cite news |last=DNA Web Team |date=2018-02-10 |title=Not just Priyanka Chopra, here are other actresses who were dragged into controversy over a little cleavage-show |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-not-just-priyanka-chopra-here-are-other-actresses-who-were-dragged-into-controversy-over-a-little-cleavage-show-2586853 |work=DNA |language=en }}|{{cite news |title=Disha Patani, Deepika Padukone and now Priyanka Chopra has courted cleavage controversies |author=News Desk |work=Asianet Newsable |date=2018-03-31 |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/disha-patani-deepika-padukone-and-now-priyanka-chopra-has-courted-cleavage-controversies |language=en |access-date=2026-01-01 |archive-date=2025-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225015859/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/disha-patani-deepika-padukone-and-now-priyanka-chopra-has-courted-cleavage-controversies |url-status=dead }}|{{cite news |title=Disha Patani's epic answer to slut shaming, says her idea of 'Indian girl' is different |author=Express Web Desk |work=The Indian Express |date=2017-02-23 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/disha-patani-slut-shamin-4540354/ |language=en }}|{{cite news |title=Dear TOI, it's 2014: Slut-shaming Deepika Padukone over her cleavage is so passe |last=Dasgupta |first=Piyasree |work=First Post |date=2014-10-23 |url=https://www.firstpost.com/living/dear-toi-its-2014-slut-shaming-deepika-padukone-over-her-cleavage-is-so-passe-1724023.html |language=en }}|{{cite news |title=Priyanka Chopra looks super hot in bold dress, but Twitteratti can't stop laughing |author=News Desk |work=Deccan Chronicle |date=2018-05-05 |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/050518/priyanka-chopra-dress-blazer-trolled-twitter-cut-out-breast-funny-meme.html |language=en }}}}</ref> Naging pambihira rin ang atensiyong ibinigay ng midya nang magsuot ng mga kasuotang naglalantad ng hati sa dibdib ang mga politiko na sina [[Angela Merkel]], [[Hillary Clinton]], at Jacqui Smith, maging mula sa mga pahayagang ''The Washington Post'' at ''The New York Times''.<ref>{{Cite news |date=15 Abril 2008 |title=Merkel 'Surprised' by Attention to Low-cut Dress |language=en |work=Der Spiegel |url=http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,547512,00.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Abril 2008 |title=Angela Merkel Raises Eyebrows with Cleavage Display |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3269347,00.html |publisher=Deutsche Welle |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Palmer |first1=Barbara |title=Breaking the Political Glass Ceiling: Women and Congressional Elections |last2=Simon |first2=Dennis |publisher=Routledge |year=2010 |isbn=978-1135891756 |page=138 |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Babae]] [[Kategorya:Anyo ng tao]] [[br:Krubuilh dispak]] [[Kategorya:Anatomiya ng dibdib]] 7ga7bg792ebpiv3h6bstasnhhm284si 0 111767 2219214 2093616 2026-08-05T13:31:31Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219214 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Abril 2023}} {{cleanup|date=Abril 2023}} }} [[Talaksan:לידה.jpg | thumb | right | alt=Komadrona | Komadrona]] Ang '''komadrona''' ay isang dablubhasa na nangangalaga sa isang ina at sa bagong silang na bata, ang kakayahan ay magpaanak. Ang edukasyon sa pagsasany para sa pagpapapanak ay nakatutok ng maigi sa pangangalaga ng mga kababaihan ng buong buhay nila, pagtutok sa pagiging dalubhasa sa pagsasabi kung nasa aling antas ang isang kondisyon na may kaukulan na pagpapapliwanag. sa maraming bansa ang tagapagpanganak ay kilala bilang mahusay tagapangalaga sa kalusugan. ang tagapagpaanak ay mahusay sa pagsasabi pagkakaiba sa normal na progreso ng panganganak and nauunawaan kung pano ang paraan sa paglihis sa normal. Maaari silang makialam sa delikadong sitwasyon gaya ng breech births, twin births, and births kung saan ang mga bata ay nasa hulihan na posisyon gamit ang di-nagsasalakay na mga pamamaraan. Para sa mga komplikasyon na patungkol sa pagbubuntis at panganganak na lampas sa kaalaman ng isang tagapanganak, kabilang rito ang pagoopera at kagamitan sa pagpapaanak, na inirerekomenda ang kanilang pasyente sa kanilang physicians at tagapag opera sa maraming parte ng mundo, ang mga propesyong trabaho sa pagbibigay ng pangangalaga sa manganganak na babae sa ibang salita tanging ang tagapagpaanak ay syang may kakahayan sa pagaasikaso, maging sa iabng bansa, karamihan ng babae ay may pahintulot sa paggamit ng obstetricians kaysa sa tagapagpanak. Maraming papaunlad na bansa ay inilalaan ang pera at pagsasanay para sa pagiging isang tagapagpaanak, minsan ang mga mahuhusay na tao na ang hinahanap sa nakasanayang tradisyon ng pagpapaanak. ang iba ay kulang na sa pagbibigay serbisyo dahil sa kakulangan ng pinaggagalingan ng pondo. Ayon sa kahulugan mula sa [[:en:International Confederation of Midwives|International Confederation of Midwives]], kung saan ito rin ay mula rin sa World Health Organization at sa [[:en:International Federation of Gynecology and Obstetrics|International Federation of Gynecology and]]{{Pagbanggit|A midwife is a person who has successfully completed a [[midwifery]] education programme that is recognised in the country where it is located and that is based on the ICM Essential Competencies for Basic Midwifery Practice{{fact}} and the framework of the ICM Global Standards for Midwifery Education;<ref name="Global Standards">{{cite web | url=http://internationalmidwives.org/what-we-do/education-coredocuments/global-standards-education/ | title=Global Standards for Basic Midwifery Education | publisher=International Confederation of Midwives (ICM) | access-date=17 December 2015 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20170925091426/http://internationalmidwives.org/what-we-do/education-coredocuments/global-standards-education/ | archive-date=25 September 2017 | df=dmy-all }}</ref> who has acquired the requisite qualifications to be registered or legally licensed to practice midwifery and use the title ''midwife''; and who demonstrates competency in the practice of midwifery.}} Ang tagapagpaanak ay isang taong matagumpay na natapos ang midwifery education programme na kilala sa mga bansa kung saan matatagpuan at nakabase sa ICM Essential Competencies for basic Midwifery Practice at ang balangkas sa ICM Global Standards para sa midwifery education, kung saan nakatalaga ang mga posibleng kwalipikasyon sa pagiging rehistradong o legal at lisensyado sa pagiinsayo ng midwifery at gamitin ang titulong tagapagpaanak na syang nagtuturo ng kakayahan sa pagiinsayo ng tagapagpanak. Ang salita ay nagmula sa Old English ''[[wiktionary:mid#Old English|mid]]'', "with", at ''[[wiktionary:wif#Old English|wif]]'', "woman", at sa gayon ay orihinal na nangangahulugang "with-woman", iyon ay, ang ''babaeng'' ''kasama'' ng taong nanganganak.<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Midwife: Word History |url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=midwife |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921145947/https://ahdictionary.com/word/search.html?q=midwife |archive-date=21 September 2015 |publisher=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fifth Edition. Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harper |first=Douglas |author-link=Douglas Harper |title=midwife |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=midwife |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915024206/http://www.etymonline.com/index.php?term=midwife |archive-date=15 September 2017 |access-date=20 October 2015 |website=The Online Etymological Dictionary}}</ref> Ang terminong "lalaking midwife" ay karaniwang pananalita kapag tumutukoy sa mga lalaking may kasarian na mga tao na nagtatrabaho bilang mga komadrona. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Uncategorized|date=Abril 2023}} 1bmkfgvtm5x7vwqxpm462m7nlhvz9ci 10 115470 2219278 1998089 2026-08-06T00:48:40Z JENSwilleat 159283 /* */ 2219278 wikitext text/x-wiki {{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child={{{child|{{{embed|}}}}}} | bodyclass = biography vcard | above = {{Br separated entries | 1 = {{#if:{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 77%; font-weight: normal; display:inline;">{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}</div>}} | 2 = <div class="fn" style="display:inline">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> | 3 = {{#if:{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 77%; font-weight: normal; display:inline;">{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}</div>}} }} | abovestyle = font-size:125%; {{{abovestyle|}}} | subheaderstyle = font-size:125%; font-weight:bold; | subheader = {{#switch:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes=<!--empty when this infobox is embedded-->|#default={{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang}}}">}}{{{native_name}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}} }} }} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|300|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}}}x200px|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{image caption|{{{caption|{{{image_caption|}}}}}}}}} | label2 = Bigkas | data2 = {{{pronunciation|}}} | label10 = Kapanganakan | data10 = {{Br separated entries|1={{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<div style="display:inline" class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</div>}}|2={{{birth_date|}}}|3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div style="display:inline" class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}}}} | label11 = Binyag | data11 = {{#if:{{{birth_date|}}}||{{{baptized|{{{baptised|}}}}}}}} | label12 = Naglaho | data12 = {{Br separated entries|1={{{disappeared_date|}}}|2={{{disappeared_place|}}}}} | label13 = Katayuan | data13 = {{{status|{{{disappeared_status|}}}}}} | label14 = Kamatayan | data14 = {{Br separated entries|1={{{death_date|}}}|2={{#if:{{{death_place|}}}|<div style="display:inline" class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}}}} | label15 = Dahilan | data15 = {{{death cause|{{{death_cause|}}}}}} | label16 = Katawan | data16 = {{{body discovered|{{{body_discovered|}}}}}} | label17 = Libingan | data17 = {{#if:{{{burial_place|}}}|{{Br separated entries|1={{{burial_place|}}}|2={{{burial_coordinates|}}}}}|{{Br separated entries|1={{{resting place|{{{resting_place|{{{restingplace|}}}}}}}}}|2={{{resting place coordinates|{{{resting_place_coordinates|{{{restingplacecoordinates|}}}}}}}}}}}}} | class17 = label | label18 = Monumento | data18 = {{{monuments|}}} <!-- removed per discussion at https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template_talk:Infobox_person&oldid=932429196#Residence_parameter | label19 = Residence | data19 = {{{residence|}}} | class19 = {{#if:{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}||label}} --> | label20 = Nasyonalidad | data20 = {{{nationality|}}} | class20 = category | label21 = Ibang pangalan | data21 = {{{other names|{{{other_names|{{{othername|{{{nickname|{{{alias|}}}}}}}}}}}}}}} | class21 = nickname | label22 = Siglum | data22 = {{{siglum|}}} | label23 = Mamamayan | data23 = {{{citizenship|}}} | class23 = category | label24 = Edukasyon | data24 = {{{education|}}} | label25 = Nagtapos | data25 = {{{alma mater|{{{alma_mater|}}}}}} | label26 = Trabaho | data26 = {{{occupation|}}} | class26 = role | label27 = Aktibong taon | data27 = {{{years active|{{{years_active|{{{yearsactive|}}}}}}}}} | label28 = Panahon | data28 = {{{era|}}} | class28 = category | label29 = Amo | data29 = {{{employer|}}} | class29 = org | label30 = Organisasyon | data30 = {{{organisation|{{{organization|{{{organizations|}}}}}}}}} | class30 = org | label31 = Ahente | data31 = {{{agent|}}} | class31 = agent | label32 = Kilala sa | data32 = {{{known for|{{{known_for|{{{known|}}}}}}}}} | label33 = Mga gawa | data33 = {{{works|}}} | label34 = <span style="white-space:nowrap;">Kilalang kredit</span> | data34 = {{#if:{{{works|}}}||{{{credits|}}}}} | label35 = Label | data35 = {{#if:{{{works|}}}{{{credits|}}}||{{{label_name|}}}}} | label36 = <span style="white-space:nowrap;">Kilalang gawa</span> | data36 = {{#if:{{{works|}}}{{{credits|}}}{{{label_name|}}}||{{{notable works|{{{notable_works|}}}}}}}} | label37 = Estilo | data37 = {{{style|}}} | class37 = category | label40 = Tangkad | data40 = {{#if:{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{convinfobox|{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{infobox person/height|{{{height|}}}}}}} | label41 = Telebisyon | data41 = {{{television|}}} | label42 = {{#if:{{{office|}}}|Opisina|Titulo}} | data42 = {{{office|{{{title|}}}}}} | class42 = title | label43 = Termino | data43 = {{{term|}}} | label44 = Sinundan | data44 = {{{predecessor|}}} | label45 = Sumunod | data45 = {{{successor|}}} | label46 = Networth | data46 = {{{networth|}}} | label47 = Partido | data47 = {{{party|}}} | class47 = org | label48 = Iba pang partido | data48 = {{{otherparty|}}} | class48 = org | label49 = Kilusan | data49 = {{{movement|}}} | class49 = category | label50 = Kalaban | data50 = {{{opponents|}}} | label51 = Miyembro ng | data51 = {{{boards|}}} | label52 = Kasong kriminal | data52 = {{{criminal_charges|{{{criminal charge|{{{criminal_charge|}}}}}}}}} | label53 = Parusang kriminal | data53 = {{{criminal penalty|{{{criminal_penalty|}}}}}} | label54 = Katayuang kriminal | data54 = {{#if:{{{judicial status|{{{judicial_status|}}}}}} | {{{judicial status|{{{judicial_status}}}}}} | {{{criminal status|{{{criminal_status|}}}}}}}} | class54 = category | label55 = Asawa | data55 = {{{spouse|{{{spouses|{{{spouse(s)|}}}}}}}}} | label56 = Kinakasama | data56 = {{{partner|{{{domesticpartner|{{{domestic_partner|{{{partners|{{{partner(s)|}}}}}}}}}}}}}}} | label57 = Anak | data57 = {{{children|}}} | label58 = Magulang | data58 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{Unbulleted list|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (tatay)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (nanay)}}}}}} | label59 = Kamag-anak | data59 = {{{relations|{{{relatives|}}}}}} | label60 = Pamilya | data60 = {{{family|}}} | label61 = Call sign | data61 = {{{callsign|}}} | label62 = Parangal | data62 = {{{awards|}}} | label63 = Pagkilala | data63 = {{{honours|{{{honors|}}}}}} | data65 = {{{misc|{{{module|}}}}}} | data66 = {{{misc2|{{{module2|}}}}}} | data67 = {{{misc3|{{{module3|}}}}}} | data68 = {{{misc4|{{{module4|}}}}}} | data69 = {{{misc5|{{{module5|}}}}}} | data70 = {{{misc6|{{{module6|}}}}}} | label71 = Website | data71 = {{{website|{{{homepage|{{{URL|{{{url|}}}}}}}}}}}} | header72 = {{#if:{{{signature|}}}|Pirma}} | data73 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{signature|}}}|size={{{signature_size|}}}|sizedefault=150px|alt={{{signature alt|{{{signature_alt|}}}}}}}} | header74 = {{#if:{{{footnotes|}}}|Talababa}} | data75 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div style="text-align: left;">{{{footnotes}}}</div>}} }}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox person with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:Infobox person]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=n<!--this check deliberately flags empty unknown parameters; see talk, December 2022--> | abovestyle | agent | alias | alma mater | alma_mater | alt | awards | baptised | baptized | birth_date | birth_name | birth_place | birthname | boards | body discovered | body_discovered | burial_coordinates | burial_place | callsign | caption | child | children | citizenship | credits | criminal charge | criminal penalty | criminal status | criminal_charge | criminal_charges | criminal_penalty | criminal_status | death cause | death_cause | death_date | death_place | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | domestic_partner | domesticpartner | education | embed | employer | era | family | father | footnotes | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | homepage | honorific prefix | honorific suffix | honorific_prefix | honorific_suffix | honorific-prefix | honorific-suffix | honors | honours | image | image caption | image size | image_caption | image_size | image_upright | imagesize | judicial status | judicial_status | known | known for | known_for | label_name | landscape | misc | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | monuments | mother | movement | name | nationality | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | notable works | notable_works | occupation | office | opponents | organisation | organization | organizations | other names | other_names | othername | otherparty | parents | partner | partners | partner(s) | party | predecessor | pre-nominals | post-nominals | pronunciation | relations | relatives | resting place | resting place coordinates | resting_place | resting_place_coordinates | restingplace | restingplacecoordinates | siglum | signature | signature alt | signature_alt | signature_size | spouse | spouses | spouse(s) | status | style | successor | television | term | title | URL | url | website | works | years active | years_active | yearsactive }}<!-- -->{{Main other|{{#if:{{{pronunciation|}}}|[[Category:Biography template using pronunciation]]}}<!-- -->{{#if:{{{signature|}}}|[[Category:Biography with signature]]}}<!-- -->[[Category:Articles with hCards]] }}<!-- -->{{#invoke:Check for clobbered parameters|check | nested = 1 | template = Infobox person | cat = {{main other|Category:Pages using infobox person with conflicting parameters}} | child; embed | honorific prefix; honorific_prefix; honorific-prefix; pre-nominals | honorific suffix; honorific_suffix; honorific-suffix; post-nominals | image size; image_size; imagesize | image caption; caption; image_caption | birth_name; birthname | baptized; baptised | status; disappeared_status | death cause; death_cause | body discovered; body_discovered | resting place; resting_place; restingplace | resting place coordinates; resting_place_coordinates; restingplacecoordinates | other names; other_names; othername; nickname; alias | alma mater; alma_mater | years active; years_active; yearsactive | organisation; organization; organizations | known for= known_for; known | {{#if:{{{works|}}}|works;}} {{#if:{{{credits|}}}|credits;}} {{#if:{{{label_name|}}}|label_name;}} notable works; notable_works | height_m; height_cm | office; title | criminal_charges; criminal charge; criminal_charge | criminal penalty; criminal_penalty | judicial status; judicial_status | criminal status; criminal_status | spouse; spouses; spouse(s) | partner; domesticpartner; domestic_partner; partners; partner(s) | {{#if:{{{parents|}}}||NULL_}}parents; {{#if:{{{father|}}}||NULL_}}father | {{#if:{{{parents|}}}||NULL_}}parents; {{#if:{{{mother|}}}||NULL_}}mother | relations; relatives | honours; honors | misc; module | misc2; module2 | misc3; module3 | misc4; module4 | misc5; module5 | misc6; module6 | website; homepage; URL; url }}<includeonly>{{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}}</noinclude> ao3s62p9rr87en7bpys8iu2rzioakap 10 115477 2219282 2189424 2026-08-06T02:34:50Z ~2026-43290-69 164963 P.S.: DXAB TeleRadyo Davao does not exist, while Balitang Canada ceased operations in 2010s 2219282 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ABS-CBN News and Current Affairs |title = [[ABS-CBN News and Current Affairs]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = {{Navbox subgroup |group1 = Daily programs |list1 = * ''[[Umagang Kay Ganda]]'' * ''[[TV Patrol]]'' * ''[[Bandila (programa sa telebisyon)|Bandila]]'' * ''[[News Patrol]]'' |group2 = Weeknight programs |list2 = * ''Mission Possible'' * ''My Puhunan: Kaya Mo!'' * ''Red Alert'' * ''Sports U'' * ''Tapatan ni Tunying'' |group3 = Weekend programs |list3 = * ''[[Kabuhayang Swak na Swak]]'' * ''[[Salamat Dok!]]'' * ''Mga Kwento ni Marc Logan'' * ''[[TV Patrol#Weekend edition|TV Patrol Weekend]]'' * ''[[S.O.C.O. (Scene of the Crime Operatives)|S.O.C.O.]]'' * ''[[Failon Ngayon]]'' * ''[[The Bottomline with Boy Abunda]]'' * ''[[Matanglawin (programa sa telebisyon)|Matanglawin]]'' * ''[[Rated K]]'' |group4 = Radio / News channels |list4 = *ABS-CBN Radyo Patrol Nationwide! ** [[DZMM|DZMM Radyo Patrol 630]] ** [[DYAP (Palawan)|DYAP Radyo Patrol 765 Palawan]] ** [[DYAB|DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu]] ** [[DXAB|DXAB Radyo Patrol 1296 Davao]] * [[DZMM TeleRadyo]] * [[DYAB|DYAB TeleRadyo Cebu]] * [[ABS-CBN News Channel]] }} |group2 = Shows produced for |list2 = {{Navbox subgroup |group1 = [[ABS-CBN Corporation#Regional_Network_Group|Regional Networks]] |list1 = * ''[[Mag TV Na]]'' * Other [[ABS-CBN News and Current Affairs#Current_programs_on_ABS-CBN_Regional_Network_Group|Regional programs]] |group3 = [[The Filipino Channel]] |list3 = * ''Adobo Nation'' * ''[[Balitang America]]'' * ''Balitang Global'' * ''Balitang Europe'' * ''Balitang Middle East'' * ''[[Citizen Pinoy]]'' * ''Kwentong Disyerto'' }} }}<noinclude> [[Category:News television navigational boxes|{{PAGENAME}}]] [[Category:Television network and channel templates|{{PAGENAME}}]] [[Category:ABS-CBN|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jvmw6v4jou6csytl57bmbxc13oa5fui 0 116737 2219406 2218429 2026-08-06T11:15:52Z ~2026-43324-93 164977 1 word 2219406 wikitext text/x-wiki Chia Seeds M. Villafuerte{{Infobox officeholder |honorific_prefix = [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Heneral]] | name = Antonio Luna | image = Antonio luna small.jpg | image_size =200px | office = [[Kumandante Heneral]] ng [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Republikanong Pilipino]] | predecessor = [[Artemio Ricarte]] | successor = [[Emilio Aguinaldo]] | president = [[Emilio Aguinaldo]] | term_start = Marso 28, 1899 | term_end = Hunyo 5, 1899 | nickname = {{Plainlist| * "Toñing" * "El General Monico" * "Heneral Mayabang" * "Heneral Articulo Uno" }} | birth_name = Antonio Narciso Luna de San Pedro y Novicio Ancheta | birth_date = {{Birth date|1866|10|29}} | birth_place = [[San Nicolas, Manila]], [[Silangang Indias ng Espanya]], [[Imperyong Kastila]] | death_date = {{Death date and age|1899|6|5|1866|10|29}} | death_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], [[Unang Republika ng Pilipinas ]] | death_cause = Pagpatay nang pataksil | allegiance = {{flag|Unang Republika ng Pilipinas| Republikang Pilipino}} | branch = [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Republikanong Pilipino]] | serviceyears = 1898–1899 | rank = [[Image:PR General de Brigada SE.svg|15px|]] Brigada Heneral | commands = <!--Military service--> | battles = {{tree list}} * [[Digmaang Pilipino-Amerikano ]] **[[Labanan sa Maynila (1899)|Labanan sa Maynila]] **[[Labanan sa Caloocan|Labanan sa Kalookan]] **[[Ikalawang Labanan sa Kalookan]] **[[Labanan para sa Malolos]] **[[Labanan sa Pulilan]] **[[Labanan sa Calumpit]] **[[Labanan sa Apalit]] **[[Labanan sa Santo Tomas]]{{tree list/end}} | awards = Medalya ng Republika ng Pilipinas | relations = {{Plainlist| * [[Juan Luna]] (Kuya) * [[Joaquin Luna]] (Kuya) }} | office1 = Pangalawang Kalihim ng Digma at Kataas-taasang Kumandante ng Hukbong Republikano | office2 = Punong Tagapagpatupad ng mga Operasyong Pandigma | termstart1 = Setyembre 28, 1898 | termend1 = Marso 1, 1899 | termend2 = Setyembre 28, 1898 | termstart2 = Setyembre 26, 1898 | president1 = [[Emilio Aguinaldo]] | president2 = [[Emilio Aguinaldo]] }} Si '''Antonio Luna''' (29 Oktubre 1866 – 5 Hunyo 1899) ay isang [[mamamayang Pilipino|Pilipinong]] parmasyutiko at isang heneral na lumaban sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]]. Tinatag nya ang kauna-unahang akademyang militar sa Pilipinas, na naitatag noong [[Unang Republika ng Pilipinas|Republikang Pilipino]]. Tinagurian syang ang pinakamahusay na Pilipinong kinatawan ng militar noong digmaan.<ref>{{cite book|last=Agoncillo|first=Teodoro|title=Introduction to Filipino History|year=1974}}</ref> Sinundan nya si [[Artemio Ricarte]] bilang kumander ng [[Hukbong Pilipinong Mapaghimagsik|Hukbong Republikanong Pilipino]], at nagbuo ng mga prupesyunal na sundalong gerilya. Ang kanyang maigting na pagsangga, na tinawag ngayong ''Linyang Depensa ni Luna'', ang nagpahirap sa mga hukbong Amerikano sa mga lalawigan sa hilaga ng Talisay. Sa utos ni pangulo Aguinaldo, ipinipatay ang heneral.<ref name="FM">{{cite book|last=Marcos|first=Ferdinand|title=The contemporary relevance of Antonio Luna's military doctrines|year=1968}}</ref> ==Talambuhay== Si '''Antonio Narciso Luna de San Pedro Posadas y Novicio Ancheta''' na mas kilala bilang '''Antonio Luna''' ay ipinanganak noong 29 Oktubre 1866 sa [[Binondo]], [[Maynila]]. Bunsong anak sya nina Joacquin Luna de San Pedro y Posadas (1829-1891) at Laureana Novicio y Ancheta (1836-1906). Nagtapos sya ng ''Bachiller en Artes'' sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo Municipal de Manila]] noong 1883 sa murang edad na 15. Kumuha rin sya ng kursong parmasyutika sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]] at nakamit nya ang kanyang lisensiya sa kursong ito sa [[Barcelona|Unibersidad de Barcelona]]. Nakapagtapos din sya sa pagpapakadalubhasa sa parmasyutika sa [[Gante]], [[Belhika]]. Sa prupesyon ay isa syang parmasyutiko. ==Pag-aaral== Sa gulang na anim, natuto si Antoniong magbasa, magsulat, at mag-aritmetika mula sa kanyang guro na kinilalang si ''Maestro Intong''. Naisaulo nya ang ''[[Doctrina Christiana]]'', ang kauna-unahang aklat na nailimbag sa Pilipinas.<ref name="Dumindin 2006">{{cite web|last=Dumindin|first=Arnaldo|title=Philippine-American War, 1899–1902|url=http://philippineamericanwar.webs.com/lunaassassination.htm|accessdate=29 Hunyo 2012|archive-date=20 Hunyo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620032127/http://philippineamericanwar.webs.com/lunaassassination.htm|url-status=dead}}</ref> Lumaon ay nag-aral sya sa [[Ateneo Municipal de Manila]], kung saan nakatanggap sya ng digri sa Batsilyer sa Sining noong 1881.<ref name="Dumindin 2006"/> Nag-aral sya ng panitikan at kimika sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]], kung saan napanalunan nya ang unang gantimpala sa isang pagsusulat tungkol sa kimika. Ang pagsusulat ang libangan ni Antonio Luna. Iniakda nya ang ''El Nomatozario del Paerdismo'' na nalathala sa Madrid noong 1893. Ito ang pinakamalaki nyang naiambag sa panitikang pangmedisina. Siya ang nagtatag ng ''La Independencia'' at nagpapadala rin sya ng mga lathalain sa ibang pahayagan. Sa simula pa lamang ay isa na syang tagapagtaguyod ng paghingi ng pagbabago sa mapayapang pamamaraan. Dahil sa hinalang sya ay isa sa mga teroristang laban sa pamahalaan, dinakip sya ng mga maykapangyarihang Kastila, nilitis, at ikinulong. Nang sya ay makalaya, nag-aral sya ng iba't ibang paraan ng pakikipaglaban sa Gante. Pagbalik nya sa Pilipinas, sumapi sya sa mapaghimagsik na pamahalaan ni [[Emilio Aguinaldo]]. Hinirang syang direktor ng digmaan at tagapamahalang heneral ng Hukbong Mapaghimagsik. Siya ay ginawang kabahagi ng sandatahang lakas laban sa mga Amerikano. Bilang isang sundalo, si Antonio ay mahigpit magparusa. Sa panahon ng pakikipagdigmaan, pinagsumikapan nyang maipailalim sa isang ayos ang mga tauhan sa Batalyon ng [[Cavite|Kabite]]. Isa sa kanyang madugong pakikipaglaban ay naganap sa La Loma na kung saan ay napatay si Major Jose Torres Bugallon. Marami pang ibang pinuno ng kalaban ang nagapi ni Heneral Luna ngunit dumating ang isang pagkakataon na sila ay natalo at ito ay naganap sa [[Caloocan]]. Nasawi si Heneral Luna noong 5 Hunyo 1899 sa [[Cabanatuan, Nueva Ecija|Cabanatuan]] sa lalawigan ng [[Nueva Ecija]]. Nagtungo sya roon sa pagtupad sa isang ipinalalagay na pagtawag ni Heneral Aguinaldo upang dumalo sa isang pulong. Habang nasa loob ng simbahan ng Cabanatuan, binaril sya ng mga sundalo ni Aguinaldo na inihingi nyang bigyan ng disiplina. Sa pagkamatay ni Antonio Luna nawalan ng isang dakilang kawal at pinuno ng himagsikan ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. [[Talaksan:A luna.jpg|thumb|right|Heneral Antonio Luna]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * [http://www.gutenberg.org/files/17786/17786-h/17786-h.htm#Page_77 Mga Dakilang baklita, ni Jose N. Sevilla sa ''Project Gutenberg''] {{Himagsikang Pilipino}} {{Juan Luna}} {{BD|1866|1899|Luna, Antonio}} [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong heneral]] 99v9ycigci9t1pja6spm0ek81pdij2o 0 117125 2219209 2084712 2026-08-05T13:18:32Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219209 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Reincarnation_AS.jpg | thumb | right | alt=Reengkarnasyon | Reengkarnasyon]]Ang '''reinkarnasyon'''<ref>{{cite-UPDF2|reengkarnasyon, reincarnation}}</ref> (Espanyol: ''reencarnacion''; Ingles: ''reincarnation''), na nangangahulugang "maging laman uli", ay ang paniniwala na ang [[kaluluwa]], pagkamatay ng katawan, ay muling bumabalik sa lupa sa ibang katawan. Ayon sa paniniwala, isang bagong [[:en:wikt:personality|personalidad]] ang nabubuo sa bawat buhay sa mundo, subalit ang kaluluwa ay nananatili sa mga pabago-bagong buhay.<ref name="Theosophy and reincarnation">{{Cite web |url=http://www.blavatskytrust.org.uk/html/wr_reincarnation.htm |title=Theosophy and reincarnation |access-date=2010-01-18 |archive-date=2008-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080418144411/http://www.blavatskytrust.org.uk/html/wr_reincarnation.htm |url-status=dead }}</ref> ==Tingnan din== *[[Muling pagsilang]] =====Mga sanggunian===== {{reflist}} {{usbong|Pananampalataya}} [[Kaurian:Reengkarnasyon|*]] [[Kategorya:Kabilang buhay]] 1pjmfn8dxtcdrkfy9dnn4q34i9nlaej 0 117695 2219279 2219059 2026-08-06T01:23:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219279 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mark Zuckerberg | image = Mark Zuckerberg F8 2019 Keynote (32830578717) (cropped).jpg | image_size = 200px | caption = Si Mark Zuckerberg noong 2019 | birth_name = Mark Elliot Zuckerberg | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1984|5|14}} | birth_place = [[White Plains, New York]], [[Estados Unidos]] | occupation = Co-founder, CEO & Presidente ng [[Facebook]] | networth = $2 billion<ref name="forbes.com">{{cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2009/54/rich-list-09_Mark-Zuckerberg_I9UB.html |title=158 Mark Zuckerberg - The Forbes 400 Richest Americans 2009 - Forbes.com; |publisher=Forbes |date=2009-09-30 |accessdate=2009-10-03|url-status=live }}</ref> | spouse = | parents = | children = }} Si '''Mark Elliot Zuckerberg''' (ipinanganak 14 Mayo 1984) ay isang Amerikanong negosyante na mas kilala bilang isa sa mga nagtatag ng tanyag na panglipunang networking site na [[Facebook]]. Tinatag ni Zuckerberg ang Facebook kasama ng kanyang mga kamag-aral na sina [[Dustin Moskovitz]], [[Eduardo Saverin]], at [[Chris Hughes (Facebook)|Chris Hughes]] habang sila ay nag-aaral sa [[Pamantasan ng Harvard]]. Naglilingkod si Zuckerbuerg bilang CEO ng Facebook.<ref>Reagan, Gillian (2009-03-10). [http://www.observer.com/2009/media/thumbs-there%E2%80%99s-lot-about-%E2%80%98like%E2%80%99 Thumbs Up! There's a Lot to Like about 'Like'] (HTML). [[:en:The New York Observer|The New York Observer]]. The New York Observer, LLC. Retrieved on 2009-03-11</ref> Siya ay naging paksa ng kontrobersiya ng pinagmulan ng kanyang negosyo. == Pagkabata == Pinanganak si Zuckerberg sa White Plains, New York at pinalaki sa Dobby Ferry, New York. Nagsimula siyang mag-aral ng ''programming'' noong siya ay nasa kalagitnaan ng pag-aaral sa Mataas na paaralan. Bago pa man iyon, naaaliw na si Zuckerbuerg sa pagbuo ng mga ''computer programs'', gaya ng mga gamit pangkomunikasyon at mga laro. Bago siya pumasok sa [[Phillips Exeter Academy]], nag-aral muna siya sa [[Ardsley High School|Mataas na Paaralan ng Ardsley]]. Habang siya ay nag-aaral sa Phillips Exeter Academy, bumuo siya ng programang makakatulong sa mga manggagawa ng kanyhg ama na makapag-usap sa tanggapan nito; bumuo siya ng bersiyon ng larong ''"Risk"'' at isang ''music player'' na tinawag na Synapse na gumagamit ng [[Artificial Intelligence]] upang malaman ang gawing pangpakinig ng tagagamit. Sinubukang bilhin ng [[Microsoft]] at [[AOL]] ang Synapse at isapi sa kanila si Zuckerberg, subalit napagpasyahan niyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Harvard]] , kung saan sinalihan niya ang ''Alpha Epsilon Pi'', isang kapatirang Hudyo.<ref>{{cite web|url=http://www.fastcompany.com/magazine/115/open_features-hacker-dropout-ceo.html?page=0%2C2|title=Hacker. Dropout. CEO.||access-date=2010-01-24|url-status=live}}</ref> == Facebook == [[Talaksan:Scoble-Zuckerberg-20080723.jpg|thumb|Si Zuckerberg (kanan) kasama si [[Robert Scoble]] noong 2008.]] === Pagkakatatag === Inilunsad ni Zuckerberg ang Facebook mula sa kanyang dormitoryo sa Harvard noong 4 Pebrero 2004. Ang sapataha ng Facebook ay galing sa kanyang mga araw sa Phillips Exeter Academy, kung saan, gaya ng karamihan sa mga dalubhasaan at mga paaaralan, ay mayroong nakagawiang taunang sanggunian ng mga mag-aaral na mayroong mga larawan nila, ng mga guro at lahat ng mga kawani na tinatawag na "Facebook". Noong siya ay nasa dalubhasaan pa, Ang Facebook ni Zuckerberg ay nagsimula lang bilang isang bagay na pang-Harvard lamang, hanggang ninais ni Zuckerberg na palawigin ang Facebook sa iba pang mga paaralan at inarkila ang tulong ng kasama niya sa kuwarto na si [[Dustin Moskovitz]]. Una nila itong pinalawig sa [[Stanford]], [[Dartmouth College|Dalubhasaan ng Dartmouth]], [[Columbia University|Pamantasan ng Columbia]], [[Cornel]] at [[Yale]], at sa lahat ng mga paaralang may koneksiyong panlipunan sa Harvard.<ref>https://web.archive.org/web/20070105155512/http://daily.stanford.edu/article/2004/3/10/thefacebookcomsDarkerSide {{deadlink |url=http://web.archive.org/web/20070105155512/http://daily.stanford.edu/article/2004/3/10/thefacebookcomsDarkerSide}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tuftsdaily.com/2.5541/1.600318 |title=Online network created by Harvard students flourishes |publisher=Tufts Daily |date= |accessdate=2009-08-21 |url-status=dead |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029210249/http://www.forbes.com/2006/09/11/facebook-opens-up-cx_rr_0911facebook.html }}</ref><ref>{{cite web |url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2004/04/14/News/Thefacebook.com.Opens.To.Duke.Students-1469558.shtml |title=Thefacebook.com opens to Duke students - News |publisher=Media.www.dukechronicle.com |date= |accessdate=2009-08-21 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{deadlink |url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2004/04/14/News/Thefacebook.com.Opens.To.Duke.Students-1469558.shtml}}</ref> === Paglipat sa California === Lumipat si Zuckerberg sa [[Palo Alto]], [[California]], kasama si Moskovitz at ilang mga kaibigan. Umupa sila ng isang maliit na bahay na nagsilbi nilang kauna-unahang tanggapan. Nakilala ni Zuckerberg si [[Peter Thiel]] na namuhunan sa kanilang kumpanya. Nakuha nila ang kanilang unang tanggapan noong tag-araw ng 2004. Ayon kay Zuckerberg, ang pangkat ay nagplanong bumalik sa Harvard sa panahon ng tag-lagas subalit napagpasyahan nilang manatili sa California. Simula noon, hindi na sila bumalik bilang mag-aaral sa dalubhasaan. == Bibliograpiya == * [[Yogesh Chabria]], ''Happionaire's Csh The Crash''. CNBC - Network18. ISBN 978-81-906479-5-3 - 2009 == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga Kawing panlabas == {{Commons category|Mark Zuckerberg}} * [http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook Did a Dorm Room Theft Launch an Online Empire?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923153238/http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/ |date=2009-09-23 }} Rolling Stone * [http://www.obsnews.com/news/article100115_young-internet-media-entrepreneurs-address-score-counselors Mark Zuckerberg recognized at Score event] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721220008/http://www.obsnews.com/news/article100115_young-internet-media-entrepreneurs-address-score-counselors |date=2009-07-21 }} * [http://uk.intruders.tv/TechCrunch40-Michael-Arrington-interviews-Mark-Zuckerberg_a213.html Michael Arrington interviewing Mark Zuckerberg at TechCrunch40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220014104/http://uk.intruders.tv/TechCrunch40-Michael-Arrington-interviews-Mark-Zuckerberg_a213.html |date=2009-02-20 }} video * [http://www.fastcompany.com/magazine/115/open_features-hacker-dropout-ceo.html FastCompany: Hacker. Dropout. CEO.] * [http://www.nndb.com/people/367/000069160/ NNDB page for Mark Zuckerberg] * [http://money.cnn.com/2006/06/21/technology/10dontmatter.biz2/index.htm Part of Business 2.0's List of "10 people who don't matter" for refusing a $750 million buyout offer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317074348/http://money.cnn.com/2006/06/21/technology/10dontmatter.biz2/index.htm |date=2010-03-17 }} * [http://www.businessweek.com/magazine/content/06_33/b3997004.htm?chan=search 'BusinessWeek' graphic: "The Bad Boy: Mark Zuckerberg"] * [http://fora.tv/fora/showthread.php?t=496 Mark Zuckerberg talks about online personas at The Commonwealth Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212120321/http://fora.tv/fora/showthread.php?t=496 |date=2009-02-12 }} video * [http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSWEN121420070925 Microsoft/Facebook Deal] * [https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/ Mark Zuckerberg - Forbes] <!--{{Facebook}}--> {{BD|1984||Zuckerberg, Mark}} {{DEFAULTSORT:Zuckerberg, Mark}} [[Kategorya:Mga Amerikano]] 15ld2gxzrulh52ftb39qj186a67nulf 0 122097 2219283 2208991 2026-08-06T02:45:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219283 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Mongolia aimags 2007.png|thumb|left|400px|<br />Mga Aimag ng Mongolia]] Ang '''[[Mongolia]]''' ay nahahati sa 21 mga '''aimag''' ({{lang-mn|аймаг}}, nakadalasang may salin na ''lalawigan''<ref>as in the [[CIA Factbook]] [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html |date=2010-12-29 }} and on [[Statoids.com]] [http://www.statoids.com/umn.html]</ref>). Ang bawat aimag ay nahahati sa iba't ibang mga [[Mga Sums ng Mongolia|sum]].<ref>Mongolian constitution, article 57</ref><ref>Montsame News Agency. ''Mongolia''. 2006, Foreign Service office of [[Montsame News Agency]], ISBN 9992906278, p. 46</ref> Ang Kabisera, ang [[Ulan Bator|Ulaanbaatar]], ay pinamamahalaan ng isang nakahiwalay na munisipalidad mula sa Tov Aimag, kung saan ito nakapaloob. == Mga Lalawigan == {| class="wikitable sortable" |+ Tala ng mga Aimag |- ! rowspan=2 |Aimag ! rowspan=2 | [[Wikang Mongolian]] ! rowspan=2 | Sums<br />2009<ref name="Censussite"/> ! rowspan=2 | Bags<br />2009<ref name="Censussite"/> ! Colspan=4 | Populasyon<ref name="Censussite">[http://www.toollogo2010.mn/map.php Mongolia National Census 2010 official site. Aimags: Interactive Map.]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! rowspan=2 | Lawak<br />(km²)<ref>[http://e-land.gov.mn/spaw2/uploads/files/Report%20on%20ULR.pdf Mongolia Landuse Annual Report 2007]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! rowspan=2 | Densidad<br />(/km²) ! rowspan=2 | [[Kabisera]] ! rowspan=2 |[[Wikang Mongolian]] |- ! 1979-01-05<br />^Census ! 1989-01-05<br />^Census ! 2000-01-05<br />^Census ! 2009-12-31<br />^est. |- |[[Arkhangai Province|Arkhangai]] || {{lang|mn|Архангай}} || align=right|19|| align=right|99|| align=right|77,575|| align=right|84,517|| align=right|97,091 || align=right|92,449|| align=right|55,313.82|| align=right|1.67|| [[Tsetserleg (city)|Tsetserleg]] || {{lang|mn|Цэцэрлэг}} |- |[[Bayan-Ölgii Province|Bayan-Ölgii]] || {{lang|mn|Баян-Өлгий}} || align=right|13|| align=right|86|| align=right|71,416|| align=right|90,911|| align=right|91,068 || align=right|101,848|| align=right|45,704.89|| align=right|2.23|| [[Ölgii (city)|Ölgii]] || {{lang|mn|Өлгий}} |- |[[Bayankhongor Province|Bayankhongor]] || {{lang|mn|Баянхонгор}} || align=right|20|| align=right|103|| align=right|63,048|| align=right|74,574|| align=right|84,779 || align=right|85,365||align=right|115,977.80|| align=right|0.74|| [[Bayankhongor]] || {{lang|mn|Баянхонгор}} |- |[[Bulgan Province|Bulgan]] || {{lang|mn|Булган}} || align=right|16|| align=right|74|| align=right|42,398|| align=right|51,910|| align=right|61,776 || align=right|62,340|| align=right|48,733.00|| align=right|1.28|| [[Bulgan (city)|Bulgan]] || {{lang|mn|Булган}} |- |[[Darkhan-Uul Province|Darkhan-Uul]] || {{lang|mn|Дархан-Уул}} || align=right|4|| align=right|24|| align=right|50,572|| align=right|85,737|| align=right|83,271 || align=right|90,050|| align=right|3,275.00|| align=right|27.50|| [[Darkhan (city)|Darkhan]] || {{lang|mn|Дархан}} |- |[[Dornod Province|Dornod]] || {{lang|mn|Дорнод}} || align=right|14|| align=right|63|| align=right|58,860 || align=right|81,073|| align=right|75,373 || align=right|73,625|| align=right|123,597.43|| align=right|0.60|| [[Choibalsan (city)|Choibalsan]] || {{lang|mn|Чойбалсан}} |- |[[Dornogovi Province|Dornogovi]] || {{lang|mn|Дорноговь}} || align=right|14|| align=right|60|| align=right|42,349 || align=right|57,103|| align=right|50,575 || align=right|58,318|| align=right|109,472.30|| align=right|0.53|| [[Sainshand]] || {{lang|mn|Сайншанд}} |- |[[Dundgovi Province|Dundgovi]] || {{lang|mn|Дундговь}} || align=right|15|| align=right|66|| align=right|38,937 || align=right|49,320|| align=right|51,517 || align=right|47,671||align=right|74,690.32|| align=right|0.64|| [[Mandalgovi]] || {{lang|mn|Мандал-Говь}} |- |[[Govi-Altai Province|Govi-Altai]] || {{lang|mn|Говь-Алтай}} || align=right|18|| align=right|83|| align=right|55,884 || align=right|62,773|| align=right|63,673 || align=right|59,376|| align=right|141,447.67|| align=right|0.42|| [[Altai (city)|Altai]] || {{lang|mn|Алтай}} |- |[[Govisümber Province|Govisümber]] || {{lang|mn|Говь-Сүмбэр}} || align=right|3|| align=right|10|| align=right|-* || align=right|-*|| align=right|12,230 || align=right|13,293||align=right|5,541.80|| align=right|2.40|| [[Choir (city)|Choir]] || {{lang|mn|Чойр}} |- |[[Khentii Province|Khentii]] || {{lang|mn|Хэнтий}} || align=right|17|| align=right|83|| align=right|52,784 || align=right|73,804|| align=right|70,946 || align=right|71,458||align=right|80,325.08|| align=right|0.89|| [[Öndörkhaan]] || {{lang|mn|Өндөрхаан}} |- |[[Khovd Province|Khovd]] || {{lang|mn|Ховд}} || align=right|17|| align=right|91|| align=right|62,565 || align=right|76,553|| align=right|86,831 || align=right|88,505|| align=right|76,060.38|| align=right|1.16|| [[Khovd (city)|Khovd]] || {{lang|mn|Ховд}} |- |[[Khövsgöl Province|Khövsgöl]] || {{lang|mn|Хөвсгөл}} || align=right|23|| align=right|125|| align=right|88,500 || align=right|101,833|| align=right|119,063 || align=right|124,108|| align=right|100,628.82|| align=right|1.23|| [[Mörön (city)|Mörön]] ||{{lang|mn| Мөрөн}} |- |[[Ömnögovi Province|Ömnögovi]] || {{lang|mn|Өмнөговь}} || align=right|15|| align=right|56|| align=right|32,929 || align=right|42,445|| align=right|46,858 || align=right|49,333|| align=right|165,380.47|| align=right|0.30|| [[Dalanzadgad]] || {{lang|mn|Даланзадгад}} |- |[[Orkhon Province|Orkhon]] || {{lang|mn|Орхон}} || align=right|2|| align=right|22|| align=right|31,851 || align=right|56,136|| align=right|71,525 || align=right|83,145||align=right|844.00|| align=right|98.51|| [[Erdenet]] || {{lang|mn|Эрдэнэт}} |- |[[Övörkhangai Province|Övörkhangai]] || {{lang|mn|Өвөрхангай}} || align=right|19|| align=right|105|| align=right|82,504 || align=right|96,510|| align=right|111,420 || align=right|117,513|| align=right|62,895.33|| align=right|1.87|| [[Arvaikheer]] || {{lang|mn|Арвайхээр}} |- |[[Selenge Province|Selenge]] || {{lang|mn|Сэлэнгэ}} || align=right|17|| align=right|49|| align=right|65,118 || align=right|86,952|| align=right|99,950 || align=right|103,459|| align=right|41,152.63|| align=right|2.51|| [[Sükhbaatar (city)|Sükhbaatar]] || {{lang|mn|Сүхбаатар}} |- |[[Sükhbaatar Province|Sükhbaatar]] || {{lang|mn|Сүхбаатар}} || align=right|13|| align=right|66|| align=right|43,229 || align=right|50,846|| align=right|56,166 || align=right|54,955||align=right|82,287.15|| align=right|0.67|| [[Baruun-Urt]] || {{lang|mn|Баруун-Урт}} |- |[[Töv Province|Töv]] || {{lang|mn|Төв}} || align=right|27|| align=right|97|| align=right|80,547 || align=right|100,088|| align=right|99,268 || align=right|88,503|| align=right|74,042.37|| align=right|1.20|| [[Zuunmod]] || {{lang|mn|Зуунмод}} |- |[[Uvs Province|Uvs]] || {{lang|mn|Увс}} || align=right|19|| align=right|92|| align=right|72,302 || align=right|83,958|| align=right|90,037 || align=right|78,801|| align=right|69,585.39|| align=right|1.13|| [[Ulaangom]] || {{lang|mn|Улаангом}} |- |[[Zavkhan Province|Zavkhan]] || {{lang|mn|Завхан}} || align=right|24|| align=right|114|| align=right|79,990 || align=right|88,518|| align=right|89,999 || align=right|79,320|| align=right|82,455.66|| align=right|0.96|| [[Uliastai]] || {{lang|mn|Улиастай}} |} ^*- Govisümber aimag ay nahati mula sa Dornogovi aimag noong 1994. == History == [[Talaksan:Mongolia1932.jpg|thumb|Mongolian aimags noong 1932]] == Mga Talababa == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1911-1919.jpg Administrative division 1911-1919 map]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1924-1929....jpg Administrative division 1924-1929 map]{{Dead link|date=Septiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1931-1939.jpg Administrative division 1931-1939 map]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nc-cudpu.gov.mn/images//1994.jpg Administrative division 1940-1994 map]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Mongolia| ]] 433zatyw407augm0h9c8ok8ztiq7sxy 10 124745 2219358 705143 2026-08-06T07:44:04Z KyutKoTalaga 152379 2219358 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{needed|}}}|{{page needed|date={{{date|}}}|reason={{{reason|}}}}}|{{r/superscript |prefix={{#switch:{{{style|}}}|AMA|Ama|ama=(|&#58;&hairsp;}} |suffix={{#switch:{{{style|}}}|AMA|Ama|ama=)|&hairsp;}} |pp={{#switch:{{{style|}}}|AMA|Ama|ama={{#if:{{{no-pp|{{{nopp|}}}}}}||{{#if:{{{pages|{{{pp|}}}}}}|pp|{{#if:{{{page|{{{p|}}}}}}|p}}}}}}}}<!-- p/pp is only used in superscript label, therefore it does not contain any qp params --> |leadin={{#switch:{{{quotation-pages|{{{quote-pages|{{{qpp|{{{quotation-page|{{{quote-page|{{{qp|{{{quotation-location|{{{quote-location|{{{quote-loc|{{{quote-at|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}|pages|pp|page|p={{#if:{{{pages|{{{pp|}}}}}}|Pages|{{#if:{{{page|{{{p|}}}}}}|Page|{{#if:{{{location|{{{loc|{{{at|}}}}}}}}}|Location|Page&nbsp;/ location}}}}}}|{{#if:{{{quotation-pages|{{{quote-pages|{{{qpp|}}}}}}}}}|Pages|{{#if:{{{quotation-page|{{{quote-page|{{{qp|}}}}}}}}}|Page|{{#if:{{{quotation-location|{{{quote-location|{{{quote-loc|{{{quote-at|}}}}}}}}}}}}|Location|{{#if:{{{pages|{{{pp|}}}}}}|Pages|{{#if:{{{page|{{{p|}}}}}}|Page|{{#if:{{{location|{{{loc|{{{at|}}}}}}}}}|Location|Page&nbsp;/ location}}}}}}}}}}}}}}<!-- leadin is only used in tooltip --> |where={{R/where|plural={{#invoke:String2|hyphen2dash|{{{pages|{{{pp|{{{1|}}}}}}}}}}}|singular={{{page|{{{p|}}}}}}|location={{{location|{{{loc|{{{at|}}}}}}}}}|spacing=&#32;}}<!-- where must not include qp params --> |sup-where={{R/where|plural={{#invoke:String2|hyphen2dash|{{{pages|{{{pp|{{{1|}}}}}}}}}|&hairsp;}}|singular={{{page|{{{p|}}}}}}|location={{{location|{{{loc|{{{at|}}}}}}}}}|spacing=&hairsp;}}<!-- sup-where same as where, but with improved list spacing for superscript --> |quote-where={{#switch:{{{quotation-pages|{{{quote-pages|{{{qpp|{{{quotation-page|{{{quote-page|{{{qp|{{{quotation-location|{{{quote-location|{{{quote-loc|{{{quote-at|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}|pages|pp|page|p={{R/where|plural={{#invoke:String2|hyphen2dash|{{{pages|{{{pp|{{{1|}}}}}}}}}}}|singular={{{page|{{{p|}}}}}}|location={{{location|{{{loc|{{{at|}}}}}}}}}|spacing=&#32;}}|{{R/where|plural={{#invoke:String2|hyphen2dash|{{{quotation-pages|{{{quote-pages|{{{qpp|}}}}}}}}}}}|singular={{{quotation-page|{{{quote-page|{{{qp|}}}}}}}}}|location={{{quotation-location|{{{quote-location|{{{quote-loc|{{{quote-at|}}}}}}}}}}}}|spacing=&#32;}}}}<!-- quote-where must not contain normal in-source-location params --> |quote={{{quotation|{{{quote|{{{q|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language|{{{quote-language|{{{quotation-lang|{{{quote-lang|{{{ql|{{{language|{{{lang|{{{l|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation|{{{trans-quotation|{{{translation-quote|{{{trans-quote|{{{tq|{{{translation|{{{trans|{{{t|{{{xlat|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} }}{{#switch:{{{wrap|}}}|yes|y|forced|f=&#8203;}}}}<noinclude><!-- Note: Please do not change the parameter names "at", "page", "p", "pages", "pp", "quote-page", "quote-pages", "trans-quote" , "no-pp" and "nopp" as they are also used by CS1/CS2 citation templates, "loc" is also used by SFN templates. --> {{documentation}} </noinclude> 1ad7j04p44x68pca4bu041co6am2b1w 0 130220 2219344 2196754 2026-08-06T06:46:36Z BnaiBrithChai 134734 /* Sistema Y */ 2219344 wikitext text/x-wiki {{Wika |name = Esperanto | altname = {{lang|eo|Lingvo Internacia}}<ref name="Dua Libro">{{cite book |last1=Zamenhof |first1=Lazaro Ludoviko |title=Dua Libro de l' Lingvo Internacia |date=1888 |publisher=Project Gutenberg |edition=2006 |url=https://www.gutenberg.org/files/20006/20006-h/20006-h.htm |access-date=15 Marso 2022 |language=eo |chapter=Aldono al la Dua Libro de l' Lingvo Internacia |quote=Rakontinte mallonge la tutan konstruon de l' "Lingvo internacia" kaj ĝian gramatikon,[...]}}</ref> |creator = Ludwig Lazarus Zamenhof |created = 1887 |setting = Pandaigdig na Wika | speakers = Katutubo: {{circa|1,000}} | date = 2022 | ref = <ref name="e25">{{e25|epo}}</ref> | speakers2 = L2: tinatayang 30,000 hanggang 2 milyon * Sidney Culbert: Humigit-kumulang 2 milyon * Amri Wandel: Higit sa 2 milyon<ref name="wandel">{{cite journal |last1=Wandel |first1=Amri|title=How Many People Speak Esperanto? Esperanto on the Web |trans-title=Ilang Tao ang Nagsasalita ng Esperanto? Esperanto sa Web |lang=en |journal=Interdisciplinary Description of Complex Systems |doi=10.7906/indecs.13.2.9|volume=13|issue=2|date=2014|pages=318–321|quote=Ang isang simpleng kalkulasyon, kasama ang ilang makatwirang pagpipino, ay nagtataya ng humigit-kumulang dalawang milyong gumagamit ng Esperanto sa komunidad ng internet pa lamang, at marahil ay higit na mas marami pa sa buong mundo. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref> * Svend Vendelbo: 30,000–180,000<ref name="svend">63,000 &minus;50%/+200%: {{cite web|url=http://www.liberafolio.org/2017/02/13/nova-takso-60-000-parolas-esperanton/|title=Nova takso: 60.000 parolas Esperanton|trans-title=Bagong pagtatantiya: 60,000 ang nagsasalita ng Esperanto|publisher=Libera Folio|language=eo|date=Pebrero 13, 2017|access-date=Pebrero 13, 2017|archive-date=Pebrero 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213143515/http://www.liberafolio.org/2017/02/13/nova-takso-60-000-parolas-esperanton/|url-status=live}}</ref><ref name="wandel"/> |fam2 = Pandaigdig na Wika |posteriori = Mga salitang hango sa [[Wikang Romanse]] at Wikang Germaniko at Eslabiko; ponolohiya mula sa [[Eslabako|Wikang Eslabiko]] |agency = Akademio de Esperanto |nation = Walang bansa, gayunpaman, ay isang wikang malawak na itinuturo sa [[Hungary]] at [[Tsina]], ay kinikilala rin ng [[Simbahang Katoliko]] |iso1 = eo |iso2 = epo |iso3 = epo | image = Flag of Esperanto.svg{{!}}border | imagescale = 0.7 | imagecaption = Watawat ng Esperanto }} Ang '''Esperanto''' ay isang [[Wikang artipisyal|artipisyal na wika]], o wikang guni-guni. Ito ang pinakakilala at pinakagamit na dinisenyong wika para sa pandaigdigang komunikasyon. Ang Polakong optalmologo na si [[L. L. Zamenhof]] ang gumawa ng unang aklat patungkol sa Esperanto, ang ''Unua Libro,'' noong ika-26 ng Hulyo ng 1887. Ang pangalang Esperanto ay hango sa ''Doktoro Esperanto'' (ang "Esperanto" ay salitang Esperanto para sa "taong umaasa"), ang bansag na ginamit ni Zamenhof nang ilathala niya ang aklat. Layon niyang gumawa ng isang wika na madaling pag-aralan, patas sa lahat ng tao anumang lahi ang pinagmulan, at magtataguyod ng pandaigdigang kapayapaan at pagkakaunawaan sa lahat ng bansa. Tinatayang mula 10,000 hanggang 2,000,000 ang nakakapagsalita at gumagamit ng Esperanto sa buong mundo, kabilang ang may mga isang libong natutuhan ito bilang kanilang unang wika. Karamihan sa mga taong gumagamit ng wikang ito ay galing sa [[Europa]], [[Silangang Asia]] at [[Timog Amerika]].<ref>Overview of the spread of Esperanto speakers [http://www.pasportaservo.org/monda-mapo worldwide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115144559/http://www.pasportaservo.org/monda-mapo |date=2013-11-15 }}.</ref> Ang unang ''Pandaigdigang Pagpupulong ng Esperanto'' ay ginanap sa [[Pransiya]] noong 1905. Mula noon, taon-taong nagaganap ang pagpupulong na ito ng mga Esperantista (katawagan sa mga nagsasalita ng Esperanto) maliban sa mga taon na nagkaroon ng pandaigdigang digmaan. Bagama't wala pang bansa na nagtuturing sa Esperanto bilang pangalawang wika nito, ipinayo ang paggamit nito ng Akademiya ng Agham ng Pransiya noong 1921 at ng [[UNESCO]] noong 1954. Esperanto ang kasalukuyang gamit na wika sa pagtuturo sa Pandaigdigang Akademiya ng Agham sa [[San Marino]]. Ang Esperanto ay ang kasalukuyang wika ng pagtuturo ng mga Internasyonal na Akademya ng mga Agham sa San Marino. Ang Esperanto ay nakikita ng karamihan sa mga mananalita nito bílang alternatibo sa lubhang lumalawak na paggamit sa Ingles sa buong mundo, bílang isang wika na mas madaling pag-aralan kaysa sa Ingles. == Kasaysayan == Ang Esperanto ay nilikha ni Dr. Ludwig Lazarus Zamenhof, isang optalmologong Hudyong mula sa Biyalistok na bahagi ng dating [[Imperyong Ruso]], noong mga taong 1870 hanggang 1880. Ayon sa kaniya, ginawa niya ang wikang ito upang palaganapin ang pagkakaisa ng bawat tao sa iba't ibang bansa. Matapos ang sampung taong pagsisikap na mabuo ang wika, isalin ang ilang mga akda at literatura sa Esperanto, at gumawa ng mga orihinal na tula at kuwento sa wikang ito, nailimbag ang unang aklat tungkol sa balirala ng Esperanto na pinamagatang ''Unua Libro'' noong Hulyo ng 1887. Tumaas ang bílang ng mga tagapagsalita nito sa loob lámang ng ilang dekada, una'y mula sa Imperyong Ruso at Silangang Europa, matapos ay sa Kanlurang Europa, [[Amerika]], [[Tsina]] at [[Hapon]]. Ang pinili lamang na pangalan ni Zamenhof para sa wikang ito ay ''La Internacia Lingvo'' na nangangahulugang ''Pandaigdig na Wika''.<ref>{{cite web |url=http://www.ling.ohio-state.edu/~hana/esr/ |title=Esperanto |publisher=Ling.ohio-state.edu |date=2003-01-25 |accessdate=2010-12-05 |archive-date=2011-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622054642/http://www.ling.ohio-state.edu/~hana/esr/ |url-status=dead }}</ref> == Katayuan == Hanggang sa kasalukuyan, wala pang bansang nagtuturing sa Esperanto bilang ikalawang wika nito. Subalit, nagkaroon ng mga balak na gawing unang estado ng Esperanto sa mundo mula nang 1908 ang [[Neutral Moresnet]] (teritoryo noong 1816 hanggang 1920). Iminungkahi rin ni [[Qian Xuantong]], isang lingguwistikong Intsik, na ipalit ang Esperanto sa Wikang Tsino bilang ikalawang wika ng Tsina.<ref>[http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=CYqFKrihrgMC&oi=fnd&pg=PR9&dq=esperanto+language+china&ots=_bW7CG6d6x&sig=bYzZvplZGxRcn9YweXWIfNpN7Nw The Languages of China] by S. Robert Ramsey</ref> Bukod dito, idineklara ng nagsariling estado ng Republika ng Rose Island ang Esperanto bilang opisyal na wika nito noong 1968. == Mga halimbawa == {| class="wikitable" |- !Tagalog || Esperanto || [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|IPA]] |- |Hi!, Hello! || Saluton! || {{IPA|[sa.ˈlu.ton]}} |- |Oo. || Jes. || {{IPA|[ˈjes]}} |- |Hindi. || Ne. || {{IPA|[ˈne]}} |- |Magandang umaga. || Bonan matenon. || {{IPA|[ˈbo.nan ma.ˈte.non]}} |- |Magandang gabi. (bilang pagbati) || Bonan vesperon. || {{IPA|[ˈbo.nan ves.ˈpe.ron]}} |- |Magandang gabi. (bago matulog) || Bonan nokton. || {{IPA|[ˈbo.nan ˈnok.ton]}} |- |Paalam. || Ĝis revido. || {{IPA|[dʒis re.ˈvi.do]}} |- |Paalam. (kung matagal)|| Adiaŭ. || {{IPA|[a.ˈdi.aw]}} |- |Anong pangalan mo? || Kiel vi nomiĝas? || {{IPA|[ˈki.el vi no.ˈmi.dʒas]}} |- |Ang pangalan ko ay John. || Mi nomiĝas Johano. || {{IPA|[mi no.ˈmi.dʒas jo.ˈha.no]}} |- |Kumusta ka? || Kiel vi fartas? || {{IPA|[ˈki.el vi ˈfar.tas]}} |- |Nagkakapagsalita ka ba ng Esperanto? || Ĉu vi parolas Esperanton? || {{IPA|[ˈtʃu vi pa.ˈro.las es.pe.ˈran.ton]}} |- |Hindi kita maintindihan. || Mi ne komprenas vin. || {{IPA|[mi ˈne kom.ˈpre.nas vin]}} |- |Mabuti. || Bone. || {{IPA|[ˈbo.ne]}} |- |Ayos. || Ĝuste. || {{IPA|[ˈdʒus.te]}} |- |Salamat. || Dankon. || {{IPA|[ˈdan.kon]}} |- |Walang anuman. || Nedankinde. || {{IPA|[ˌne.dan.ˈkin.de]}} |- |Pakiusap. || Bonvolu. || {{IPA|[bon.ˈvo.lu]}} |- |Pagpalain ka! || Sanon! || {{IPA|[ˈsa.non]}} |- |Maligayang pagbati. || Gratulon. || {{IPA|[ɡra.ˈtu.lon]}} |- |Mahal kita. || Mi amas vin. || {{IPA|[mi ˈa.mas vin]}} |- |Isang alak nga. || Unu bieron, mi petas. || {{IPA|[ˈu.nu bi.ˈe.ron, mi ˈpe.tas]}} |- |Ano iyon? || Kio estas tio? || {{IPA|[ˈki.o ˈes.tas ˈti.o]}} |- |Aso iyon. || Tio estas hundo. || {{IPA|[ˈti.o ˈes.tas ˈhun.do]}} |- |Kapayapaan! || Pacon! || {{IPA|[ˈpa.tson]}} |- |Ilang taon ka na? || Kiom aĝas vi? || {{IPA|[ˈki.om ˈa.dʒas ˈvi]}} |- |Anong libangan mo? || Kio estas via hobio? || {{IPA|[ˈki.u ˈes.tas ˈvi.a ho.ˈbi.o]}} |- |Anong paborito mong kulay? || Kio estas via plej ŝatata koloro? || {{IPA|[ˈki.u ˈes.tas ˈvi.a plej ʃa.ˈta.ta ko.ˈlo.ro]}} |} == Pamalitang Alpabeto ng Esperanto == May ilang mga alternatibong mga ortograpiya na karaniwang ginagamit. Isa sa mga ito ay nagpapalit ng mga titik na may sirkumfleks na may mga digrapo na ''h'', pero ang ''ŭ'' ay naging ''u''. Naging popular dati sa Internet ang may digrapo na ''x'' na pinapalitan ang lahat na letrang may aksento. Mayroon ding mga grapikong paraan tulad ng pag-aproxima sa mga sirkumfleks gamit ang mga carets. === Sistema H === Kung hindi kayang mag-print ang mga tipograpiya ng mga titik na may diacritic tulad ng (^) at (˘), maaaring palitan ang titik na (^) ng letra na "h" at huwag gamitin ang titik na (˘) sa anumang paraan. Ngunit sa simula ng ganitong uri ng gawain, dapat itong i-print: "ch=ĉ; gh=ĝ; hh=ĥ; jh=ĵ; sh=ŝ". Kung kinakailangang mag-print ng isang bagay na may mga titik na internal (,), dapat itong gawin nang maingat upang hindi ito malito ng mambabasa sa mga koma (,). Sa halip na gamitin ang tanda (,), maaring gamitin ang (') o (-). Halimbawa: sign,et,o = sign'et'o = sig-net-o. === Sistema X === Isa pang mas kamakailang sistema para sa pagtatype sa Esperanto ay tinatawag na "x-system", na gumagamit ng {{lang|eo-xsistemo|x}} sa halip ng {{lang|eo-hsistemo|h}} para sa mga digrapo, kabilang ang {{lang|eo-xsistemo|ux}} para sa {{lang|eo|ŭ}}. Halimbawa, ang {{lang|eo|ŝ}} ay inilalarawan ng {{lang|eo-xsistemo|sx}}, tulad ng {{lang|eo-xsistemo|sxi}} para sa {{lang|eo|ŝi}} at {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} para sa {{lang|eo|ŝanco}}. Ang mga digrapo sa sistema ng x ay naglutas ng mga problemang nauugnay sa sistema ng h: # ''x'' ay hindi isang titik ng alpabetong Esperanto, kaya't ang paggamit nito ay hindi nagdadala ng kalituhan. # Ang mga digrapo ay kadalasang naaayos nang tama matapos ang kanilang mga kasing-isang titik; halimbawa, {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} (para sa {{lang|eo|ŝanco}}) ay sumusunod matapos ang {{lang|eo|super}}, samantalang ang sistema ng h na {{lang|eo-hsistemo|shanco}} ay sumusunod bago nito. Ang pag-aayos ay nagkukulang lamang sa hindi pangkaraniwang mga sitwasyon gaya ng mga ''z'' sa mga salitang kumpuwesto o mga salitang hindi pa naisasama; halimbawa, ang salitang kumpuwesto na {{lang|eo|reuzi}} ("gamitin muli") ay aayusin matapos ang {{lang|eo-xsistemo|reuxmatismo}} (para sa {{lang|eo|reŭmatismo}} "rheumatism"). Ang sistema ng x ay naging popular gaya ng sistema ng h, ngunit matagal nang inaakalang laban sa [[Fundamento de Esperanto]]. Gayunpaman, noong 2007, naglabas ang [[Akademio de Esperanto]] ng pangkalahatang pahintulot para sa paggamit ng mga palitang sistema para sa pagrerepresenta ng mga titik na may diacritic ng Esperanto, sa ilalim ng kondisyong ito'y gagawin lamang "kapag hindi pumapayag ang mga kalagayan sa tamang paggamit ng diacritic, at kapag dahil sa espesyal na pangangailangan ang sistema ng h na itinakda sa Fundamento ay hindi komportable."<ref>{{cite web|url=http://akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_6_2007.html|title=Akademio de Esperanto: Oficialaj Informoj 6 - 2007 01 21|work=akademio-de-esperanto.org|access-date=22 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329160340/http://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_6_2007.html|archive-date=29 March 2013|url-status=dead}}</ref> Ang probisyong ito ay tumutukoy sa mga sitwasyon tulad ng paggamit ng sistema ng x bilang isang solusyong teknikal (para mag-imbak ng data sa plain ASCII) at gayunpaman ay nagpapakita pa rin ng tamang mga karakter na [[Unicode]] sa mga tagagamit. Ang praktikal na suliranin ng pamalitang digrapo na hindi ganap na nalutas ng sistema ng x ay nasa kumplikasyon ng mga teksto na dwibahasa. {{lang|eo-xsistemo|Ux}} para sa {{lang|eo|ŭ}} ay lalong may suliranin kapag ginamit sa tabi ng teksto sa wikang Pranses, dahil maraming salita sa Pranses ang nagtatapos sa {{lang|fr|aux}} o {{lang|fr|eux}}. ''Aux,'' halimbawa, ay isang salita sa parehong wika ({{lang|eo|aŭ}} sa Esperanto). Ang anumang awtomat ikong pag-convert ng teksto ay magbabago sa mga salita sa Pranses pati na rin sa Esperanto. Ang ilang salitang Ingles tulad ng "auxiliary" at "Euxine" ay maaaring maapektohan din ng ganitong mga routine ng paghahanap at pagpapalit. Isa sa mga karaniwang solusyon, gaya ng ginamit sa [[Wikipedia]]'s [[MediaWiki]] software mula nang mag-intervene si [[Brion Vibber]] noong Enero 2002, ay ang paggamit ng {{lang|eo-xsistemo|xx}} upang iligtas ang pag-convert ng {{lang|eo-xsistemo|ux}} papunta sa {{lang|eo|ŭ}}, halimbawa "{{lang|eo-xsistemo|auxx}}" ay naghihinatnan sa "aux". Ilan ding mga tao ang nagpropose ng paggamit ng "{{lang|eo-xsistemo|vx}}" sa halip ng "{{lang|eo-xsistemo|ux}}" para sa {{lang|eo|ŭ}} upang malutas ang problemang ito, subalit bihirang ginagamit ang varianteng ito ng sistema. === Sistema Y === :name = Sistema Y :type = Alpabeto :altname = Y-sistemo, ipsilono-kodo, la ipsilonokodo :ipa-note = wala :Ĉ = Cy :Ĝ = Gy :Ĥ = X :Ĵ = Jy :Ŝ = Sy :Ŭ = W Halimbawa: eĥoŝanĝoj ĉiuĵaŭde ("echo-change every Thursday") ay naging "exosyangyo cyiujyawde". '''Normal na ortograpiya''': Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Ĉiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aŭ internacia pozicio de la lando aŭ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere ĉu ĝi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aŭ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. '''Sistema Y''': Cyiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj law digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Cyiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu cyi Deklaracio validas same por cyiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, cyu law raso, hawtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aw alia opinio, nacia aw socia deveno, posedajyoj, naskigyo aw alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aw internacia pozicio de la lando aw teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere cyu gyi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aw sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. = Mga lawaran = <gallery> Talaksan:Flag of Esperanto.svg|Ang watawat ng Esperanto Talaksan:L.L.Zamenhof 16jara.jpg|Si L. L. Zamenhof na 16 taon. Talaksan:1980 Esperanto for Beginners.jpg|Libro para sa nag-iingles Talaksan:1923 Historio de Esperanto (Privat).jpg|Libro sa Esperanto, 1923 Talaksan:Esperanto - alfabeto -pt.svg|Alpabeto ng Esperanto para sa bata Talaksan:Birthday cake in Esperanto.jpg|Keyk para sa kaarawan sa Esperanto </gallery> == Tingnan din == * [[Araw ni Zamenhof]] * [[Finvenkismo]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{authority control}} ==Mga panlabas na link== * [http://www.kursosaluton.org Kurso Saluton!] Audiovisual na kapaligiran sa pag-aaral {{interwiki|code=eo}} {{Commonscat|Esperanto}} [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] [[Kategorya:Mga wikang pantulong]] kb68yyt6xy91mlreyf78mor97oe3fbq 2219351 2219344 2026-08-06T07:19:08Z BnaiBrithChai 134734 /* Sistema Y */ 2219351 wikitext text/x-wiki {{Wika |name = Esperanto | altname = {{lang|eo|Lingvo Internacia}}<ref name="Dua Libro">{{cite book |last1=Zamenhof |first1=Lazaro Ludoviko |title=Dua Libro de l' Lingvo Internacia |date=1888 |publisher=Project Gutenberg |edition=2006 |url=https://www.gutenberg.org/files/20006/20006-h/20006-h.htm |access-date=15 Marso 2022 |language=eo |chapter=Aldono al la Dua Libro de l' Lingvo Internacia |quote=Rakontinte mallonge la tutan konstruon de l' "Lingvo internacia" kaj ĝian gramatikon,[...]}}</ref> |creator = Ludwig Lazarus Zamenhof |created = 1887 |setting = Pandaigdig na Wika | speakers = Katutubo: {{circa|1,000}} | date = 2022 | ref = <ref name="e25">{{e25|epo}}</ref> | speakers2 = L2: tinatayang 30,000 hanggang 2 milyon * Sidney Culbert: Humigit-kumulang 2 milyon * Amri Wandel: Higit sa 2 milyon<ref name="wandel">{{cite journal |last1=Wandel |first1=Amri|title=How Many People Speak Esperanto? Esperanto on the Web |trans-title=Ilang Tao ang Nagsasalita ng Esperanto? Esperanto sa Web |lang=en |journal=Interdisciplinary Description of Complex Systems |doi=10.7906/indecs.13.2.9|volume=13|issue=2|date=2014|pages=318–321|quote=Ang isang simpleng kalkulasyon, kasama ang ilang makatwirang pagpipino, ay nagtataya ng humigit-kumulang dalawang milyong gumagamit ng Esperanto sa komunidad ng internet pa lamang, at marahil ay higit na mas marami pa sa buong mundo. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref> * Svend Vendelbo: 30,000–180,000<ref name="svend">63,000 &minus;50%/+200%: {{cite web|url=http://www.liberafolio.org/2017/02/13/nova-takso-60-000-parolas-esperanton/|title=Nova takso: 60.000 parolas Esperanton|trans-title=Bagong pagtatantiya: 60,000 ang nagsasalita ng Esperanto|publisher=Libera Folio|language=eo|date=Pebrero 13, 2017|access-date=Pebrero 13, 2017|archive-date=Pebrero 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213143515/http://www.liberafolio.org/2017/02/13/nova-takso-60-000-parolas-esperanton/|url-status=live}}</ref><ref name="wandel"/> |fam2 = Pandaigdig na Wika |posteriori = Mga salitang hango sa [[Wikang Romanse]] at Wikang Germaniko at Eslabiko; ponolohiya mula sa [[Eslabako|Wikang Eslabiko]] |agency = Akademio de Esperanto |nation = Walang bansa, gayunpaman, ay isang wikang malawak na itinuturo sa [[Hungary]] at [[Tsina]], ay kinikilala rin ng [[Simbahang Katoliko]] |iso1 = eo |iso2 = epo |iso3 = epo | image = Flag of Esperanto.svg{{!}}border | imagescale = 0.7 | imagecaption = Watawat ng Esperanto }} Ang '''Esperanto''' ay isang [[Wikang artipisyal|artipisyal na wika]], o wikang guni-guni. Ito ang pinakakilala at pinakagamit na dinisenyong wika para sa pandaigdigang komunikasyon. Ang Polakong optalmologo na si [[L. L. Zamenhof]] ang gumawa ng unang aklat patungkol sa Esperanto, ang ''Unua Libro,'' noong ika-26 ng Hulyo ng 1887. Ang pangalang Esperanto ay hango sa ''Doktoro Esperanto'' (ang "Esperanto" ay salitang Esperanto para sa "taong umaasa"), ang bansag na ginamit ni Zamenhof nang ilathala niya ang aklat. Layon niyang gumawa ng isang wika na madaling pag-aralan, patas sa lahat ng tao anumang lahi ang pinagmulan, at magtataguyod ng pandaigdigang kapayapaan at pagkakaunawaan sa lahat ng bansa. Tinatayang mula 10,000 hanggang 2,000,000 ang nakakapagsalita at gumagamit ng Esperanto sa buong mundo, kabilang ang may mga isang libong natutuhan ito bilang kanilang unang wika. Karamihan sa mga taong gumagamit ng wikang ito ay galing sa [[Europa]], [[Silangang Asia]] at [[Timog Amerika]].<ref>Overview of the spread of Esperanto speakers [http://www.pasportaservo.org/monda-mapo worldwide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115144559/http://www.pasportaservo.org/monda-mapo |date=2013-11-15 }}.</ref> Ang unang ''Pandaigdigang Pagpupulong ng Esperanto'' ay ginanap sa [[Pransiya]] noong 1905. Mula noon, taon-taong nagaganap ang pagpupulong na ito ng mga Esperantista (katawagan sa mga nagsasalita ng Esperanto) maliban sa mga taon na nagkaroon ng pandaigdigang digmaan. Bagama't wala pang bansa na nagtuturing sa Esperanto bilang pangalawang wika nito, ipinayo ang paggamit nito ng Akademiya ng Agham ng Pransiya noong 1921 at ng [[UNESCO]] noong 1954. Esperanto ang kasalukuyang gamit na wika sa pagtuturo sa Pandaigdigang Akademiya ng Agham sa [[San Marino]]. Ang Esperanto ay ang kasalukuyang wika ng pagtuturo ng mga Internasyonal na Akademya ng mga Agham sa San Marino. Ang Esperanto ay nakikita ng karamihan sa mga mananalita nito bílang alternatibo sa lubhang lumalawak na paggamit sa Ingles sa buong mundo, bílang isang wika na mas madaling pag-aralan kaysa sa Ingles. == Kasaysayan == Ang Esperanto ay nilikha ni Dr. Ludwig Lazarus Zamenhof, isang optalmologong Hudyong mula sa Biyalistok na bahagi ng dating [[Imperyong Ruso]], noong mga taong 1870 hanggang 1880. Ayon sa kaniya, ginawa niya ang wikang ito upang palaganapin ang pagkakaisa ng bawat tao sa iba't ibang bansa. Matapos ang sampung taong pagsisikap na mabuo ang wika, isalin ang ilang mga akda at literatura sa Esperanto, at gumawa ng mga orihinal na tula at kuwento sa wikang ito, nailimbag ang unang aklat tungkol sa balirala ng Esperanto na pinamagatang ''Unua Libro'' noong Hulyo ng 1887. Tumaas ang bílang ng mga tagapagsalita nito sa loob lámang ng ilang dekada, una'y mula sa Imperyong Ruso at Silangang Europa, matapos ay sa Kanlurang Europa, [[Amerika]], [[Tsina]] at [[Hapon]]. Ang pinili lamang na pangalan ni Zamenhof para sa wikang ito ay ''La Internacia Lingvo'' na nangangahulugang ''Pandaigdig na Wika''.<ref>{{cite web |url=http://www.ling.ohio-state.edu/~hana/esr/ |title=Esperanto |publisher=Ling.ohio-state.edu |date=2003-01-25 |accessdate=2010-12-05 |archive-date=2011-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622054642/http://www.ling.ohio-state.edu/~hana/esr/ |url-status=dead }}</ref> == Katayuan == Hanggang sa kasalukuyan, wala pang bansang nagtuturing sa Esperanto bilang ikalawang wika nito. Subalit, nagkaroon ng mga balak na gawing unang estado ng Esperanto sa mundo mula nang 1908 ang [[Neutral Moresnet]] (teritoryo noong 1816 hanggang 1920). Iminungkahi rin ni [[Qian Xuantong]], isang lingguwistikong Intsik, na ipalit ang Esperanto sa Wikang Tsino bilang ikalawang wika ng Tsina.<ref>[http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=CYqFKrihrgMC&oi=fnd&pg=PR9&dq=esperanto+language+china&ots=_bW7CG6d6x&sig=bYzZvplZGxRcn9YweXWIfNpN7Nw The Languages of China] by S. Robert Ramsey</ref> Bukod dito, idineklara ng nagsariling estado ng Republika ng Rose Island ang Esperanto bilang opisyal na wika nito noong 1968. == Mga halimbawa == {| class="wikitable" |- !Tagalog || Esperanto || [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|IPA]] |- |Hi!, Hello! || Saluton! || {{IPA|[sa.ˈlu.ton]}} |- |Oo. || Jes. || {{IPA|[ˈjes]}} |- |Hindi. || Ne. || {{IPA|[ˈne]}} |- |Magandang umaga. || Bonan matenon. || {{IPA|[ˈbo.nan ma.ˈte.non]}} |- |Magandang gabi. (bilang pagbati) || Bonan vesperon. || {{IPA|[ˈbo.nan ves.ˈpe.ron]}} |- |Magandang gabi. (bago matulog) || Bonan nokton. || {{IPA|[ˈbo.nan ˈnok.ton]}} |- |Paalam. || Ĝis revido. || {{IPA|[dʒis re.ˈvi.do]}} |- |Paalam. (kung matagal)|| Adiaŭ. || {{IPA|[a.ˈdi.aw]}} |- |Anong pangalan mo? || Kiel vi nomiĝas? || {{IPA|[ˈki.el vi no.ˈmi.dʒas]}} |- |Ang pangalan ko ay John. || Mi nomiĝas Johano. || {{IPA|[mi no.ˈmi.dʒas jo.ˈha.no]}} |- |Kumusta ka? || Kiel vi fartas? || {{IPA|[ˈki.el vi ˈfar.tas]}} |- |Nagkakapagsalita ka ba ng Esperanto? || Ĉu vi parolas Esperanton? || {{IPA|[ˈtʃu vi pa.ˈro.las es.pe.ˈran.ton]}} |- |Hindi kita maintindihan. || Mi ne komprenas vin. || {{IPA|[mi ˈne kom.ˈpre.nas vin]}} |- |Mabuti. || Bone. || {{IPA|[ˈbo.ne]}} |- |Ayos. || Ĝuste. || {{IPA|[ˈdʒus.te]}} |- |Salamat. || Dankon. || {{IPA|[ˈdan.kon]}} |- |Walang anuman. || Nedankinde. || {{IPA|[ˌne.dan.ˈkin.de]}} |- |Pakiusap. || Bonvolu. || {{IPA|[bon.ˈvo.lu]}} |- |Pagpalain ka! || Sanon! || {{IPA|[ˈsa.non]}} |- |Maligayang pagbati. || Gratulon. || {{IPA|[ɡra.ˈtu.lon]}} |- |Mahal kita. || Mi amas vin. || {{IPA|[mi ˈa.mas vin]}} |- |Isang alak nga. || Unu bieron, mi petas. || {{IPA|[ˈu.nu bi.ˈe.ron, mi ˈpe.tas]}} |- |Ano iyon? || Kio estas tio? || {{IPA|[ˈki.o ˈes.tas ˈti.o]}} |- |Aso iyon. || Tio estas hundo. || {{IPA|[ˈti.o ˈes.tas ˈhun.do]}} |- |Kapayapaan! || Pacon! || {{IPA|[ˈpa.tson]}} |- |Ilang taon ka na? || Kiom aĝas vi? || {{IPA|[ˈki.om ˈa.dʒas ˈvi]}} |- |Anong libangan mo? || Kio estas via hobio? || {{IPA|[ˈki.u ˈes.tas ˈvi.a ho.ˈbi.o]}} |- |Anong paborito mong kulay? || Kio estas via plej ŝatata koloro? || {{IPA|[ˈki.u ˈes.tas ˈvi.a plej ʃa.ˈta.ta ko.ˈlo.ro]}} |} == Pamalitang Alpabeto ng Esperanto == May ilang mga alternatibong mga ortograpiya na karaniwang ginagamit. Isa sa mga ito ay nagpapalit ng mga titik na may sirkumfleks na may mga digrapo na ''h'', pero ang ''ŭ'' ay naging ''u''. Naging popular dati sa Internet ang may digrapo na ''x'' na pinapalitan ang lahat na letrang may aksento. Mayroon ding mga grapikong paraan tulad ng pag-aproxima sa mga sirkumfleks gamit ang mga carets. === Sistema H === Kung hindi kayang mag-print ang mga tipograpiya ng mga titik na may diacritic tulad ng (^) at (˘), maaaring palitan ang titik na (^) ng letra na "h" at huwag gamitin ang titik na (˘) sa anumang paraan. Ngunit sa simula ng ganitong uri ng gawain, dapat itong i-print: "ch=ĉ; gh=ĝ; hh=ĥ; jh=ĵ; sh=ŝ". Kung kinakailangang mag-print ng isang bagay na may mga titik na internal (,), dapat itong gawin nang maingat upang hindi ito malito ng mambabasa sa mga koma (,). Sa halip na gamitin ang tanda (,), maaring gamitin ang (') o (-). Halimbawa: sign,et,o = sign'et'o = sig-net-o. === Sistema X === Isa pang mas kamakailang sistema para sa pagtatype sa Esperanto ay tinatawag na "x-system", na gumagamit ng {{lang|eo-xsistemo|x}} sa halip ng {{lang|eo-hsistemo|h}} para sa mga digrapo, kabilang ang {{lang|eo-xsistemo|ux}} para sa {{lang|eo|ŭ}}. Halimbawa, ang {{lang|eo|ŝ}} ay inilalarawan ng {{lang|eo-xsistemo|sx}}, tulad ng {{lang|eo-xsistemo|sxi}} para sa {{lang|eo|ŝi}} at {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} para sa {{lang|eo|ŝanco}}. Ang mga digrapo sa sistema ng x ay naglutas ng mga problemang nauugnay sa sistema ng h: # ''x'' ay hindi isang titik ng alpabetong Esperanto, kaya't ang paggamit nito ay hindi nagdadala ng kalituhan. # Ang mga digrapo ay kadalasang naaayos nang tama matapos ang kanilang mga kasing-isang titik; halimbawa, {{lang|eo-xsistemo|sxanco}} (para sa {{lang|eo|ŝanco}}) ay sumusunod matapos ang {{lang|eo|super}}, samantalang ang sistema ng h na {{lang|eo-hsistemo|shanco}} ay sumusunod bago nito. Ang pag-aayos ay nagkukulang lamang sa hindi pangkaraniwang mga sitwasyon gaya ng mga ''z'' sa mga salitang kumpuwesto o mga salitang hindi pa naisasama; halimbawa, ang salitang kumpuwesto na {{lang|eo|reuzi}} ("gamitin muli") ay aayusin matapos ang {{lang|eo-xsistemo|reuxmatismo}} (para sa {{lang|eo|reŭmatismo}} "rheumatism"). Ang sistema ng x ay naging popular gaya ng sistema ng h, ngunit matagal nang inaakalang laban sa [[Fundamento de Esperanto]]. Gayunpaman, noong 2007, naglabas ang [[Akademio de Esperanto]] ng pangkalahatang pahintulot para sa paggamit ng mga palitang sistema para sa pagrerepresenta ng mga titik na may diacritic ng Esperanto, sa ilalim ng kondisyong ito'y gagawin lamang "kapag hindi pumapayag ang mga kalagayan sa tamang paggamit ng diacritic, at kapag dahil sa espesyal na pangangailangan ang sistema ng h na itinakda sa Fundamento ay hindi komportable."<ref>{{cite web|url=http://akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_6_2007.html|title=Akademio de Esperanto: Oficialaj Informoj 6 - 2007 01 21|work=akademio-de-esperanto.org|access-date=22 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329160340/http://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_6_2007.html|archive-date=29 March 2013|url-status=dead}}</ref> Ang probisyong ito ay tumutukoy sa mga sitwasyon tulad ng paggamit ng sistema ng x bilang isang solusyong teknikal (para mag-imbak ng data sa plain ASCII) at gayunpaman ay nagpapakita pa rin ng tamang mga karakter na [[Unicode]] sa mga tagagamit. Ang praktikal na suliranin ng pamalitang digrapo na hindi ganap na nalutas ng sistema ng x ay nasa kumplikasyon ng mga teksto na dwibahasa. {{lang|eo-xsistemo|Ux}} para sa {{lang|eo|ŭ}} ay lalong may suliranin kapag ginamit sa tabi ng teksto sa wikang Pranses, dahil maraming salita sa Pranses ang nagtatapos sa {{lang|fr|aux}} o {{lang|fr|eux}}. ''Aux,'' halimbawa, ay isang salita sa parehong wika ({{lang|eo|aŭ}} sa Esperanto). Ang anumang awtomat ikong pag-convert ng teksto ay magbabago sa mga salita sa Pranses pati na rin sa Esperanto. Ang ilang salitang Ingles tulad ng "auxiliary" at "Euxine" ay maaaring maapektohan din ng ganitong mga routine ng paghahanap at pagpapalit. Isa sa mga karaniwang solusyon, gaya ng ginamit sa [[Wikipedia]]'s [[MediaWiki]] software mula nang mag-intervene si [[Brion Vibber]] noong Enero 2002, ay ang paggamit ng {{lang|eo-xsistemo|xx}} upang iligtas ang pag-convert ng {{lang|eo-xsistemo|ux}} papunta sa {{lang|eo|ŭ}}, halimbawa "{{lang|eo-xsistemo|auxx}}" ay naghihinatnan sa "aux". Ilan ding mga tao ang nagpropose ng paggamit ng "{{lang|eo-xsistemo|vx}}" sa halip ng "{{lang|eo-xsistemo|ux}}" para sa {{lang|eo|ŭ}} upang malutas ang problemang ito, subalit bihirang ginagamit ang varianteng ito ng sistema. === Sistema Y === :name = Sistema Y :type = Alpabeto :altname = Y-sistemo, ipsilono-kodo, la ipsilonokodo :ipa-note = wala :Ĉ = Cy :Ĝ = Gy :Ĥ = X :Ĵ = Jy :Ŝ = Sy :Ŭ = W Halimbawa: eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde ("echo-change every Thursday") ay naging "exosyangyo cyiujyawde". '''Normal na ortograpiya''': Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Ĉiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aŭ internacia pozicio de la lando aŭ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere ĉu ĝi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aŭ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. '''Sistema Y''': Cyiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj law digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. Cyiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu cyi Deklaracio validas same por cyiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, cyu law raso, hawtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aw alia opinio, nacia aw socia deveno, posedajyoj, naskigyo aw alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aw internacia pozicio de la lando aw teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere cyu gyi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aw sub kia ajn alia limigo de la suvereneco. = Mga lawaran = <gallery> Talaksan:Flag of Esperanto.svg|Ang watawat ng Esperanto Talaksan:L.L.Zamenhof 16jara.jpg|Si L. L. Zamenhof na 16 taon. Talaksan:1980 Esperanto for Beginners.jpg|Libro para sa nag-iingles Talaksan:1923 Historio de Esperanto (Privat).jpg|Libro sa Esperanto, 1923 Talaksan:Esperanto - alfabeto -pt.svg|Alpabeto ng Esperanto para sa bata Talaksan:Birthday cake in Esperanto.jpg|Keyk para sa kaarawan sa Esperanto </gallery> == Tingnan din == * [[Araw ni Zamenhof]] * [[Finvenkismo]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{authority control}} ==Mga panlabas na link== * [http://www.kursosaluton.org Kurso Saluton!] Audiovisual na kapaligiran sa pag-aaral {{interwiki|code=eo}} {{Commonscat|Esperanto}} [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] [[Kategorya:Mga wikang pantulong]] 3drbqtfhu8kpled2ot9ewmfw1g30whj 0 132783 2219347 1805219 2026-08-06T06:57:19Z Lolbet101 163542 2219347 wikitext text/x-wiki Ang '''67''' ('''animnapu't pito''') ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod: * [[67 (bilang)]] * ang taon na [[67 AD]] * [[6-7]], isang [[meme]] {{paglilinaw}} ptcn7g7815lt5uaz6tx7o790ohy5mnr 0 143455 2219210 1302864 2026-08-05T13:19:45Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219210 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Yuri Chinen | image = | imagesize = | Caption = | background = solo_singer | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1993|11|30}} | origin = [[Shizuoka]], [[Japan]] | genre = [[J-Pop|Japanese pop]] | occupation = [[mang-aawit]], [[Aktor]], [[tarento|Talento]], [[Pop Idol]], [[mananayaw]] | years_active = June 2, 2003—present | label = [[Johnny & Associates]] | associated_acts = [[Hey! Say! 7]], [[Hey! Say! JUMP]], [[NYC Boys]] }} [[Talaksan:Yuri_Chinen_2019_Taiwan_(cropped).jpg | thumb | right | alt=Si Yuri Chinen noong 2019 sa Taiwan | Si Yuri Chinen noong 2019 sa Taiwan]] Si {{nihongo|'''Yuri Chinen'''|知念 侑李|Chinen Yūri|ipinanganak 30 Nobyembre 1993}}, ay isang [[Hapon (bansa)|Hapones]] na aktor, [[tarento|talento]] at mang-aawit at kabilang din bilang miyembro ng [[Hey! Say! JUMP]]. Pinangangasiwaan siya ng [[Johnny & Associates]]. Ipinanganak siya sa [[Hamamatsu, Shizuoka|Lungsod ng Hamamatsu]], [[Prepektura ng Shizuoka]], at nanirahan sa [[Tokyo]]. {{stub}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Hapon]] baj6jijo8nb2f1xf2srtogmuawdubut 0 155178 2219211 2004627 2026-08-05T13:20:50Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219211 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castelfranci|elevation_min_m=|mayor=Generoso Cresta|area_footnotes=|area_total_km2=11.69|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Castellesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=450|saint=San Nicolas ng Bari|day=Mayo 9|postal_code=83040|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.castelfranci.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Castelfranci|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Castelfranci-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|55|56|N|15|2|39|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} [[Talaksan:Castelfranci.png | thumb | right | alt=Bayan ng Castelfranci | Bayan ng Castelfranci]] '''Castelfranci''' ({{Lang-nap|Castafrancia}}; [[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Castiella}}) ay isang [[bayan]] at [[komuna]] sa [[Avellino|lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], timog [[Italya]]. == Ekonomiya == === Agrikultura === Buhat ng heograpikal na kinaroroonan nito at pangkaraniwang altitudo mula 400–600 m, ang Castelfranci ay mayaman sa mga taniman ng bino na naglilinang ng mahusay na [[Aglianco]]. Maraming mga taniman ng bino na naglilinang ng mga binong DOC at DOCG. Malawakan din ang paglilinang ng extra virgin olive oil. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] pwha8w2cgfjjcyjw05i9368tod58hp9 0 168282 2219194 2219193 2026-08-05T12:00:36Z Lolbet101 163542 May mga maliliit na pagbabago sa artikulong ito. (Minor changes in this article.) 2219194 wikitext text/x-wiki Ang '''Nyan Cat''' (dating tinawag na '''''Pop Tart Cat''''') ay isang Internet meme na nagsimula bilang isang animadong larawang GIF ng pusang may katawan ng seresang Pop-Tart na lumilipad sa kalawakan at nag-iiwan ng bahaghari sa kanyang pinanggalingan. Ito rin ay ginawang bidyo sa [[YouTube]] na mayroong remix ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!"<ref name="Know">{{cite web |title=Nyan Cat / Pop Tart Cat |url=http://knowyourmeme.com/memes/nyan-cat-pop-tart-cat |work=Know Your Meme |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Pinagmulan == === Animadong larawang GIF === Ang orihinal na animation ay ginawa ng dalawampu't-limang taong gulang na si Christopher Torres ng Dallas, Texas. Ginagamit niya ang pangalang "prguitarman" sa kanyang website na LOL-Comics. Ito ay i-pinost noong 2 Abril 2011.<ref>{{cite web |title=Pop Tart / Nyan Cat! by prguitarman on ''LOL-comics'', Abril 2, 2011. |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4J3pMz?url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |archive-date=Setyembre 8, 2012 |accessdate=|access-date=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Sabi ni Torres sa isang interview: "I was doing a donation drive for the Red Cross and in-between drawings in my Livestream video chat, two different people mentioned I should draw a 'Pop Tart' and a 'cat'." Bilang pagtugon, gumawa siya ng pinaghalong imahe ng Pop-tart at pusa, na ginawang animadong GIF nang ilang araw ang nakalipas. Sabi niya: "Originally, its name was Pop Tart Cat, and I will continue to call it so, but the Internet has reached a decision to name it Nyan Cat, and I’m happy with that choice, too."<ref name="Pop">{{cite web |date=Abril 19, 2011 |title=POP Profile: The Guy Behind The Viral Phenomenon “Nyan Cat” |url=http://popgoestheweek.com/2011/04/pop-profile-the-brains-behind-the-viral-phenomenon-nyan-cat/ |publisher=Pop goes the Week |accessdate=Oktubre 28, 2011}}</ref> === Bidyo sa YouTube === Ipinaghalo ni "saraj00n", isang tagagamit sa YouTube, ang animasyon ng pusa kasama ang isang bersiyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" na in-upload ni Nico Nico Douga "もももも" ("Momo Momo"), at in-upload niya ito sa YouTube noong 5 Abril 2011, at binigyan niya ito ng pamagat na "Nyan Cat".<ref name="Know" /><ref name=Pop /> === Ang Kanta === Ang orihinal na kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!", na ginawa gamit ang Vocaloid Hatsune Miku (初音ミク?), ay in-upload ni "daniwell"<ref>"daniwell" is variously credited on the web as daniwellP and Daniwell-P; the account that uploaded the song "Nyanyanyanyanyanyanya!" uses the name daniwell.</ref> sa Nico Nico Douga noong 25 Hulyo 2010.<ref name="original">ニコニコ動画(原宿).【初音ミク】Nyanyanyanyanyanyanya!【オリジナループ】. From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm11509720?user_nicorepo nicovideo.jp] Hulyo 25, 2010. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang mga salita ng kanta ay tumutukoy sa salitang Hapon para sa mga ingay na ginagawa ng mga pusa, "nyā" {{nihongo||にゃあ}}.<ref>From [http://jisho.org/words?jap=nya&eng=&dict=edict Denshi Jisho]. Dictionary definition of "nyā" {{nihongo||にゃあ}}. Retrieved Hunyo 2, 2011.</ref> In-upload ni Momo Momo ang kanyang bersyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" sa Nico Nico Douga noong 31 Enero 2011.<ref name="UTAU">ニコニコ国際交流".【UTAU】Nyanyanyanyanyanyanya!【桃音モモ】【ミクカバー】 ‐ ニコニコ動画(原宿). From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm13455867 nicovideo.jp], Enero 31, 2011. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang bersyon ni Momo Momo ay gumagamit ng singing synthesizer software na UTAU na mayroong boses na "Momone Momo" (桃音モモ), at inuulit nito ang salitang "nyan" sa kabuuan ng kanta.<ref>[http://www.vocaloidism.com/2011/05/22/nyan-cat-hit-10m-views/ Nyan Cat hit 10M views] ''Vocaloidism'', Mayo 22, 2011. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang "Momone Momo" ay galing sa salitang kanji na "momo" [[:wikt:桃|桃]], na nangangahulugang "peach", at "ne" [[:wikt:音|音]], na nangangahulugang "sound".<ref>[http://utau.wikia.com/wiki/Momo_Momone Momo Momone - UTAU Wiki] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang pinagmulan ng boses na ginamit upang likhain ang Momone Momo ay si Fujimoto Momoko (藤本萌々子?), isang babaeng Hapones na naninirahan sa [[Tokyo]].<ref>[http://www.youtube.com/user/momokofujimoto Momone Momo Official Channel] YouTube. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> === Pagbuo muli === Noong 2021, ang orihinal na tagalikha ng GIF, si Chris Torres, ay lumikha ng isa pang naisapanahong bersyon at ipinagbili ito sa halagang 300 [[Ethereum|ether]], katumbas ang [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]587 000 sa oras ng pagbenta nito.<ref>https://gizmodo.com/one-of-a-kind-nyan-cat-gif-sold-in-crypto-art-auction-t-1846312536</ref> == Pagtanggap == === Popularidad === [[Talaksan:SDCC 2012 - Nyan Cat (7626690530).jpg|thumb|Isang cosplay ng Nyan Cat]] Ang Nyan Cat music video ay umabot sa ika-siyam na pwesto sa nangungunang sampung viral video ng Abril 2011&nbsp;ng Business Insider, na mayroong 7.2 milyong pangkalahatang manonood.<ref>{{cite web |date=Mayo 3, 2011 |title=Top viral videos of April: What's A "Nyan Cat"? |url=http://www.businessinsider.com/top-viral-videos-of-april-2011-5 |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Ang orihinal na Youtube video ay nakakuha ng mahigit 47 milyong manonood noong 15 Nobyembre 2011. Dahil sa kanyang kasikatan, maraming bagong remix at cover versions ang mga ginawa, na ang iba ay umaaabot ng ilang oras sa haba. mayroon ding mga ringtone, wallpaper, at application na nilikha para sa mga [[operating system]] kasama na ang [[Windows 7]],<ref>{{cite web|last=Brandrick |first=Chris |url=http://www.pcworld.com/article/235674/nyan_cat_invades_windows_7_dances_along_progress_bars.html |title=Nyan Cat Invades Windows 7, Dances Along Progress Bars |publisher=PCWorld |date=2011-07-13 |accessdate=2011-09-22}}</ref> [[Nokia]],<ref>{{cite web|url=http://pdadevice.com/nyan-cat-on-the-nokia-cell-phone.html |title=Nyan Cat on the Nokia Cell Phone |publisher=Pdadevice.com |date=2011-07-02 |accessdate=2011-09-22}}</ref> [[iPhone]], iPad,<ref>{{cite news |last=Dredge |first=Stuart |date=Mayo 14, 2011 |title=Apps rush: Nutkin, Nyan Cat and more |work=The Guardian |location=London |url=http://www.guardian.co.uk/technology/appsblog/2011/may/13/apps-rush-thomas-friends-squirrel-nutkin |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> [[Android]],<ref>{{cite web |title=Galactic Nyan Cat for Android |url=https://market.android.com/details?id=com.chasinglemons.galacticnyancat |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> HP webOS,<ref name="Application page">{{cite web |url=http://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |title=Nyan Cat for HP webOS |publisher=Developer.palm.com |date= |accessdate=2011-07-04 |archive-date=2012-09-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4Pe2Pk?url=https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021234453/https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |date=2014-10-21 }}</ref> at Windows Phone 7.<ref>{{cite web |title=Nyan Cat strays into the Marketplace |url=https://web.archive.org/web/20120829063114/http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4QaGrk?url=http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |archive-date=Setyembre 8, 2012 |work=wpcentral.com |accessdate=|access-date=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Pinintasan ni Christopher Torres ang website na nyan.cat, dahil ito ay naglalaman ng pusang kamukha ni Nyan Cat at narito rin ang parehong-parehong background music. Ang site na ito, na gumagamit ng .cat sponsored top-level domain, ay inilarawan ni Torres na "plagiarized".<ref>[http://nyan.cat/ nyan.cat] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref><ref>{{cite web |title=Huy Hong: so tremendously humbled, thank you. Lies and thievery |url=http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |url-status=live |work=prguitarman.tumblr.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011 |archiveurl=https://archive.today/20120716041759/http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |archivedate=Hulyo 16, 2012}}</ref> === Pansamantalang Pagtanggal ng DMCA === Noong 27 Hunyo 2011, ang orihinal na YouTube video ay inalis dahil sa isang reklamong Digital Millennium Copyright Act galing sa isang taong sinasabing siya si prguitarman, ang gumawa ng GIF animation. Agad na tinanggihan ni Christopher Torres (prguitarman) ang pagiging pinagmulan ng reklamo, at nakipag-ugnay siya kina Saraj00n at daniwell, ang mga may-ari ng copyright para sa video at kanta, upang mag-file ng counter-complaint sa YouTube. Sa 28 Hunyo 2011, ibinalik ang tinanggal na video sa YouTube. Sa panahon na hindi mapanood ang video, nakatanggap si Torres ng hate mail galing sa mga taong mali ang paniniwala na siya ang may kagagawan ng DMCA takedown notice.<ref name="Know" /><ref>{{cite web |date=Hunyo 27, 2011 |title=I did NOT file a Youtube Copyright Complaint |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=369 |publisher=prguitarman.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 Nyan Cat on ''LOL-Comics'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906230851/http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |date=2012-09-06 }}, the original GIF animation by prguitarman (Christopher Torres), Abril 2, 2011. * [http://www.youtube.com/watch?v=QH2-TGUlwu4 Nyan Cat original video] on YouTube by saraj00n, Abril 5 2011. * [http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ ''Real'' Nyan Cat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605151152/http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ |date=2012-06-05 }} meme example on a site by Funny Cat Pictures(a Dedicated Lolcat site), Abril 12 2012. [[Kategorya:Mga meme]] lkde8phv28xj7rb5qh73r258i8engl2 2219352 2219194 2026-08-06T07:24:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219352 wikitext text/x-wiki Ang '''Nyan Cat''' (dating tinawag na '''''Pop Tart Cat''''') ay isang Internet meme na nagsimula bilang isang animadong larawang GIF ng pusang may katawan ng seresang Pop-Tart na lumilipad sa kalawakan at nag-iiwan ng bahaghari sa kanyang pinanggalingan. Ito rin ay ginawang bidyo sa [[YouTube]] na mayroong remix ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!"<ref name="Know">{{cite web |title=Nyan Cat / Pop Tart Cat |url=http://knowyourmeme.com/memes/nyan-cat-pop-tart-cat |work=Know Your Meme |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Pinagmulan == === Animadong larawang GIF === Ang orihinal na animation ay ginawa ng dalawampu't-limang taong gulang na si Christopher Torres ng Dallas, Texas. Ginagamit niya ang pangalang "prguitarman" sa kanyang website na LOL-Comics. Ito ay i-pinost noong 2 Abril 2011.<ref>{{cite web |title=Pop Tart / Nyan Cat! by prguitarman on ''LOL-comics'', Abril 2, 2011. |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4J3pMz?url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |archive-date=Setyembre 8, 2012 |accessdate=|access-date=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Sabi ni Torres sa isang interview: "I was doing a donation drive for the Red Cross and in-between drawings in my Livestream video chat, two different people mentioned I should draw a 'Pop Tart' and a 'cat'." Bilang pagtugon, gumawa siya ng pinaghalong imahe ng Pop-tart at pusa, na ginawang animadong GIF nang ilang araw ang nakalipas. Sabi niya: "Originally, its name was Pop Tart Cat, and I will continue to call it so, but the Internet has reached a decision to name it Nyan Cat, and I’m happy with that choice, too."<ref name="Pop">{{cite web |date=Abril 19, 2011 |title=POP Profile: The Guy Behind The Viral Phenomenon “Nyan Cat” |url=http://popgoestheweek.com/2011/04/pop-profile-the-brains-behind-the-viral-phenomenon-nyan-cat/ |publisher=Pop goes the Week |accessdate=Oktubre 28, 2011}}</ref> === Bidyo sa YouTube === Ipinaghalo ni "saraj00n", isang tagagamit sa YouTube, ang animasyon ng pusa kasama ang isang bersiyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" na in-upload ni Nico Nico Douga "もももも" ("Momo Momo"), at in-upload niya ito sa YouTube noong 5 Abril 2011, at binigyan niya ito ng pamagat na "Nyan Cat".<ref name="Know" /><ref name=Pop /> === Ang Kanta === Ang orihinal na kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!", na ginawa gamit ang Vocaloid Hatsune Miku (初音ミク?), ay in-upload ni "daniwell"<ref>"daniwell" is variously credited on the web as daniwellP and Daniwell-P; the account that uploaded the song "Nyanyanyanyanyanyanya!" uses the name daniwell.</ref> sa Nico Nico Douga noong 25 Hulyo 2010.<ref name="original">ニコニコ動画(原宿).【初音ミク】Nyanyanyanyanyanyanya!【オリジナループ】. From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm11509720?user_nicorepo nicovideo.jp] Hulyo 25, 2010. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang mga salita ng kanta ay tumutukoy sa salitang Hapon para sa mga ingay na ginagawa ng mga pusa, "nyā" {{nihongo||にゃあ}}.<ref>From [http://jisho.org/words?jap=nya&eng=&dict=edict Denshi Jisho]. Dictionary definition of "nyā" {{nihongo||にゃあ}}. Retrieved Hunyo 2, 2011.</ref> In-upload ni Momo Momo ang kanyang bersyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" sa Nico Nico Douga noong 31 Enero 2011.<ref name="UTAU">ニコニコ国際交流".【UTAU】Nyanyanyanyanyanyanya!【桃音モモ】【ミクカバー】 ‐ ニコニコ動画(原宿). From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm13455867 nicovideo.jp], Enero 31, 2011. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang bersyon ni Momo Momo ay gumagamit ng singing synthesizer software na UTAU na mayroong boses na "Momone Momo" (桃音モモ), at inuulit nito ang salitang "nyan" sa kabuuan ng kanta.<ref>[http://www.vocaloidism.com/2011/05/22/nyan-cat-hit-10m-views/ Nyan Cat hit 10M views] ''Vocaloidism'', Mayo 22, 2011. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang "Momone Momo" ay galing sa salitang kanji na "momo" [[:wikt:桃|桃]], na nangangahulugang "peach", at "ne" [[:wikt:音|音]], na nangangahulugang "sound".<ref>[http://utau.wikia.com/wiki/Momo_Momone Momo Momone - UTAU Wiki] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang pinagmulan ng boses na ginamit upang likhain ang Momone Momo ay si Fujimoto Momoko (藤本萌々子?), isang babaeng Hapones na naninirahan sa [[Tokyo]].<ref>[http://www.youtube.com/user/momokofujimoto Momone Momo Official Channel] YouTube. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> === Pagbuo muli === Noong 2021, ang orihinal na tagalikha ng GIF, si Chris Torres, ay lumikha ng isa pang naisapanahong bersyon at ipinagbili ito sa halagang 300 [[Ethereum|ether]], katumbas ang [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]587 000 sa oras ng pagbenta nito.<ref>https://gizmodo.com/one-of-a-kind-nyan-cat-gif-sold-in-crypto-art-auction-t-1846312536</ref> == Pagtanggap == === Popularidad === [[Talaksan:SDCC 2012 - Nyan Cat (7626690530).jpg|thumb|Isang cosplay ng Nyan Cat]] Ang Nyan Cat music video ay umabot sa ika-siyam na pwesto sa nangungunang sampung viral video ng Abril 2011&nbsp;ng Business Insider, na mayroong 7.2 milyong pangkalahatang manonood.<ref>{{cite web |date=Mayo 3, 2011 |title=Top viral videos of April: What's A "Nyan Cat"? |url=http://www.businessinsider.com/top-viral-videos-of-april-2011-5 |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Ang orihinal na Youtube video ay nakakuha ng mahigit 47 milyong manonood noong 15 Nobyembre 2011. Dahil sa kanyang kasikatan, maraming bagong remix at cover versions ang mga ginawa, na ang iba ay umaaabot ng ilang oras sa haba. mayroon ding mga ringtone, wallpaper, at application na nilikha para sa mga [[operating system]] kasama na ang [[Windows 7]],<ref>{{cite web|last=Brandrick |first=Chris |url=http://www.pcworld.com/article/235674/nyan_cat_invades_windows_7_dances_along_progress_bars.html |title=Nyan Cat Invades Windows 7, Dances Along Progress Bars |publisher=PCWorld |date=2011-07-13 |accessdate=2011-09-22}}</ref> [[Nokia]],<ref>{{cite web|url=http://pdadevice.com/nyan-cat-on-the-nokia-cell-phone.html |title=Nyan Cat on the Nokia Cell Phone |publisher=Pdadevice.com |date=2011-07-02 |accessdate=2011-09-22}}</ref> [[iPhone]], iPad,<ref>{{cite news |last=Dredge |first=Stuart |date=Mayo 14, 2011 |title=Apps rush: Nutkin, Nyan Cat and more |work=The Guardian |location=London |url=http://www.guardian.co.uk/technology/appsblog/2011/may/13/apps-rush-thomas-friends-squirrel-nutkin |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> [[Android]],<ref>{{cite web |title=Galactic Nyan Cat for Android |url=https://market.android.com/details?id=com.chasinglemons.galacticnyancat |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> HP webOS,<ref name="Application page">{{cite web |url=http://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |title=Nyan Cat for HP webOS |publisher=Developer.palm.com |date= |accessdate=2011-07-04 |archive-date=2012-09-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4Pe2Pk?url=https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021234453/https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |date=2014-10-21 }}</ref> at Windows Phone 7.<ref>{{cite web |title=Nyan Cat strays into the Marketplace |url=http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829063114/http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |archive-date=2012-08-29 |work=wpcentral.com |accessdate= |access-date=Nobyembre 13, 2011 }}</ref> Pinintasan ni Christopher Torres ang website na nyan.cat, dahil ito ay naglalaman ng pusang kamukha ni Nyan Cat at narito rin ang parehong-parehong background music. Ang site na ito, na gumagamit ng .cat sponsored top-level domain, ay inilarawan ni Torres na "plagiarized".<ref>[http://nyan.cat/ nyan.cat] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref><ref>{{cite web |title=Huy Hong: so tremendously humbled, thank you. Lies and thievery |url=http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |url-status=live |work=prguitarman.tumblr.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011 |archiveurl=https://archive.today/20120716041759/http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |archivedate=Hulyo 16, 2012}}</ref> === Pansamantalang Pagtanggal ng DMCA === Noong 27 Hunyo 2011, ang orihinal na YouTube video ay inalis dahil sa isang reklamong Digital Millennium Copyright Act galing sa isang taong sinasabing siya si prguitarman, ang gumawa ng GIF animation. Agad na tinanggihan ni Christopher Torres (prguitarman) ang pagiging pinagmulan ng reklamo, at nakipag-ugnay siya kina Saraj00n at daniwell, ang mga may-ari ng copyright para sa video at kanta, upang mag-file ng counter-complaint sa YouTube. Sa 28 Hunyo 2011, ibinalik ang tinanggal na video sa YouTube. Sa panahon na hindi mapanood ang video, nakatanggap si Torres ng hate mail galing sa mga taong mali ang paniniwala na siya ang may kagagawan ng DMCA takedown notice.<ref name="Know" /><ref>{{cite web |date=Hunyo 27, 2011 |title=I did NOT file a Youtube Copyright Complaint |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=369 |publisher=prguitarman.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 Nyan Cat on ''LOL-Comics'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906230851/http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |date=2012-09-06 }}, the original GIF animation by prguitarman (Christopher Torres), Abril 2, 2011. * [http://www.youtube.com/watch?v=QH2-TGUlwu4 Nyan Cat original video] on YouTube by saraj00n, Abril 5 2011. * [http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ ''Real'' Nyan Cat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605151152/http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ |date=2012-06-05 }} meme example on a site by Funny Cat Pictures(a Dedicated Lolcat site), Abril 12 2012. [[Kategorya:Mga meme]] 8f4cwtst7uoafarg2u5gi871clg8tk2 0 178548 2219236 2085510 2026-08-05T14:08:28Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219236 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Gluteus_maximus.png | thumb | right | alt=Muscle na gluteus maximus * pinaliit ang laki gamit ang pngcrush | Muscle na gluteus maximus * pinaliit ang laki gamit ang pngcrush]]Ang '''malaking kalamnang pampigi''', '''malaking kalamnang pampuwit''', o ang [[masel]] na '''gluteus maximus''' (nakikilala rin bilang '''glutæus maximus''' o, bilang kalipunan ay tinatawag na '''mga glutea''' (mga ''glute'' o ''glutes'' sa Ingles) kapag kasama ang [[gluteus medius]] o kalamnang pampigi na panggitna ang laki, at ang [[gluteus minimus]] o maliit na kalamnang pampigi) ay ang pinakamalaki at pinakapanlabas at pinakapang-ibabaw sa tatlong mga [[gluteal muscles|kalamnang gluteal]] (mga kalamnang pampuwitan). Ito ang bumubuo sa isang malaking bahagi ng hugis at anyo ng [[puwit]]. Isa itong malapad, makapal, at malaman na masa, na may hugis na [[may apat na gilid]] (kuwadrilateral), at ito ang bumubuo o humuhubog sa tangos o umbok at pagkausli ng [[puwitan]]. Ang malaking sukat nito ay isa sa pinaka likas na mga tampok na katangian ng [[sistemang pangkalamnan]] ng mga tao,<ref>Norman Eizenberg ''et al''., ''General Anatomy: Principles and Applications'' (2008), p 17.</ref> na magkakabit na ganyan na may kapangyarihan na magpanatili sa tindig o tikas na patayo ng [[punong katawan]] Ang ibang mga [[primado]] ay mayroong mas sapad o patag na mga puwit. Ang masel na ito ay halatang-halatang magaspang o magalas ang kayarian, dahil binubuo ito ng ''[[fasciculi]]'' (mga bigkis o kumpol ng mga masel) na nakahimlay na magkakahilera at magkakaagapay sa isa't isa at tinipong sama-sama upang maging malalaking mga bungkos na pinaghihiwalay ng [[mahibla]]ng mga [[tabiki (anatomiya)|tabiki]] (mga ''septum'' o ''septa''). ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{usbong|Tao|Anatomiya}} [[Kategorya:Anatomiya ng tao]] [[Kategorya:Anatomiya ng hayop]] [[Kategorya:Sistemang pangkalamnan]] op5gqg5iaawhi81kznebdr7oh80xfrk 0 181910 2219215 2209092 2026-08-05T13:33:05Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219215 wikitext text/x-wiki {{Infobox film/Wikidata | image = | caption = }} [[Talaksan:Despicable_Me_-_Felonius_Gru_on_Parade_Float_Waving_(41640936234).jpg | thumb | right | alt=float parade ng Despicable Me | float parade ng Despicable Me]] Ang '''Despicable Me''' ay isang 2010&nbsp;ng Amerikanong computer-animated tatlong dimensional na komedyang pelikula mula sa Universal Pictures at Illumination Entertainment na ay inilabas noong 9 Hulyo 2010 sa Estados Unidos. Ginamit sa pelikula ang tinig ni Steve Carell bilang Gru, ang isang kontrabida na mag-aampon ng tatlong batang babae (ang mga tinig nila Miranda Cosgrove, Dana Gaier, at Elsie Fisher) mula sa isang bahay ampunan; at ang tinig ni Jason Segel bilang Vector, isang karibal ni Gru na nanakawin ang Great pyramid ng Giza. Nang malaman ni Gru ang pakana ni Vector, nagplano sya ng mas matinding pagnanakaw upang paliitin at kunin ang buwan ng mundo. Ito ay ang unang tampok na CGI na ginawa sa pamamagitan ng Universal, sa pakikipag-ugnayan nito sa Illumination Entertainment division. Ganap itong ginawang animado sa French Studio Mac Guff sa Paris, France. Ito ang unang tampok na pelikula ng Illumination Entertainment Ang pelikula ay nakakuha ng positibong pananaw mula sa mga kritiko, at kumita ng higit sa $ 251 milyon sa US, laban sa isang badyet ng $ 69 milyon. Ang karugtong na bahagi, Despicable Me 2 ay naka-set na ilabas sa 3 Hulyo 2013. ==Buod== Si Gru (Steve Carell) ay isang kontrabida, ang kaniyang bahay ay nagsisilbing isang pantakip para sa isang ilalim pugad ng kaniyang kasamaan kung saan siya, ang kanyang kasosyo, si Dr Nefario (Russell Brand), at libo-libong maliliit na dilaw na tagasunod ay nagpaplano ng kanilang mga kasuklam-suklam na gawain. Ang pagmamataas ni Gru ay nasugatan nang ang isang hindi kilalang kontrabida ay nagnakaw ng Great pyramid ng Giza bago siya. Siya ay nagpasiya na na paliitin at nakawin ang buwan ng mundo, ang isang ideya na siya ay nagkaroon simula pagkabata kung saan ay palaging hindi sinasang-ayunan ng kaniyang ina (Julie Andrews). Ang plano, kabilang ang isang [[sasakyang panghimpapawid]], ay masyadong mahal, kaya si Gru ay nangutang mula sa Bangko ng kasamaan. Ang presidente ng banko, Mr. Perkins (Willl Arnett), ay humanga sa kaniyang plano ngunit magbibigay lamang ng pera kung makukuha ni Gru ang baril na pampaliit. Si Gru at ang kanyang mga alagad ay madaling nanakaw ang baril na pampaliit mula sa isang lihim na lugar sa Asya, ngunit ito ay ninakaw rin mula sa kanila nang isang kontrabida, si Vector (Jason Segel), na noon ay responsable din para sa pagnanakaw ng Pyramid.Sinubukan ni Gru ang maraming paraan upang makapasok sa lugar ni Vector ngunit hindi nagtagumpay, ngunit nakita nya ang tatlong mga ulilang batang babae na sina Margo (Miranda Cosgrove), Edith (Dana Gaier), at Agnes (Elsie Fisher), na madaling makapasok sa lugar ni Vector para magtinda ng tinapay. Pineke ni Gru ang kaniyang mga papeles upang maampon ang mga batang babae mula sa Tahanan para sa mga batang babae ni Miss Hattie (Kristen Wiig) , sa pagpaplano sa paggamit sa mga ito upang makalusot sa lugar ni Vector. Gayunpaman, si Gru ay nahirapan sa pag-aalaga sa kanila dahil sa kanilang pag-aaral ng sayaw na ballet at dahil hindi sya sang-ayon maging magulang ng mga ito. Sa kalaunan, si Gru at ang mga batang babae ay nagtagumpay sa pagkuha ng baril na pampaliit. Ang mga batang babae ay nagmungkahi ng isang araw sa liwasang panlibangan upang magdiwang, si Gru ay sumang-ayon, sa paniniwalang maiiwan nya ang mga bata doon. Sa kanyang pagkagulat, lalo siyang napalapit sa mga bata sa kabuuan ng araw, at iniuwi niya rin ang mga ito pauwi sa bahay niya. Sa kalaunan, si Gru ay nagbalik sa banko ng kasamaan para sa kanyang utang, ngunit tinanggihan siya muli ni Perkins, sa pagsasabi na mas interesado pa sila sa mas batang kontrabida, tulad ng kanyang anak na lalaki na si Vector, na kumpletuhin ang pagnanakaw. Habang si Gru ay nasa malungkot na kalagayan sa bahay, ang mga batang babae ay nag-aalok ng mga nilalaman ng kanilang alkansya upang pondohan ang kaniyang plano. Si Gru ay inspirado, at nagsakripisyo ng mga bahagi ng kanyang lugar upang magawa ang sasakyang panghimpapawid. Si Gru ay nagplanong nakawin ang buwan kapag ito ay pinakamalapit sa mundo, ngunit ito ay ang parehong araw na ng pagsayaw ng mga batang babae sa kanilang paaralan. Si Gru ay naguluhan, at nakita ni Dr Nefario na nakakasagabal ito sa plano, laya inayos nya ang lahat upang bumalik na ang mga batang babae sa bahay ampunan. Si Gru ay nagpatuloy sa kanyang plano upang nakawin ang buwan, at siya ay nagtagumpay na paliitin ito na kasinglaki ng kanyang kamay. Hindi niya alam na natuklasan ni Dr. Nefario na ang mga epekto ng baril na pampaliit ay mabilis na nawawala. Napagtanto ni Gru na maaari pa siyang umabot sa pagtatanghal ng mga batang babae, ngunit siya ay nahuli na dahil nakuha na ni Vector ang mga bata, at ibabalik lamang niya ito kapalit ng buwan. Pumayag si Gru na ipagpalit ang buwan para sa mga batang babae ngunit hindi tumupad si Vector dahil umalis sya kasama ang mga bata. Nang magsimula na ang buwan na bumalik sa dati nitong anyo sa sasakyang panghimpapawid ni Vector, si Dr. Nefario, at ang mga alagad ni Gru ay dumating upang iligtas ang mga batang babae at bago masira ng buwan ang sasakyan ni Vector at bumalik na ito sa kalawakan. Vector ay nakulong sa buwan habang ito ay lumalaki. Sa kinalaunan, inampon ulit ni Gru ang mga bata at itinuring niya itong kaniyang pamilya at nagsulat siya ng libro mula sa kaniyang karanasan at binasa niya ito bago matulog ang mga bata. Niyakap ni Margo si Gru, at sinabi niya na mahal niya ito, at niyakap din siya ni Gru at sinabing mahal niya rin ito. Ang mga batang babae ay nagtanghal ng baley resaytal para kay Gru, kanyang ina, kay Dr Nefario, at ang mga alagad, at nagtapos ang pelikula na lahat sila ay sumasayaw sa awit na "You Should Be Dancing". ==Mga tauhan== * Steve Carell bilang Gru, ang pangunahing kalaban at ang dating nangungunang kontrabida sa mundo. Siya ay nagnanais na paliitin at nakawin ang buwan upang makakuha ng katayuan at pagtanggap mula sa kanyang ina. * Jason Segel bilang Victor "Vector" Perkins, ang pangunahing kalaban at pinakabagong pangunahing kontrabida sa mundo matapos ng kanyang pagnanakaw sa dakilang pyramid ng Giza. Siya ay lumilikha ng mga armas gamit ang mga nilalang sa dagat. * Russell Brand bilang Dr. Nefario, ang nakakatanda kay Gru, may kapansanan sa pandinig at mabuting kaibigan. * Julie Andrews bilang Marlena, ina ni Gru. * Will Arnett bilang Mr Perkins, ang president ng banko ng kasamaan at ama ni Vector. * Kristen Wiig bilang Miss Hattie, ang maybahay ng isang lokal na bahay ampunan. * Miranda Cosgrove bilang Margo, ang pinakamatanda sa tatlong batang babae. Siya ay isang nakatatandang kapatid kina Agnes at Edith, nakasalamin, at kalaunan ay itinuring si Gru bilang kanyang ama pagkatapos ang nag-aalinlangan nito noong una. * Dana Gaier bilang Edith, ang gitnang babae sa grupo. Siya ay parang lalaki kung gumalaw ngunit mahilig sa kulay rosas. * Elsie Fisher bilang Agnes, ang bunsong babae. Siya ay mahilig sa mga kabayong may sungay at mahal niya si Gru halos agad-agad. * Pierre Coffin bilang Tim, Bob, Mark, Phil, at Stuart, limang alagad ni Gru. * Chris Renaud bilang Dave, isa sa alagad ni Gru. * Jemaine Clement bilang Jerry, isa sa alagad ni Gru. * Ang Jack McBrayer bilang ama ng turista at tagagawa ng tinapay sa karnibal. * Ken Jeong bilang tagapagsalita sa isang palabas sa telebisyon. * Danny McBride bilang Fred McDade, ang kapitbahay ni Gru. * Mindy Kaling bilang ina ng turista. * Rob ang Huebel bilang Anchorman at tagabalita. * Ken Daurio bilang Egyptian na taga bantay. == Marketing == NBC (na kung saan ay pag-aari ng Universal) ay nagkaroon ng matinding pagsasapubliko ng kanilang kampanya hanggang sa paglabas ng pelikula. Ang mga paunang pagpapasilip ng pelikula ay ipinapakita sa mga kabanata ng The Biggest Loser. Ang Despicable Me ay naitampok rin sa Last Comic Standing nang si Gru ay dumating sa awdisyon. Ang mga kainan ng IHOP ay nagkaroon ng tatlong pagkain sa kanilang talaan, agahan para sa mga bata, at inumin na may pangalan na "minion". Ang AirheadsCandy ay naglabas ng pakete ng mga ang mga nagsiganap at may isang kodigo para sa Despicable Me na laro sa kompyuter Ang Best Buy ay naglabas rin ng isang libreng Smartphone application na tinatawag na "Movie Mode" na isinasalin kung ano ang Minions ay sinasabi habang ang dulo ng mga credits. May mga espesyal na nilalaman ang laro na ito kapag nabuksan pagkatapos mapanood ang pelikulo. == Mga libro == Noong Mayo 2010, tatlong libro na may kaugnayan sa pelikula ay nailimbag na, pati na rin ang mga libro na tampok sa pelikula. Ang una, ang My Dad the Super Villain (ISBN 0316083828), ay minarkahan bilang isang libro para sa bata na wala pa sa elementarya. Ang ikalawa, Despicable Me: Ang Junior na nobela (ISBN 0316083801), ay minarkahan bilang isang Junior Reader para sa mga edad 8 hanggang 12. Ang ikatlo, Despicable Me: The World's Greatest Villain (ISBN 0316083771), ay minarkahan para sa mga edad 3-6 taon. Ang libro na Sleepy Kittens (ISBN 031608381X) ay isinulat sa pamamagitan nina Cinco Paul at Ken Daurio at mga larawan na inilathala ni Paul. Larong video Ang isang video game na may pamagat na Despicable Me: Ang laro ay inilabas para sa PlayStation 2, [[PlayStation Portable]] at Wii. Ang isang bersyon ng Nintendo DS ay inilabas sa ilalim ng pangalan ng Dispicable Me:Minion Mayhem. Ang Namco din ay naglabas ng isang bersyon para sa iPhone at iPad platform na pinamagatang Dispicable Me: Minion Mania, na binuo ng Anino Games Home media. == Home media == Ang Dispicable Me ay inilabas sa DVD, Blu-ray, at Blu-ray 3D nuong 14 Disyembre 2010. Inilabas ang laro kasama ng tatlong bagong mga maikling pelikula, na may pamagat na Home Makeover, Orientation Day at Banana. Gayundin, ang ang website MinionMadness ay inilunsad upang itaguyod ang release ng Home Media. == Kritikal na pagtugon == Ang pelikula ay natanggap ng positibong pagsusri mula sa mga kritiko. Rotten Tomatoes, isang website para sa mga sinuring pelikula, ay nagsaad na ang 81% ng mga kritiko ay binigyan ng magandang marka ang pelikula batay sa 185 na mga tugon, na may isang pamantayang iskor na 6.8/10. Ang kabuuang tugon ay: "Ang mabigatang paghiram (at pagsusuri) mula sa Pixar at Looney Toons, ang Despicable Me ay kahanga-hangang malalahanin, pampamilyang handog na may iba pang tinatagong surpresa" . Sa mga "Kataas-taasang kritiko", na binubuo ng mga kritiko mula sa mga sikat na dyaryo at iba pang mga pahayagan, ang pelikula ay humahawak ng isang pang-aprubang marka ng 88% batay sa 32 na review. Ang Metacritic, isa pang website ng mga pinagsama-samang pagsusuri, ay nagbigay ng 72% na putos sa pelikula, na batay sa 34 na mga tugon mula sa mga kritikong mainstream. Binigyang puri ni Roger Ebert ng Chicago Sun-Times ang pelikula, at binigyang-gantimpala ito ng tatlong bituin sa posibleng apat. Iba pang mga positibong tugon ay galing kay Michael Phillips ng Chicago Tribune at Peter Travers ng Rolling Stone. Sa kaibahan, si A.O. Scott ng The New York Times ay nagbigay ng negatibong marka sa pelikula, at isinaad na " While there's nothing worth despising, there's not much to remember either”. Eto naman ang sinabi ni Mick LaSalle ng San Francisco Chronicle: ''There's nothing in this to engage an audience. Obviously, no one cares if this guy gets to remain as the world's top bad guy. Nor is this situation inherently amusing in a character way or even interesting in a satirical or sardonic way. There is simply nothing here, except a pretext for lots of labored, slapstick spy-versus-spy type shenanigans between the two "villains." Twenty minutes into "Despicable Me," nothing has happened. '' Nakatanggap ang pelikula ng mga nominasyon para sa Pinakamahusay na Animated Feature Film sa ika-68 na Golden Globe Awards at ang BAFTA Award para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon sa ika-64 na BAFTA Awards. Nanalo din ito ng isang 2011 Kids Choice Awards para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon. Binigyang puri ni Roger Ebert ng Chicago Sun-Times ang pelikula, at binigyang-gantimpala ito ng tatlong bituin sa posibleng apat. Iba pang mga positibong tugon ay galing kay Michael Phillips ng Chicago Tribune at Peter Travers ng Rolling Stone. Sa kaibahan, si A.O. Scott ng The New York Times ay nagbigay ng negatibong marka sa pelikula, at isinaad na " While there's nothing worth despising, there's not much to remember either”. Eto naman ang sinabi ni Mick LaSalle ng San Francisco Chronicle: ''There's nothing in this to engage an audience. Obviously, no one cares if this guy gets to remain as the world's top bad guy. Nor is this situation inherently amusing in a character way or even interesting in a satirical or sardonic way. There is simply nothing here, except a pretext for lots of labored, slapstick spy-versus-spy type shenanigans between the two "villains." Twenty minutes into "Despicable Me," nothing has happened. '' Nakatanggap ang pelikula ng mga nominasyon para sa Pinakamahusay na Animated Feature Film sa ika-68 na Golden Globe Awards at ang BAFTA Award para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon sa ika-64 na BAFTA Awards. Nanalo din ito ng isang 2011 Kids Choice Awards para sa pinakamahusay na pelikulang animasyon. == Pagganap sa takilya == Sa paglabas nito noong sa 9 Hulyo 2010, sa Estados Unidos, Ang Despicable Me ay natakda agad bilang numero uno sa takilya at nakaipon sila ng $ 56,300,000. Dahil dito, ang pelikula ay nakilala bilang ikatlo sa pinakmataas na naipon sa unang bukas nito para sa isang animated film sa taong 2010, kasunod lang sa [[Toy Story]] 3 at Shrek Forever After. [34] Sa ikalawang linggo nito, bumaba ng 42% ang pelikula sa ikalawang puwesto kasunod ng Inception na nakaipon ng $ 32,800,000. Bumaba ulit ng 27% sa ikatlong linggo ang pelikula at nagtapos na ito sa ikatlong pwesto na may talang $ 23,800,000 na ipon. Noong 5 Agosto 2010, lumagpas ito sa markahang $ 200 milyong naipon, at ito’y nakilala bilang unang pelikula na gawa ng Universal na nakaabot sa ganitong milyahe, mula nang nagawa ito ng pelikulang Bourne Ultimatum noong 2007. Sa linggong nagtagal mula Setyembre 3 hanggang 5, 2010, nilampasan nito ang Shrek Forever After para maging pangalawa sa pinakamataas sa kabuuang naipon para sa isang animated film ng 2010 sa Estados Unidos at Canada, sumusunod sa Toy Story 3. Ito din ang pinakamataas sa kabuuang naipon para sa isang non-DreamWorks/non-Disney • Pixar animated film sa lahat ng oras sa mga teritoryong ito. Ang pelikula ay nakaipon ng $ 251,513,985 sa Estados Unidos at Canada pati na rin sa ibang bansa na ma tinatayang $ 290,500,000. Lahat lahat, ang pelikula ay may kabuuang $ 543,010,705, kontra sa $ 69 milyon nitong produksiyon na badyet. Ang pelikulang ito ay naitala din na ikaanim sa pinakamataas sa kabuuang naipon ng Universal (hindi binago para sa pagpintog) at ang ikasampung pinakamataas sa kabuuang naipon para sa isang animated feature sa lahat ng oras sa North America.Kung ipapanggkat sa kabuuang mundo ang kita, ito ay ang ikaanim na pinakamalaking pelikula ng Universal Studios, ang ika-apat na-pinakamalaking pelikulang animasyon ng 2010 kasunod sa Toy Story 3, Shrek Forever After at Tangled, ika-16 na pinakamalaking animated film ng lahat ng oras at ang ika-9 na pinakamataas sa kabuuang naipon ng 2010. == Karugtong == Ayon kay Chris Meledandri, nasa proseso na ang paggawa ng karugtong nito. Ito ay pansamantalang itinakda na ipapalabas sa 3 Hulyo 2013. Isinaad ni Miranda Cosgrove sa kanyang opisyal na Facebook at Twitter page noong 14 Oktubre 2011 na nagsisimula na ang produksiyon. Noong Pebrero 2012, iniulat na si Al Pacino ay sumali sa mga tauhan at binigyang boses niya ang kontrabida na si Gru. Ang mga direktor ng unang pelikula na sina Pierre Coffin at Chris Renaud ay babalik din sa ikalawang parte ng pelikula. Noong 1 Marso 2012, inilabas sa iTunes ang isang maagang pampasabik na trailer ng pelikula at itampok dito ang mga minions na inaawit ang "Barbara Ann" ng Beach Boys. Ang trailer ay nakarugtong din sa Ang Lorax, gawa din ng Illumination Entertainment, kung saan ipinalabas ito sa mga sinehan noong 2 Marso 2012. == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Mga pelikula ng 2010]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] 0enifq8znh3tpi2l70kwzxvt4jkeze7 0 183721 2219225 2212333 2026-08-05T13:51:14Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219225 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:TelephoneHelloNellie.jpg | thumb | right | alt=TelephoneHelloNallie | TelephoneHelloNallie]]Ang '''malaswang usapan''' ay isang pamamaraan ng paggamit ng mga salitang nakakalikha ng mga malilinaw na imahe at ito'y nakakapagpatindi ng seksuwal na kasiyahan tuwing o bago ang [[pagtatalik]]. Kadalasan, ito'y bahagi ng [[laro bago magtalik]]. Ang mga pamamaraang gaya ng seksuwal na paglalarawan, [[katatawanang seksuwal]], seksuwal na utos at bastos na mga salita ay kabilang sa malalaswang usapan. Maaari itong ibulong sa tainga ng kasintahan, o sa telepono, o sa mensaheng ipinadadala gamit ang cell phone. Kapag ang magkarelasyon ay malayo sa isa’t-isa at imposibleng magkaroon ng pagkakataon upang sila’y makapagtalik o magkaroon ng kahit anong pisikal na paglalapit, ang malalaswang usapan ay maaaring maging importanteng aspeto ng [[Cybersex|birtwal na pagtatalik]], partikular na ang pagtatalik gamit ang telepono o ang internet. Ang malaswang usapan ay natural na mas higit na sekswal kaysa sa usapan pagkatapos ng pagtatalik (pillow talks) kaya mas mainap na mauna ito bago ang aktwal na pagtatalik. Ang pakikipag-usap tungkol sa seks kasama ang ka-''sex'' bago ang pagtatalik ay nakabubuti upang mas mapasarap at mas maging [[Ligtas na pagtatalik|ligtas ang pagtatalik]]<ref name=safe>{{cite web|url=http://www.smartersex.org/safe_sex/safe_sex.asp|title=In a list of 10 safe sex tips, communication is no. 1.|accessdate=2007-05-07|archive-date=2007-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519163813/http://www.smartersex.org/safe_sex/safe_sex.asp|url-status=dead}}</ref> ayon sa mga tagapagturo ng seks. ==Tingnan din== *[[Erotolalia]] *[[Pagtatalik na walang pagpapasok]] *[[Off-color humor]] *[[Obscene phone call]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing na panlabas== *[http://sexuality.about.com/od/talkingwithpartners/ht/dirtytalk.htm How to talk dirty at About:sexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712173542/http://sexuality.about.com/od/talkingwithpartners/ht/dirtytalk.htm |date=2017-07-12 }} *[https://web.archive.org/web/20100112072939/http://www.bbc.co.uk/health/conditions/mental_health/support_sexual.shtml Sexual communication at BBC Health] {{sex}} [[Mga Kategorya:Mga gawaing seksuwal]] {{usbong|Seksuwalidad}} ha82ggynufl8lq3p0xvut7p2mpoah75 10 185401 2219360 1086257 2026-08-06T07:46:51Z KyutKoTalaga 152379 2219360 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- ### 1 ### -->{{r/ref|{{{name1|{{{name|{{{n1|{{{n|{{{1|}}}}}}}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction1|{{{direction|{{{dir1|{{{dir|}}}}}}}}}}}} |page{{#if:{{{page1|{{{page|{{{p1|{{{1p|{{{p|}}}}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{page1|{{{page|{{{p1|{{{1p|{{{p|}}}}}}}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages1|{{{pages|{{{pp1|{{{1pp|{{{pp|}}}}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages1|{{{pages|{{{pp1|{{{1pp|{{{pp|}}}}}}}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location1|{{{location|{{{loc1|{{{1loc|{{{loc|{{{at1|{{{at|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location1|{{{location|{{{loc1|{{{1loc|{{{loc|{{{at1|{{{at|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page1|{{{quotation-page|{{{quote-page1|{{{quote-page|{{{qp1|{{{qp|}}}}}}}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page1|{{{quotation-page|{{{quote-page1|{{{quote-page|{{{qp1|{{{qp|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages1|{{{quotation-pages|{{{quote-pages1|{{{quote-pages|{{{qpp1|{{{qpp|}}}}}}}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages1|{{{quotation-pages|{{{quote-pages1|{{{quote-pages|{{{qpp1|{{{qpp|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location1|{{{quotation-location|{{{quote-location1|{{{quote-location|{{{quote-loc1|{{{quote-loc|{{{quote-at1|{{{quote-at|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location1|{{{quotation-location|{{{quote-location1|{{{quote-location|{{{quote-loc1|{{{quote-loc|{{{quote-at1|{{{quote-at|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation1|{{{quotation|{{{quote1|{{{quote|{{{q1|{{{q|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |language={{{quotation-language1|{{{quotation-language|{{{quote-language1|{{{quote-language|{{{quotation-lang1|{{{quotation-lang|{{{quote-lang1|{{{quote-lang|{{{ql1|{{{ql|{{{language1|{{{language|{{{lang1|{{{language|{{{l1|{{{l|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation1|{{{translation-quotation|{{{trans-quotation1|{{{trans-quotation|{{{translation-quote1|{{{translation-quote|{{{trans-quote1|{{{trans-quote|{{{tq1|{{{tq|{{{translation1|{{{translation|{{{trans1|{{{trans|{{{t1|{{{t|{{{xlat1|{{{xlat|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite1|{{{quotation-cite|{{{quote-cite1|{{{quote-cite|{{{qc1|{{{qc|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |reference={{{reference1|{{{references|{{{reference|{{{notes|{{{note|{{{content|{{{text|{{{refn1|{{{refn|{{{refs|{{{r1|{{{r|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |annotation={{{annotation1|{{{annotation|{{{annot1|{{{annot|{{{a1|{{{a|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript|{{{postscript1|{{{ps|{{{ps1|{{{1ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section1|{{{section|{{{sec1|{{{sec|{{{s1|{{{s|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason1|{{{needed-reason|{{{needed1|{{{needed|{{{reason|}}}}}}}}}}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref1|{{{1ref|{{{ref|{{{id1|{{{id|}}}}}}}}}}}}}}} |link-id={{{link-id1|{{{link-id|}}}}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 2 ### -->{{#if:{{{name2|{{{n2|{{{2|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name2|{{{n2|{{{2|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction2|{{{dir2|}}}}}} |page{{#if:{{{page2|{{{p2|{{{2p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page2|{{{p2|{{{2p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages2|{{{pp2|{{{2pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages2|{{{pp2|{{{2pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location2|{{{loc2|{{{2loc|{{{at2|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location2|{{{loc2|{{{2loc|{{{at2|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page2|{{{quote-page2|{{{qp2|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page2|{{{quote-page2|{{{qp2|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages2|{{{quote-pages2|{{{qpp2|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages2|{{{quote-pages2|{{{qpp2|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location2|{{{quote-location2|{{{quote-loc2|{{{quote-at2|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location2|{{{quote-location2|{{{quote-loc2|{{{quote-at2|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation2|{{{quote2|{{{q2|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language2|{{{quote-language2|{{{quotation-lang2|{{{quote-lang2|{{{ql2|{{{language2|{{{lang2|{{{l2|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation2|{{{trans-quotation2|{{{translation-quote2|{{{trans-quote2|{{{tq2|{{{translation2|{{{trans2|{{{t2|{{{xlat2|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite2|{{{quote-cite2|{{{qc2|}}}}}}}}} |reference={{{reference2|{{{refn2|{{{r2|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation2|{{{annot2|{{{a2|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript2|{{{ps2|{{{2ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section2||{{{sec2|{{{s2|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason2|{{{needed2|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref2|{{{2ref|{{{id2|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id2|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 3 ### -->{{#if:{{{name3|{{{n3|{{{3|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name3|{{{n3|{{{3|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction3|{{{dir3|}}}}}} |page{{#if:{{{page3|{{{p3|{{{3p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page3|{{{p3|{{{3p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages3|{{{pp3|{{{3pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages3|{{{pp3|{{{3pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location3|{{{loc3|{{{3loc|{{{at3|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location3|{{{loc3|{{{3loc|{{{at3|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page3|{{{quote-page3|{{{qp3|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page3|{{{quote-page3|{{{qp3|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages3|{{{quote-pages3|{{{qpp3|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages3|{{{quote-pages3|{{{qpp3|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location3|{{{quote-location3|{{{quote-loc3|{{{quote-at3|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location3|{{{quote-location3|{{{quote-loc3|{{{quote-at3|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation3|{{{quote3|{{{q3|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language3|{{{quote-language3|{{{quotation-lang3|{{{quote-lang3|{{{ql3|{{{language3|{{{lang3|{{{l3|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation3|{{{trans-quotation3|{{{translation-quote3|{{{trans-quote3|{{{tq3|{{{translation3|{{{trans3|{{{t3|{{{xlat3|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite3|{{{quote-cite3|{{{qc3|}}}}}}}}} |reference={{{reference3|{{{refn3|{{{r3|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation3|{{{annot3|{{{a3|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript3|{{{ps3|{{{3ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section3||{{{sec3|{{{s3|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason3|{{{needed3|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref3|{{{3ref|{{{id3|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id3|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 4 ### -->{{#if:{{{name4|{{{n4|{{{4|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name4|{{{n4|{{{4|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction4|{{{dir4|}}}}}} |page{{#if:{{{page4|{{{p4|{{{4p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page4|{{{p4|{{{4p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages4|{{{pp4|{{{4pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages4|{{{pp4|{{{4pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location4|{{{loc4|{{{4loc|{{{at4|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location4|{{{loc4|{{{4loc|{{{at4|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page4|{{{quote-page4|{{{qp4|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page4|{{{quote-page4|{{{qp4|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages4|{{{quote-pages4|{{{qpp4|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages4|{{{quote-pages4|{{{qpp4|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location4|{{{quote-location4|{{{quote-loc4|{{{quote-at4|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location4|{{{quote-location4|{{{quote-loc4|{{{quote-at4|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation4|{{{quote4|{{{q4|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language4|{{{quote-language4|{{{quotation-lang4|{{{quote-lang4|{{{ql4|{{{language4|{{{lang4|{{{l4|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation4|{{{trans-quotation4|{{{translation-quote4|{{{trans-quote4|{{{tq4|{{{translation4|{{{trans4|{{{t4|{{{xlat4|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite4|{{{quote-cite4|{{{qc4|}}}}}}}}} |reference={{{reference4|{{{refn4|{{{r4|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation4|{{{annot4|{{{a4|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript4|{{{ps4|{{{4ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section4||{{{sec4|{{{s4|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason4|{{{needed4|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref4|{{{4ref|{{{id4|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id4|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 5 ### -->{{#if:{{{name5|{{{n5|{{{5|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name5|{{{n5|{{{5|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction5|{{{dir5|}}}}}} |page{{#if:{{{page5|{{{p5|{{{5p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page5|{{{p5|{{{5p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages5|{{{pp5|{{{5pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages5|{{{pp5|{{{5pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location5|{{{loc5|{{{5loc|{{{at5|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location5|{{{loc5|{{{5loc|{{{at5|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page5|{{{quote-page5|{{{qp5|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page5|{{{quote-page5|{{{qp5|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages5|{{{quote-pages5|{{{qpp5|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages5|{{{quote-pages5|{{{qpp5|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location5|{{{quote-location5|{{{quote-loc5|{{{quote-at5|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location5|{{{quote-location5|{{{quote-loc5|{{{quote-at5|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation5|{{{quote5|{{{q5|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language5|{{{quote-language5|{{{quotation-lang5|{{{quote-lang5|{{{ql5|{{{language5|{{{lang5|{{{l5|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation5|{{{trans-quotation5|{{{translation-quote5|{{{trans-quote5|{{{tq5|{{{translation5|{{{trans5|{{{t5|{{{xlat5|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite5|{{{quote-cite5|{{{qc5|}}}}}}}}} |reference={{{reference5|{{{refn5|{{{r5|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation5|{{{annot5|{{{a5|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript5|{{{ps5|{{{5ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section5||{{{sec5|{{{s5|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason5|{{{needed5|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref5|{{{5ref|{{{id5|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id5|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 6 ### -->{{#if:{{{name6|{{{n6|{{{6|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name6|{{{n6|{{{6|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction6|{{{dir6|}}}}}} |page{{#if:{{{page6|{{{p6|{{{6p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page6|{{{p6|{{{6p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages6|{{{pp6|{{{6pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages6|{{{pp6|{{{6pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location6|{{{loc6|{{{6loc|{{{at6|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location6|{{{loc6|{{{6loc|{{{at6|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page6|{{{quote-page6|{{{qp6|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page6|{{{quote-page6|{{{qp6|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages6|{{{quote-pages6|{{{qpp6|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages6|{{{quote-pages6|{{{qpp6|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location6|{{{quote-location6|{{{quote-loc6|{{{quote-at6|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location6|{{{quote-location6|{{{quote-loc6|{{{quote-at6|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation6|{{{quote6|{{{q6|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language6|{{{quote-language6|{{{quotation-lang6|{{{quote-lang6|{{{ql6|{{{language6|{{{lang6|{{{l6|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation6|{{{trans-quotation6|{{{translation-quote6|{{{trans-quote6|{{{tq6|{{{translation6|{{{trans6|{{{t6|{{{xlat6|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite6|{{{quote-cite6|{{{qc6|}}}}}}}}} |reference={{{reference6|{{{refn6|{{{r6|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation6|{{{annot6|{{{a6|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript6|{{{ps6|{{{6ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section6||{{{sec6|{{{s6|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason6|{{{needed6|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref6|{{{6ref|{{{id6|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id6|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 7 ### -->{{#if:{{{name7|{{{n7|{{{7|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name7|{{{n7|{{{7|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction7|{{{dir7|}}}}}} |page{{#if:{{{page7|{{{p7|{{{7p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page7|{{{p7|{{{7p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages7|{{{pp7|{{{7pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages7|{{{pp7|{{{7pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location7|{{{loc7|{{{7loc|{{{at7|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location7|{{{loc7|{{{loc7|{{{at7|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page7|{{{quote-page7|{{{qp7|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page7|{{{quote-page7|{{{qp7|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages7|{{{quote-pages7|{{{qpp7|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages7|{{{quote-pages7|{{{qpp7|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location7|{{{quote-location7|{{{quote-loc7|{{{quote-at7|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location7|{{{quote-location7|{{{quote-loc7|{{{quote-at7|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation7|{{{quote7|{{{q7|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language7|{{{quote-language7|{{{quotation-lang7|{{{quote-lang7|{{{ql7|{{{language7|{{{lang7|{{{l7|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation7|{{{trans-quotation7|{{{translation-quote7|{{{trans-quote7|{{{tq7|{{{translation7|{{{trans7|{{{t7|{{{xlat7|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite7|{{{quote-cite7|{{{qc7|}}}}}}}}} |reference={{{reference7|{{{refn7|{{{r7|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation7|{{{annot7|{{{a7|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript7|{{{ps7|{{{7ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section7||{{{sec7|{{{s7|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason7|{{{needed7|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref7|{{{7ref|{{{id7|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id7|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 8 ### -->{{#if:{{{name8|{{{n8|{{{8|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name8|{{{n8|{{{8|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction8|{{{dir8|}}}}}} |page{{#if:{{{page8|{{{p8|{{{8p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page8|{{{p8|{{{8p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages8|{{{pp8|{{{8pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages8|{{{pp8|{{{8pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location8|{{{loc8|{{{8loc|{{{at8|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location8|{{{loc8|{{{8loc|{{{at8|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page8|{{{quote-page8|{{{qp8|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page8|{{{quote-page8|{{{qp8|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages8|{{{quote-pages8|{{{qpp8|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages8|{{{quote-pages8|{{{qpp8|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location8|{{{quote-location8|{{{quote-loc8|{{{quote-at8|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location8|{{{quote-location8|{{{quote-loc8|{{{quote-at8|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation8|{{{quote8|{{{q8|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language8|{{{quote-language8|{{{quotation-lang8|{{{quote-lang8|{{{ql8|{{{language8|{{{lang8|{{{l8|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation8|{{{trans-quotation8|{{{translation-quote8|{{{trans-quote8|{{{tq8|{{{translation8|{{{trans8|{{{t8|{{{xlat8|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite8|{{{quote-cite8|{{{qc8|}}}}}}}}} |reference={{{reference8|{{{refn8|{{{r8|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation8|{{{annot8|{{{a8|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript8|{{{ps8|{{{8ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section8||{{{sec8|{{{s8|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason8|{{{needed8|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref8|{{{8ref|{{{id8|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id8|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### 9 ### -->{{#if:{{{name9|{{{n9|{{{9|}}}}}}}}}|{{r/ref|{{{name9|{{{n9|{{{9|}}}}}}}}}|{{{group|{{{grp|{{{g|}}}}}}}}}|direction={{{direction9|{{{dir9|}}}}}} |page{{#if:{{{page9|{{{p9|{{{9p|}}}}}}}}}||NULL}}={{{page9|{{{p9|{{{9p|}}}}}}}}} |pages{{#if:{{{pages9|{{{pp9|{{{9pp|}}}}}}}}}||NULL}}={{{pages9|{{{pp9|{{{9pp|}}}}}}}}} |location{{#if:{{{location9|{{{loc9|{{{9loc|{{{at9|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{location9|{{{loc9|{{{9loc|{{{at9|}}}}}}}}}}}} |quote-page{{#if:{{{quotation-page9|{{{quote-page9|{{{qp9|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-page9|{{{quote-page9|{{{qp9|}}}}}}}}} |quote-pages{{#if:{{{quotation-pages9|{{{quote-pages9|{{{qpp9|}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-pages9|{{{quote-pages9|{{{qpp9|}}}}}}}}} |quote-location{{#if:{{{quotation-location9|{{{quote-location9|{{{quote-loc9|{{{quote-at9|}}}}}}}}}}}}||NULL}}={{{quotation-location9|{{{quote-location9|{{{quote-loc9|{{{quote-at9|}}}}}}}}}}}} |quote={{{quotation9|{{{quote9|{{{q9|}}}}}}}}} |language={{{quotation-language9|{{{quote-language9|{{{quotation-lang9|{{{quote-lang9|{{{ql9|{{{language9|{{{lang9|{{{l9|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |translation={{{translation-quotation9|{{{trans-quotation9|{{{translation-quote9|{{{trans-quote9|{{{tq9|{{{translation9|{{{trans9|{{{t9|{{{xlat9|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |quote-cite={{{quotation-cite9|{{{quote-cite9|{{{qc9|}}}}}}}}} |reference={{{reference9|{{{refn9|{{{r9|}}}}}}}}} |annotation={{{annotation9|{{{annot9|{{{a9|}}}}}}}}} |leadin={{{leadin|}}} |postscript={{{postscript9|{{{ps9|{{{9ps|{{{postscript|{{{ps|}}}}}}}}}}}}}}} |section={{{section9||{{{sec9|{{{s9|}}}}}}}}} |needed-reason={{{needed-reason9|{{{needed9|}}}}}} |needed-date={{{needed-date|{{{date|}}}}}} |wrap={{{wrap|}}} |no-pp={{{no-pp|{{{nopp|}}}}}} |style={{{style|}}} |content-id={{{ref9|{{{9ref|{{{id9|}}}}}}}}} |link-id={{{link-id9|}}} |debug={{{debug|}}}}}<!-- ### Error handling ### -->{{#if:{{{name10|{{{n10|{{{10|}}}}}}}}}|<sup class="error" style="font-size:0.9em; line-height:0;">The template only supports up to 9 references.</sup> <!-- -->}}}}}}}}}}}}}}}}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> jdls1u6fnd1kvoatt25nbbpw1jk5d4j 0 189267 2219213 2213536 2026-08-05T13:29:47Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219213 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Republic_Biscuit_Corporation_(Rebisco)_logo.png | thumb | right | alt=Opisyal na logo ng Republic Biscuit Corporation | Opisyal na logo ng Republic Biscuit Corporation]]Ang '''Republic Biscuit Corporation''' o '''Rebisco''' ay isang kumpanya ng pagkain sa [[Pilipinas]]. Ito ay itinatag noong 1963, na itinatag sa pamamagitan ni Jacinto Ng. Henerasyon ng mga Pilipino ay tinatangkilik pangunahing Rebisco portfolio ng mga biskwit at ngayon ang malawak na hanay ng mga pagkain ng meryenda. ==Kasaysayan== Ang Rebisco ay nagsimula noong 1963 bilang England Biscuit Factory sa paggawa ng mga biskwit mula sa isang maliit arkilahin pangalawang-kamay factory sa San Juan at gamit lang ang isang USD5, 000 sa start-up (humigit-kumulang P15, 000 sa P20, 000). Ang kumpanya ay kalaunan ay inilipat ng factory ng San Juan at inilipat sa isang bagong pabrika sa Novaliches Quezon City. Ito 1972, England biskwit Factory pangalan ng Republika biskwit Corporation at pinagtibay ng isang bagong larawan. Sa pamamagitan ng mga taon, ang Rebisco maglagay ng ilang mga kumpanya upang dominahin ang iba pang mga segment ng merkado: JBC Food Corporation Noong 1989, Suncrest Pagkain isinama noong 1995, Multirich Corporation noong 1999, karumkan Pagkain inkorporada noong 2000. Noong 2003, nakuha ng mga Produkto ng Storck isinama at pangalan ng ito bilang SPI Corporation. Noong 1972, nakuha ng isang bagong imahe at pangalan, pagiging ang Republic biskwit Corporation (Rebisco) na alam namin ngayon. Sa nito lumalagong malawak na pamamahagi ng network, pananaliksik sa merkado, at teknolohiya at pagbuo ng produkto, Rebisco madaling nakaposisyon ang sarili bilang isa sa mga pangunahing player sa meryenda pagkain industry.From pangunahing portfolio ng mga biskwit tulad ng sa sikat at pangunguna Rebisco sandwich kraker na henerasyon ng mga Pilipino na mahal, Rebisco ngayon ay nagdadala ng isang malawak na iba't-ibang ng meryenda pagkain mula sa mga mani at buto, cake, wafers, tinapay, chips at curl, candies at gilagid, at chocolates.This paglago transpired kahit na ang paglikha ng mga bagong mga kasosyo sa paglipas ng panahon tulad ng JBC Food Corp (1989), Suncrest Mga Pagkain Inc. (1995), Multirich food Corp at Pinnacle Foods, Inc. (parehong noong 1999), at SPI Corp (2003). Hanggang ngayon, Rebisco pa rin ang totoo sa claim ng pagbibigay ng "Best-Value Products" sa pamamagitan ng pagpapanatili sa kalidad sa par sa mga pinakamahusay sa bansa. Lahat ng mga produkto na iwan ang Rebisco plant, ilagay sa ilalim ng mahigpit na kalidad control, na ngayon ang pag-abot Nagagalak na consumer sa maraming sulok ng bansa. ==Mga tatak== ===JBC Food Corporation=== * Dingdong Mixed Nuts * Happy Nuts * Happy Cracker Nuts * Happy Green Peas * Dragon Sid * Barnuts * Milkee Polvoron * Milkee's Best ===Suncrest Foods Incorporated=== * Cupp Keyk * Topps Sarap * Fudgee Barr * Crossini * Doowee Donut * Doowee Delectables * Whoopie * Brownie Break * Criss Cross * Pier 28 * Tostas * Funky ===Multirich Foods Corporation=== * Choco Mucho * Superstix * Tigerstix * Krimstix * Jumpee * Rebisco Spreads * Jiggles ===SPI Corporation=== Noong 2004, nakuha Rebisco 60% ng Storck Products, Inc, ang kumpanya na lisensyado sa lokal na makagawa ng Storck, isang uri ng menthol candy plant , sa pamamagitan ng Storck Durchbeisserand Riesen Schoko. Acquisition Ang mga kasama ay ang tatak Lipps, Babble Joe, Judge, Mr. Candies, at iba pa. Mayroon din mga paninda ang chococate Chubby. Ito ay pangalan ng bilang SPI Corporation. ===Mga produkto at tatak=== * Rebisco Sandwhich * Hansel * Choco Mucho Cookies * Frootees * Biskarte * Mrs. Goodman * Rebisco Crackers * Coco Biscuits * Jungle Bites * Rebisco Marie * Bravo * Buddy * Combi * Rebisco Wafer Time ==Kawing Panlabas== *[http://www.rebisco.com.ph Opisyal na Websayt ng Rebisco] [[Kategorya:Mga kompanyang nakabase sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] 1iztbqbwm4sqkfrn8nenmdckbiwsngn 0 209484 2219238 2175928 2026-08-05T14:10:34Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219238 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Oskar_Shmerling._Free_love_(Forced_marriage)._Molla_Nasreddin.jpg | thumb | right | alt=Isang magasin mula sa Azerbaijan na tumutuligsa sa praktis ng sapilitang pag-aasawa, karahasan sa tahanan, at sa pakikilahok ng mga kababaihan sa lipunan at politika. Sapilitang pag-aasawa ang tema ng kartun na may caption sa wikang Ruso na *Svobodnaya lyubov* – malayang pag-ibig. Ang imahe ay dapat basahin mula kanan pakanan, dahil wikang Arabic ang ginamit sa pagsulat ng wikang Azeri noong panahong iyon. | Isang magasin mula sa Azerbaijan na tumutuligsa sa praktis ng sapilitang pag-aasawa, karahasan sa tahanan, at sa pakikilahok ng mga kababaihan sa lipunan at politika. Sapilitang pag-aasawa ang tema ng kartun na may caption sa wikang Ruso na *Svobodnaya lyubov* – malayang pag-ibig. Ang imahe ay dapat basahin mula kanan pakanan, dahil wikang Arabic ang ginamit sa pagsulat ng wikang Azeri noong panahong iyon.]]Ang '''pikot''' (Ingles: ''forced marriage'', ''shotgun marriage'', ''shotgun wedding'' at iba pang katulad may katulad na diwa) ay ang puwersahan o labag sa kalooban na pagpapakasal ng isang tao sa isa pang tao. Maaari ring napipilitan lamang magpakasal ang dalawang panig sa isa't isa. {{usbong}} [[Kategorya:Pag-aasawa]] [[Kategorya:Pang-aabuso ng karapatang pantao]] f9p8mk1h3gholxcjwfuzeoi6swayfzh 0 209887 2219402 2212688 2026-08-06T10:52:23Z Lolbet101 163542 2219402 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|thumb|right|250px|Ang Galaksiyang Andromeda.]] Ang '''Galaksiyang Andromeda''' ay ang pinakamalapit na [[galaksiyang paikot]] (galaksiyang sinuso) sa [[Daang Magatas]], ang galaksiya na kinaroroonan ng [[Daigdig]] ng [[tao]].<ref name=cox1>{{cite book|page=[https://archive.org/details/wondersofunivers0000unse/page/21 25], 48, 169|title=Wonders of the Universe|url=https://archive.org/details/wondersofunivers0000unse|first1=Brian|first2=Andrew|last1=Cox|last2=Cohen|publisher=HarperCollins|date=2011|isbn=9780007395828}}</ref><ref name="Ribas2005"> {{cite journal| last=Ribas | first=I.| author2=''et al.''| year=2005| title=First determination of the distance and fundamental properties of an eclipsing binary in the Andromeda Galaxy| journal=Astrophysical Journal Letters| volume=635| issue=1 | pages=L37–L40| bibcode=2005ApJ...635L..37R| doi=10.1086/499161|arxiv = astro-ph/0511045 }}</ref> Ang '''Andromeda''' ay paminsan-minsang tinatawag ng mga [[astronomo]] bilang '''[[Katalogong Messier|M31]]''' o '''[[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC 224]]'''.<ref name=cox1 /><ref name=NASA1 /> Humigit-kumulang sa 2.6 mga milyong [[taong liwanag]] ang layon nito magmula sa [[Mundo]] ng tao<ref name=NASA1>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/multimedia/pia12832-c.html|title=Our neighbor Andromeda|work=NASA|date=2011-02-17|accessdate=2011-07-15|archive-date=2011-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110621013208/http://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/multimedia/pia12832-c.html|url-status=dead}}</ref> Ang Andromeda ang pinakamalaking [[galaksiya]] ng [[Katutubong Pangkat]], na binubuo ng Galaksiyang Andromeda, ang Galaksiya ng Daang Magatas, ang [[Galaksiyang Triangulum]], at ng humigit-kumulang sa 30 ibang maliliit pang mga galaksiya. Bagaman pinakamalaki, ang Andromeda ay maaaring hindi pinaka makimpal. Iminumungkahi ng kamakailang mga pagkakatuklas na ang Daang Magatas ay naglalaman ng mas maraming mga [[materyang madidilim]] at maaaring ito ang pinaka makimpal na nasa kapangkatan.<ref name="DarkMatter"> {{cite news | last=Amos | first=J. | date=5 Pebrero 2006 | title=Dark matter comes out of the cold | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4679220.stm | publisher=[[BBC News]] | accessdate=2006-05-24 }}</ref> Ang mga obserbasyon ng [[Spitzer Space Telescope|Teleskopyong Pangkalawakan ng Spitzer]] noong 2006 ay nagbunyag na ang M31 ay naglalaman ng isang [[trilyon]]g mga [[bituin]] (10¹²).<ref name=cox1/><ref> {{cite web | last = Young | first = K. | date = 6 Hunyo 2006 | title = The Andromeda galaxy hosts a trillion stars | url = http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html | publisher = New Scientist | accessdate = 2006-06-08 }}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html|title=Andromeda Galaxy contains over a trillion stars|publisher=New Scientist}}</ref> Mas marami ito kaysa sa bilang ng mga bituin na nasa loob ng galaksiya ng tao, na tinatayang nasa humigit-kumulang sa 200-400 mga bilyon.<ref>{{cite web | last = Frommert | first = H. | last2 = Kronberg | first2 = C. | date = 25 Agosto 2005 | title = The Milky Way Galaxy | url = http://www.seds.org/messier/more/mw.html | publisher = SEDS | accessdate = 2007-05-09 | archive-date = 2011-08-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/60r7gXIR2?url=http://www.seds.org/messier/more/mw.html | url-status = dead }}</ref> Ang Andromeda ay tinatayang mayroong 7.1{{e|11}} mga [[solar mass|masang solar]].<ref name="Karachentsevetal2006"> {{cite journal | last=Karachentsev | first=I.D. | last2=Kashibadze | first2=O.G. | year=2006 | title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field | url=https://archive.org/details/sim_astrophysics_january-march-2006_49_1/page/3 | journal=Astrophysics | volume=49 | issue=1 | pages=3–18 | bibcode = 2006Ap.....49....3K | doi=10.1007/s10511-006-0002-6 }}</ref> Bilang paghahambing, tinaya ng isang pag-aaral noong 2009 na ang Daang Magatas at ang Andromeda ay mayroong halos magkapantay na masa,<ref name="CfA"> {{cite web |last= |first= |date=5 Enero 2009 |work=CfA Press Release No. 2009-03 |title=Milky Way a swifter pinner, more massive, new measurements show |url=http://www.cfa.harvard.edu/press/2009/pr200903.html |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics }}</ref> samantalang isang pag-aaral noong 2006 ang nagbigay ng masa ng Daang Magatas na nasa ~80% ng masa ng Andromeda. Ang Galaksiyang Andromeda, na mayroong [[apparent magnitude|winawaring magnitud]] na 3.4, ay kapuna-puna sa pagiging isa sa pinakamaliwanag na mga [[bagay na Messier]],<ref>{{cite web | last = Frommert | first = H. | last2 = Kronberg | first2 = C. | date = 22 Agosto 2007 | title = Messier Object Data, sorted by Apparent Visual Magnitude | url = http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html | publisher = SEDS | accessdate = 2007-08-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070712184703/http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html | archivedate = 2007-07-12 | url-status = live }}</ref> na nakagagawang natatanaw ito ng mga mata lamang tuwing mga gabing walang paglitaw ng Buwan, kapag tinitingnan magmula sa mga pook na bahagya lamang ang [[polusyon ng liwanag]]. Bagaman lumilitaw ito nang mahigit sa 6 na mga ulit na may kaluwangang katulad ng Buwang buo kapag kinunan ng litrato sa pamamagitan ng isang mas malaking [[teleskopyo]], tanging ang mas maliwanag na rehiyong panggitna lamang ang mapapagmasdan ng mga matang hindi tinutulungan ng mga aparatong pansilip. Dahil sa kapwa ito malaki at maliwanag, ito ang isa sa pinakamalayong mga bagay na makikita na hindi gumagamit ng mga teleskopyo o ng mga [[largabista]].<ref>{{citeweb|url=http://www.uitti.net/stephen/astro/essays/farthest_naked_eye_object.shtml|title=Farthest naked eye object|accessdate=2010-10-17|archive-date=2008-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819153956/http://www.uitti.net/stephen/astro/essays/farthest_naked_eye_object.shtml|url-status=dead}}</ref> Sumusulong ang Galaksiyang Andromeda na palapit sa Daang Magatas sa tulin na tinatayang nasa mula 100 hanggang sa 140 mga kilometo bawat segundo (mula 62 hanggang 87&nbsp;mi/s),<ref>{{cite web | last = Malik | first = T. | date = 7 Mayo 2002 | title = Crash course: simulating the fate of our Milky Way | url = http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/galaxy_collides_020507-1.html | publisher = Space.com | accessdate = 2006-09-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20020606060654/http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/galaxy_collides_020507-1.html | archivedate = 2002-06-06 | url-status = live }}</ref> kung kaya't ito ang isa sa iilan lamang na mga galaksiyang [[blue-shift|bughaw ang paglipat]]. Sa gayon, ang Galaksiyang Andromeda at ang Daang Magatas ay inaasahang magbabanggaan marahil sa loob ng 4.5&nbsp;[[bilyon]]g mga taon.<ref> {{cite episode | title = The grand collision | series = The Sky At Night | airdate = 5 Nobyembre 2007 }}</ref> Isang malamang na resulta ng pagbabanggaang ito ay ang pagsasanib ng mga galaksiyang ito upang makabuo ng isang dambuhalang galaksiyang [[eliptikal]] ang hugis..<ref name=cox1 /><ref> {{cite journal | last=Cox |first=T.J. | last2=Loeb |first2=A. | year = 2008 | title = The collision between the Milky Way and Andromeda | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 386 | issue = 1 | pages = 461–474 | bibcode = 2008MNRAS.tmp..333C | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x }}</ref> Ang ganitong mga kaganapan ay madalas sa piling ng mga galaksiyang nasa loob ng kapangkatan ng mga galaksiya. == Kasaysayan ng pagmamasid == Ang unang tao na nagtala ng pagkakita sa Galaksiyang Andromeda ay ang [[Persiya|Persa ''(Persian)'']] na [[astronomo]] na si [[Al Sufi]]. Tinawag niya ang galaksiyang ito bilang "isang munting ulap" sa loob ng kaniyang aklat na "Aklat ng Nakapirming mga Bituin" (na nakikilala sa Ingles bilang ''Book of Fixed Stars''), na nalathala noong 964 AD.<ref>{{cite web|url=http://seds.org/messier/xtra/Bios/alsufi.html|title=Abd-al-Rahman Al Sufi (Disyembre 7, 903 - Mayo 25, 986 A.D.)|publisher=SEDS|accessdate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060616072601/http://seds.org/messier/xtra/Bios/alsufi.html|archivedate=2006-06-16|url-status=dead}}</ref> Ang unang tao na tumingin sa galaksiya sa pamamagitan ng isang teleskopyo ay si [[Simon Marius]] noong 1612.<ref>{{citeweb|url=http://messier.obspm.fr/xtra/Bios/marius.html|title=Simon Marius (1753-1624)|accessdate=2010-12-01|publisher=SEDS}}</ref> Iniligay ni [[Charles Messier]] ang galaksiya sa loob ng kaniyang katalogo ng mga bagay na astronomikal, at tinawag niya ito bilang M31 at ibinigay niya ang pagbanggit ng pagkatuklas kay Marius, dahil sa hindi niya nalalaman na nakita na ito ni Al Sufi noong daan-daan taon na ang nakalilipas.<ref name=M31>{{citeweb|url=http://seds.org/messier/m/m031.html|title=Messier 31 - a fact file|accessdate=2010-12-01|publisher=SEDS|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990428013732/http://seds.org/messier/m/m031.html|archivedate=1999-04-28|url-status=dead}}</ref> Noong 1751, tinaya ni [[William Herschel]] ang layo sa 'Nebula' ng Andromeda bilang hindi hihigit sa 2,000 mga ulit kaysa sa distansiya ng Sirius, o humigit-kumulang sa 17,200 mga [[taon ng liwanag]].<ref>{{citeweb|url=http://www.astronomy.com/en/sitecore/content/Home/News-Observing/News/2005/11/First%20direct%20distance%20to%20Andromeda.aspx|title=First direct distance to Andromeda|accessdate=2010-12-01|publisher=astronomy.com|date=2005-11-04|first=Ken|last=Croswell|archive-date=2011-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517050429/http://www.astronomy.com/en/sitecore/content/Home/News-Observing/News/2005/11/First%20direct%20distance%20to%20Andromeda.aspx|url-status=dead}}</ref> Noong dekada ng 1920, pinatunayan ng astronomong si [[Edwin Hubble]] na ang Andromeda ay isang galaksiya, at hindi isang ulap ng [[gas]] na nasa loob ng [[Daang Magatas]], na dating isinasaisip hinggil sa katangian ng Andromeda.<ref name=BBC>[http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/andromeda_galaxy BBC Science]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiyang paikot]] [[Kategorya:Mga galaksiyang katutubo]] [[Kategorya:Astronomiya]] 2p8ek6cvk0eh3ts2gygkzzmk4ufle7a 0 240513 2219248 1791128 2026-08-05T21:25:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219248 wikitext text/x-wiki [[File:Agreda - Convento Concepcion 06.JPG|thumb|right|210px|Ang Kumbento ng [[Conceptionist]]a sa [[Ágreda]], [[Espanya]] na itinatag ni [[María de Ágreda|Venerable María de Jesús]] (kung saan nakalagak ang katawan niyang di-naaagnas).]] Ang isang '''kumbento''' (mula sa {{lang-es|convento}} na hango sa {{lang-la|conventus}}, na ibig sabihin ay "asamblea" o "kongregasyon") ay alin man sa komunidad ng mga [[pari]], mga relihiyosong kalalakihan o kababaihan, o mga [[madre]]; o ang gusaling ginagamit ng naturang komunidad, lalo na sa [[Simbahang Katolika]] at [[Komunyong Anglicano]]. Sa pangkasalukuyang gamit ang "kumbento" ay tumutukoy sa komunidad ng relihiyosong kababaihan habang ang [[monasteryo]] ay sa relihiyosong kalalakihan; subalit noo'y ginagamit ito ng halinhinan. ==Kawil na panlabas== *{{in lang|en}} {{CathEncy|wstitle=Convent}} *[http://www.sistersofcarmel.org/ Carmelite Monastery of the Sacred Hearts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719141039/http://www.sistersofcarmel.org/ |date=2015-07-19 }} — halimbawa ng modernong kumbento *{{in lang|en}} {{Cite EB1911|wstitle=Convent}} [[Kategorya:Relihiyon]] [[Kategorya:Mga gusali at estruktura]] l7ld3zt3d6lqddkj21vdo61izxzcnop 0 241786 2219251 1490341 2026-08-05T21:49:02Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219251 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Backstroke_start_at_2008_EC.jpg | thumb | right | alt=Simula ng backstroke sa 2008 Euros. | Simula ng backstroke sa 2008 Euros.]]Ang '''backstroke''' o '''aldabis''' ay isa sa mga apat na istilo sa paglangoy na nasa ilalim ng regulasyon ng FINA, at ito lang ang langoy na dapat languyin ng patalikod sang-ayon sa regulasyon. Ito ay may kapakinabangan sa madaling paghinga, ngunit mahihirapan ang manlalangoy na hindi nila makikita kung saan sila papunta. Ito lang rin ang laro na may ibang simula. == Galaw ng braso == Sa backstroke, ang mga [[braso]] ang palaging gumagalaw ng pasulong. Ang arm stroke ay binubuo ng dalawang pangunahing bahagi: ang ''power phase'' (binubuo ng tatlong magkakahiwalay na parte) at ang ''recovery'' (o pagkabawi). Ang mga braso ay nagpapalitan para ang kabilang braso ay nasa ilalim ng tubig at yung isa naman ay makakabawi. Ang isang kumpletong ikot ng braso ay itinuturing isang siklo. Galing sa unang posisyon, yung isang braso ay lulubog ng konti sa ilalim ng [[tubig]] at iikot ang palad palabas para masimulan ang ''catch phase'' (unang parte ng ''power phase''). Ang [[kamay]] ay papasok ng pababa (mauuna ang hinliliit) at hahatakin palabas ng mga 45 digri na [[anggulo]], na sinasalo ng tubig. == Galaw ng binti == Ang paggalaw ng paa sa backstroke ay katulad ng ''flutter kick'' sa ''freestyle''. Ang pagsipa ay may malaking kontribusyon sa pagsulong, habang binabalanse ang katawan mo. Ang ''leg stroke'' ay palitan, ang isang paa ay lumulubog ng deretso ng 30 digri. Galing sa ganitong posisyon, ang paa ay gumagalaw ng mabilis pataas, ng hindi gaanong naka kurba ang tuhod sa simula tapos babanatin ito ng pahalang. Gayunman, mayroon din na kadalasang mga pagkakaiba na apat o dalawang sipa bawat siklo. Karaniwan, ang mga sprinter ay kadalasang ginagamit ang anim na sipa bawat siklo, kung saan ang mga manlalangoy na pang-malayuan ay maaring konti lang ang sipa. [[Kategorya:Palakasan]] ev8sp0tec5mxfq4eqf1dnj5i6cdjho3 0 243061 2219208 2048846 2026-08-05T13:16:45Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219208 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Alaska_Day_reenactment_2017.jpg | thumb | right | alt=Ang muling pagsasadula ng seremonya ng paglilipat ng Alaska noong 2017 | Ang muling pagsasadula ng seremonya ng paglilipat ng Alaska noong 2017]]<span>Ang</span>''' Alaska Day''' ay isang pista opisyal sa [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[Alaska]] sa [[Estados Unidos]] tuwing Oktubre 18.<ref name="Festival">{{Padron:Cite web|last = Finkenbinder|first = Maria|title = Alaska Day Fesitval|publisher = Shelter Cove Publishing|year = 2012|url = http://alaskadayfestival.org/index.html|accessdate = October 18, 2014}}</ref>  == Sanggunian == {{Reflist}} {{Usbong}} levehv5mjpnkddyl9a7pnm4mlvdsqga 0 263236 2219243 2218495 2026-08-05T20:09:43Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2219243 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | name = ''Felis'' | fossil_range = [[Messinian]] – [[Holocene]] {{Fossilrange|7|0}} | image = Wildkatze MGH.jpg | image_caption = ''[[Felis silvestris]]'' | taxon = Felis | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = Species | subdivision = *''[[Felis bieti]]'' *''[[Felis catus]]'' *''[[Felis chaus]]'' *''[[Felis lybica]]'' *''[[Felis margarita]]'' *''[[Felis nigripes]]'' *''[[Felis silvestris]]'' *''[[Felis attica]]'' [[Ekstinsiyon|†]] *''[[Felis lunensis]]'' [[Ekstinsiyon|†]] | range_map = Felis range.png | range_map_caption = }} Ang '''''Felis''''' ay isang genus ng maliit at katamtaman ang laki ng uri ng pusa na katutubong sa karamihan ng [[Aprika]] at timog ng 60° latitude sa [[Europa]] at [[Asya]] sa [[Indochina]]. Kasama rin sa genus na ito ang ''domestic cat''. Ang pinakamaliit na ''Felis'' species ay ang ''black-footed cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 38 hanggang 42 cm (15 hanggang 17 in). Ang pinakamalaking ay ang ''jungle cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 62 hanggang 76 cm (24 hanggang 30 sa). Ang Felis species ay naninirahan sa malawak na hanay ng iba't ibang tirahan, mula sa lupain hanggang sa disyerto, at sa pangkalahatan ay hinahayaan ang mga maliliit na [[rodent]], mga [[ibon]] at iba pang maliliit na hayop, depende sa kanilang lokal na kapaligiran. == Mga species == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item (concat("''[[", ?taxonname, "]]''") as ?taxonLink) (concat("[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=", ?msw, " Mammal Species of the World]") as ?mswLink) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 ; wdt:P105 wd:Q7432 ; wdt:P171* wd:Q228283 ; wdt:P225 ?taxonname . optional { ?item wdt:P959 ?msw . } } |columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW |section= |min_section=3 |sort=P225 |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! Larawan ! Species ! Ibang tawag ! MSW |- | | ''[[Felis affinis]]'' | | |- | | ''[[Felis agrius]]'' | | |- | | ''[[Felis aurata]]'' | | |- | | ''[[Felis aztecus]]'' | | |- | | ''[[Felis badia]]'' | | |- | | ''[[Felis bangsi]]'' | | |- | | ''[[Felis bengalensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Chinese Mountain Cat (Felis Bieti) in XiNing Wild Zoo 2.jpg|center|128px]] | ''[[Felis bieti]]'' | es:Gato de Biet<br/>es:Gato del Desierto de China<br/>fr:Chat de Biet<br/>en:Chinese alpine steppe cat<br/>en:Chinese desert cat<br/>en:Chinese mountain cat<br/>en:Chinese steppe cat<br/>en:grass cat<br/>de:Graukatze<br/>zh:Q8514猫<br/>zh:荒漠猫 | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000030 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis bituminosa]]'' | | |- | [[Talaksan:PSM V51 D522 Felis bracatta from southern brazil.png|center|128px]] | ''[[Felis braccata]]'' | | |- | | ''[[Felis brachyrhyncha]]'' | | |- | | ''[[Felis brachyura]]'' | | |- | | ''[[Felis cafra]]'' | | |- | | ''[[Felis californica]]'' | | |- | | ''[[Felis capensis]]'' | | |- | | ''[[Felis caracal]]'' | | |- | | ''[[Felis catolynx]]'' | | |- | [[Talaksan:Cat November 2010-1a.jpg|center|128px]] | ''[[Felis catus]]'' | zh-tw:貓<br/>fi:kissa<br/>en:cat<br/>nb:huskatt<br/>syl:ꠝꠦꠇꠥꠞ<br/>ar:الضَيْوَن<br/>ar:السِّنَّور البرّي<br/>ar:القط البرِّي<br/>ro:Pisică sălbatică<br/>su:ucing<br/>sl:domača mačka<br/>ru:кошка<br/>nl:huiskat | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000031 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis centralis]]'' | | |- | | ''[[Felis charltonii]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis chaus affinis (walk).jpg|center|128px]] | ''[[Felis chaus]]'' | en:Jungle cat<br/>es:Gato de la Jungla<br/>es:Gato de los Pantanos<br/>fr:Chat de jungle<br/>fr:Chat des Marais<br/>en:Jungle Cat<br/>en:Reed Cat<br/>en:Swamp Cat<br/>de:Rohrkatze<br/>en:jungle cat<br/>fr:Chat des marais<br/>es:Gato de los pantanos<br/>es:Gato de la jungla<br/>zh:丛林猫<br/>ast:gatu la xungla<br/>sl:džungelska mačka<br/>sl:močvirski ris | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000032 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis chinensis]]'' | | |- | | ''[[Felis colocola]]'' | | |- | | ''[[Felis concolor]]'' | | |- | | ''[[Felis constantina]]'' | | |- | | ''[[Felis coryi]]'' | | |- | | ''[[Felis couguar]]'' | | |- | | ''[[Felis daemon]]'' | | |- | | ''[[Felis daggetti]]'' | | |- | | ''[[Felis discolor]]'' | | |- | | ''[[Felis dominicanorum]]'' | | |- | | ''[[Felis eira]]'' | | |- | | ''[[Felis emiliae]]'' | | |- | [[Talaksan:Prionailurus bengalensis euptilurus (9413725653).jpg|center|128px]] | ''[[Felis euptilura]]'' | | |- | | ''[[Felis fasciatus]]'' | | |- | | ''[[Felis fearonii]]'' | | |- | | ''[[Felis fearonis]]'' | | |- | | ''[[Felis garleppi]]'' | | |- | | ''[[Felis glaucula]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293086.jpg|center|128px]] | ''[[Felis gracilis]]'' | | |- | | ''[[Felis grampia]]'' | | |- | | ''[[Felis guigna]]'' | | |- | | ''[[Felis guttata]]'' | | |- | | ''[[Felis haussa]]'' | | |- | | ''[[Felis hawveri]]'' | | |- | | ''[[Felis herschelii]]'' | | |- | | ''[[Felis hippolestes]]'' | | |- | | ''[[Felis improcera]]'' | | |- | | ''[[Felis ingrami]]'' | | |- | | ''[[Felis insularis]]'' | | |- | | ''[[Felis jacobita]]'' | | |- | | ''[[Felis jaguarundi]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293381.jpg|center|128px]] | ''[[Felis javanensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CV) (8557363792).jpg|center|128px]] | ''[[Felis jubata]]'' | | |- | | ''[[Felis lanea]]'' | | |- | | ''[[Felis leo]]'' | | |- | | ''[[Felis leopardalis]]'' | | |- | | ''[[Felis leopardus]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis lybica.jpg|center|128px]] | ''[[Felis lybica]]'' | zh:野猫<br/>ro:Pisică sălbatică africană | |- | | ''[[Felis lynx]]'' | nl:lynx<br/>fr:lynx boréal<br/>en:lynx, eurasian lynx<br/>de:Eurasiatischer Luchs<br/>sl:evrazijski ris | |- | | ''[[Felis maculata]]'' | | |- | | ''[[Felis manchurica]]'' | | |- | | ''[[Felis manul]]'' | en:Pallas’s Cat<br/>en:Manul<br/>de:Manul | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000043 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:SandCat12.jpg|center|128px]] | ''[[Felis margarita]]'' | en:Sand cat<br/>es:Gato de las Arenas<br/>es:Gato del Sahara<br/>fr:Chat des sables<br/>en:Sand Cat<br/>en:Sand Dune Cat<br/>de:Sandkatze<br/>de:Wüstenkatze<br/>ast:gatu'l sable<br/>ro:Pisică de deșert<br/>ro:Pisică de nisip<br/>ro:Pisică de barcană | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000047 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis marmorata]]'' | | |- | | ''[[Felis megabalica]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis moormensis]]'' | | |- | | ''[[Felis nebulosa]]'' | | |- | | ''[[Felis neglecta]]'' | | |- | | ''[[Felis nepalensis]]'' | | |- | | ''[[Felis nigra]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoo Wuppertal Schwarzfusskatze.jpg|center|128px]] | ''[[Felis nigripes]]'' | en:Black-footed cat<br/>es:Gato de Pies Negros<br/>es:Gato Patinegro<br/>fr:Chat à pieds noirs<br/>en:Black-footed Cat<br/>en:Small-spotted Cat<br/>de:Schwarzfußkatze<br/>ro:Pisică cu picioare negre | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000054 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis ocreata]]'' | | |- | | ''[[Felis olympus]]'' | | |- | | ''[[Felis onca]]'' | | |- | | ''[[Felis oregonensis]]'' | | |- | | ''[[Felis ornata]]'' | | |- | [[Talaksan:Leopardus pajeros Werner.JPG|center|128px]] | ''[[Felis pajeros]]'' | | |- | | ''[[Felis pardalis]]'' | | |- | | ''[[Felis pardina]]'' | | |- | | ''[[Felis pardinoides]]'' | | |- | | ''[[Felis pardochrous]]'' | | |- | | ''[[Felis pardoides]]'' | | |- | | ''[[Felis pardus]]'' | | |- | | ''[[Felis patagonica]]'' | | |- | | ''[[Felis pennsylvanica]]'' | | |- | | ''[[Felis pirrensis]]'' | | |- | | ''[[Felis planiceps]]'' | | |- | | ''[[Felis pulchella]]'' | | |- | | ''[[Felis puma]]'' | | |- | | ''[[Felis ricketti]]'' | | |- | | ''[[Felis rubiginosa]]'' | | |- | | ''[[Felis rubiginosus]]'' | | |- | | ''[[Felis rufa]]'' | | |- | | ''[[Felis rutilus]]'' | | |- | | ''[[Felis senegalensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CVIII) (8557366038).jpg|center|128px]] | ''[[Felis serval]]'' | | |- | | ''[[Felis servalina]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis silvestris silvestris Luc Viatour.jpg|center|128px]] | ''[[Felis silvestris]]'' | es:Gato Montés<br/>es:Gato Silvestre<br/>fr:Chat sauvage<br/>en:wild cat<br/>de:Wildkatze<br/>cs:kočka divoká<br/>nl:wilde kat<br/>fr:chat sauvage, chat sauvage deurope, chat forestier<br/>zh:野猫<br/>ast:algaire<br/>ast:gatu algaire<br/>ast:gatona rabiada<br/>sl:divja mačka<br/>zh:草原斑猫<br/>ro:Pisică sălbatică europeană<br/>hu:vadmacska<br/>en:European wildcat | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000057 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis sp.]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293080.jpg|center|128px]] | ''[[Felis sumatrana]]'' | | |- | | ''[[Felis tartessia]]'' | | |- | | ''[[Felis temminckii]]'' | | |- | | ''[[Felis tenasserimensis]]'' | | |- | | ''[[Felis tigrina]]'' | | |- | | ''[[Felis tigris]]'' | | |- | | ''[[Felis togoensis]]'' | | |- | | ''[[Felis uncia]]'' | | |- | | ''[[Felis undata]]'' | | |- | | ''[[Felis venatica]]'' | | |- | | ''[[Felis villosa]]'' | | |- | | ''[[Felis viverrinus]]'' | | |- | | ''[[Felis wagati]]'' | | |- | | ''[[Felis weidii]]'' | | |- | | ''[[Felis yagouaroundi]]'' | | |} {{Wikidata list end}} {{stub}} [[kategorya:Felis|*]] [[kategorya:Felidae]] bgi7ur5szsmqttn4fqywvgk2tlwdp04 0 269235 2219241 2206247 2026-08-05T16:01:12Z Glenmbhin23 131388 /* */ 2219241 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =Elyson De Dios | image = | caption = | birth_name = Elyson De Dios | birth_date = {{birth date and age|1999|5|1}} | birth_place = [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | height = {{height|m=1.75}} | occupation = [[Aktor]], [[modelo]] | years_active = 2015-kasalukuyan | alma_mater = | website = {{Instagram|elysondedios}} }} '''Elyson de Dios''' (ipinanganak 1 Mayo 1999) ay isang Pilipinong artista na naging ''First Prince'' (Unang Prinsipe) sa ikaanim na ''season'' ng ''[[StarStruck]]'' na isang ''[[reality television]]'' na palabas.<ref>{{cite web |url=http://www.thesummitexpress.com/2015/12/winners-starstruck-2015-ultimate-male-female-survivors-named.html |title=WINNERS: StarStruck 2015 Ultimate Male and Female Survivors named |last1= |first1= |last2= |first2= |date=19 Disyembre 2015 |website=thesummitexpress.com |publisher=The Summit Express |access-date=17 Abril 2016 |quote=|language=Ingles}}</ref> Nang nagkaroon ng kontrata sa [[GMA Network]], lumabas siya sa ''[[Poor Señorita]]'' bilang si Edison Villon noong 2016.<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-03-08/21949/Elyson-de-Dios-at-Ayra-Mariano-ready-na-makatrabaho-ang-kanilang-former-StarStruck-judge-na-si-Regine-Velasquez |title=Elyson de Dios at Ayra Mariano, ready na makatrabaho ang kanilang former 'StarStruck' judge na si Regine Velasquez |last1=Noguera |first1=Al Kendrick |last2= |first2= |date=8 Marso 2016 |website=GMANetwork.com |publisher=[[GMA Network]] |access-date=15 Abril 2016 |quote=}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2026 – ''My Bespren Emman'' bilang Aaron Salvador * 2025 – ''Sins of the Father'' bilang Noel Alcantara<ref>{{Cite web |last=Studios |first=ABS-CBN |title=Napapanahong ABS-CBN series na “Sins of the Father,” iikot sa kwento ng mga na-scam {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/6/3/napapanahong-abs-cbn-series-na-sins-of-the-father-iikot-sa-kwento-ng-mga-na-scam-0152 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2025 – ''Incognito'' bilang Enzo<ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |title=“Incognito” delivers delightful ending for the Kontraks {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/19/-incognito-delivers-delightful-ending-for-the-kontraks-1105 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2024 – ''High Street'' bilang Kurt * 2023 – ''Nag-aapoy na Damdamin'' bilang PSSg Tommy Paras<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Liezel dela |title=The Making of Nag-Aapoy Na Damdamin: Cast and directors promise to paint love, lies and revenge like no other series {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/nagaapoynadamdamin/articles-videos/the-making-of-nag-aapoy-na-damdamin-cast-and-directors-promise-to-paint-love-lies-and-revenge-like-no-other-series-20198 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2023 – ''Love Bites Season 2: Wedding Booth'' bilang Arjay<ref>{{Cite web |date=2023-04-22 |title=New Season of "Love Bites" offers different stories of Love with ABS-CBN's Rising Stars |url=https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425020713/https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |url-status=dead }}</ref> * 2022 – ''Tara G'' * 2022 – ''The Goodbye Girl Episode 3'' bilang Royce<ref>{{Cite web |date=2022-02-01 |title=Angelica Panganiban, Loisa Andalio, Barbie Imperial, Maris Racal, and Elisse Joson explore why’s of heartbreak in “The Goodbye Girl” |url=https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203104847/https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |url-status=dead }}</ref> * 2022 – ''How to Move On in 30 Days'' bilang Lance * 2022 – ''Dear God: Sammie and Jackie'' (Episode 6) * 2021 – ''Huwag Kang Mangamba'' bilang Ryan * 2021 – ''Maalaala Mo Kaya: Bible'' bilang kapatid ni Bert * 2020 – ''Maalaala Mo Kaya: Kotse'' * 2020 – ''Ipaglaban Mo: Yes Sir'' * 2017 – ''D'Originals'' bilang Darren<ref>{{Cite web |title=StarStruck alumnus Elyson de Dios praised by Jaclyn Jose for his looks and star quality |url=https://www.pep.ph/news/66672/elyson-de-dios-praised-by-jaclyn-jose-for-his-looks-and-star-quality |access-date=2026-01-05 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> * 2017 – ''Karelasyon: Tukso'' bilang Benjo * 2016 – ''Poor Señorita'' bilang Edison Villon<ref>{{Cite web |last=Times |first=The Manila |date=2016-03-26 |title=Regine Velasquez is the ‘Poor Señorita’ |url=https://www.manilatimes.net/2016/03/26/lifestyle-entertainment/show-times/regine-velasquez-is-the-poor-senorita/252225 |access-date=2026-01-05 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> * 2016 – ''Magpakailanman: My Missing Carrot Man'' bilang Tyson Destor * 2016 – ''Maynila: My Classmate'' bilang Lucky * 2016 – ''Dear Uge'' bilang Dondon === Pelikula === * 2025 – ''The Last Resort'' bilang Elias<ref>{{Cite web |last=Corporation |first=ABS-CBN |title=Karina and Aljon reunite in romance-thriller “The Last Resort” on iWant |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/12/4/karina-and-aljon-reunite-in-romance-thriller-the-last-resort-on-iwant?lang=en |access-date=2026-01-05 |website=corporate.abs-cbn.com |language=en}}</ref> * 2025 – ''Untold'' bilang Joshua * 2023 – ''In His Mother's Eyes'' bilang Raz<ref>{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka Avegail |title=Maricel Soriano and Roderick Paulate reunite in ‘In His Mother’s Eyes’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/2023/11/17/maricel-soriano-and-roderick-paulate-reunite-in-in-his-mother-s-eyes-2359 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> === Dihital na Plataporma === * 2025 – ''Till Debt Do Us Part'' bilang Emil<ref>{{Citation |title=Till Debt Do Us Part — starting Dec 18, exclusively on the BingoPlus App |url=https://www.youtube.com/shorts/_RkDjM7JdXA |access-date=2026-01-05}}</ref> * 2025 – ''Ang Prinsesa at Ang Pooreza'' bilang Leeroy * 2025 – ''Saving Sarah'' bilang Mike Santos<ref>{{Cite web |title=PULP MAGAZINE |url=https://pulpmagazine.com/article/1028 |access-date=2026-01-05 |website=pulpmagazine.com}}</ref> === Teatro === * 2020 – ''Tabing Ilog: The Musical'' bilang Fonzy<ref>{{Cite web |title=Former GMA-7 talent Elyson de Dios reveals why he chose to transfer to ABS-CBN |url=https://www.pep.ph/news/local/149871/former-gma-7-talent-elyson-de-dios-reveals-why-he-chose-to-transfer-to-abs-cbn-a724-20200306 |access-date=2026-01-16 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:de Dios, Elyson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] 55dj445on7z6w79zyuu5g0pftu35udm 0 275623 2219387 2216234 2026-08-06T09:03:12Z Lolbet101 163542 May mga maliliit na pagbabago sa artikulong ito. (Minor changes in this article.) 2219387 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronomical survey | name = Katalogong Caldwell | image = Caldwell Catalogue.jpg | caption = Lahat ng mga bagay ng Caldwell (mula [[NGC 188|C1]] hanggang [[NGC 3195|C109]]). | type = Katalogong astronomiya | namedafter = [[Patrick Moore]] | published = Disyembre 1995 }} Ang '''Katalogong Caldwell''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Caldwell Catalogue'') ay isang katalogong pang-astronomiya na may 109 na [[Kumpol ng bituin|kumpol ng mga bituin]], mga [[nebula]], at mga [[galaksiya]] para sa pagmamasid o obserbasyon ng mga baguhang astronomer. Pinagsama ang talaang ito ni [[Patrick Moore]] bilang pandagdag sa [[Katalogong Messier]].<ref name="The Caldwell Objects"/> Habang ginagamit ng mga baguhang astronomer ang katalogong Messier bilang talaan ng mga [[malalim na bagay sa kalawakan]] na ginagamit para sa pagmamasid, napansin ni Moore na hindi nasunod ng [[Katalogong Messier#Listahan ng mga bagay ng Messier|talaang Messier]] ang layuning maipagsama sa talaan ang mga nasabing bagay at hindi naisama ang marami sa mga maliliwanag na ''deep-sky object'' sa kalangitan,<ref name="The Caldwell Objects"/> tulad na lamang ng [[Hyades (star cluster)|Hyades]], ang [[Double Cluster]] ([[NGC 869]] at [[NGC 884]]), at ang [[Galaksiyang Sculptor]] (NGC 253). == Bilang ng mga bagay batay sa uri sa Katalogong Caldwell == {| class="wikitable" |- |[[Madilim na nebula]] || style="text-align:right;"| 1 |- |[[Galaksiya]] || style="text-align:right;"| 35 |- |[[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] || style="text-align:right;"| 18 |- |[[Nebula]] || style="text-align:right;"| 9 |- |[[Kumpol ng bituin]] || style="text-align:right;"| 25 |- |Kumpol ng mga bituin at nebula || style="text-align:right;"| 6 |- |[[Planetaryong nebula]] || style="text-align:right;"| 13 |- |[[Labi ng supernoba]] || style="text-align:right;"| 2 |- |Kabuuan || style="text-align:right;"| 109 |} == Katalogong Caldwell == {{legend2|#eeeeff|[[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend2|#ffe4b5|[[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend2|#cccccc|[[Madilim na nebula]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend2|#ffcccc|[[Kalat na nebula]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend2|#ccffee|[[Planetaryong nebula]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend2|#ffccee|[[Labi ng supernoba]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend2|#ffffcc|[[Galaksiya]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{Clear}} {| class="wikitable sortable" style="width:80%;" |- !Bilang Caldwell ![[New General Catalogue|Bilang NGC]] !Karaniwang pangalan !class="unsortable" |Larawan !Uri !Layo<br>(1000 [[sinag-taon|ly]]) ![[Konstelasyon]] ![[Maliwanag na kalakhan|Kalakhan]] |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|001}}C1 | [[NGC 188]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 188, Caldwell 1 (noao0906a).jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 4.8 | [[Cepheus (talampad)|Cepheus]] | 8.1 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|002}}C2 | [[NGC 40]] | ''Bow-Tie Nebula'' | style="text-align:center;"| [[File:Ngc40.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 3.5 | [[Cepheus (talampad)|Cepheus]] | 11 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|003}}C3 | [[NGC 4236]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC4236 JeffJohnson.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral na may bara]] | 7,000 | [[Draco (talampad)|Draco]] | 9.7 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|004}}C4 | [[NGC 7023]] | ''[[Iris Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Iris1HunterWilson.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol at Nebula]] | 1.4 | [[Cepheus (talampad)|Cepheus]] | 7 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|005}}C5 | [[IC 342]] | ''[[IC 342|Hidden Galaxy]]'' <ref>{{cite web|title=Hubble’s Hidden Galaxy|url=https://www.spacetelescope.org/images/potw1727a/|website=www.spacetelescope.org|access-date=3 July 2017|archive-date=20 Disyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220131824/https://www.spacetelescope.org/images/potw1727a/|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"| [[Image:IC342.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 10,000 | [[Camelopardalis]] | 9 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|006}}C6 | [[NGC 6543]] | ''[[Cat's Eye Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:N6543s.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 3 | [[Draco (talampad)|Draco]] | 9 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|007}}C7 | [[NGC 2403]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 2403 CDK Large 04.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 14,000 | [[Camelopardalis]] | 8.4 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|008}}C8 | [[NGC 559]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 559.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 3.7 | [[Cassiopeia (talampad)|Cassiopeia]] | 9.5 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|009}}C9 | [[Sh2-155]] | ''[[Cave Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Cave Nebula.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 2.8 | [[Cepheus (talampad)|Cepheus]] | 7.7 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|010}}C10 | [[NGC 663]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC663HunterWilson.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 7.2 | [[Cassiopeia (talampad)|Cassiopeia]] | 7.1 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|011}}C11 | [[NGC 7635]] | ''[[NGC 7635|Bubble Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:The Bubble Nebula - NGC 7635 - Heic1608a.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 7.1 | [[Cassiopeia (talampad)|Cassiopeia]] | 10 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|012}}C12 | [[NGC 6946]] | ''[[NGC 6946|Fireworks Galaxy]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:SpiralGalaxy NGC6946.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 18,000 | [[Cepheus (talampad)|Cepheus]] | 8.9 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|013}}C13 | [[NGC 457]] | ''Owl Cluster, E.T. Cluster'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC457.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | - | [[Cassiopeia (talampad)|Cassiopeia]] | 6.4 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|014}}C14 | [[NGC 869]] & [[NGC 884]] | ''[[Double Cluster]], h & χ Persei'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC869NGC884.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 7.3 | [[Perseus (Konstelasyon)|Perseus]] | 4 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|015}}C15 | [[NGC 6826]] | ''[[Blinking Planetary]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC 6826HSTFull.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula|Planetaryong Nebula]] | 2.2 | [[Cygnus (Konstelasyon)|Cygnus]] | 10 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|016}}C16 | [[NGC 7243]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 7243 .jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 2.5 | [[Lacerta]] | 6.4 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|017}}C17 | [[NGC 147]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 0147 2MASS.jpg|60px]] | [[Dwendeng galaksiyang esperoidal]] | 2,300 | [[Cassiopeia (talampad)|Cassiopeia]] | 9.3 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|018}}C18 | [[NGC 185]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Ngc185 rgb combined.jpg|60px]] | [[Dwendeng galaksiyang esperoidal]] | 2,300 | [[Cassiopeia (talampad)|Cassiopeia]] | 9.2 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|019}}C19 | [[IC 5146]] | ''[[Cocoon Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Cocoon-Nebula.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 3.3 | [[Cygnus (Konstelasyon)|Cygnus]] | 7.2 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|020}}C20 | [[NGC 7000]] | ''[[North America Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Nord america.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 1.8 | [[Cygnus (Konstelasyon)|Cygnus]] | 4 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|021}}C21 | [[NGC 4449]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Starburst in NGC 4449 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|60px]] | [[Galaksiyang hindi regular]] | 10,000 | [[Canes Venatici]] | 9.4 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|022}}C22 | [[NGC 7662]] | ''[[Blue Snowball]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Ngc7662hst.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 3.2 | [[Andromeda (talampad)|Andromeda]] | 9 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|023}}C23 | [[NGC 891]] | ''[[NGC891|Silver Sliver Galaxy]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC891HunterWilson.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 31,000 | [[Andromeda (talampad)|Andromeda]] | 10 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|024}}C24 | [[NGC 1275]] | ''[[Perseus A]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC 1275 Hubble.jpg|60px]] | [[Galaksiyang eliptikal]] | 230,000 | [[Perseus (Konstelasyon)|Perseus]] | 11.6 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|025}}C25 | [[NGC 2419]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 2419.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 275 | [[Lynx (talampad)|Lynx]] | 10.4 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|026}}C26 | [[NGC 4244]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC4244.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 10,000 | [[Canes Venatici]] | 10.2 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|027}}C27 | [[NGC 6888]] | ''[[Crescent Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:CrescentBicolorHunterWilson.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 4.7 | [[Cygnus (Konstelasyon)|Cygnus]] | 7.4 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|028}}C28 | [[NGC 752]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 752.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 1.2 | [[Andromeda (talampad)|Andromeda]] | 5.7 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|029}}C29 | [[NGC 5005]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 5005.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 69,000 | [[Canes Venatici]] | 9.8 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|030}}C30 | [[NGC 7331]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 7331 zoomed.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 47,000 | [[Pegasus (talampad)|Pegasus]] | 9.5 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|031}}C31 | [[IC 405]] | ''[[IC 405|Flaming Star Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:FlamingStarHunterWilson.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 1.6 | [[Auriga (talampad)|Auriga]] | 13 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|032}}C32 | [[NGC 4631]] | ''[[NGC 4631|Whale Galaxy]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC4631-stargazer-obs.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral na may bara]] | 22,000 | [[Canes Venatici]] | 9.3 |- style="background:#ffccee;" | {{hs|033}}C33 | [[Veil Nebula|NGC 6992]] | ''[[Veil Nebula#Components|East Veil Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:Eastern Veil.jpg|60px]] | [[Labi ng supernoba]] | 2.5 | [[Cygnus (Konstelasyon)|Cygnus]] | 7 |- style="background:#ffccee;" | {{hs|034}}C34 | [[Veil Nebula|NGC 6960]] | ''[[Veil Nebula#Components|West Veil Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:WestVeilHunterWilson.jpg|60px]] | [[Labi ng supernoba]] | 2.5 | [[Cygnus (Konstelasyon)|Cygnus]] | 7 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|035}}C35 | [[NGC 4889]] | ''[[NGC 4889|Coma B]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Caldwell 35.jpg|60px]] | [[Galaksiyang eliptikal]] | 300,000 | [[Coma Berenices]] | 11.4 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|036}}C36 | [[NGC 4559]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 4559 I FUV g2006.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 32,000 | [[Coma Berenices]] | 9.9 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|037}}C37 | [[NGC 6885]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 6885.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 1.95 | [[Vulpecula]] | 6 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|038}}C38 | [[NGC 4565]] | ''[[NGC 4565|Needle Galaxy]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Needle Galaxy 4565.jpeg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 32,000 | [[Coma Berenices]] | 9.6 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|039}}C39 | [[NGC 2392]] | ''Eskimo Nebula/Clown Face Nebula''<ref>Deep-Sky Companions: The Caldwell Objects, 2nd Edition, Stephen James O'Meara, 2016, p.181</ref> | style="text-align:center;"| [[File:Ngc2392.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula|Planetaryong Nebula]] | 4 | [[Gemini (talampad)|Gemini]] | 10 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|040}}C40 | [[NGC 3626]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC3626 - SDSS DR14.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 86,000 | [[Leo (talampad)|Leo]] | 10.9 |- style="background:#eeeeff;" | | {{hs|041}}C41 | [[Mel 25]] | ''[[Hyades (star cluster)|Hyades]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Hyades.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 0.151 | [[Taurus (talampad)|Taurus]] | 0.5 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|042}}C42 | [[NGC 7006]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Caldwell 42.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 135 | [[Delphinus]] | 10.6 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|043}}C43 | [[NGC 7814]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC7814HunterWilson.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 49,000 | [[Pegasus (talampad)|Pegasus]] | 10.5 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|044}}C44 | [[NGC 7479]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC7479 Goran Nilsson & The Liverpool Telescope.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral na may bara]] | 106,000 | [[Pegasus (talampad)|Pegasus]] | 11 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|045}}C45 | [[NGC 5248]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:N5248s.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 74,000 | [[Boötes]] | 10.2 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|046}}C46 | [[NGC 2261]] | ''[[Hubble's Variable Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:Ngc2261.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 2.5 | [[Monoceros (talampad)|Monoceros]] | - |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|047}}C47 | [[NGC 6934]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 6934 Hubble WikiSky.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 57 | [[Delphinus]] | 8.9 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|048}}C48 | [[NGC 2775]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 2775.png|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 55,000 | [[Cancer (talampad)|Cancer]] | 10.3 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|049}}C49 | [[NGC 2237]] | ''[[Rosette Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Rosette Nebula NGC 2237 - C49.png|60px]] | [[Nebula]] | 4.9 | [[Monoceros (talampad)|Monoceros]] | 9.0 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|050}}C50 | [[NGC 2244]] | ''[[NGC 2244|Satellite Cluster]]'' <ref>{{Cite web|title=The Rosette Nebula In Hubble Palette.|url=https://skyandtelescope.org/online-gallery/the-rosette-nebula-in-hubble-palette/|access-date=2020-06-23|website=Sky & Telescope|language=en-US}}</ref> | style="text-align:center;"| [[File:Rosette Nebula in Monoceros.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 4.9 | [[Monoceros (talampad)|Monoceros]] | 4.8 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|051}}C51 | [[IC 1613]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:IC1613-3.jpg|60px]] | [[Galaksiyang hindi regular]] | 2,300 | [[Cetus]] | 9.3 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|052}}C52 | [[NGC 4697]] | {{sdash|sort=z}} | style="!text-align:center;"| [[File:NGC_4697_HST_10003_R850_B475.png|60px]] | [[Galaksiyang eliptikal]] | 76,000 | [[Virgo (talampad)|Virgo]] | 9.3 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|053}}C53 | [[NGC 3115]] | ''[[NGC 3115|Spindle Galaxy]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC 3115 2MASS.jpg|60px]] | [[Galaksiyang lentikular]] | 22,000 | [[Sextans]] | 9.2 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|054}}C54 | [[NGC 2506]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 2506.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 10 | [[Monoceros (talampad)|Monoceros]] | 7.6 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|055}}C55 | [[NGC 7009]] | ''[[Saturn Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Ngc7009 hst big.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 1.4 | [[Aquarius (talampad)|Aquarius]] | 8 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|056}}C56 | [[NGC 246]] | ''[[NGC 246|Skull Nebula]]'' <ref>"The Night Sky", ''[[Astronomy Now]]'', Oct 2008.</ref> | style="text-align:center;"| [[File:NGC 246.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 1.6 | [[Cetus]] | 8 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|057}}C57 | [[NGC 6822]] | ''[[Barnard's Galaxy]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC6822.jpg|60px]] | [[Galaksiyang hindi regular na may bara]] | 2,300 | [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]] | 9 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|058}}C58 | [[NGC 2360]] | ''[[NGC 2360|Caroline's Cluster]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC2360 - SDSS DR14 (panorama).jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 3.7 | [[Canis Major|Canis Mayor]] | 7.2 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|059}}C59 | [[NGC 3242]] | ''[[Ghost of Jupiter]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC 3242 "Ghost of Jupiter".png|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 1.4 | [[Hydra (talampad)|Hydra]] | 9 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|060}}C60 | [[NGC 4038]] | ''[[Antennae Galaxies]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:NGC4038 Large 01.jpg|60px]] | [[Nakikipag-ugnayang galaksiya]] | 83,000 | [[Corvus (talampad)|Corvus]] | 10.7 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|061}}C61 | [[Antennae Galaxies|NGC 4039]] | ''[[Antennae Galaxies]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:NGC4038 Large 01.jpg|60px]] | [[Nakikipag-ugnayang galaksiya]] | 83,000 | [[Corvus (talampad)|Corvus]] | 13 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|062}}C62 | [[NGC 247]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Wide Field Imager view of the spiral galaxy NGC 247.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 6,800 | [[Cetus]] | 8.9 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|063}}C63 | [[NGC 7293]] | ''[[Helix Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC 7293.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 0.522 | [[Aquarius (talampad)|Aquarius]] | 7.3 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|064}}C64 | [[NGC 2362]] | ''[[NGC 2362|Tau Canis Majoris Cluster]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Starshine in Canis Major NGC 2362.tif|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 5.1 | [[Canis Major|Canis Mayor]] | 4.1 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|065}}C65 | [[Sculptor Galaxy|NGC 253]] | ''[[Sculptor Galaxy]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Ngc253 2mass barred spiral.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 9,800 | [[Sculptor (talampad)|Sculptor]] | 7.1 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|066}}C66 | [[NGC 5694]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 5694.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 113 | [[Hydra (talampad)|Hydra]] | 10.2 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|067}}C67 | [[NGC 1097]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC1097 - ESO - eso0438d.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral na may bara]] | 47,000 | [[Fornax]] | 9.3 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|068}}C68 | [[NGC 6729]] | ''[[NGC 6729|R CrA Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC 6729.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 0.424 | [[Corona Australis]] | - |- style="background:#ccffee;" | {{hs|069}}C69 | [[NGC 6302]] | ''[[NGC 6302|Bug Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 6302 Hubble 2009.full.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 5.2 | [[Scorpius]] | 13 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|070}}C70 | [[NGC 300]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:View of the southern spiral NGC 300.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 3,900 | [[Sculptor (talampad)|Sculptor]] | 9 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|071}}C71 | [[NGC 2477]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC2477.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 3.7 | [[Puppis]] | 5.8 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|072}}C72 | [[NGC 55]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:Irregular Galaxy NGC 55 (ESO 0914a).jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral na may bara]] | 4,200 | [[Sculptor (talampad)|Sculptor]] | 8 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|073}}C73 | [[NGC 1851]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:PIA07908.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 39.4 | [[Columba (talampad)|Columba]] | 7.3 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|074}}C74 | [[NGC 3132]] | ''[[Eight Burst Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:NGC 3132.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 2 | [[Vela (talampad)|Vela]] | 8 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|075}}C75 | [[NGC 6124]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 6124 large.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 1.5 | [[Scorpius]] | 5.8 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|076}}C76 | [[NGC 6231]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC6231 Chandra.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol at Nebula]] | 6 | [[Scorpius]] | 2.6 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|077}}C77 | [[NGC 5128]] | ''[[Centaurus A]]'' | style="text-align:center;"|[[Image:NGC 5128 galaxy.jpg|60px]] | [[Galaksiyang eliptikal]] o [[Galaksiyang lentikular|lentikular]] | 16,000 | [[Centaurus]] | 7 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|078}}C78 | [[NGC 6541]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 6541 hst 12516 R814G555B390.png|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 22.3 | [[Corona Australis]] | 6.6 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|079}}C79 | [[NGC 3201]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 3201.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 17 | [[Vela (talampad)|Vela]] | 6.8 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|080}}C80 | [[NGC 5139]] | ''[[Omega Centauri]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Omega Centauri by ESO.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 17.3 | [[Centaurus]] | 3.7 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|081}}C81 | [[NGC 6352]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 6352.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 18.6 | [[Ara (talampad)|Ara]] | 8.2 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|082}}C82 | [[NGC 6193]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Rgb-ngc6193.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 4.3 | [[Ara (talampad)|Ara]] | 5.2 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|083}}C83 | [[NGC 4945]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Spiral Galaxy NGC 4945.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral na may bara]] | 17,000 | [[Centaurus]] | 9 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|084}}C84 | [[NGC 5286]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 5286 hlsp acsggct hst acs-wfc R606 hst 13297 B336.png|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 36 | [[Centaurus]] | 7.6 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|085}}C85 | [[IC 2391]] | ''[[Omicron Velorum Cluster]]'' | style="text-align:center;"| [[File:IC 2391 in Vele.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 0.5 | [[Vela (talampad)|Vela]] | 2.5 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|086}}C86 | [[NGC 6397]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 6397 (ESO).jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 7.5 | [[Ara (talampad)|Ara]] | 5.7 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|087}}C87 | [[NGC 1261]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:Ngc 1261.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 55.5 | [[Horologium (talampad)|Horologium]] | 8.4 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|088}}C88 | [[NGC 5823]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 5823.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 3.4 | [[Circinus]] | 7.9 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|089}}C89 | [[NGC 6087]]<ref group="note">Ang C89 ay maling naisulat bilang [[NGC 6067]] sa orihinal, ngunit ang paglalarawan nito ay katulad lang sa [[NGC 6087]].</ref> | ''[[NGC 6087|S Normae Cluster]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 6087 full.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 3.3 | [[Norma (talampad)|Norma]] | 5.4 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|090}}C90 | [[NGC 2867]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 2867HST.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 5.5 | [[Carina (talampad)|Carina]] | 10 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|091}}C91 | [[NGC 3532]] | ''Wishing Well Cluster'' | style="text-align:center;"| [[Image:Eso1439a.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 1.6 | [[Carina (talampad)|Carina]] | 3 |- style="background:#ffcccc;" | {{hs|092}}C92 | [[Carina Nebula|NGC 3372]] | ''[[Carina Nebula|Eta Carinae Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Carina Nebula.jpg|60px]] | [[Nebula]] | 7.5 | [[Carina (talampad)|Carina]] | 3 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|093}}C93 | [[NGC 6752]] | ''[[NGC 6752|Great Peacock Globular]]'' <ref>{{cite book |last1=Chadwick |first1=S |last2=Cooper |first2=I |title=Imaging the Southern Sky |publisher=Springer |location=New York |isbn=1461447496 |page=242}}</ref> | style="text-align:center;"| [[Image:Star cluster NGC 6752.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 13 | [[Pavo (talampad)|Pavo]] | 5.4 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|094}}C94 | [[NGC 4755]] | ''[[Jewel Box (star cluster)|Jewel Box]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:A Snapshot of the Jewel Box cluster with the ESO VLT.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 4.9 | [[Crux]] | 4.2 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|095}}C95 | [[NGC 6025]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 6025.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 2.5 | [[Triangulum Australe]] | 5.1 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|096}}C96 | [[NGC 2516]] | ''[[NGC 2516|Southern Beehive Cluster]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 2516.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 1.3 | [[Carina (talampad)|Carina]] | 3.8 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|097}}C97 | [[NGC 3766]] | ''[[NGC 3766|Pearl Cluster]]'' | style="text-align:center;"| [[Image:Star cluster NGC 3766.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 5.8 | [[Centaurus]] | 5.3 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|098}}C98 | [[NGC 4609]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 4609 large.png|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 4.2 | [[Crux]] | 6.9 |- style="background:#cccccc;" | {{hs|099}}C99 | - | ''[[Coalsack Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Coalsack-ESO-B06.jpg|60px]] | [[Madilim na nebula]] | 0.61 | [[Crux]] | - |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|100}}C100 | [[IC 2944]] | ''[[Lambda Centauri Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:The Very Large Telescope Snaps a Stellar Nursery and Celebrates Fifteen Years of Operations.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 6 | [[Centaurus]] | 4.5 |- style="background:#ffffcc;" | {{hs|101}}C101 | [[NGC 6744]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Wide Field Imager view of a Milky Way look-alike NGC 6744.jpg|60px]] | [[Galaksiyang espayral]] | 34,000 | [[Pavo (talampad)|Pavo]] | 9 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|102}}C102 | [[IC 2602]] | ''[[IC 2602|Theta Car Cluster]]'' | style="text-align:center;"| [[File:The Southern Pleiades (IC 2602).jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 0.492 | [[Carina (talampad)|Carina]] | 1.9 |- style="background:#eeeeff;" | {{hs|103}}C103 | [[NGC 2070]] | ''[[Tarantula Nebula]]'' | style="text-align:center;"| [[File:Tarantula Nebula TRAPPIST.jpg|60px]] | [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]] | 170 | [[Dorado (talampad)|Dorado]] | 8.2 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|104}}C104 | [[NGC 362]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:GALEX image of NGC 362.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 27.7 | [[Tucana]] | 6.6 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|105}}C105 | [[NGC 4833]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:NGC 4833 Hubble WikiSky.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 19.6 | [[Musca]] | 7.4 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|106}}C106 | [[NGC 104]] | ''[[47 Tucanae]]'' | style="text-align:center;"| [[File:New VISTA snap of star cluster 47 Tucanae.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 14.7 | [[Tucana]] | 4 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|107}}C107 | [[NGC 6101]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 6101.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 49.9 | [[Apus]] | 9.3 |- style="background:#ffe4b5;" | {{hs|108}}C108 | [[NGC 4372]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[Image:NGC 4372 in Musca.jpg|60px]] | [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]] | 18.9 | [[Musca]] | 7.8 |- style="background:#ccffee;" | {{hs|109}}C109 | [[NGC 3195]] | {{sdash|sort=z}} | style="text-align:center;"| [[File:Ngc3195.jpg|60px]] | [[Planetaryong Nebula]] | 5.4 | [[Chamaeleon]] | 11.6 |- class="sortbottom" !Bilang Caldwell ![[New General Catalogue|Bilang NGC]] !Karaniwang pangalan !class="unsortable" |Larawan !Uri ng bagay !Layo ng bagay (sa isang libong [[sinag-taon]]) ![[Konstelasyon]] ![[Maliwanag na kalakhan]] |} {{Reflist|group=note}} == Mga sanggunian == {{reflist|refs= <ref name="The Caldwell Objects">{{cite book |last=O'Meara |first=Stephen James |title=The Caldwell Objects |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-521-82796-6}}</ref> }} == Mga kawing panlabas == * [http://messier.seds.org/xtra/similar/caldwell.html The Caldwell Catalogue sa SEDS] * [http://www.astroleague.org/al/obsclubs/caldwell/cldwl.html The Caldwell Club] * [https://web.archive.org/web/20061114001944/http://www.ngc891.com/modules.php?op=modload&name=Stars&file=Talampad&catalogue=Caldwell Caldwell Star Charts, Images and more] * [http://www.12dstring.me.uk/caldwellcatalogue.htm Searchable Caldwell Catalogue list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110517162944/http://www.12dstring.me.uk/caldwellcatalogue.htm |date=2011-05-17 }} * [http://www.space-and-telescope.com/CaldwellObjects.aspx Clickable Caldwell Object table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402094731/http://www.space-and-telescope.com/CaldwellObjects.aspx |date=2016-04-02 }} {{Usbong}} [[Kategorya:Astronomiya]] jmygnrk3byibp1lkv0272vfw54ia5wr 0 275634 2219390 1998392 2026-08-06T09:14:08Z Lolbet101 163542 2219390 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy|name=[[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 4111|image=[[File:Elegance conceals an eventful past.jpg|250px]]|caption=NGC 4111 by [[Hubble Space Telescope]]|epoch=[[J2000]]|constellation name=[[Canes Venatici]]|ra={{RA|12|07|03.1}}<ref name="ned" />|dec={{DEC|43|03|57}}<ref name="ned" />|z=792 ± 5 [[kilometer|km]]/[[second|s]]<ref name="ned" />|dist_ly=[[1 E23 m|43]] ± 13 [[light-year|Mly]] (13.1 ± 4.1 [[parsec|Mpc]])<ref name="ned" />|type=SA(r)0+ <ref name="ned">{{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | work=Results for NGC 4111 | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4111 | accessdate=2016-01-18 }}</ref>|size_v=4&prime;.6 &times; 1&prime;.0<ref name="ned" />|appmag_v=10.7|names=[[Uppsala General Catalogue|UGC]] 7103, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] +07-25-026, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 38440<ref name="ned" />}}'''NGC 4111''' ay isang lenticular galaxy sa konstelasyon ng Canes Venatici. Ito ay matatagpuan sa isang distansya ng tungkol sa 50 milyong [[Sinag-taon|S]]<nowiki/>inag-Taon mula sa Daigdig, na kung saan, na ibinigay ng ang maliwanag na mga sukat, na nangangahulugan na ang NGC 4111 ay tungkol sa 55,000 Sinag-Taon. Ito ay natuklasan ni [[William Herschel]] noong 1788. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{uncategorized}} 6lubnv4nfasiwo7f4xhj8yxgv0krr4a 0 282271 2219298 2216641 2026-08-06T04:28:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219298 wikitext text/x-wiki {{short description|ika-66 na edisyon ng Miss Universe}} {{for|ika-65 na edisyon ng kompetisyon na ginanap noong Enero 2017|Miss Universe 2016}} {{Infobox beauty pageant | image = Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2).jpg | name = Miss Universe 2017 | caption = Demi-Leigh Nel-Peters | venue = The AXIS, [[Las Vegas]], [[Nevada]], [[Estados Unidos]] | date = 26 Nobyembre 2017 | presenters = {{Hlist|[[Steve Harvey]]|Ashley Graham|[[Carson Kressley]]|Lu Sierra}} | entertainment = {{Hlist|[[Fergie]]|Rachel Platten}} | broadcaster = {{Hlist|[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|Azteca}} | entrants = 92 | placements = 16 | debuts ={{Hlist|Kambodya|Laos|Nepal}} | withdrawals ={{Hlist|Belis|Dinamarka|Kenya|Kosobo|Sierra Leone|Suwisa|Unggarya}} | returns ={{Hlist|Ehipto|El Salvador|Etiyopiya|Gana|Irak|Irlanda|Libano|Sambia|Santa Lucia|Trinidad at Tobago}} | before = [[Miss Universe 2016|2016]] | next = [[Miss Universe 2018|2018]] | best national costume =Momoko Abe<br />{{flagu|Hapon}} | congeniality =Farah Sedky<br />{{flagu|Ehipto}}<br>Laura de Sanctis<br>{{flagu|Panama}} | winner ='''[[Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]]''' |represented='''{{flagu|Timog Aprika}}'''}} Ang '''Miss Universe 2017''' ay ang ika-66 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa The AXIS sa Planet Hollywood, [[Las Vegas, Nebada|Las Vegas]], [[Nevada]], sa [[Estados Unidos]] noong 26 Nobyembre 2017.<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2017 |title=CONFIRMED: Miss Universe 2017 to be held in Las Vegas, USA |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/179180-miss-universe-2017-location-las-vegas-usa/ |access-date=22 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Iris Mittenaere]] ng [[Pransiya]] si [[Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] ng [[South Africa|Timog Aprika]] bilang Miss Universe 2017. Ito ang pangalawang tagumpay ng Timog Aprika sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2017 |title=Meet Miss Universe 2017 Demi-Leigh Nel-Peters |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/189629-demi-leigh-nel-peters-south-africa-miss-universe-2017-winner/ |access-date=7 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Laura González ng Kolombya, habang nagtapos bilang second runner-up si Davina Bennett ng Hamayka.<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2017 |title=Miss South Africa Demi-Leigh Nel-Peters wins Miss Universe |url=https://www.cbsnews.com/news/miss-universe-2017-winner-miss-south-africa-demi-leigh-nel-peters/ |access-date=23 Setyembre 2022 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shamsian |first=Jacob |date=27 Nobyembre 2017 |title=We have a new Miss Universe — watch her crowning moment here |url=https://www.insider.com/miss-universe-2017-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-2017-11 |access-date=23 Setyembre 2022 |website=Insider |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa siyamnapu't-dalawang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Rees |first=Alex |date=27 Nobyembre 2017 |title=Miss South Africa Wins Miss Universe 2017 |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/a13930389/miss-south-africa-demi-leigh-nel-peters-miss-universe-2017/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Cosmopolitan |language=en-US}}</ref> Pinangunahan nina [[Steve Harvey]] at Ashley Graham ang kompetisyon, samantalang sina [[Carson Kressley]] at Lu Sierra ang nagsilbing mga ''expert analyst''. Nagtanghal si Fergie at Rachel Platten sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Hall |first=Gerrad |date=15 Nobyembre 2017 |title=Fergie, Rachel Platten to perform at Miss Universe |url=https://ew.com/music/2017/11/15/fergie-rachel-platten-miss-universe/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Entertainment Weekly |language=en |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929050933/https://ew.com/music/2017/11/15/fergie-rachel-platten-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Swertlow |first=Meg |date=27 Nobyembre 2017 |title=Fergie Rocks Her Performance During Miss Universe 2017's Evening Gown Competition |url=https://www.eonline.com/news/896309/fergie-rocks-her-performance-during-the-2017-miss-universe-pageant-s-evening-gown-competition |access-date=2 Oktubre 2022 |website=E! Online}}</ref> Itinampok rin sa edisyong ito ang pagbabalik ng ''Phoenix Mikimoto crown'', na huling ginamit noong [[Miss Universe 2008|2008]] matapos na idinemanda diumano ng WME/IMG ang ''Diamond International Company'' dahil sa paglabag nito sa kontrata noong Agosto 2017.<ref>{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=17 Mayo 2017 |title=Miss Universe producer sues Czech maker of winners' crowns |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-lawsuit-idUSKCN18C2JY |access-date=10 Oktubre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=27 Nobyembre 2017 |title=Miss Universe 2017: Mikimoto crown makes a comeback |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/189668-mikimoto-crown-return-miss-universe-2017/ |access-date=10 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Theater_at_the_Performing_Arts.png|thumb|250x250px|The AXIS Theatre (kasalukuyang Bakkt Theater), ang lokasyon ng Miss Universe 2017]] === Lokasyon at petsa === Ipinaalam ng pambansang direktor ng Miss Universe Australia na si Troy Barbagallo sa ''Herald Sun'' na nagsumite ito ng alok sa IMG para idaos sa [[Australia|Australya]] ang susunod na dalawang edisyon ng kompetisyon kung saan ang mga lungsod ng [[Sydney]] at [[Melbourne]] ay nakita bilang mga potensyal na ''host city''.<ref>{{cite news |title=Miss Universe: Melbourne makes 2017 final bid |language=en |newspaper=Herald Sun |url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/miss-universe-melbourne-makes-2017-final-bid/news-story/aeb6490ddebf746f61c4bbc73c7ed8ac |access-date=10 Oktubre 2022}}</ref> Noong 25 Mayo 2017, inihayag ng [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo ng Pilipinas]] na iminungkahi ng Miss Universe Organization na idaos muli ang kompetisyon sa [[Pilipinas]] matapos isagawa ang [[Miss Universe 2016|ika-65 edisyon ng kompetisyon]] noong Enero. Ikinatuwa ng Miss Universe Organization ang pagdaos ng nakaraan edisyon ng kompetisyon sa Pilipinas, at sinabing nangibabaw ang pageant sa mga ''pre-event'' ng Super Bowl.<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2017 |title=PH being eyed to host Miss Universe 2017: DOT |url=https://news.abs-cbn.com/life/05/25/17/ph-being-eyed-to-host-miss-universe-2017-dot |access-date=10 Oktubre 2017 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Mayo 2017 |title=Philippines to host Miss Universe 2017? |url=https://coconuts.co/manila/news/philippines-host-miss-universe-2017/ |access-date=10 Oktubre 2022 |website=Coconuts |language=en-US}}</ref> Subalit, noong 22 Hunyo 2017, inanunsyo ng noo'y Kalihim ng Turismo na si Wanda Tulfo-Teo na hindi idaraos ang kompetisyon sa Pilipinas at sa halip ay isasaalang-alang ang pagsasagawa ng kompetisyon [[Miss Universe 2018|sa susunod na edisyon]].<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2017 |title=No Miss Universe in PH this year, Tourism chief says |url=https://news.abs-cbn.com/life/06/22/17/no-miss-universe-in-ph-this-year-tourism-chief-says |access-date=10 Oktubre 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Noong Mayo rin, nakipag-ugnayan ang mga kinatawan ng Miss Universe Organization sa pinuno ng Hawaii Department of Tourism na si Rick Fried upang idaos ang kompetisyon sa [[Honolulu]], [[Hawaii]].<ref>{{Cite web |last=Devera |first=Jobeth |date=29 Hulyo 2017 |title=Blaisdell concerns nix plans to bring Miss Universe pageant back to Honolulu |url=https://www.hawaiinewsnow.com/story/36000341/blaisdell-concerns-nix-plans-to-bring-miss-universe-pageant-back-to-honolulu |access-date=21 Hulyo 2023 |website=Hawaii News Now |language=en}}</ref> Subalit, noong 26 Hulyo, kinumpirma ng Miss Universe Organization na hindi idaraos ang kompetisyon sa Honolulu dahil sa hindi maaaring gamitin ang Neal S. Blaisdell Center kung saan gagamitin sana para sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2017 |title=Arena concerns keep Miss Universe pageant from coming to Honolulu |url=https://www.khon2.com/2017/07/28/arena-concerns-keep-miss-universe-pageant-from-coming-to-honolulu/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801054941/https://www.khon2.com/2017/07/28/arena-concerns-keep-miss-universe-pageant-from-coming-to-honolulu/ |archive-date=1 Agosto 2017 |access-date=18 Oktubre 2022 |website=KHON-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Schaefers |first=Allison |date=28 Hulyo 2017 |title=Miss Universe pageant skipping Hawaii over the state of Blaisdell arena |url=https://www.staradvertiser.com/2017/07/28/hawaii-news/miss-universe-pageant-skipping-hawaii-over-the-state-of-blaisdell-arena/ |access-date=21 Hulyo 2023 |website=Honolulu Star-Advertiser |language=en-US}}</ref> Noong 28 Setyembre, kinumpirma ng Miss Universe Organization na ang kompetisyon ay gaganapin sa The AXIS sa Planet Hollywood, [[Las Vegas|Las Vegas, Nevada]] sa 26 Nobyembre 2017.<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2017 |title=Miss Universe 2017 date and venue announced |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-2017-date-and-venue-announced/articleshow/60878902.cms |access-date=19 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=19 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019120221/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-2017-date-and-venue-announced/articleshow/60878902.cms |url-status=dead }}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa siyamnapu't-dalawang mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Labing-apat na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo at tatlong kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang third runner-up ng Miss Belgium 2017 na si Liesbeth Claus bilang kandidata ng Belhika sa Miss Universe matapos na pinili ni Miss Belgium 2017 Romanie Schotte na kumalahok sa Miss World 2017.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Enero 2017 |title=Romanie Schotte is crowned Miss Belgium 2017 |url=https://www.brusselstimes.com/40824/romanie-schotte-is-crowned-miss-belgium-2017 |access-date=20 Oktubre 2022 |website=The Brussels Times |language=en}}</ref><ref name=":1" /> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Russia 2017 na si Kseniya Alexandrova bilang kandidata ng Rusya sa Miss Universe matapos na pinili ni Miss Russia 2017 Polina Popova na kumalahok sa Miss World 2017.<ref name=":19">{{Cite web |date=16 Abril 2017 |title=Polina Popova crowned Miss Russia-2017 |url=https://tass.com/society/941614?utm_source=google.com&utm_medium=organic&utm_campaign=google.com&utm_referrer=google.com |access-date=20 Oktubre 2022 |website=TASS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Oktubre 2017 |title=Miss Russia Thanks Putin for Lack of Weinstein-Style Harassment in Russia |url=https://www.themoscowtimes.com/2017/10/13/miss-russia-thanks-putin-for-lack-of-sexual-harassment-in-russia-a59269 |access-date=20 Oktubre 2022 |website=The Moscow Times |language=en}}</ref> Iniluklok si Nikoleta Todorova, isang pinalista sa Miss Universe Bulgaria 2017, bilang kandidata ng Bulgarya sa Miss Universe dahil hindi nakaabot sa minimum age requirement si Miss Universe Bulgaria 2017 Mira Simeonova.<ref name=":4" /> Dapat sanang kumatawan sa Irak sa Miss Universe si Vian Sulaimani. Gayunpaman, napatalsik si Sulaimani sa kaniyang titulo matapos na matuklasan na siya ay may asawa.<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2017 |title=Kurdish Miss Iraq has her eyes on future Miss Universe |url=https://www.rudaw.net/english/culture/04062017 |access-date=20 Oktubre 2022 |website=Rudaw |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Agosto 2017 |title=Miss Iraq 2017 Vian Sulaimani dethroned for being married |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/Miss-Iraq-2017-Vian-Sulaimani-dethroned-for-being-married/eventshow/59951765.cms |access-date=20 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020060729/https://beautypageants.indiatimes.com/others/Miss-Iraq-2017-Vian-Sulaimani-dethroned-for-being-married/eventshow/59951765.cms |url-status=dead }}</ref> Dahil sa pagpapatalsik kay Sulaimani, naganap ang isang ''casting call'' upang piliin ang bagong kinatawan ng Irak sa Miss Universe. Nanalo bilang Miss Iraq 2017 si Sarah Idan.<ref name=":15" /> Pinalitan ni Pınar Tartan, Miss Turkey Supranational 2017, si Aslı Sümen bilang Miss Turkey Universe 2017 matapos na palitan ni Sümen si Itır Esen bilang Miss Turkey World 2017, ilang oras matapos silang koronahan dahil sa isang tweet ni Esen tungkol sa 2''016 Turkish coup d'état attempt.''<ref>{{Cite news |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey stripped of her crown over coup tweet |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41368295 |access-date=21 Oktubre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey Dethroned Over 'Unacceptable' Tweet About Attempted Coup |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-22/miss-turkey-dethroned-over-unacceptable-tweet-on-coup |access-date=21 Oktubre 2022 |website=Bloomberg |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Sa edisyong ito unang lumahok ang Kambodya, Laos, at Nepal, at bumalik ang Ehipto, El Salvador, Etiyopiya, Gana, Irak, Irlanda, Libano, Sambia, Santa Lucia, at Trinidad at Tobago.<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2017 |title=These 3 countries made their Miss Universe debut at the 2017 pageant |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/189614-miss-universe-2017-first-time-countries/ |access-date=21 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Huling kumalahok noong [[Miss Universe 1972|1972]] ang Irak, noong [[Miss Universe 2010|2010]] ang Sambia, noong [[Miss Universe 2014|2014]] ang Ehipto, Etiyopiya, Santa Lucia, at Trinidad at Tobago, at noong [[Miss Universe 2015|2015]] ang El Salvador, Gana, Irlanda, at Libano.<ref>{{Cite web |date=2 Nobyembre 2017 |title=Farah Sedky crowned Miss Universe Egypt 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Farah-Sedky-crowned-Miss-Universe-Egypt-2017/eventshow/61439889.cms |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=2022-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508081040/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Farah-Sedky-crowned-Miss-Universe-Egypt-2017/eventshow/61439889.cms |url-status=dead }}</ref> Ang mga bansang Belis, Dinamarka, Kenya, Kosobo, Sierra Leone, Suwisa, at Unggarya ay hindi sumali sa edisyong ito. Hindi nakasali ang Sierra Leone dahil nabigong makakuha ng visa si Miss Universe Sierra Leone 2017 Adama Kargbo.<ref>{{Cite web |last=Laggah |first=Julia |date=16 Nobyembre 2017 |title=Sierra Leone’s candidate to Miss Universe 2017 Adama L. Kargbo might miss the contest |url=https://www.switsalone.com/25796_sierra-leones-candidate-to-miss-universe-2017-adama-l-kargbo-might-miss-the-contest/ |access-date=21 Oktubre 2022 |website=SwitSalone |language=en-US}}</ref> Hindi sumali ang Belis, Dinamarka, Kenya, Kosobo, Suwisa, at Unggarya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. ==Mga resulta== [[Talaksan:Miss Universe 2017 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2017 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2017''' | * '''{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]]''' – '''[[Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]]<ref name=":8">{{Cite web |date=27 Nobyembre 2017 |title=Miss Universe's message on sexual misconduct: 'We are unbreakable' |url=https://www.nbcnews.com/storyline/sexual-misconduct/miss-universe-s-message-sexual-misconduct-we-are-unbreakable-n824096 |access-date=23 Setyembre 2022 |website=NBC News |language=en}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Laura González<ref name=":8" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Davina Bennett<ref name=":8" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Keysi Sayago<ref name=":9">{{Cite web |date=26 Nobyembre 2017 |title=Miss Universe pageant selects top 10 |url=https://fox11online.com/news/entertainment/miss-universe-pageant-selects-top-10 |access-date=2 Oktubre 2022 |website=Fox 11 |language=en}}</ref> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Maria Poonlertlarp<ref name=":9" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Monalysa Alcântara<ref name=":9" /> * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Sofía del Prado<ref name=":9" /> * {{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] – Kára McCullough<ref name=":9" /> * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Lauren Howe<ref name=":9" /> * {{flagicon|PHL}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – [[Rachel Peters]]<ref name=":9" /> |- | Top 16 | * {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] – Ruth Quashie<ref name=":11">{{Cite web |date=27 Nobyembre 2017 |title=PH's Rachel Peters in Miss Universe 2017 Top 16 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/189606-rachel-peters-miss-universe-2017-top-16-coronation-night/ |access-date=7 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|UK}} [[Gran Britanya]] – Anna Burdzy<ref name=":11" /> * {{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Cailín Toíbín<ref name=":11" /> * {{flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Shanaelle Petty<ref name=":11" /> * {{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] – Christina Peiris<ref name=":11" /> * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Roxette Qiu<ref name=":11" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Best National Costume | * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Momoko Abe<ref name=":22">{{Cite web |last=Ong |first=Vincent |date=27 Nobyembre 2017 |title=Who Won Special Awards At Miss Universe 2017? |url=http://www.cosmo.ph/news/who-won-special-awards-at-miss-universe-2017-a988-20171127 |access-date=20 Oktubre 2022 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en-ph}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] – Farah Sedky<ref name=":12">{{Cite web |date=6 Disyembre 2017 |title=¡Ay no! El 'miss' amistad que ganó la panameña fue un empate |trans-title=Oh no! The 'miss' friendship that the Panamanian won was a tie |url=https://www.diaadia.com.pa/fama/ay-no-el-miss-amistad-que-gano-la-panamena-fue-un-empate-686699 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Día a Día |language=es}}</ref> * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Laura de Sanctis<ref name=":22" /><ref name=":12" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Mula sa labinlima ng nakaraang edisyon, labing-anim na ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ''closed-door interview''. Ginamit sa unang pagkakataon ang ''continental format'', kung saan apat na ''semi-finalist'' ay galing sa tatlong rehiyong heograpikal: Kaamerikahan, Europa, at Aprika at Asya-Pasipiko, at apat na ''semi-finalist'' ang kabilang sa ''wildcards'' na magmumula sa anumang rehiyong heograpikal. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang labing-anim na ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang sampung ''semi-finalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Limang pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'', at tatlong pinalista naman ang sumabak sa ''final question'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |last=Tayag |first=Voltaire |date=28 Nobyembre 2017 |title=The highs and lows at Miss Universe 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/189690-miss-universe-2017-post-pageant-review/ |access-date=23 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2017 |title=LOOK: The Top 3 for Miss Universe 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/189588-miss-universe-2017-top-3-finalists/ |access-date=7 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> === Komite sa pagpili === ==== Paunang kompetisyon ==== * Cecilio Asuncion – ''modeling director'' na Pilipinong Amerikano at tagapagtatag ng ''Slay Models''<ref name=":5">{{Cite web |date=15 Nobyembre 2017 |title=Fil-Am modeling director to judge Miss Universe 2017 preliminary competition |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/188555-filipino-american-modeling-director-cece-asuncion-judge-miss-universe-2017-prelminary-competition/ |access-date=23 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * Morgan Deane – ''marketing director'' ng ''TAO Group''<ref name=":5" /> * Wendy Fitzwilliam – [[Miss Universe 1998]] mula sa Trinidad at Tobago<ref name=":5" /> * Isabelle Lindblom – ''scout'' ng ''IMG Models''<ref name=":5" /> * Megan Olivi– tagapagbalitang Amerikano ng Fox Sports 1<ref name=":5" /> * Bill Pereira – CEO, pangulo, at ''co-chairman'' ng IDT Telecom<ref name=":5" /> ==== Final telecast ==== * Wendy Fitzwilliam – Miss Universe 1998 mula sa [[Trinidad at Tobago]]<ref name=":6">{{Cite web |date=16 Nobyembre 2017 |title=Pia Wurtzbach to judge Miss Universe 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/188621-pia-wurtzbach-judge-miss-universe-2017-steve-harvey-host/ |access-date=23 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |date=16 Nobyembre 2017 |title=Pia Wurtzbach to judge Miss Universe 2017 |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2017/11/16/Pia-Wurtzbach-Miss-Universe-2017-judge.html |access-date=1 Pebrero 2023 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=1 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201111143/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2017/11/16/Pia-Wurtzbach-Miss-Universe-2017-judge.html |url-status=dead }}</ref> * Jay Manuel – ''television host'', ''creative director'', at ''makeup artist<ref name=":6" /><ref name=":7" />'' * Ross Matthews – artistang Amerikano, at hurado sa ''RuPaul's Drag Race<ref name=":6" /><ref name=":7" />'' * Lele Pons – personalidad sa [[YouTube]] at Vine''<ref name=":6" /><ref name=":7" />'' * Megan Olivi – Amerikanong tagapagbalita sa Fox Sports 1<ref name=":6" /><ref name=":7" /> * Farouk Shami – negosyante at may-ari ng ''Farouk Systems<ref name=":6" /><ref name=":7" />'' * [[Pia Wurtzbach]] – [[Miss Universe 2015]] mula sa Pilipinas<ref name=":6" /><ref name=":7" /> ==Mga kandidata== Siyamnapu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":21" /> {| class="wikitable sortable static-row-numbers" style="font-size: 95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga dad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan ! Rehiyong Heograpikal |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Blerta Leka<ref>{{Cite web |date=30 Hunyo 2017 |title=Blerta Leka crowned Miss Universe Albania 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/blerta-leka-crowned-miss-universe-albania-2017/articleshow/59385085.cms |url-status=dead |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=18 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182711/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/blerta-leka-crowned-miss-universe-albania-2017/articleshow/59385085.cms }}</ref> |19 |[[Tirana]] |Europa |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Sophia Koch<ref>{{Cite web |last=Schultz |first=Alexander |date=26 Setyembre 2017 |title=Sophia Koch aus Halle: So süß schwärmt Miss Universe von ihrem Freund |url=https://www.mz.de/lokal/halle-saale/sophia-koch-aus-halle-so-suss-schwarmt-miss-universe-von-ihrem-freund-1361292 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Mitteldeutsche Zeitung |language=de}}</ref> |20 |Halle |Europa |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Lauriela Martins<ref>{{cite web |date=19 Disyembre 2016 |title=Lauriela Martins supera concurrencia y lleva título Miss Angola 2017 |url=https://www.angop.ao/angola/es_es/noticias/lazer-e-cultura/2016/11/51/Lauriela-Martins-supera-concurrencia-lleva-titulo-Miss-Angola-2017-provincia-Cabinda,325b0588-00dc-4b74-93c8-ca0a229ffbd9.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424234441/https://www.angop.ao/angola/es_es/noticias/lazer-e-cultura/2016/11/51/Lauriela-Martins-supera-concurrencia-lleva-titulo-Miss-Angola-2017-provincia-Cabinda,325b0588-00dc-4b74-93c8-ca0a229ffbd9.html |archive-date=24 Abril 2019 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Angola Press News Agency |language=pt}}</ref> |19 |Cabinda |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Stefanía Incandela<ref name=":0">{{Cite web |date=8 Oktubre 2017 |title=Stefania Incandela crowned Miss Universe Argentina 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Stefania-Incandela-crowned-Miss-Universe-Argentina-2017/eventshow/60991562.cms |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508062637/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Stefania-Incandela-crowned-Miss-Universe-Argentina-2017/eventshow/60991562.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]]||Alina Mansur<ref name=":21">{{Cite web |last=Weigle |first=Lauren |date=26 Nobyembre 2017 |title=Miss Universe 2017 Contestants |url=https://heavy.com/entertainment/2017/11/miss-universe-2017-contestants-winners-pageant-competition-2018/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Heavy |language=en-US |archive-date=2022-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509050516/https://heavy.com/entertainment/2017/11/miss-universe-2017-contestants-winners-pageant-competition-2018/ |url-status=dead }}</ref> |26 |Malmok |Kaamerikahan |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]]||Olivia Rogers<ref>{{Cite web |last=Singer |first=Melissa |date=30 Hunyo 2017 |title=Miss Universe Australia 2017: Pageant may do good but the bikini section must go |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/miss-universe-australia-2017-pageant-may-do-good-but-the-bikini-section-must-go-20170630-gx1uyu.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]||Celine Schrenk<ref>{{Cite web |last= |first= |date=20 Nobyembre 2017 |title=Celine will "Miss Universe" werden |url=https://www.news.at/a/celine-schrenk-miss-universe-wahl-8440702 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=NEWS |language=de}}</ref> |19 |Gänserndorf |Europa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Harlem-Cruz Atarangi Ihaia<ref>{{cite web |date=12 Agosto 2017 |title=Harlem-Cruz Ihaia Crowned Miss Universe New Zealand 2017 |url=http://lucire.com/insider/20170812/harlem-cruz-ihaia-crowned-miss-universe-new-zealand-2017/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Lucire}}</ref> |19 |Napier |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Yasmine Cooke<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2017 |title=Yasmine Cooke named Miss Universe Bahamas 2017 |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Yasmine_Cooke_named_Miss_Universe_Bahamas_201755785.shtml |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Bahamas Weekly |archive-date=14 Nobiyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114093137/http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Yasmine_Cooke_named_Miss_Universe_Bahamas_201755785.shtml |url-status=dead }}</ref> |25 |[[Nassau]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Lesley Chapman<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Natanga |date=17 Setyembre 2017 |title=Lesley Chapman-Andrews is Miss Universe Barbados 2017 |url=https://www.nationnews.com/2017/09/17/lesley-chapman-andrews-is-miss-universe-barbados-2017/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Nation News |language=en-US}}</ref> |26 |[[Bridgetown]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Liesbeth Claus<ref name=":1">{{Cite web |date=18 Oktubre 2017 |title=Wordt de Oost-Vlaamse Liesbeth Claus volgende maand Miss Universe? |url=https://www.hln.be/showbizz/wordt-de-oost-vlaamse-liesbeth-claus-volgende-maand-miss-universe~a74fd556/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |20 |Assenede |Europa |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Keysi Sayago<ref>{{cite web |last=Fernández Lovera |first=Xulamy |date=10 Oktubre 2016 |title=Keysi Sayago, la impactante morena que se coronó Miss Venezuela 2016 |url=http://globovision.com/article/keysi-sayago-la-impactante-morena-que-se-corono-miss-venezuela-2016 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Globovisión |archive-date=9 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309204838/https://globovision.com/article/keysi-sayago-la-impactante-morena-que-se-corono-miss-venezuela-2016 |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Caracas]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Nguyễn Thị Loan<ref name=":10">{{Cite web |last= |date=18 Oktubre 2017 |title=Nguyễn Thị Loan được cử thi Miss Universe 2017 |url=https://vnexpress.net/nguyen-thi-loan-duoc-cu-thi-miss-universe-2017-3657549.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |27 |Thái Bình |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]||Monalysa Alcântara<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2017 |title=Monalysa Alcântara, do Piauí, é eleita Miss Brasil 2017 |url=https://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/estudante-de-18-anos-do-piaui-e-eleita-miss-brasil.ghtml |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2022 |website=G1 |language=pt-br}}</ref>||18||Teresina||Kaamerikahan |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Nikoleta Todorova<ref name=":4">{{Cite web |date=4 Oktubre 2017 |title=Nikoleta Todorova replaces Mira Simeonova as Miss Universe Bulgaria 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/nikoleta-todorova-replaces-mira-simeonova-as-miss-universe-bulgaria-2017/articleshow/60940236.cms |access-date=23 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=8 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508081041/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/nikoleta-todorova-replaces-mira-simeonova-as-miss-universe-bulgaria-2017/articleshow/60940236.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |Vratsa |Europa |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Gleisy Noguer<ref>{{Cite web |last=Massud |first=Cristian |date=23 Hunyo 2018 |title=Gleisy Vera Noguer Hassen: "Me faltó actitud para ser finalista en el Miss Universo" |url=https://eldeber.com.bo/sociales/gleisy-vera-noguer-hassen-me-falto-actitud-para-ser-finalista-en-el-miss-universo_95302 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=El Deber |language=es |archive-date=18 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518072922/https://eldeber.com.bo/sociales/gleisy-vera-noguer-hassen-me-falto-actitud-para-ser-finalista-en-el-miss-universo_95302 |url-status=dead }}</ref> |21 |Cobija |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Nashaira Balentien<ref name=":3">{{Cite web |last=Osorio |first=Nico |date=9 Hunyo 2017 |title=Nashaira Balentien lo representá Kòrsou na Miss Universo 2017 |url=https://extra.cw/nashaira-balentien-lo-representa-korsou-na-miss-universo-2017/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Extra |language=pap}}</ref> |20 |Willemstad |Kaamerikahan |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Farah Sedky<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2017 |title=Egyptian beauty queen at Miss Universe reveals battle with morbid obesity |url=https://english.alarabiya.net/life-style/fashion-and-beauty/2017/11/27/Egyptian-beauty-queen-at-Miss-Universe-tells-how-she-was-once-morbidly-obese |access-date=21 Oktubre 2022 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref> |23 |[[Cairo]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Daniela Cepeda<ref>{{cite web |date=22 Abril 2017 |title=La guayaquileña Daniela Cepeda es la nueva Miss Ecuador |url=https://www.elcomercio.com/tendencias/candidatas-miss-ecuador-belleza-elecciones.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=El Comercio |archive-date=2 Hunyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215445/https://www.elcomercio.com/tendencias/candidatas-miss-ecuador-belleza-elecciones.html |url-status=dead }}</ref> |22 |Guayaquil |Kaamerikahan |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Alisson Abarca<ref>{{Cite web |last=Rosa del Pino |first=Andrea |date=4 Setyembre 2017 |title=La metamorfosis exprés de Miss El Salvador 2017: cambia de cara en dos meses |url=https://www.elmundo.es/loc/celebrities/2017/09/04/59a9a3c422601d3e788b4640.html |access-date=4 Setyembre 2022|website=El Mundo]] |language=es}}</ref> |21 |[[San Salvador]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Vanessa Bottánová<ref>{{cite web |last=Majer |first=Matúš |date=2 Oktubre 2017 |title=Miss Universe SR vyhráva očarujúca Vanessa Bottánová! |url=https://refresher.sk/48315-Miss-Universe-SR-vyhrava-ocarujuca-Vanessa-Bottanova|access-date=4 Setyembre 2022 |website=refresher.sk}}</ref> |19 |[[Bratislava]] |Europa |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Emina Ekić<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2017 |title=Miss Universe Slovenije je Emina Ekić |url=http://www.zurnal24.si/magazin/miss-universe-slovenije-je-emina-ekic-298307 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Žurnal24 |language=sl}}</ref> |22 |Ptuj |Europa |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Sofía del Prado<ref>{{cite web |date=24 Setyembre 2017 |title=La albaceteña Sofía del Prado gana Miss Universe Spain y representará a España en Miss Universo 2017 |url=http://www.eldigitaldealbacete.com/2017/09/25/la-albacetena-sofia-del-prado-gana-miss-universe-espana-representara-pais-miss-universo/|access-date=4 Setyembre 2022 |website=El Digital de Albacete}}</ref> |22 |Albacete |Europa |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Kára McCullough<ref>{{cite web |last=Rees |first=Alex |date=15 Mayo 2017 |title=Miss District of Columbia, Kára McCullough Wins Miss USA 2017 |url=http://www.cosmopolitan.com/style-beauty/a9652134/miss-usa-winner-2017-kara-mccullough-district-of-columbia/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Cosmopolitan}}</ref> |26 |[[Washington, D.C.]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]]||Akinahom Zergaw<ref>{{Cite web |date=25 Nobyembre 2017 |title=Interesting facts about Miss Universe 2017 contestants |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Interesting-facts-about-Miss-Universe-2017-contestants/eventshow/61793410.cms |access-date=21 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=21 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021022204/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Interesting-facts-about-Miss-Universe-2017-contestants/eventshow/61793410.cms |url-status=dead }}</ref>||22||[[Adis Abeba]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]]||Ruth Quarshie<ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Portia |date=4 Setyembre 2017 |title=23-year-old crowned Miss Universe Ghana 2017 |url=https://www.pulse.com.gh/lifestyle/beauty-health/ruth-quarshie-23-year-old-crowned-miss-universe-ghana-2017/f6vw24g |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref>|||23||Ajumako||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|UK}} [[Gran Britanya]]||Anna Burdzy<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Oktubre 2017 |title=Miss Great Britain training for Miss Universe with Pinoy coaches |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/630719/miss-great-britain-training-for-miss-universe-with-pinoy-coaches/story/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=GMA News Online |language=en}}</ref>||25||[[Leicester]]||Europa |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]]||Myana Welch<ref>{{cite web |last=Lujan |first=Tihu |date=29 Oktubre 2017 |title=Myana Welch crowned Miss Universe Guam 2017 |url=https://www.postguam.com/news/local/welch-crowned-new-miss-universe-guam/article_5a697a68-bc90-11e7-a9ce-bfd91d6e32d1.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Guam Daily Post}}</ref>||27||Tamuning||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]]||Isel Suñiga<ref>{{cite web |last=Avila |first=Monica |date=20 Agosto 2017 |title=Isel Suñiga es la nueva Miss Guatemala 2017 |url=https://www.publinews.gt/gt/espectaculos/2017/08/20/isel-suniga-san-marcos-miss-guatemala-2017.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Publinews}}</ref>||23||Ayutla||Kaamerikahan |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]]||Rafieya Husain<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Abril 2018 |title=Guyana barred from participating in Miss Universe pageant |url=https://www.stabroeknews.com/2018/04/24/news/guyana/guyana-barred-from-participating-in-miss-universe-pageant/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref>||25||Anna Regina||Kaamerikahan |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]||Davina Bennett<ref>{{Cite web |last=Fasanella |first=Kaleigh |date=27 Nobyembre 2017 |title=Miss Jamaica’s Afro Won Miss Universe 2017, Because Representation Matters |url=https://www.allure.com/story/miss-jamaica-davina-bennett-afro-miss-universe-2017 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Allure |language=en-US}}</ref>||21||Clarendon||Kaamerikahan |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]||Momoko Abe<ref>{{Cite web |last=Myers |first=Alex |date=12 Enero 2018 |title=Miss Universe Japan Momoko Abe is a surprisingly accomplished golfer with an impressive career-low round |url=https://www.golfdigest.com/story/miss-universe-japan-momoko-abe-is-a-surprisingly-accomplished-golfer-with-an-impressive-career-low-round |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Golf Digest |language=en}}</ref>||23||[[Chiba, Chiba|Chiba]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]]||Cassandra Chéry<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2017 |title=Qui est Cassandra Chéry la nouvelle Miss Haïti ? |url=https://lenouvelliste.com/article/175908/qui-est-cassandra-chery-la-nouvelle-miss-haiti |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}</ref>||22||[[Port-au-Prince]]||Kaamerikahan |- |{{flagicon|GEO}} [[Heorhiya]]||Marita Gogodze<ref name=":13">{{Cite web |title=MISS UNIVERSE 2017-ის ფინალურ შოუზე, საქართველოს მარიტა გოგოძე წარადგენს |url=https://www.beaumonde.ge/article/4915-miss-universe-2017-is-pinalur-shouze-sakartvelos-marita-gogodze-tsaradgens/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Beaumonde |language=ka}}</ref> ||21||Rustavi||Europa |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]||April Tobie<ref>{{cite web |date=10 Setyembre 2017 |title=April Tobie es la nueva Miss Universo Honduras 2017 |url=http://www.elheraldo.hn/entretenimiento/1106878-466/april-tobie-es-la-nueva-miss-universo-honduras-2017 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=El Heraldo}}</ref>||18||Roatán||Kaamerikahan |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]]||Shraddha Shashidhar<ref>{{cite web |last=Sen |first=Sushmita |date=11 Oktubre 2017 |title=Miss Universe 2017: Meet Shraddha Shashidhar, who will represent India [PHOTOS] |url=https://www.ibtimes.co.in/miss-diva-2017-meet-shraddha-shashidhar-who-will-represent-india-miss-universe-photos-745299 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=International Business Times}}</ref>||21||[[Chennai]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]||Bunga Jelitha<ref>{{Cite web |last=Nababan |first=Christine Novita |date=1 Abril 2017 |title=Bunga Jelitha Terpilih jadi Puteri Indonesia 2017 |url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20170401003710-277-204201/bunga-jelitha-terpilih-jadi-puteri-indonesia-2017 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=CNN Indonesia |language=id-ID}}</ref>||26||[[Jakarta]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IRQ}} [[Iraq|Irak]]||Sarah Idan<ref name=":15">{{Cite web |last=Al-Salhy |first=Suadad |date=8 Nobyembre 2017 |title=Sarah, 27, aims to be Iraq’s jewel with a crown |url=https://www.arabnews.com/node/1189946/offbeat |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Arab News |language=en}}</ref>||27||[[Baghdad]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]||Cailín Toíbín<ref>{{Cite web |date=1 Setyembre 2017 |title=23-year-old Cailín Áine Ní Toibín from Cork wins Miss Universe Ireland title at glitzy pageant |url=https://www.independent.ie/style/fashion/style-talk/23-year-old-cailin-aine-ni-toibin-from-cork-wins-miss-universe-ireland-title-at-glitzy-pageant-36090335.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Irish Independent |language=en}}</ref>||23||Cobh||Europa |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]]||Adar Gandelsman<ref>{{Cite web |last=Spiro |first=Amy |date=12 Mayo 2017 |title=Meet the new Miss Israel: Jerusalemite Rotem Rabi |url=https://www.jpost.com/israel-news/culture/meet-the-new-miss-israel-jerusalemite-rotem-rabi-490310 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}</ref>||19||[[Ashkelon]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]]||Maria Polverino<ref>{{Cite web |date=31 Oktubre 2017 |title=Maria Polverino, la bellezza che rappresenta l'Italia a Miss Universo 2017 |url=https://www.tgcom24.mediaset.it/spettacolo/foto/maria-polverino-la-bellezza-che-rappresenta-l-italia-a-miss-universo-2017_3083676-2017.shtml |access-date=22 Setyembre 2022 |website=TgCom24 |language=it}}</ref>||25||[[Naples]]||Europa |- |{{flagicon|CAM}} [[Cambodia|Kambodya]]||Sotheary By<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2017 |title=Sotheary Bee to represent Cambodia at Miss Universe 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/sotheary-bee-to-represent-cambodia-at-miss-universe-2017/articleshow/59082742.cms |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508081041/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/sotheary-bee-to-represent-cambodia-at-miss-universe-2017/articleshow/59082742.cms |url-status=dead }}</ref>||19||[[Nom Pen]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]||Lauren Howe<ref>{{Cite web |last=DiManno |first=Rosie |date=12 Oktubre 2017 |title=Miss Universe Canada Lauren Howe is pretty extraordinary: DiManno |url=https://www.thestar.com/news/gta/2017/10/11/miss-universe-canada-lauren-howe-is-pretty-extraordinary.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Toronto Star}}</ref>||24||[[Toronto]]||Kaamerikahan |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]]||Khephra Sylvester<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2017 |title=Khephra Sylvester crowned Miss British Virgin Islands 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/Khephra-Sylvester-crowned-Miss-British-Virgin-Islands-2017/eventshow/59984053.cms |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=1 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001013307/https://beautypageants.indiatimes.com/others/Khephra-Sylvester-crowned-Miss-British-Virgin-Islands-2017/eventshow/59984053.cms |url-status=dead }}</ref>||25||Tortola||Kaamerikahan |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]||Esonica Veira<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2017 |title=Esonica Veira crowned Miss Universe US Virgin Islands 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Esonica-Veira-crowned-Miss-Universe-US-Virgin-Islands-2017/eventshow/61018131.cms |access-date=2 Oktubre 2022 |website=The Times of India |archive-date=9 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509050519/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Esonica-Veira-crowned-Miss-Universe-US-Virgin-Islands-2017/eventshow/61018131.cms |url-status=dead }}</ref>||27||Charlotte Amalie||Kaamerikahan |- |[[Talaksan:Flag_of_the_Cayman_Islands.svg|link=Cayman_Islands|alt=Cayman Islands|23x23px]] [[Kapuluang Kayman]]||Anika Conolly<ref>{{Cite web |last=Young |first=Kayla |date=27 Marso 2017 |title=Anika Conolly crowned as new Miss Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2017/03/26/anika-conolly-crowned-as-new-miss-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref>||27||West Bay||Kaamerikahan |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]]||Kamilla Asylova<ref>{{cite web |date=10 Oktubre 2016 |title=Kamila Asilova wins Miss Almaty 2016 beauty pageant |url=http://www.inform.kz/en/kamila-asilova-wins-miss-almaty-2016-beauty-pageant_a2957481 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Kazinform |archive-date=14 Pebrero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180214032621/http://www.inform.kz/en/kamila-asilova-wins-miss-almaty-2016-beauty-pageant_a2957481 |url-status=dead }}</ref>||19||[[Almaty]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]||Laura González<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 Marso 2017 |title=Laura González Ospina, la reina que venció al bullying |url=https://www.elpais.com.co/entretenimiento/laura-gonzalez-ospina-la-reina-que-vencio-al-bullying.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=El País |language=es}}</ref>||22||[[Cartagena, Colombia|Cartagena]]||Kaamerikahan |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]]||Elena Correa<ref name=":2">{{cite web |last=Morales |first=Laura |date=12 Hunyo 2017 |title=Miss Costa Rica 2017 Elena Correa: "Hace un año soñábamos con esto" |url=http://www.laprensalibre.cr/Noticias/detalle/114149/miss-costa-rica-2017-elena-correa:-hace-un-ano-sonabamos-con-esto |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831132235/https://www.laprensalibre.cr/Noticias/detalle/114149/miss-costa-rica-2017-elena-correa:-hace-un-ano-sonabamos-con-esto |archive-date=31 Agosto 2017 |access-date=24 Hunyo 2017 |website=La Prensa Libre}}</ref>||27||Heredia||Kaamerikahan |- |{{flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]]||Shanaelle Petty<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2017 |title=Slavonka Shanaelle nova je Miss Universe Hrvatske! |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/slavonka-shanaelle-nova-je-miss-universe-hrvatske-1166535 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Vecernji.hr |language=hr}}</ref>||19||Slavonski Brod||Europa |- |{{flagicon|LAO}} [[Laos]]||Souphaphone Somvichith<ref>{{Cite web |date=29 Agosto 2017 |title=Souphaphone Somvichith crowned Miss Universe Laos 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Souphaphone-Somvichith-crowned-Miss-Universe-Laos-2017/eventshow/60273765.cms |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508163937/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Souphaphone-Somvichith-crowned-Miss-Universe-Laos-2017/eventshow/60273765.cms |url-status=dead }}</ref>||20||[[Vientiane]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]]||Jana Sader<ref>{{Cite web |last=Hovsepian |first=Grace |date=27 Nobyembre 2017 |title=Meet Jana Sader, Lebanese contestant at Miss Universe 2017 |url=https://www.the961.com/jana-sader-lebanese-contestant-miss-universe-2017/ |access-date=2 Oktubre 2022 |website=961 |language=en-US}}</ref>||20||Sidon||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]||Arna Ýr Jónsdóttir<ref>{{Cite web |last=Hólmkelsdóttir |first=Hulda |date=25 Setyembre 2017 |title=Arna Ýr Jónsdóttir krýnd Miss Universe Iceland |url=https://www.visir.is/g/2017605392d |access-date=2 Oktubre 2022 |website=Vísir.is |language=is}}</ref>||22||Kópavogur||Europa |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]||Samantha Katie James<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Pebrero 2017 |title=Brazilian-Chinese model is Miss Universe Malaysia 2017 |url=https://www.malaymail.com/news/life/2017/02/28/brazilian-chinese-model-is-miss-universe-malaysia-2017/1324691 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Malay Mail |language=en}}</ref>||23||[[Kuala Lumpur]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]]||Tiffany Pisani<ref>{{Cite web |last=Demarco |first=Joanna |date=6 Agosto 2017 |title=Another jewel in her crown: Tiffany Pisani to represent Malta in Miss Universe 2017 |url=https://www.independent.com.mt/articles/2017-08-06/local-news/Another-jewel-in-her-crown-Tiffany-Pisani-to-represent-Malta-in-Miss-Universe-2017-6736177467 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Malta Independent}}</ref>||25||Attard||Europa |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]]||Angie Callychurn<ref>{{Cite web |date=27 Setyembre 2017 |title=Concours de beauté : Angie Callychurn represente Maurice au concours Miss Universe en Novembre |url=https://www.r1.mu/actu/culture/angie-callychurn-represente-maurice-au-concours-miss-universe-en-novembre-p755347 |access-date=4 Setyembre 2017 |website=Radio One |language=fr |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204142625/https://www.r1.mu/actu/culture/angie-callychurn-represente-maurice-au-concours-miss-universe-en-novembre-p755347 |url-status=dead }}</ref>||27||Curepipe||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]||Denisse Franco<ref>{{Cite web |date=12 Marso 2017 |title=Ella es Denisse Franco, la mujer más bella de México |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/ella-es-denisse-franco-la-mujer-mas-bella-de-mexico/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref>||19||[[Culiacán]]||Kaamerikahan |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar|Miyanmar]]||Zun Than Sin<ref>{{cite web |date=28 Oktubre 2016 |title=Zun Than Sin is Miss Universe Myanmar |url=http://www.elevenmyanmar.com/entertainment/6155 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220053635/http://www.elevenmyanmar.com/entertainment/6155 |archive-date=20 Pebrero 2017 |access-date=14 Marso 2017 |website=Eleven Myanmar}}</ref>||22||[[Yangon]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]]||Suné January<ref>{{Cite web |last=Kaakunga |first=Rukee |date=3 Hulyo 2017 |title=Suné January takes the crown as 2017 Miss Namibia |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&id=166454 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Namibian |language=en}}</ref>||23||Rehoboth||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{NPL}}||Nagma Shrestha<ref name=":17">{{Cite web |date=24 Setyembre 2017 |title=Nagma Shrestha to represent Nepal at Miss Universe 2017 |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2017/09/24/nagma-shrestha-to-represent-nepal-at-miss-universe-2017 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Kathmandu Post |language=en}}</ref>||26||[[Kathmandu]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]||Stephanie Agbasi<ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2017 |title=Ugochi Ihezue Wins MBGN 2017 Beauty Pageant |url=https://guardian.ng/life/whatsnew/mbgn2017-winner/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Guardian |language=en-US |archive-date=2018-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022074158/https://guardian.ng/life/whatsnew/mbgn2017-winner/ |url-status=dead }}</ref>||22||Neni||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]||Berenice Quezada<ref>{{cite news |last=Poveda |first=Javier |date=25 Marso 2017 |title=Berenice Quezada es la nueva Miss Nicaragua |newspaper=El Nuevo Diario |url=http://www.elnuevodiario.com.ni/variedades/422858-berenice-quezada-es-nueva-miss-nicaragua/ |access-date=4 Setyembre 2022 |archive-date=3 Hunyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603031208/https://www.elnuevodiario.com.ni/variedades/422858-berenice-quezada-es-nueva-miss-nicaragua/ |url-status=dead }}</ref>||24||El Rama||Kaamerikahan |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]]||Kaja Kojan<ref>{{Cite web |last=Krokstrand |first=Mats |date=31 Hulyo 2017 |title=Kaja vant Miss Norway: – Veldig sjokkert |url=https://www.ostlendingen.no/5-69-443381 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Østlendingen |language=no}}</ref>||20||Kongsvinger||Europa |- |{{flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]]||Nicky Opheij<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2017 |title=Nicky Opheij (22) wint finale Miss Nederland |url=https://www.nu.nl/cultuur-overig/4957061/nicky-opheij-22-wint-finale-miss-nederland.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=NU.nl |language=nl}}</ref>||22||Handel||Europa |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]]||Laura de Sanctis<ref>{{cite web |date=26 Agosto 2017 |title=Laura De Sanctis, Señorita Panamá 2017 |url=http://www.telemetro.com/senoritapanama/2017/noticias/Laura-Sanctis-Senorita-Panama_0_1057394272.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Telemetro}}</ref>||21||[[Lungsod ng Panama]]||Kaamerikahan |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]]||Ariela Machado<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2017 |title=Ariela Machado crowned Miss Universe Paraguay 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Ariela-Machado-crowned-Miss-Universe-Paraguay-2017/eventshow/60360443.cms |access-date=2 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508163931/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Ariela-Machado-crowned-Miss-Universe-Paraguay-2017/eventshow/60360443.cms |url-status=dead }}</ref>||25||[[Asunción]]||Kaamerikahan |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]]||Prissila Howard<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2017 |title=Priscila Howard crowned Miss Peru Universe 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Priscila-Howard-crowned-Miss-Peru-Universe-2017/eventshow/60508492.cms |access-date=2 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508163935/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Priscila-Howard-crowned-Miss-Peru-Universe-2017/eventshow/60508492.cms |url-status=dead }}</ref>||26||Piura||Kaamerikahan |- |{{flagicon|PHL}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]||[[Rachel Peters]]<ref>{{Cite web |date=1 Mayo 2017 |title=Rachel Peters wins Bb Pilipinas 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/rachel-peters-wins-binibining-pilipinas-2017 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en |archive-date=3 Hunyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603062641/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/rachel-peters-wins-binibining-pilipinas-2017 |url-status=dead }}</ref>||26||[[Camarines Sur]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]||Michaela Söderholm<ref>{{cite web |date=1 Oktubre 2017 |title=Michaela Söderholm on Miss Suomi 2017! – ”Oma valttikorttini oli iän tuoma kypsyys” |url=https://www.is.fi/miss-suomi/art-2000005390871.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref>||25||[[Helsinki]]||Europa |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]]||Katarzyna Włodarek<ref name=":14">{{Cite web |last=Majek |first=Milena |date=26 Setyembre 2017 |title=Miss Universe 2017. Wiemy, kto będzie reprezentował Polskę w konkursie. Ma szansę na zwycięstwo? |url=https://plejada.pl/zdjecia-gwiazd/miss-universe-2017-kim-jest-katarzyna-wlodarek-zdjecia/5lq2nxk |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Plejada |language=pl}}</ref>||26||[[Wrocław]]||Europa |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]||Danna Hernández<ref>{{Cite web |date=5 Mayo 2017 |title=La bella Danyeshka Hernández es la flamante Miss Universo Puerto Rico 2017 [FOTO Y VIDEO] |url=https://larepublica.pe/espectaculos/872546-la-bella-danyeshka-hernandez-es-la-flamante-miss-universo-puerto-rico-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171126170443/https://larepublica.pe/espectaculos/872546-la-bella-danyeshka-hernandez-es-la-flamante-miss-universo-puerto-rico-2017/ |archive-date=26 Nobyembre 2017 |access-date=9 Mayo 2022 |website=La República}}</ref>||21||San Juan||Kaamerikahan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]]||Matilde Lima<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2017 |title=Matilde Lima crowned Miss Universe Portugal 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Matilde-Lima-crowned-Miss-Universe-Portugal-2017/eventshow/60389385.cms |access-date=2 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508163933/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Matilde-Lima-crowned-Miss-Universe-Portugal-2017/eventshow/60389385.cms |url-status=dead }}</ref>||18||Setúbal||Europa |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]||Alicia Aylies<ref>{{Cite web |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=19 Disyembre 2016 |title=Alicia Aylies (Miss France 2017): «Être la première Miss Guyane à remporter la couronne est un honneur» |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/alicia-aylies-miss-france-2017-etre-la-premiere-miss-guyane-a-remporte-la-couronne-est-un-honneur-_c469d97c-c4c4-11e6-88a9-61626cd525b2/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Le Figaro |language=fr}}</ref>||19||[[Paris]]||Europa |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]]||Carmen Muñoz Guzmán<ref>{{cite web |last=Alejo |first=Leidi |date=26 Agosto 2017 |title=Carmen Muñoz Guzmán, la nueva Miss República Dominicana Universo 2017 |url=https://www.listindiario.com/entretenimiento/2017/08/27/479944/carmen-munoz-guzman-la-nueva-miss-republica-dominicana-universo |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Listín Diario |language=es}}</ref>||24||Licey al Medio||Kaamerikahan |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]]||Michaela Habáňová<ref>{{cite web |date=23 Setyembre 2017 |title=Českou Miss 2017 je tmavovláska Michaela Habáňová ze Zlína |url=http://www.ceskenoviny.cz/zpravy/ceskou-miss-2017-je-tmavovlaska-michaela-habanova-ze-zlina/1530513 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923224944/https://www.ceskenoviny.cz/zpravy/ceskou-miss-2017-je-tmavovlaska-michaela-habanova-ze-zlina/1530513 |archive-date=23 Setyembre 2017 |access-date=8 Mayo 2022 |website=Czech News Agency |language=cs}}</ref>||21||Zlín||Europa |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]]||Ioana Mihalache<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Nobyembre 2017 |title=Ce şanse credeţi că are Ioana Mihalache în finala Miss Universe de la Las Vegas |url=https://www.ziaruldeiasi.ro/stiri/ce-sanse-credeti-ca-are-ioana-mihalache-in-finala-miss-universe-de-la-las-vegas--174101.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Ziarul de Iași |language=ro}}</ref>||26||Constanța||Europa |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]||Kseniya Alexandrova<ref name=":20">{{Cite web |date=12 Oktubre 2017 |title=Miss Russia not afraid of rivalry at Miss World pageant |url=https://tass.com/society/970318 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=TASS}}</ref>||22||[[Moscow]]||Europa |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]]||Isabel Chikoti<ref>{{Cite web |last=Musika |first=Chomba |date=1 Setyembre 2017 |title=Isabel Chikoti wins Miss Universe |url=http://www.daily-mail.co.zm/isabel-chikoti-wins-miss-universe/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Zambia Daily Mail}}</ref>||26||Chingola||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]]||Louise Victor<ref>{{Cite web |last=Gonzales |first=Rochelle |date=5 Agosto 2017 |title=Woman Of The Week – Louise Victor, Miss Universe St. Lucia |url=https://thevoiceslu.com/2017/08/woman-week-louise-victor-miss-universe-st-lucia/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Voice St. Lucia |language=en-US}}</ref>|| 26 ||Micoud||Kaamerikahan |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]||Manuela Bruntraeger<ref>{{cite web |date=11 Oktubre 2017 |title=Miss Singapore Universe 2017 is Manuela Blanka Bruntraeger |url=http://www.straitstimes.com/multimedia/photos/in-pictures-miss-singapore-universe-2017 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Straits Times}}</ref>||24||Singapura||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]||Christina Peiris<ref name=":18">{{Cite web |date=22 Oktubre 2017 |title=The phone call that changed her life |url=http://www.sundaytimes.lk/171022/plus/the-phone-call-that-changed-her-life-264764.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Sunday Times (Sri Lanka)}}</ref>||23||[[Colombo]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]||Frida Fornander<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2017 |title=Frida Maria Fornander crowned Miss Universe Sweden 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/frida-maria-fornander-crowned-miss-universe-sweden-2017/articleshow/59250734.cms |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=9 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509050519/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/frida-maria-fornander-crowned-miss-universe-sweden-2017/articleshow/59250734.cms |url-status=dead }}</ref>||22||Gothenburg||Europa |- |{{flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]]||Lilian Maraule<ref>{{Cite web |date=1 Nobyembre 2017 |title=Lilian Ericaah Maraule crowned Miss Universe Tanzania 2017 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/lilian-ericaah-maraule-crowned-miss-universe-tanzania-2017/articleshow/61408106.cms |access-date=10 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=18 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518033035/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/lilian-ericaah-maraule-crowned-miss-universe-tanzania-2017/articleshow/61408106.cms |url-status=dead }}</ref>||22||[[Dar es Salaam]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]||Maria Poonlertlarp<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2017 |title=Miss Universe Thailand 2017 crowned |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/1296715/miss-universe-thailand-2017-crowned |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Bangkok Post}}</ref>||25||[[Bangkok]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |'''{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]]'''||'''[[Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]]'''<ref>{{Cite web |last=Babatunde |first=Mark |date=28 Marso 2017 |title=Demi-Leigh Nel-Peters Is Crowned Miss South Africa 2017 |url=https://face2faceafrica.com/article/demi-leigh-nel-peters |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref>||22||Sedgefield||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]||Sewhee Cho<ref>{{Cite web |last=Young-sun |first=Lee |date=24 Oktubre 2016 |title=미스 유니버스·월드 코리아, 국가대표 미녀 탄생 ‘인하대·이화여대’ |url=http://www.ikoreadaily.co.kr/news/articleView.html?idxno=240185 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Korea Daily |language=ko}}</ref>||26||[[Seoul]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TRI}} [[Trinidad at Tobago]]||Yvonne Clarke<ref>{{Cite web |last=Sorias |first=Leah |date=1 Nobyembre 2017 |title=Yvonne's back! |url=https://trinidadexpress.com/news/local/yvonnes-back/article_677b08f7-b9cc-54e6-88b6-f84030229a75.html |access-date=22 Setyembre 2022 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en}}</ref>||27||San Fernando||Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]]||Natividad Leiva<ref>{{cite web |date=19 Oktubre 2017 |title=Natividad Leiva representará a Chile en Miss Universo 2017 |url=http://www.adnradio.cl/noticias/sociedad/natividad-leiva-representara-a-chile-en-miss-universo-2017/20171020/nota/3614389.aspx |access-date=4 Setyembre 2022 |website=ADN Radio Chile |archive-date=2 Abril 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402084157/http://www.adnradio.cl/noticias/sociedad/natividad-leiva-representara-a-chile-en-miss-universo-2017/20171020/nota/3614389.aspx |url-status=dead }}</ref>||25||[[Santiago]]||Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]]||Roxette Qiu<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Yanna |date=27 Nobyembre 2017 |title=LOTD: Miss China Roxette Qiu Rocks a Chic Cropped 'Do at Miss Universe 2017 |url=https://www.preview.ph/beauty/lotd-miss-china-roxette-qiu-rocks-a-chic-cropped-do-at-miss-universe-2017-a00192-20171127 |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Preview PH}}</ref>||27||[[Chengdu]]||Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]||Pınar Tartan<ref>{{cite web |last= |date=23 Setyembre 2017 |title=2017 Miss Turkey ikincisi Pınar Tartan kimdir? Yaşı ve boyu kaç? |url=http://www.haber7.com/unlulerin-dunyasi/haber/2430380-2017-miss-turkey-ikincisi-pinar-tartan-kimdir-yasi-ve-boyu-kac |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Haber7 |language=tr}}</ref>||20||[[İzmir]]||Europa |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]]||Yana Krasnikova<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2018 |title=Yana Krasnikova looks sensual in these bikini clicks |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Yana-Krasnikova-looks-sensual-in-these-bikini-clicks/eventshow/64207434.cms |access-date=2 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=1 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001164654/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Yana-Krasnikova-looks-sensual-in-these-bikini-clicks/eventshow/64207434.cms |url-status=dead }}</ref>||18||[[Kiev]]||Europa |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]]||Marisol Acosta<ref>{{Cite web |last=Rodulfo |first=Kristina |date=21 Disyembre 2017 |title=5 Miss Universe Contestants Ditch Makeup in a Raw Photo Shoot |url=https://www.popsugar.com/node/44274512 |access-date=10 Oktubre 2022 |website=PopSugar |language=en-US}}</ref>||20||Canelones||Kaamerikahan |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Miss Universe]] jveh9o7v7wsge0hhk8rbdiotwb8hei5 0 289937 2219256 1722939 2026-08-05T23:39:34Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2219256 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Building_Potchefstroom_University.jpg|thumb|Kampus ng Potchefstroom ]] [[Talaksan:NWU-Gallery.jpg|thumb|Ang Gallery ng Pamantasang North-West]] Ang '''Pamantasang North-West''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''North-West University'', '''NWU''') ay isang unibersidad sa [[Timog Afrika]] na may tatlong kampus sa Potchefstroom, Mahikeng, at Vanderbijlpark. Ang kampus sa Potchefstroom ang punong himpilan ng unibersidad. Dala ng pagsasanib ng mga kalat-kalat na institusyon, ang unibersidad ay naging isa sa pinakamalaki sa bansa at mayroong humigit-kumulang 65,000 na mag-aaral. Mayroong 8 fakultad na bumubuo sa unibersidad. Noong 2023, sila ay kinilala bilang ikatlo sa pinakamalaking unibersidad sa Timog Afrika na binubuo ng 55,096 na mag-aaral<ref>{{Cite web |title=Welcome to North-West University (NWU) {{!}} NWU {{!}} North-West University |url=https://www.nwu.ac.za/ |access-date=2026-08-05 |website=www.nwu.ac.za}}</ref>. {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] rqdcouh62558ru14ls6wnhwk858fi8y 0 295434 2219252 1900357 2026-08-05T21:52:04Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219252 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Asociación_Trans_de_Uruguay_8M2019_(33446111948).jpg | thumb | right | alt=Mga paghahanda ni Karina Pankievich sa Trans Association of Uruguay (ATRU) para sa martsa noong Marso 8, 2019. Montevideo, Uruguay. | Mga paghahanda ni Karina Pankievich sa Trans Association of Uruguay (ATRU) para sa martsa noong Marso 8, 2019. Montevideo, Uruguay.]]'''Si Karina Pankievich''' ay isang aktibista ng [[ Kilusang karapatan sa Trans|trans rights]] ng [[Uruguay|Uruguayan]].<ref>{{Cite web|url=https://feminismos.ladiaria.com.uy/articulo/2019/12/elvira-lutz-cristina-grela-y-karina-pankievich-fueron-declaradas-ciudadanas-ilustres-por-la-intendencia-de-montevideo/|title=Elvira Lutz, Cristina Grela y Karina Pankievich fueron declaradas Ciudadanas Ilustres por la Intendencia de Montevideo|last=diaria|first=la|date=2019-12-11|website=la diaria|language=es-uy|access-date=2020-03-10|archive-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323164808/https://feminismos.ladiaria.com.uy/articulo/2019/12/elvira-lutz-cristina-grela-y-karina-pankievich-fueron-declaradas-ciudadanas-ilustres-por-la-intendencia-de-montevideo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lento.ladiaria.com.uy/articulo/2020/1/los-90-en-clave-trans/|title=Los 90 en clave trans|date=2020-01-04|website=la diaria|language=es-uy|access-date=2020-03-10|archive-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323164808/https://lento.ladiaria.com.uy/articulo/2020/1/los-90-en-clave-trans/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ecos.la/9/actualidad/2019/05/08/33152/ley-trans-vuelve-al-tapete-entre-denuncias-penales-firmas-y-festejos/|title=Ley Trans vuelve al tapete entre denuncias penales, firmas y festejos|website=ecos.la|language=es|access-date=2020-03-10|archive-date=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323164808/https://ecos.la/9/actualidad/2019/05/08/33152/ley-trans-vuelve-al-tapete-entre-denuncias-penales-firmas-y-festejos/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.republica.com.uy/dirigente-trans-aseguro-que-solo-se-busca-salud-integral-para-el-colectivo-id670532/|title=Dirigente trans aseguró que solo se busca salud integral para el colectivo|date=2018-08-12|website=Diario La República|language=es|access-date=2020-03-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://feminismos.ladiaria.com.uy/articulo/2018/8/ley-trans-senador-del-fa-propone-sacar-la-posibilidad-de-que-menores-accedan-a-cirugias-de-cambio-de-sexo/|title=Ley trans: Senador del FA propone sacar la posibilidad de que menores accedan a cirugías de cambio de sexo|date=2018-08-20|website=la diaria|language=es-uy|access-date=2020-03-10|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821113825/https://feminismos.ladiaria.com.uy/articulo/2018/8/ley-trans-senador-del-fa-propone-sacar-la-posibilidad-de-que-menores-accedan-a-cirugias-de-cambio-de-sexo/|url-status=dead}}</ref> Siya ang pangulo ng Asociación Trans del Uruguay. <ref>{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/que-pasa/creando-nuevo-futuro-trans.html|title=Creando un nuevo futuro trans|last=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|language=spanish|access-date=2020-03-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.elpais.com.uy/informacion/politica/ley-trans-voto-acusaciones-presion.html|title=Ley "trans" se votó bajo acusaciones de "presión"|last=ElPais|website=Diario EL PAIS Uruguay|language=spanish|access-date=2020-03-10}}</ref> == Mga Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] h17uzb9zu5wbydjwap0imt9smrhorvx 0 301938 2219247 2218519 2026-08-05T21:06:55Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2219247 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] noa9clp92jo4jdpep38k0y1xlo3ruqr 0 304760 2219403 1857115 2026-08-06T11:03:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219403 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|image=Emblem of the United Nations.svg|leader_name=Pangulong <br /> [[Gilbert Houngbo]]|subsidiaries=|parent_organization=[[Konsehong Pang-ekonomiko at Panlipunan ng mga Nagkakaisang Bansa]]|website={{url|ifad.org}}|headquarters=[[Roma]], [[Italya]]|formation={{start date and age|1977|12|15|df=yes}}|status=Active|leader_title=Pinuno|image_size=120px|abbreviation=IFAD|type=[[List of specialized agencies of the United Nations|United Nations specialised agency]]|map_size=|map_caption=|map=<!-- International Fund for Agricultural Development Logo.svg -->|name=Pandaigdigang Pondo para sa Kaunlarang Agrikultural|footnotes={{Portal-inline|Politics|size=tiny}}}}Ang '''Pandaigdigang Pondo para sa Kaunlarang Agrikultural''' ('''International Fund for Agricultural Development''' o '''IFAD'''; {{Lang-fr|Fonds international de développement agricole}} (FIDA)) ay isang [[pandaigdigang institusyong pampinansiyal]] at isang [[Talaan ng mga dalubhasang ahensiya ng mga Nagkakaisang Bansa|dalubhasang ahensya]] ng mga [[Mga Nagkakaisang Bansa|Nagkakaisang Bansa]] na nagtatrabaho upang matugunan ang [[kahirapan]] at [[Gutom|kagutuman]] sa mga kanayunan ng mga [[Bansang umuunlad|umuunlad na bansa]]. Ito lamang ang samahang multilateral na pag-unlad na nakatuon lamang sa mga ekonomiya sa bukid at [[Seguridad sa pagkain]].<ref>{{Cite web|title=IFAD at a glance|url=https://www.ifad.org/en/web/knowledge/publication/asset/39186603|access-date=2020-08-28|website=IFAD|language=en-US}}</ref> May punong-tanggapan sa [[Roma]], [[Italya]], ang IFAD ay kasangkot sa higit sa 200 proyekto sa halos 100 bansa.<ref>{{Cite web |url=https://www.ifad.org/documents/38714170/39211820/ifadglance.pdf/31f8d586-6f4e-44d4-b27e-13491bb7aab9 |title=IFAD at a Glance |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109025444/https://www.ifad.org/documents/38714170/39211820/ifadglance.pdf/31f8d586-6f4e-44d4-b27e-13491bb7aab9 |url-status=dead }}</ref> Nagbibigay ito ng pondo at nagtataguyod ng mga pagkukusa na nagpapabuti sa pamamahala ng lupa at tubig, bumuo ng mga impraestruktura sa kanayunan, nagsasanay at nagtuturo ng mga magsasaka sa mas mahusay na mga teknolohiya, bumuo ng katatagan laban sa [[pagbabago ng klima]], pagpapahusay ng kakayahang makapasok sa merkado, at marami pa.<ref>{{Cite web|title=Topics|url=https://www.ifad.org/en/topics|access-date=2020-08-28|website=IFAD|language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.ifad.org Website ng IFAD] 5z42nk5lc0gbgejaqslctzskg8qjx09 0 309314 2219284 2185177 2026-08-06T03:16:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219284 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist|name=Mikiko Kainuma|image=|alt=|caption=|other_names=|birth_name=|birth_date={{birth year and age|1950}}|birth_place=Japan|death_date=|death_place=|doctoral_advisor=|known_for=klimatolohiya|spouse(s)=|relatives=}}Si '''Mikiko Kainuma''' (甲斐沼 美紀子) (ipinanganak noong 1950) ay isang [[Hapon]] na [[klimatolohista]] sa [[Japan Advanced Institute of Science and Technology]]. Siya ay nakilala sa kanyang gawa tungkol sa pagbabago-bago ng klima at mga polisiya patungkol dito..<ref>{{cite web|title=気温上昇2度と1.5度では大違い　温室効果ガス削減|url=https://www.asahi.com/articles/ASNBZ3H1GNBVPLBJ00G.html|website=The Asahi Shimbun|access-date=14 January 2021|archive-date=26 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326041631/https://www.asahi.com/articles/ASNBZ3H1GNBVPLBJ00G.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=この瞬間にも消えてゆく森林　気候変動のツケは私たちに|url=https://www.asahi.com/articles/ASNBY67G2NB6PLBJ012.html|website=The Asahi Shimbun|access-date=14 January 2021|archive-date=26 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326041552/https://www.asahi.com/articles/ASNBY67G2NB6PLBJ012.html|url-status=dead}}</ref> Siya ang pangunahing may-akda sa ikaapat at ikalimang mga ulat pagsusuri ng [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]. == Karera == Natanggap ni Kainuma ang kanyang BS, MS, at Ph.D. degree sa ''applied'' matematika at pisika mula sa [[Unibersidad ng Kyoto]], Japan.<ref>{{cite web|title=CSD-14 Partnerships Fair Speaker Bio|url=http://www.un.org/esa/sustdev/csd/csd14/PF/bios/M_Kainuma.pdf|access-date=14 January 2021}}</ref> Mula noong 1977, nagtrabaho siya sa polusyon sa hangin at [[pagbabago ng klima]] sa [[National Institute for Environmental Studies]] (NIES),<ref>{{cite web|title=甲斐沼美紀子 (かいぬま　みきこ）|url=https://imidas.jp/author_data/g258|access-date=14 January 2021}}</ref> kung saan siya ay kasalukuyang pinuno ng Climate Policy Assessment Research Section. Siya ay nangungunang may-akda ng Ika-apat at Pang-limang Pagsusuri sa Pagtatasa ng United Nations [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] (IPCC).<ref>{{cite web|title=Contributors to the IPCC WGIII Fourth Assessment Report|url=https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/annex3sannex-iii.html#contributors-to|access-date=14 January 2021|archive-date=28 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128100615/https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/annex3sannex-iii.html#contributors-to|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Contributors to the IPCC WGIII Fifth Assessment Report|url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_annex-iv.pdf|access-date=14 January 2021|archive-date=21 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121054309/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_annex-iv.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=As IPCC report warns of growing climate change risks, Japan seeks to adapt|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2018/10/29/national/ipcc-report-warns-growing-climate-change-risks-japan-seeks-adapt/|website=The Japan Times|access-date=14 January 2021}}</ref> Kasama sa kanyang mga proyekto ang Asia-Pacific Integrated Model (AIM) at ang Integrated Environmental Assessment sub-proyekto ng Asia-Pacific Environmental Innovation Project (APEIS). == Mga pangunahing lathalain == * R. H. Moss u. a.: ''The next generation of scenarios for climate change research and assessment.'' In: ''[[Nature (journal)|Nature]].'' Band 463, Nr. 7282, 2010, S. 747, [[doi:10.1038/nature08823]] * M. Kainuma, Y. Matsuoka und T. Morita (Hrsg.): ''Climate policy assessment: Asia-Pacific integrated modeling.'' Springer Science & Business Media, 2011, {{ISBN|9784431679790}} * D. P. Van Vuuren u. a.: ''The representative concentration pathways: an overview.'' In: ''Climatic Change.'' Band 109, Nr. 1–2, 2011, S. 5, [[doi:10.1007/s10584-011-0148-z]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} ptshj419tbsa29my8h1g83wquipf6qm 0 311252 2219257 2193750 2026-08-05T23:40:29Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 2219257 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Unique Salonga | image = | caption = | birth_name = Unique Torralba Salonga | alias = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|2000|4|26}} | birth_place = [[Maynila, Pilipinas]] | genre = {{hlist|Pinoy ''rock''|''Psychedelic rock''|Eksperimental}} | occupation = {{hlist|Musikero|Manunulat ng awitin|Direktor}} | instrument = {{hlist|Boses|Gitara|''Keyboard/Synth''}} | years_active = 2014–ngayon | associated_acts = [[IV of Spades]] | label = *[[Viva Records (Pilipinas)|O/C Records]] }} Si '''Unique Torralba Salonga''', kilala sa pangalang '''UNIQUE''', (ipinanganak Abril 26, 2000) ay isang [[Pilipino]]ng musikero, manunulat at mang-aawit. Sinimulan niya ang kanyang karera bilang ang mang-aawit at orihinal na ''frontman'' ng [[IV of Spades]] at pagkatapos ay nagpatuloy siya sa isang ''solo career''. ==Karera== ===''Frontman'' ng Banda=== ====2014–2018: ''IV of Spades''==== {{main|IV of Spades}} Noong Hunyo 2014, si Allan Silonga ay nagpasyang bumuo ng isang banda para sa kanyang anak na si Blaster, na siyang naging nangungunang gitarista ng banda. Nakayanan ng mga Silonga na i-''recruit'' ang tambulerong si Badjao de Castro at basistang si Zild Benitez, na mga kaibigan ni Blaster. Si Unique Salonga, na noon ay nagsusulat na ng kanyang sariling musika, ay saka na-''recruit'' na maging nangungunang mang-aawit ng banda.<ref name="Youngstar1">{{cite news|last1=Gloria|first1=Gaby|title=IV of Spades is ready to boogie|url=https://youngstar.philstar.com/iv-spades-ready-boogie/|access-date=June 12, 2018|work=[[The Philippine Star]]|publisher=Youngstar|date=October 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308164808/https://youngstar.philstar.com/iv-spades-ready-boogie/|archive-date=March 8, 2018}}</ref><ref name="Scoutmag">{{cite news|last1=Fernandez|first1=Denise|title=Here's why IV OF SPADES is about to become your new favorite band|url=http://www.scoutmag.ph/music/iv-of-spades-denise-20171201|access-date=June 12, 2018|work=Scout Magazine|date=December 1, 2017|archive-date=Hunyo 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612210844/http://www.scoutmag.ph/music/iv-of-spades-denise-20171201|url-status=dead}}</ref> Pumirma ang IV of Spades sa isang ''record label'' at inilabas ang kanilang unang ''single'' na "Ilaw sa Daan" sa ilalim ng Warner Music Philippines. Ang pangalawang ''single'' ng grupo, "''Hey Barbara''" ay inilabas noong Hulyo 9, 2017. Sinundan ito ng kanilang pangatlong ''single'' na "''Where Have You Been My Disco?''", na inilabas noong Disyembre 9, 2017, sa Youtube. Noong 2018, inilabas ng nila ang ika-apat na ''single'' na pinangalanang "Mundo". Ito ang naging pinakasikat na ''single'' ng grupo sa Youtube. Umabot na sa higit 100 milyon ang kabuuang bilang ng ''views'' ng banda sa Youtube. Napanalunan ng IV of Spades ang ''New Artist of the Year'' at ang [[Myx|MYX]] Bandarito ''Performance of the Year'' at nominado bilang ''Group of the Year'' sa taunang ''Myx Music Awards.<ref>{{Cite web|url=https://businessmirror.com.ph/the-boys-of-iv-of-spades-get-into-the-myx/|title=The boys of IV of Spades get into the Myx {{!}} BusinessMirror|website=businessmirror.com.ph|access-date=April 7, 2018}}</ref>'' Napanalunan din ng banda ang ''Dreams Come True with Air Asia'', ang paghahanap ng kompanyang-eroplano ng pinaka-mahuhusay sa rehiyon. Nakasamang magtanghal ng banda si [[David Foster]] bilang isa sa kanilang gantimpala. Noong Mayo 4, Lumisan si Unique Salonga sa [[IV of Spades]] upang magpatuloy ng isang ''solo career''.<ref>{{Cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/05/05/18/iv-of-spades-vocalist-unique-salonga-leaves-band|title=IV of Spades vocalist Unique Salonga leaves band|website=news.abs-cbn.com|access-date=May 5, 2018}}</ref> ===''Solo Career''=== ====2018–ngayon==== Noong 2018, inilabas ni Salonga ang kanyang ''debut single,'' ''Midnight Sky'', sa ilalim ng ''label'' ng O/C Records ng VIVA. Sa parehong taon, inilabas ni Salonga ang kanyang ''debut album'', ''Grandma'', at ang kanyang unang ''solo concert'' ay ginanap noong Septyembre 29, 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.ticketnet.com.ph/events/detail/148|title=Ticketnet Online|website=www.ticketnet.com.ph|access-date=September 25, 2018|archive-date=Septiyembre 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925065323/https://www.ticketnet.com.ph/events/detail/148|url-status=dead}}</ref> 2020 nang inilabas niya ang kanyang pangalawang ''album'', 'PANGALAN:'<ref name="rappler.com">{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/music/256113-unique-salonga-new-album-pangalan|title=LISTEN: Unique Salonga drops strange new album, 'Pangalan'|website=www.rappler.com|access-date=13 April 2020}}</ref><ref name="bandwagon.asia">{{Cite web|url=https://www.bandwagon.asia/articles/unique-salonga-sophomore-album-pangalan-oc-records-listen|title=Unique Salonga unveils sophomore album Pangalan – listen|website=www.bandwagon.asia|access-date=13 April 2020}}</ref> ==Diskograpiya== ===Mga ''Album''=== {| class="wikitable" |- !Pamagat !Taon !Sanggunian |- |Grandma |2018 |<ref>{{Cite web|url=https://www.bandwagon.asia/articles/unique-surprises-fans-with-debut-album-grandma-listen|title=Unique surprises fans with solo debut album Grandma|website=www.bandwagon.asia|access-date=13 August 2018}}</ref> |- |PANGALAN: |2020 |<ref name="rappler.com"/><ref name="bandwagon.asia"/> |} ===Mga ''Single''=== {| class="wikitable" |- !Pamagat !Taon !''Album'' !Sanggunian |- |''Midnight Sky'' |rowspan="2"|2018 |rowspan="3"|Grandma |<ref>{{cite news |last1=Bandwagon |title=Unique debuts somber solo single 'Midnight Sky' – watch |url=https://www.bandwagon.asia/articles/unique-salonga-iv-of-spades-debuts-solo-single-midnight-sky-watch |access-date=20 November 2020 |date=13 July 2018}}</ref> |- |''Cha-Ching!'' |<ref>{{cite news |last1=Bodegon |first1=Kara |title=Unique shows his darker side with self-directed 'Cha-Ching!' video – watch |url=https://www.bandwagon.asia/articles/unique-salonga-music-video-cha-ching-watch |access-date=20 November 2020 |date=3 September 2018}}</ref> |- |''Sino'' |rowspan="3"|2019 |<ref>{{cite news |last1=Bodegon |first1=Kara |title=Behind the Lens: Unique's 'Sino' – watch |url=https://www.bandwagon.asia/articles/behind-the-lens-unique-sino-watch-music-video-kean-cipriano-director |access-date=20 November 2020 |date=19 March 2019}}</ref> |- |''Lamang Lupa'' |rowspan="3"|PANGALAN: |<ref>{{cite news |last1=UDoU |title=LATEST DROP: Lamang Lupa by Unique |url=https://udou.ph/music/lamang-lupa-by-unique/ |access-date=20 November 2020 |date=8 July 2019 |archive-date=28 Nobiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128104536/https://udou.ph/music/lamang-lupa-by-unique/ |url-status=dead }}</ref> |- |''Bukod-Tangi'' |<ref>{{cite news |last1=Losa |first1=Rogin |title=Fame is not what it seems in Unique's 'Bukod-Tangi' |url=https://www.scoutmag.ph/music/uniques-bukod-tangi-roginl-20190816 |access-date=20 November 2020 |date=16 August 2019 |archive-date=3 Disyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203131343/https://www.scoutmag.ph/music/uniques-bukod-tangi-roginl-20190816 |url-status=dead }}</ref> |- |''Huwag Ka Sanang Magagalit'' |2020 |<ref>{{Cite web|date=2020-11-20|title=Unique Salonga drops new music video for 'Huwag Ka Sanang Magagalit' - watch|url=https://www.bandwagon.asia/articles/unique-salonga-drops-new-music-video-for-huwag-ka-sanang-magagalit-pangalan-album-watch-oc-records-november-2020|access-date=2020-11-20|website=Unique Salonga drops new music video for &#39;Huwag Ka Sanang Magagalit&#39; - watch {{!}} Bandwagon {{!}} Music media championing and spotlighting music in Asia.|language=en}}</ref> |} '''kasama ang [[IV of Spades]]''' {| class="wikitable" |- !Pamagat !Taon !''Album'' |- |''Ilaw Sa Daan'' |2016 |rowspan="4"|Mga ''single'' na hindi naka-''album'' |- |''Hey Barbara'' |rowspan="2"|2017 |- |''Where Have You Been, My Disco'' |- |''Mundo'' |2018 |} ==Mga Pagkilala== {| class="wikitable" !Taon !Gantimpala !Kategorya !Kapansin-pansing mga gawa !Resulta ! class="unsortable"| Sang. |- | style="text-align:center;" rowspan="3" | 2019 | style="text-align:center;" | 32nd [[Awit Award]] | style="text-align:center;" | Best Cover Art | style="text-align:center;" | "Grandma" | {{Won}} | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/23/19/awit-awards-2019-full-list-of-nominees|title=Awit Awards 2019: Full list of nominees|publisher=ABS-CBN News|date=23 July 2019|access-date=18 September 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/music/242299-list-winners-awit-awards-2019|title=FULL LIST: Winners, Awit Awards 2019|publisher=Rappler|date=11 October 2019|access-date=12 October 2019}}</ref> |- | style="text-align:center;" rowspan="2" | 14th [[Myx Music Awards]] | style="text-align:center;" | Male Artist of the Year | style="text-align:center;" | Unique | {{Nominated}} | |- | style="text-align:center;" | Rock Video of the Year | style="text-align:center;" | "Cha-Ching!" | {{Nominated}} | |- | style="text-align:center;" rowspan="2" | 2020 | style="text-align:center;" | 5th Wish Music Awards | style="text-align:center;" | Wish Rock/Alternative Song of the Year | style="text-align:center;" | "Bukod-Tangi" | {{Nominated}} | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.wish1075.com/complete-list-5th-wish-107-5-music-awards-nominees/|title=COMPLETE LIST: 5th Wish 107.5 Music Awards Nominees|publisher=[[DWNU|Wish 107.5]]|date=December 14, 2019|access-date=January 20, 2020|archive-date=Disyembre 31, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231114012/https://wish1075.com/complete-list-5th-wish-107-5-music-awards-nominees/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wish1075.com/5th-wish-107-5-music-awards-complete-list-of-winners/|title=5th Wish 107.5 Music Awards: Complete List of Winners|publisher=[[DWNU|Wish 107.5]]|date=January 19, 2020|access-date=January 20, 2020|archive-date=Enero 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129110645/https://www.wish1075.com/5th-wish-107-5-music-awards-complete-list-of-winners/|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;" | 15th [[Myx Music Awards]] | style="text-align:center;" | Rock Video of the Year | style="text-align:center;" | "Sino" | {{Nominated}} | |- | style="text-align:center;" rowspan="2" | 2021 | style="text-align:center;" rowspan="2" | 6th Wish Music Awards | style="text-align:center;" | Wishclusive Rock/Alternative Song of the Year | style="text-align:center;" | "Sino" | {{Won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" | <ref>{{cite web |title=The 2021 Wish 107.5 Music Awards: Official List of Nominees |url=https://www.wish1075.com/6th-wish-music-awards-nominees/ |website=Wish 107.5 |access-date=22 November 2020 |archive-date=30 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030020331/https://www.wish1075.com/6th-wish-music-awards-nominees/ |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center;" | Wish Rock/Alternative Song of the Year | style="text-align:center;" | "Huwag Ka Sanang Magagalit" | {{Nom}} |} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na ''Link'' o Enlase== * {{facebook|id=uniquetsph|name=Unique}} {{authority control}} {{BD|2000|LIVING|Unique}} [[Kategorya:Filipino rock musicians]] [[Kategorya:Filipino male singers]] [[Kategorya:Filipino songwriters]] [[Kategorya:ABS-CBN personalities]] [[Kategorya:Viva Artists Agency]] [[Kategorya:Viva Records (Philippines) artists]] [[Kategorya:Singers from Manila]] [[Kategorya:21st-century Filipino singers]] [[Kategorya:21st-century male singers]] svnihjovgpgkwrwummjz4kwz5b97odd 0 311816 2219219 2004669 2026-08-05T13:42:59Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219219 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castelluccio Superiore|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=PZ}} (PZ)|website={{official website|http://www.comune.castellucciosuperiore.pz.it/}}|area_code=0973|postal_code=85040|day=|saint=|elevation_m=680|elevation_footnotes=|population_demonym=Castelluccesi|population_footnotes=|area_total_km2=32.98|area_footnotes=|mayor=Giovanni Ruggiero|mayor_party=|region=[[Basilicata]]|official_name=Comune di Castelluccio Superiore|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|01|N|15|59|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Castelluccio Superiore-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Castelluccio_Superiore_Potenza_Basilicata.jpg | thumb | right | alt=Panoramatiko na tanawin ng Castellucio Superiore | Panoramatiko na tanawin ng Castellucio Superiore]] Ang '''Castelluccio Superiore''' ([[Wikang Napolitano|Castelluccese]]: {{Lang|nap|Castellùcce}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Potenza]], sa rehiyon ng Timog Italya ng [[Basilicata]]. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Potenza}} 1sti7bppa38uyslamils8pa6qkj7vf6 0 311885 2219366 2215367 2026-08-06T08:08:14Z RandaMarkDale 158855 data 2219366 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Moonton | image = | type = [[Pribado]] | industry = [[Video game industry|Video games]] | founded = 2015 | founders = Justin Yuan | hq_location_city = [[Minhang District]], [[Shanghai]] | hq_location_country = [[Tsina]] | num_locations = | num_locations_year = | key_people = Yunfan Zhang (CEO) | products = ''[[Mobile Legends: Bang Bang]]''<br>''Mobile Legends Adventure''<br>''Sweet Crossing: Snake.io'' | num_employees = 2000 | num_employees_year = 2025 | website = http://www.moonton.com/ |owner=[[ByteDance]]<ref name=reuters_bytedance>{{cite news|date=2021-03-22|title=ByteDance acquires gaming studio Moonton at around $4 billion valuation: sources|url=https://www.reuters.com/article/us-bytedance-videogames-mooton-idUSKBN2BE0ES|access-date=2022-11-19|work=[[Reuters]]}}</ref><ref name=mgh_bytedance>{{cite web|date=2021-03-22|title=TikTok's parent company ByteDance acquired Mobile Legends developer Moonton|url=https://mobilegaminghub.com/tiktoks-parent-company-bytedance-acquired-mobile-legends-developer-moonton/|access-date=2022-11-19|website=Mobile Gaming Hub}}</ref>}} Itinatag noong 2014, ang '''MOONTON Games''' ay isang pandaigdigang kumpanya ng video game na nakatuon sa paggawa, paglalathala, at esports ng mga laro. Sa mahigit 2000 empleyado sa buong mundo, ang kumpanya ay nag-ooperate ng mga tanggapan sa Indonesia, Malaysia, Singapore, Philippines, Latin America, [[Hong Kong]], at mainland China, bukod pa sa iba pang lokasyon.<ref>{{Cite web |last=Indonesia |first=FMPedia |title=FMPedia #1 Distributor Pulsa, TopUp Game Murah H2H Indonesia |url=https://fmpedia.id/ |access-date=2026-01-09 |website=FMPedia |language=id}}</ref> Noong Oktubre 2021, binili ng ByteDance ang MOONTON Games at ito ay nananatiling independyenteng nag-ooperate.<ref>{{Cite web |last=Daniels |first=Tom |date=2021-03-22 |title=ByteDance acquires Mobile Legends publisher Moonton at a reported $4bn valuation |url=https://esportsinsider.com/2021/03/bytedance-acquires-mobile-legends-publisher-moonton-at-a-reported-4bn-valuation |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Noong 2024, si Yunfan Zhang ang naging CEO ng MOONTON Games.<ref>{{Cite web |date=2024-05-16 |title=ByteDance appoints new CEO for Moonton as it consolidates video gaming business |url=https://www.scmp.com/tech/big-tech/article/3262813/bytedance-appoints-new-ceo-moonton-studio-it-consolidates-video-gaming-business |access-date=2026-01-09 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> Ang [[Mobile Legends: Bang Bang]] (MLBB) ay ang kasalukuyang star game nito at ang nangungunang mobile [[multiplayer online battle arena]] (MOBA) game sa buong mundo na nagdadala ng mga komunidad sa pamamagitan ng teamwork at estratehiya. Sa mahigit 1.5 bilyong installation at 110 milyong aktibong buwanang user, ang award-winning na laro ay kabilang sa top 10 na pinaka-nilalaro sa mahigit 80 bansa. Sa malawak na abot sa buong rehiyon ng Asia Pacific, ang multiplayer na ito ay available sa 220 bansa at rehiyon na may malawak na pandaigdigang presensya sa esports.<ref>{{Cite web |title=Mobile Legends revenue worldwide 2025 |url=https://www.statista.com/statistics/1089412/mobile-legends-player-spending/?srsltid=AfmBOoottQLRXJAF06iWncUY-EzL_8Hl8J_AAqiENvVDmTH_xhOXCSRt |access-date=2026-01-09 |website=Statista |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-03 |title=From gaming to a global festival: Why Mobile Legends: Bang Bang is the next big thing for brands |url=https://www.marketing-interactive.com/from-gaming-to-global-festival-why-mobile-legends-bang-bang-is-the-next-biggest-thing-for-brands |access-date=2026-01-09 |website=Marketing-Interactive |language=en}}</ref> Sa kasalukuyan, ang MOONTON Games ay nakapagpatayo na ng mga partnership sa mahigit 200 international team sa buong mundo sa pamamagitan ng MLBB Esports project, na sumanay ng mahigit 500 professional esports athlete hanggang ngayon. Sa pag-host ng mahigit 600 kompetisyon sa 55 bansa at rehiyon bawat taon,<ref>{{Cite web |title=Snapdragon Pro Series partners with Moonton Games for Global Mobile Legends: Bang Bang Esports Tournaments |url=https://www.eslfaceitgroup.com/press/snapdragon-pro-series-partners-with-moonton-games-for-global-mobile-legends-bang-bang-esports-tournaments/ |access-date=2026-01-09 |website=Snapdragon Pro Series partners with Moonton Games for Global Mobile Legends: Bang Bang Esports Tournaments |language=en}}</ref> ang MOONTON Games ay lumikha ng professional, international, at diverse esports ecosystem.<ref>{{Cite web |last=Lombardo |first=Francesco "Deugemo" |date=2025-11-28 |title=Mlbb verso la vendita al Savvy Games Group saudita |url=https://esportsinsider.com/it/2025/11/mlbb-verso-la-vendita-al-savvy-games-group-saudita |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider Italia |language=it-IT}}</ref> Mula 2021 hanggang 2025 nang magkakasunod, ang mga MLBB tournament ay patuloy na humahawak ng nangungunang puwesto sa mga pandaigdigang mobile esports ranking. Ang M7 World Championship, na ginanap noong Enero 3-25, 2026 sa Jakarta, Indonesia, ay naging pinakanood na mobile esports tournament sa kasaysayan. Ayon sa Esports Charts, ang Grand Finals ay umabot ng mahigit 5.68 milyong peak concurrent viewers—isang bagong rekord para sa mobile esports.<ref>{{Cite web |date=2026-01-27 |title=MLBB redraws global eSports map as brands follow expanding audience |url=https://production.marketing-interactive.com/mobile-legends-bang-bang-redraws-global-esports-map-as-brands-follow-expanding-audience |access-date=2026-02-06 |website=Marketing-Interactive |language=en}}</ref> Ang MLBB Asian Games Qualifiers ang naging pinakamaraming napanood na esports tournament sa kasaysayan ng Asian Games sa pamamagitan ng pagkakamit ng 9.1 milyong oras ng panonood <ref>{{Cite web |last=Toledo |first=Jerome |date=2026-07-07 |title=MLBB Sets Viewership Record Ahead of Asian Games |url=https://all-starmagazine.com/news-and-updates/mlbb-asian-games-record-viewership/ |access-date=2026-07-09 |website=ALL-STAR |language=en-US}}</ref>. Noong Hulyo, ang Mobile Legends: Bang Bang Mid-Season Cup (MSC) ay nagtakda ng rekord ng panonood sa 2026 Esports World Cup (EWC), na umabot sa 2.88 milyong peak concurrent viewers (PCV) — ang pinakamataas na bilang ng anumang paligsahan sa EWC 2026.<ref>{{Cite news |title=EWC 2026 viewership recap: which games attracted the most viewers? |work=Esports Insider |url=https://esportsinsider.com/2026/07/ewc-2026-viewership-recap}}</ref> ==Kasaysayan== === Pagtatag at Maagang Pag-unlad (2014–2016) === Inilunsad ang MOONTON Games sa Shanghai, China noong Hulyo 2014.<ref>{{Cite web |title=Moonton -Develop games and fun for players all over the world |url=https://en.moonton.com/ |access-date=2026-01-09 |website=en.moonton.com}}</ref> Ang unang komersyal na inilabas ng kumpanya ay dumating noong Abril 2015 kasama ang Magic Rush: Heroes, isang role-playing game na inilunsad sa buong mundo maliban sa domestic Chinese market.<ref>{{Cite web |title=沐瞳科技创始人袁菁解读《无尽对决》：从一天推广费亏30万美金到成为印尼国民手游 |url=https://mjzj.com/article/40697 |access-date=2026-01-09 |website=mjzj.com}}</ref> Batay sa tagumpay na ito, inilunsad ng MOONTON Games ang Mobile Legends: Bang Bang (MLBB) noong Nobyembre 2016, na inilabas sa buong mundo maliban sa mainland China.<ref>{{Cite web |last=Editor-in-chief |first=James Batchelor |date=2017-07-12 |title=Riot Games suing Chinese developer behind League of Legends clone |url=https://www.gamesindustry.biz/riot-games-suing-chinese-developer-behind-league-of-legends-clone |access-date=2026-01-09 |website=GamesIndustry.biz |language=en}}</ref> === Pagpapalawak sa Timog-Silangang Asya at Pag-unlad ng Esports (2017–2020) === Noong 2017, nagsimulang bumuo ang MOONTON Games ng esports ecosystem nito sa pamamagitan ng unang MLBB offline esports tournament sa Indonesia noong Mayo, na sinundan ng unang MSC (MLBB Southeast Asia Cup) noong Setyembre. Noong Nobyembre 2017, inilunsad ng kumpanya ang Mobile Legends Professional League (MPL) sa Indonesia, Malaysia, at Singapore, na lumawak sa Pilipinas noong Marso 2018 at Myanmar noong Pebrero 2019. Nagtayo ang kumpanya ng mga regional office upang suportahan ang lumalaking presensya nito, na binuksan ang Singapore branch nito noong Mayo 2018 at Indonesian branch noong Oktubre 2018. Noong Abril 2018, lumampas na ang MLBB sa 200 milyon kabuuang nakarehistrong account, na lumaki sa higit 1 bilyon cumulative downloads noong Oktubre 2020 na may peak monthly active users na lumampas sa 100 milyon.<ref>{{Cite web |date=2018-04-09 |title=MET Announces Mobile Legends Professional League Philippines |url=http://mpl.mobilelegends.com/2018/ph/news/met-announces-mobile-legends-professional-league-philippines/ |access-date=2026-01-09 |website=MPL |language=en-US}}</ref> Noong Agosto 2019, inilunsad ng MOONTON Games ang Mobile Legends: Adventure sa buong mundo, maliban sa Japan, Korea, at mainland China. Noong Nobyembre 2019 nagmarka ang isang napakalaking milestone sa unang MLBB Global Championship (M1) na ginanap sa Kuala Lumpur, Malaysia, na nagtatampok ng 16 na naglalabang team mula sa 14 na bansa.<ref>{{Cite web |date=2019-05-29 |title=Mobile Legends: Adventure - Quick look at soft-launch version of new idle RPG |url=https://mmoculture.com/2019/05/mobile-legends-adventure-quick-look-at-soft-launch-version-of-new-idle-rpg/ |access-date=2026-01-09 |website=MMO Culture |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tan |first=Amanda "Tania Mae" |date=2020-11-03 |title=Mobile Legends surpasses 1 billion downloads {{!}} ONE Esports |url=https://www.oneesports.gg/mobile-legends/mobile-legends-surpasses-1-billion-downloads/ |access-date=2026-01-09 |website=www.oneesports.gg |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 2019, ang MLBB ay opisyal nang naging medal sport sa 30th Southeast Asian Games,<ref>{{Cite web |last=CEDTyClea |date=2019-08-19 |title=Mobile Legends: Adventure steadily gaining following |url=https://www.bworldonline.com/editors-picks/2019/08/19/248844/mobile-legends-adventure-steadily-gaining-following/ |access-date=2026-01-09 |website=BusinessWorld Online |language=en-US}}</ref> na minarkahan ang pagkilala rito bilang isang lehitimong competitive sport sa rehiyon.<ref>{{Cite web |date=2019-12-08 |title=Sibol wins first ever SEA Games esports gold medal |url=https://www.espn.com/story/_/id/28250225/sibol-wins-first-ever-sea-games-esports-gold-medal |access-date=2026-01-09 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> === Pagkuha ng ByteDance at pandaigdigang pagpapalawak (2021–2023) === Noong Marso 2021, nakamit ng MOONTON Games at ByteDance ang strategic acquisition agreement, na natapos noong Oktubre 2021. Itinayo ng kumpanya ang Philippines branch nito noong Oktubre 2021 at noong Setyembre 2021 ay lumaki na sa mahigit 1,000 empleyado, kung saan halos 100 ay overseas staff.<ref>{{Cite web |last=Hyrliková |first=Henrieta |date=2021-07-29 |title=Mobile Legends: Bang Bang expands MPL to Cambodia |url=https://esportsinsider.com/2021/07/mobile-legends-bang-bang-expands-mpl-to-cambodia |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Pandaigdigang lumawak ang MPL sa Brazil at Cambodia noong Hulyo 2021.<ref>{{Cite web |last=Daniels |first=Tom |date=2021-03-22 |title=ByteDance acquires Mobile Legends publisher Moonton at a reported $4bn valuation |url=https://esportsinsider.com/2021/03/bytedance-acquires-mobile-legends-publisher-moonton-at-a-reported-4bn-valuation |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Noong Agosto 2021, lumampas na ang kabuuang nakarehistrong account ng MLBB sa 1 bilyon. Pinalawak ng kumpanya ang mga content offering nito, na naglunsad ng "Legends of Dawn - The Sacred Stone," ang unang MLBB animation series noong Agosto 2021, na nakaipon ng 360 milyong views sa unang run nito sa maraming platform sa buong mundo.<ref>{{cite web |title=ContentAsia eNewsletter 18–24 October 2021 |url=https://www.contentasia.tv/eNewsletter/2021/ContentAsia_eNewsletter_18-24_Oct_2021.pdf |access-date=9 January 2026 |publisher=ContentAsia / Pencil Media Pte Ltd |language=en |format=PDF}}</ref> Ang Mobile Legends: Adventure ay pumasok sa mga Japanese at South Korean market noong 2021, na nanguna sa parehong Apple at Google free game charts sa dalawang bansa. Para sa buong taon ng 2021, ang MLBB ay nanguna sa global mobile esports viewing time chart na may 386 milyong viewing hours.<ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=When AFK meets JRPG: Mobile Legends Adventure is celebrating its 3rd anniversary with special rewards |url=https://www.mynewsdesk.com/uk/bastion-uk/pressreleases/when-afk-meets-jrpg-mobile-legends-adventure-is-celebrating-its-3rd-anniversary-with-special-rewards-3198459 |access-date=2026-01-09 |website=Mynewsdesk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mobile Legends: Adventure {{!}} Japanese - Games |url=https://m-apps.qoo-app.com/en-US/app/17602?locale=en-US |access-date=2026-01-09 |website=QooApp |language=en}}</ref> Sa buong 2022 at 2023, patuloy na pinalawak ng MOONTON Games ang presensya ng esports nito sa buong mundo habang pinapanatili ang dominasyon sa mga Southeast Asian market. Ang mga esports event ng kumpanya ay patuloy na sumisira ng mga viewership record, kung saan ang mga MLBB tournament ay nakakuha ng maraming spot sa mga global esports ranking.<ref>{{Cite web |title=Summon Heroes in New Next-Gen Fantasy RPG for Mobile &amp; PC |url=https://www.gamespress.com/Summon-Heroes-in-New-Next-Gen-Fantasy-RPG-for-Mobile-PC-Best-of-Bold |access-date=2026-01-09 |website=Games Press |language=en-GB}}</ref> === Kamakailang Pag-unlad (2023–kasalukuyan) === Noong Abril 2023, sinimulan ng MOONTON Games ang pre-registration para sa Watcher of Realms, isang next-generation fantasy RPG game, na may public beta na inilunsad noong Hulyo 2023 at paglunsad ng buong platform noong Oktubre 2024.<ref>{{Cite web |title=MOBILE LEGENDS: BANG BANG |url=https://esportsworldcup.com/en/news/mobile-legends-bang-bang |access-date=2026-01-09 |website=esportsworldcup.com}}</ref> Noong Agosto 2023, inilaan ng MOONTON Games ang bago nitong headquarters building sa Shanghai.<ref>{{Cite web |title=Watcher of Realms - Data Overview {{!}} AppMagic |url=https://appmagic.rocks/iphone/watcher-of-realms/6484164228/?hl=en |access-date=2026-01-09 |website=AppMagic.rocks |language=en}}</ref> Noong Enero 2024, pumirma ang MOONTON Games at Esports World Cup Foundation ng multi-year collaboration agreement, kung saan ang MLBB ay napili bilang inaugural game para sa Esports World Cup.<ref>{{Cite web |title=Watcher of Realms - Data Overview {{!}} AppMagic |url=https://appmagic.rocks/iphone/watcher-of-realms/6484164228/?hl=en |access-date=2026-01-09 |website=AppMagic.rocks |language=en}}</ref> Ang MLBB ay opisyal na inilunsad sa mainland China noong Enero 2025, na minarkahan ang pagpasok ng laro sa isa sa pinakamalaking gaming markets sa mundo.<ref>{{Cite web |last=Feed |first=TechNode |date=2025-01-10 |title=Moonton to launch Mobile Legends: Bang Bang in China on January 23 · TechNode |url=https://technode.com/2025/01/10/moonton-to-launch-mobile-legends-bang-bang-in-china-on-january-23/ |access-date=2026-01-09 |website=TechNode |language=en-US}}</ref> Ipinagpatuloy ng kumpanya ang product diversification nito noong 2025 kasama ang Magic Chess: Go Go (Pebrero), Silver and Blood (Hunyo), at Acecraft (Agosto).<ref>{{Cite web |title=Legends mobili: Bang Bang Transitions USA di diritti editoriali su Skystone Games |url=https://www.topuplive.com/it/news/mlbb-transitions-us-publishing-right.html |access-date=2026-01-09 |website=TOPUPLIVE |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |last=Xu |first=Davide |date=2025-03-26 |title=Mobile Legends: Bang Bang moves US publishing operations |url=https://esportsinsider.com/2025/03/mobile-legends-bang-bang-us-publisher-skystone |access-date=2026-01-09 |website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> Noong 2026, ang ''Mobile Legends: Bang Bang'' (MLBB), na binuo ng MOONTON Games, ay tumanggap ng dalawang Grand Winner award sa NYX Game Awards sa mga kategoryang Mobile Game – Best Music at Mobile Game – Best Audio Design <ref>{{Cite web |last=xxxxx |title=RonNotTheDJBlog: Moonton Games Wins at 2026 NYX Awards |url=http://www.ronnotthedj.com/2026/05/moonton-games-wins-at-2026-nyx-awards.html |access-date=2026-05-25 |website=RonNotTheDJBlog}}</ref>. == Mga Kaugnay na Produkto == === Mga Video Game === {| class="wikitable sortable" !Taon !Pamagat !Genre !Petsa ng Paglabas !Availability !Platform |- |2015 |''Magic Rush: Heroes'' |[[Role-playing game|Jeu de rôle]] (RPG) |Abril 2015 |Buong mundo (maliban sa China) | rowspan="7" |[[Android (operating system)|Android]], [[iOS]] |- |2016 |''[[Mobile Legends: Bang Bang]]'' |[[Multiplayer online battle arena|MOBA]] |Nobyembre 2016 |Higit sa 220 bansa at rehiyon |- |2019 |''Mobile Legends: Adventure'' |[[Role-playing game|RPG]] |Agosto 2019 |Buong mundo |- |2023 |''Watcher of Realms'' |[[Role-playing game|RPG]] |Hulyo 2023 |Pandaigdigan |- |2025 |''[[Magic Chess: Go Go]]'' |Multiplayer [[auto battler]] |Pebrero 2025 |Rehiyon ng Asya-Pasipiko |- |2025 |''Silver and Blood'' |[[Role-playing game|RPG]] |Hunyo 2025 |Pandaigdigan |- | rowspan="2" |2025 |''[[ACECRAFT|Acecraft]]'' |Co-op vertical [[shoot 'em up]]<ref>{{Cite web |last=Ralph |last2=https://www.facebook.com/gamerbraves |date=2025-08-28 |title=Acecraft Launches Globally with Retro Co-Op Shooting, Motorcycle Prizes, and Gift Card Giveaways - GamerBraves |url=https://www.gamerbraves.com/acecraft-launches-globally-with-retro-co-op-shooting-motorcycle-prizes-and-gift-card-giveaways/,%20https://www.gamerbraves.com/acecraft-launches-globally-with-retro-co-op-shooting-motorcycle-prizes-and-gift-card-giveaways/ |access-date=2025-12-11 |language=en-US }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Acecraft takes flight worldwide: MOONTON Games launches the highly-anticipated retro hand-drawn co-op shooter with generous giveaways!-Develop games and fun for players all over the world |url=https://en.moonton.com/news/235.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111172709/https://en.moonton.com/news/235.html |archive-date=2025-11-11 |access-date=2026-02-05 |website=en.moonton.com |url-status=live }}</ref> |Agosto 2025 |Pandaigdigan |} === Mga Serye sa Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Pamagat !Mga Taon !Channel / Network |- |''[[Legends of Dawn: The Sacred Stone]]'' |2021 |[[Tencent Video|WeTV]] at [[Iflix]] (International) [[TV9 (Malaysia)|TV9]] (Malaysia) [[NET.]] (Indonesia) [[Kapamilya Channel]] at [[A2Z (channel sa telebisyon)|A2Z]] (Pilipinas) |} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang panteknolohiya]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Tsina]] {{usbong|Tsina}} {{authority control}} dycs4m842kcdm6dwyeet34pxxwodt2a 0 312976 2219230 2082995 2026-08-05T13:55:32Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219230 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Sosti|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comune.sansosti.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87010|day=Marso 19|saint=[[San Jose]]|elevation_m=355|elevation_footnotes=|population_demonym=Sansostesi|population_footnotes=<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html|title=Statistiche demografiche ISTAT|work=istat.it|access-date=2014-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184737/http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</ref>|area_total_km2=43.55|area_footnotes=|mayor=Vincenzo De Marco|mayor_party=|frazioni=Macellara, Fravitta|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di San Sosti|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|39|36|N|16|1|42|E|type:city(2323)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=SanSosti-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Panorama_San_Sosti.jpg | thumb | right | alt=Panoramatiko na tanawin ng San Sosti | Panoramatiko na tanawin ng San Sosti]] Ang '''San Sosti''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Santisuòsti}}; mula sa {{Lang-el|Άγιος Σώστης}}) ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Ang isang mataas na pinalamutian na tansong ulo ng [[palakol]] ay natuklasan malapit sa San Sosti noong 1846. Ang [[banal na alay]] na ito ay kalaunan binili ng kolektor at platero na si Alessandro Castellani, mula kanino ito nakuha ng [[Museo ng Britanya]] noong 1884.<ref>{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/gr/b/bronze_axe-head.aspx|title=British Museum - Bronze axe-head|work=British Museum|access-date=2017-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018124122/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/gr/b/bronze_axe-head.aspx|archive-date=2015-10-18|url-status=dead}}</ref> Sa palakol ay nakasulat ang isang mahalagang pag-aalay sa diyalektong na [[Mga Akweo|Akweo]] ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]] na maaaring mapetsahan sa ikaanim na siglo BK. Noong 1448, ang mga tao mula sa [[Albanya]] ay lumipat sa San Sosti. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sansosti.cs.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20041229181928/http://circolocalabrese.org/databases/calabria_towns.asp?l=3&c=17557 circolocalabrese.org] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20041014235629/http://www.unionevalli.it/s_sosti.htm unionevalli.it] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} 07t4uhwm4ktyruspz2jokd6nre388ep 0 313020 2219217 2086926 2026-08-05T13:38:07Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219217 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Trebisacce|elevation_footnotes=|website={{official website|http://www.comune.trebisacce.cs.it/}}|day=Nobyembre 6|saint=[[Leonardo ng Noblac|San Leonardo]]; [[Madonna del Rosario]]; [[San Roque]].|population_demonym=Trebisaccesi|pop_density_footnotes=|population_total=9046|population_as_of=2014|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=26.72|area_footnotes=|elevation_m=73|mayor_party=|native_name=|mayor=Francesco Mundo|frazioni=Pagliara|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|39|52|N|16|32|E|region:IT|display=inline,title}}|image_map=|image_shield=Trebisacce-Stemma.png|image_caption=|image_skyline=|official_name=Comune di Trebisacce|footnotes=}} [[Talaksan:Trebisacce.jpg | thumb | right | alt=Tanawin ng Trebisacce | Tanawin ng Trebisacce]] Ang '''Trebisacce''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay 92&nbsp;km mula sa kabesera ng lalawigan ng Cosenza, kung saan matatanaw ang Dagat Honiko. == Mga kambal bayan — mga kapatid na lungsod == Ang Trebisacce ay [[Kambal na lungsod|kambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}} [[Mazara del Vallo]], Italya ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} sjggluvch2vex8wgvyxo92c7ixcpdvo 0 313260 2219258 2117217 2026-08-05T23:41:14Z Aubreyjanev 159817 2219258 wikitext text/x-wiki {{Linis-kopya}} Ang '''[[pasaporte]] ng Pilipinas''' ay parehas na isang dokumento sa paglalakbay at isang pangunahing pambansang dokumento ng pagkakakilanlan na ibinibigay sa mga mamamayan ng [[Pilipinas]]. Pinalalabas ito ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] (KUP) o (DFA) at ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|mga misyong diplomatiko]] ng Pilipinas sa ibang bansa, maliban sa ilang mga pagbubukod.{{Infobox Identity document|document_name=Pasaporte ng Pilipinas{{efn|Filipino}}<br>Philippine Passport{{efn|Ingles}}|image=Regular Philippine Passport.svg|image_caption=Ang front cover ng isang kontemporaryong Philippine [[biometric passport]] gamit ang [[Trajan (typeface)|Trajan]] font. [[Hatching (heraldry)|Hatching]] ay idinagdag din sa pambansang [[Coat of arms of the Philippines|coat-of-arms]] upang ipahiwatig ang tamang [[Tincture (heraldry)|heraldic tinctures]].|image2=Philippine passport (2016 edition) data page.jpg|image_caption2=Ang pahina ng data ng mga biometric na pasaporte na ibinigay pagkatapos ng Agosto 15, 2016. Tandaan ang field ng lagda sa pahina 3, sa kaibahan sa mga nakaraang biometric na pasaporte.|date_first_issued=1946<br>{{small|(unang edisyon)}}<br>Septiyembre 17, 2007<br>{{small|(pasaporte na nababasa ng makina)}}<br>Agosto 11, 2009<br>{{small|{{nowrap|(unang edisyon ng biometric na pasaporte)}}}}<br>Agosto 15, 2016<br>{{small|{{nowrap|(kasalukuyang edisyon biometric na pasaporte)}}}}|using_jurisdiction=[[Image: Flag of the Philippines.svg|20px]] Department of Foreign Affairs ([[Pilipinas]])|valid_jurisdictions=Lahat ng bansa|document_type=[[Pasaporte]]|purpose=Pagkakakilanlan<br>Mga Paglalakbay sa Internasyonal|eligibility=[[Philippine nationality law|Mamamayan ng Pilipinas]]|expiration={{small|Bagong ang Enero 01, 2018}} 5 taon <br> {{small|from Enero 01, 2018}} 5 taon (wala pang 18 taong gulang) <br> 10 taon (mahigit 18 taong gulang)|cost='''₱950''' (12 araw ng trabaho oras ng pagproseso), '''₱1,200''' (6 na araw ng trabaho oras ng pagproseso), or '''US$60''' (Mga post ng serbisyo sa ibang bansa)}} Nagsimulang magpalabas ang DFA ng mga kulay ''maroon'' na pasaporte na nababasa ng makina noong Setyembre 17, 2007, at mga biometrikong pasaporte noong Agosto 11, 2009. Itinatanggap pa rin ang mga di-electronikong pasaporte na may pabalat na kulay-lunti hanggang sa mawalan ng bisà ang mga ito. Inililimbag ang mga pasaporte ng Pilipinas sa plantang APO Production Unit sa [[Malvar|Malvar, Batangas]]. == Kasaysayan == Bago ang mga Kastila dumating sa isla ng Pilipinas, Ang mga katutubo ay malayang naglalakbay sa loob ng mga isla at sa mga karatig na estado sa Asya upang mapadali ang kalakalan at komersiyo, pangunahin sa anyo ng paglalayag. Sa panahon ng kolonisasyon ng mga Espanyol sa Pilipinas, ang upang pumunta mula sa isang lugar patungo sa isa pa, na ginamit ng mga katutubo mula 1500s hanggang 1600s. pasaporte ng Pilipinas ay inilabas pagkataopos ng pagkakaroon ng kalayaan mula Estados Unidos noong 1946. Ang mga pasaporte ay iniutos na i-print sa [[Wikang Filipino|Pilipino]] sa unang pagkakataon sa ilalim ni Pangulong Diosdado Macapagal, na pagkatapos ay ipatupad sa ilalim ng kanyang kahalili, si Ferdinand Marcos. Sa kasalukuyan, ito ay nakalimbag sa Filipino na may mga salin sa Ingles. Sa pagpapatibay ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1987|1987 konstitusyon]] ang kapangyarihan ng pagbibigay ng mga pasaporte ay inilipat mula sa Ministri ng Ugnayang Panlabas patungo sa kasalukuyang Kagawaran ng Ugnayang Panlabas. Ang passaporte ng Pilipinas Batas ng 1996 namamahala sa pag-iisyu ng mga pasaporte ng Pilipinas at mga dokumento sa paglalakbay. Passaporte nf Pilipinas ay ibinibigay lamang sa mga mamamayang Pilipino, habang mga dokumento sa paglalakbay (sa ilalim ng Seksyon 13) maaaring maibigay sa mga mamamayan na nawalan ng kanilang mga pasaporte sa ibang bansa, gayundin sa mga permanenteng residente na hindi makakuha ng mga pasaporte o mga dokumento sa paglalakbay mula sa ibang mga bansa. Sa Mayo 1, 1995, luntiang pabalat ay itinatag sa mga regular na pasaporte sa unang pagkakataon, at ang mga barcode ay ipinasok sa mga pasaporte noong 2004. Ang pasaporte na pinahusay ng seguridad ay isang paunang kinakailangan sa pagpapalabas ng mga bagong machine-readable na pasaporte na unang ibinigay sa publiko regular mga passaporte noong Setyembre 17, 2007 Dati ang Pilipinas ay isa sa iilang bansa sa mundo na hindi pa naglalabas ng machine-readable regular passport bagama't ang mga pasaporte na nababasa ng makina para sa mga pampublikong opisyal ay inisyu mula noong Hunyo 18, 2007. Noong Agosto 2, 2017, Batas Republika 10928 ay inaprubahan ni Pangulo [[Rodrigo Duterte]], na nagpapalawak ng bisa ng pasaporte mula 5 taon hanggang 10 taon. Nilagdaan ni Foreign Secretary [[Alan Cayetano]] ang pagpapatupad ng mga tuntunin at regulasyon (IRR) ng bagong Batas sa Pasaporte ng Pilipinas noong Oktubre 27, 2017. Ang batas ay ipinatupad sa Enero 1, 2018 == Mga uri == [[File:Philippine Passports Biometric.png|thumb|Unang edisyon ng Philippine biometric passport. Mula kaliwa hanggang kanan: regular, opisyal, at diplomatiko.|278x278px]] May tatlong uri ng pasaporte ng Pilipinas na inisyu ng Department of Foreign Affairs. Ang mga ito ay kasalukuyang itinalaga ng mga kulay na '''maroon''' (regular), '''red''' (opisyal), at '''dark blue''' (diplomatiko). ===Regular (maroon)=== Ang isang regular na pasaporte ay ibinibigay sa sinumang mamamayan ng Pilipinas na nag-aaplay para sa isang pasaporte ng Pilipinas. Ito ang pinakakaraniwang uri ng pasaporte na ibinibigay at ginagamit para sa lahat ng paglalakbay ng mga mamamayan ng Pilipinas at hindi opisyal na paglalakbay ng mga opisyal ng gobyerno ng Pilipinas. ===Opisyal (red)=== Ang isang opisyal na pasaporte ay ibinibigay sa mga miyembro ng gobyerno ng Pilipinas para magamit sa opisyal na negosyo, gayundin ang mga empleyado ng mga diplomatikong post ng Pilipinas sa ibang bansa na hindi miyembro ng serbisyong diplomatiko. Ito ang pangalawa sa dalawang pasaporte na ibinigay sa Pangulo at sa pamilya ng Pangulo. Dahil dito, hindi pinalawig ng pasaporte na ito ang pribilehiyo ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Ang mga opisyal ng gobyerno ay ipinagbabawal na gumamit ng mga opisyal na pasaporte para sa hindi opisyal na negosyo, at dahil dito ay mayroon ding mga regular na pasaporte. Ang pasaporte na ito ay may pulang takip. Ang pasaporte na ito ay may bisa ng 6 na buwan.[[File:Philippine Official (Red) passport inside page 2-3.jpg|thumb|Unang edisyon biometric Philippine Official (Red) passport (pahina 2–3).]] ===Diplomatiko (blue)=== Ang isang diplomatikong pasaporte ay ibinibigay sa mga miyembro ng Philippine diplomatic service, mga miyembro ng [[Executive Departments of the Philippines|Cabinet]], service attaché ng iba pang ahensya ng gobyerno na nakatalaga sa mga diplomatikong post ng Pilipinas sa ibang bansa at mga delegado ng Pilipinas sa mga internasyonal at rehiyonal na organisasyon. Ito ang una sa dalawang pasaporte na ibinigay sa [[Pangulo ng Pilipinas]] at sa pamilya ng Pangulo. Ang pasaporte na ito ay may madilim na asul na takip at nagpapalawak ng pribilehiyo ng [[immunity ng diplomatiko]] sa maydala. ===Other=== Nang ang dalawang [[Philippine eagle]]s ay ipinahiram sa Singapore, ang mga ibon ay binigyan ng mga maroon na pasaporte noong sila ay inilabas ng Pilipinas noong Hunyo 2019. Ang mga pasaporte ay gayunpaman ay hindi wasto bilang isang dokumento sa paglalakbay at simbolo lamang upang ipahayag ang isang pahayag na ang mga ibon ay nananatiling gobyerno ng Pilipinas ari-arian.<ref>{{cite web |last1=Colina |first1=Antonio IV |title=2 Philippine Eagles arrive in Singapore |url=https://www.mindanews.com/top-stories/2019/06/2-philippine-eagles-arrive-in-singapore/ |website=Minda News |date=June 4, 2019 |access-date=June 6, 2019}}</ref> ==Appearance== Ang mga pasaporte ng Pilipinas ay maroon, na may nakalagay na [[Sagisag ng Republika ng Pilipinas]] sa gitna ng front cover. ===Front cover=== Ang salitang "''PILIPINAS''" ay nakasulat sa itaas ng coat of arms, na ngayon ay may mga hatchings upang ipahiwatig ang mga tincture [[gules]] (pula, para sa kanang field) at [[Azure (heraldry)|azure]] ( asul, para sa kaliwang field). Ang salitang "''PASAPORTE''" ay nakasulat sa ibaba, na may [[biometric passport]] na simbolo [[File:EPassport logo.svg|20px]] na makikita sa ilalim nito. Ang mga pasaporte na ibinigay noong mga huling taon ng [[History of the Philippines (1965–1986)#Martial Law and the Fourth Republic|Fourth Republic]] ay binaligtad ang utos (kapansin-pansing katulad ng pasaporte ng Estados Unidos), na may "''PASAPORTE''" sa itaas at "''REPUBLIKA NG PILIPINAS''" sa baba. Lahat ng pasaporte na inisyu mula noong panahong ito ay may takip sa [[Filipino language|Filipino]]. Ang karaniwang pasaporte ay may 44 (dating 32 o 64) na pahina. ===Mga Wika=== Ang mga pasaporte ng Pilipinas ay [[bilingual]], na may parehong inisyu na data ng pahina ng teksto at impormasyon sa [[Wikang Filipino|Filipino]] na sinusundan ng mga pagsasalin ng [[Wikang Ingles|Ingles]]. Ang mga brown na pasaporte ay dating nakasulat ang lahat ng tekstong Filipino na may [[Filipino orthography#Diacritics|diacritics]], ngunit ito ay hindi na ipinagpatuloy sa berde at maroon na pasaporte. Ang mga pahina 4–43 ay mayroong, sa isang pahina sa bawat 2-pahinang pagkalat, (a) (mga) linya ng pambansang awit, ang ''[[Lupang Hinirang]]''. Ang mga kakaibang pahina ng mga pahina 3–43 ay mayroong [[Baybayin]] na teksto na nagsasabing "''Ang katuwiran ay nagpapadakila sa isang bayan''" ("Ang katwiran ay nagbubunyi sa isang bansa") bilang pagtukoy sa Mga Kawikaan Libro ng Proverbs 14:34 ({{Script|Tglg|ᜀᜅ᜔ ᜃᜆᜓᜏᜒᜇᜈ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜈᜄ᜔ᜉᜉᜇᜃᜒᜎ ᜐ ᜁᜐᜅ᜔ ᜊᜌᜈ᜔}}). ===Pahina ng Impormasyon sa Pagkakakilanlan=== Ang mga pasaporte ng Pilipinas ay may iba't ibang istilo ng mga pahina ng data. Ang mga lumang kayumangging pasaporte ay may parehong pahina ng data at pisikal na paglalarawan, na ang larawan ay nasa pahina ng paglalarawan kaysa sa pahina ng data; ang mga ito ay pinaghihiwalay ng tala sa pasaporte. Ang mga berdeng pasaporte na inisyu bago ang 2004 ay mayroong pahina ng data sa panloob na pabalat na sinusundan ng pahina ng tala ng pasaporte. Ang mga pasaporte na inisyu pagkatapos ng 2004 ay binaliktad ang tala ng pasaporte at mga pahina ng data, kasama ang tala ng pasaporte sa panloob na pahina ng pabalat. Ang pahina ng data ay naglalaman ng sumusunod na impormasyon: {{colbegin}} * Uri ng pasaporte (''P'') * Country code (''PHL'') * Numero ng pasaporte ** Ang mga numero ng pasaporte ay nag-iiba sa bawat uri ng pasaporte. Ang mga brown na pasaporte ay may sulat na sinusundan ng anim na numero, habang ang mga berdeng pasaporte na inisyu bago ang 2005 ay may dalawang titik na sinusundan ng anim na numero. Ang mga pasaporte na ibinigay pagkatapos ng 2005 (kabilang ang mga nababasa ng makina at biometric na pasaporte na ibinigay bago ang Agosto 15, 2016) ay may dalawang titik na sinusundan ng pitong numero. Ang mga pasaporte na ibinigay pagkatapos ng Agosto 15, 2016, ay may sulat na sinusundan ng pitong numero, na sinusundan ng isa pang sulat. * Pangalan ** Nauuna ang apelyido ng maydala, na sinusundan ng mga unang pangalan at gitnang pangalan (apelyido ng pagkadalaga ng ina) * Nasyonalidad (''Filipino'') * Petsa ng kapanganakan (nakasulat sa DD-MMM-YYYY na format ng petsa na may mga buwan na dinaglat) * Lugar ng kapanganakan * Kasarian (''M'' o ''F'') * Petsa ng isyu * Petsa ng pag-expire ** Ang pasaporte ng Pilipinas ay may bisa sa loob ng sampung taon para sa mga nasa hustong gulang at limang taon para sa mga menor de edad mula sa petsa ng paglabas. * Nag-isyu ng awtoridad ** Ang mga wastong awtoridad sa pagbibigay para sa mga pasaporte ng Pilipinas ay kinabibilangan ng pangunahing tanggapan ng Kagawaran ng Ugnayang Panlabas sa [[Manila]], mga sangay na tanggapan ng DFA na matatagpuan sa ilang mga lungsod sa buong Pilipinas, at mga embahada at konsulado ng Pilipinas. * [[Philippine identity card|PhilSys Number]] * Lagda ng maydala (para sa mga biometric na pasaporte) {{colend}} Sa mga bagong pasaporte na sakop ng maroon, nagtatapos ang page ng data ng pasaporte sa Machine Readable Zone. Ang zone na ito ay wala sa mga pasaporte na may berdeng sakop. ===Tala ng Pasaporte=== Ang mga pasaporte ay naglalaman ng isang tala mula sa nag-isyu na estado na naka-address sa mga awtoridad ng lahat ng iba pang mga estado, na nagpapakilala sa maydala bilang isang mamamayan ng estadong iyon at humihiling na siya ay payagan na makapasa at tratuhin ayon sa mga internasyonal na pamantayan. Ang tala ay unang nakasulat sa [[Filipino language|Filipino]] na sinusundan ng Inglés translation: Sa Pilipino: ::''"Ang Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas ay humihiling sa lahat na kinauukulan na pahintulutan ang pinagkalooban nito, isang mamamayan ng Pilipinas, na makaraan nang malaya at walang sagabal, at kung kailangan, ay pag-ukulan siya ng lahat ng tulong at proteksyon ayon sa batas."'' Sa Inglés: ::''"The Government of the Republic of the Philippines requests all concerned to permit the bearer, a citizen of the Philippines, to pass safely and freely and in case of need to give him/her all lawful aid and protection."'' Sa huling pahina (sa pahina 44) ay ang mga detalye ng emergency contact, at isang babala tungkol sa Biometrikong na Pasaporte [[File:EPassport logo.svg|20px]]. ===Lagda ng maydala=== Ang isang pasaporte ng Pilipinas ay hindi wasto kung ang pasaporte ay hindi napirmahan, at karaniwang ang maydala ay naglalagay ng kanyang pirma sa field ng lagda, na ang posisyon ay nag-iba sa iba't ibang pagkakatawang-tao ng mga pasaporte ng Pilipinas. Ang mga taong masyadong bata para pumirma ng pasaporte dati ay maaaring pirmahan ng magulang o legal na tagapag-alaga ang pasaporte para sa kanila, bagama't ipinagbabawal na ito. Ang mga brown na pasaporte ay orihinal na naglalaman ng field ng lagda sa ibaba ng pahina ng data sa panloob na pabalat ng pasaporte. Nang magsimulang ibigay ang mga berdeng pasaporte noong 1995, isang field kung saan dapat lagdaan ng maydala ang pasaporte ay lumitaw sa ibaba ng tala ng pasaporte. Ang mga pasaporte na nababasa ng makina ay orihinal na walang signature field, isang pinagmumulan ng maraming kontrobersya dahil ang mga Pilipinong nag-aaplay para sa mga dayuhang visa, maging para sa paglalakbay o trabaho, ay hiniling na kumuha ng kopya ng kanilang passport application form upang i-verify ang kanilang pirma, o tinanggihan nang buo. Ang mga bagong bersyon ng pasaporte na ito ay nagkaroon ng signature field sa likod na pabalat, sa ibaba ng mahahalagang paalala para sa mga may hawak ng pasaporte ng Pilipinas, habang ang mga mas lumang bersyon ay may nakatatak na field. Ang mga biometric na pasaporte mula Agosto 2009 hanggang Agosto 2016, ay ang tanging mga pasaporte ng Pilipinas na hindi nangangailangan ng pisikal na pirma ng maydala, dahil ang larawan ng pirma ng maydala ay naka-print sa pahina ng data ng pasaporte. Ang mga pisikal na pirma ay muling kinakailangan para sa mga biometric na pasaporte na inisyu pagkatapos ng Agosto 15, 2016, na may field ng lagda sa pahina 3. ==Kinakailangan ng visa== [[File:Visa requirements for Filipino citizens.png|thumbnail|center|{{center|Countries and territories with visa-free entries or visas on arrival for holders of regular Philippine passports}}|678x678px]]{{main|Kinakailangang bisa para sa may pasaporte ng Pilipinas}}Noong Enero 31, 2022, ang mga mamamayan ng Pilipinas ay nagkaroon ng visa-free o visa on arrival na access sa 66 na bansa at teritoryo, na nagraranggo sa Philippine passport na ika-77 sa mga tuntunin ng kalayaan sa paglalakbay ayon sa Henley Passport Index. Mula Hulyo 9, 2023, ang mga may hawak ng pasaporte na ito ay maaaring maglakbay at manatiling walang visa, ngunit may eTA sa Canada nang hanggang 6 na buwan. <ref>{{cite web |title=Henley Passport Index 2019|url=https://www.henleyglobal.com/files/download/HPI2019/Full_Q2_2019_Ranking.pdf|publisher=Henley and Partners|access-date=April 1, 2019 |date=March 26, 2019 }}</ref> ==Bayad== Ang bagong biometric Philippine passport ay nagkakahalaga ng 950 [[Philippine peso|pesos]] (humigit-kumulang [[United States dollar|$]]18) sa Pilipinas o $60 sa ibang bansa. Ang overtime processing para sa mga bagong pasaporte ay nagkakahalaga ng karagdagang 250 pesos. Ang mga taong sinasamantala ang overtime processing ay nakukuha ang kanilang mga pasaporte sa loob ng pitong araw para sa mga aplikasyon para sa Metro Manila (DFA Consular Affairs office, ASEANA, [[Parañaque]], [[Alabang Town Center]], [[SM Megamall]], at [[ Robinsons Galleria]]); Region 3 (DFA Pampanga regional office, [[Marquee Mall]] sa [[Angeles, Pampanga|Angeles]], Robinson Starmills sa [[San Fernando, Pampanga|Pampanga]] at Xentro Mall sa [[Malolos]], [[ Bulacan]]), Region 4-A (DFA [[Lucena, Philippines|Lucena]] regional office, [[Robinsons Malls|Robinsons Lipa]] sa [[Batangas]], [[SM City Dasmariñas]] sa [[Cavite ]], [[SM City San Pablo]] sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] at SM Cherry [[Antipolo]] sa [[Rizal (probinsya)|Rizal]]) at 15 hanggang 20 araw sa ibang probinsya . Para sa mga Pilipino sa ibang bansa, aabot ito ng hanggang 120 araw. Ang mga pasaporte dati ay maaaring amyendahan sa halagang 100 piso (tinatayang $2.50) sa Pilipinas o $20 sa ibang bansa, bagama't ang mga pasaporte na nababasa ng makina ay hindi na maaamenda. Ang mga nawala o nanakaw na pasaporte ay maaaring palitan ng 700 pesos (approx. $14) sa Pilipinas, $90 sa ibang bansa. Noong 2018, inaatasan ng DFA ang lahat ng aplikante (bago o renewal) na makakuha ng appointment online sa pamamagitan ng [http://www.passport.gov.ph kanilang website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815202929/https://www.passport.gov.ph/ |date=2021-08-15 }}.<ref>[http://newsinfo.inquirer.net/951138/dfa-passport-appointments-slots-january-2018 DFA opens passport appointments for January 2018], Anthony Esguerra, [[Philippine Daily Inquirer]], December 10, 2017</ref> ==Tingnan din== (Ididirekta ka sa English site dahil sa hindi magagamit ng mga wiki na ito sa Tagalog na site) *[[:en:List_of_passport_offices_in_the_Philippines|List of passport offices in the Philippines]] *[[Kinakailangang bisa para sa may pasaporte ng Pilipinas]] *[[:en:Department_of_Foreign_Affairs_(Philippines)|Department of Foreign Affairs]] *[[:en:Foreign_relations_of_the_Philippines|Ang relasyong panlabas ng Pilipinas]] *[[:en:Philippine_nationality_law|Philippine nationality law]] *[[:en:Unified_Multi-Purpose_ID|Unified Multi-Purpose ID]] *[[:en:Philippine_nationality_law|Philippine National ID]] ==References== {{Notelist}}{{Notelist|refs=lower-alpha}} [[Kategorya:Pasaporte]] 21md8wly0u2q4avm3ieaiu1lvy89fsd 0 314289 2219218 2029123 2026-08-05T13:40:05Z Derk29 114611 #WPWP # WPWPPH 2219218 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Selci|elevation_footnotes=|area_total_km2=7.8|population_footnotes=|population_total=1038|population_as_of=Dis. 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_m=204|mayor=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=02040|area_code=0765|website={{official website|http://selci.comunelazio.net/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Selci|image_map=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|19|N|12|37|E|type:city(1,038)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lazio]]|province=[[lalawigan ng Rieti]] (RI)|footnotes=}} [[Talaksan:Italian_countryside_-_Selci,_Lazio_(6070287466).jpg | thumb | right | alt=Tanawin mula sa terrace ng cottage sa Villa valle rosa - Selci, lalawigan ng Rieti, central Italy | Tanawin mula sa terrace ng cottage sa Villa valle rosa - Selci, lalawigan ng Rieti, central Italy]] Ang '''Selci''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Rieti]] sa rehiyon ng gitnang [[Italya]] na [[Lazio]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilaga ng [[Roma]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Rieti]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,038 at may lawak na {{Convert|7.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Selci sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cantalupo in Sabina]], [[Forano]], [[Tarano]], at [[Torri sa Sabina|Torri in Sabina]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1068 bar:1871 from: 0 till:1103 bar:1881 from: 0 till:1088 bar:1901 from: 0 till:1193 bar:1911 from: 0 till:1086 bar:1921 from: 0 till:1076 bar:1931 from: 0 till:1268 bar:1936 from: 0 till:1332 bar:1951 from: 0 till:1301 bar:1961 from: 0 till:1147 bar:1971 from: 0 till:969 bar:1981 from: 0 till:972 bar:1991 from: 0 till:937 bar:2001 from: 0 till:1000 PlotData= bar:1861 at:1068 fontsize:XS text: 1068 shift:(-8,5) bar:1871 at:1103 fontsize:XS text: 1103 shift:(-8,5) bar:1881 at:1088 fontsize:XS text: 1088 shift:(-8,5) bar:1901 at:1193 fontsize:XS text: 1193 shift:(-8,5) bar:1911 at:1086 fontsize:XS text: 1086 shift:(-8,5) bar:1921 at:1076 fontsize:XS text: 1076 shift:(-8,5) bar:1931 at:1268 fontsize:XS text: 1268 shift:(-8,5) bar:1936 at:1332 fontsize:XS text: 1332 shift:(-8,5) bar:1951 at:1301 fontsize:XS text: 1301 shift:(-8,5) bar:1961 at:1147 fontsize:XS text: 1147 shift:(-8,5) bar:1971 at:969 fontsize:XS text: 969 shift:(-8,5) bar:1981 at:972 fontsize:XS text: 972 shift:(-8,5) bar:1991 at:937 fontsize:XS text: 937 shift:(-8,5) bar:2001 at:1000 fontsize:XS text: 1000 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20061123123223/http://selci.comunelazio.net/ selci.comunelazio.net/] {{Lalawigan ng Rieti}}{{Clear}} bbwu47pohudj1c35bnt7x95tkrv2diy 0 315377 2219290 2214202 2026-08-06T03:34:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219290 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss Earth 2022|image=Mina Sue Choi Miss Earth 2022.jpg|image size=|image alt=|caption=Mina Sue Choi, Miss Earth 2022|date=29 Nobyembre 2022|presenters=|entertainment=|theme=ME Loves Fauna|venue=Okada Manila, [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas|broadcaster={{Hlist|Kumu|[[A2Z]]|TFC}}|director=|producer=|owner=|sponsor=|entrants=86|placements=20|debuts={{Hlist|[[Burundi]]|[[Cabo Verde|Kabo Berde]]|[[Senegal]]}}|withdrawals={{Hlist|[[Angola|Anggola]]|[[Armenya]]|[[Bangladesh|Bangglades]]|[[Botswana]]|[[Crimea]]|[[Dinamarka]]|[[Gambiya]]|[[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]]|[[Italya]]|[[Cambodia|Kambodya]]|[[Kenya]]|[[Letonya]]|[[Lebanon|Libano]]|[[Myanmar|Miyanmar]]|[[Paraguay|Paragway]]|[[Rwanda]]|[[Suwesya]]|[[Syria]]|[[Ukraine|Ukranya]]}}|returns={{Hlist|[[Albanya]]|[[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]]|[[Ecuador|Ekwador]]|[[Scotland|Eskosya]]|[[Ethiopia|Etiyopiya]]|[[Wales|Gales]]|[[Hong Kong]]|[[Irak]]|[[Kosovo|Kosobo]]|[[Croatia|Kroasya]]|[[Malta]]|[[Mongolia|Monggolya]]|[[Namibia|Namibya]]|[[Pakistan]]|[[Estado ng Palestina|Palestina]]|[[Polonya]]|[[Romania|Rumanya]]|[[Zambia|Sambiya]]|[[Suwisa]]|[[Timog Korea]]|[[Timog Sudan]]}}|winner=|represented=|congeniality=|personality=|best national costume=|best state costume=|photogenic=|miss internet=|award1 label=|award1=|award2 label=|award2=|opening trailer=|before=2021|next=[[Miss Earth 2023|2023]]}}Ang '''Miss Earth 2022''' ay ang ika-22 edisyon ng [[Miss Earth]] pageant, na ginanap sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 29 Nobyembre 2022.<ref>{{Cite web |last=Pagulong |first=Charmie Joy |date=1 Disyembre 2022 |title=Korean beauty named Miss Earth 2022 |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/12/01/2227633/korean-beauty-named-miss-earth-2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Ito ang unang pagkakataon na pisikal na ginanap ang patimpalak mula noong [[Miss Earth 2019|2019]] dahil sa epekto ng [[pandemya ng COVID-19]].<ref>{{Cite web |last=Daligcon |first=Rayven |date=15 Oktubre 2022 |title=LIST: Dates and venues of upcoming int'l beauty pageants in 2022 |url=https://philstarlife.com/celebrity/571679-2022-beauty-pageants-dates-venues? |access-date=28 Oktubre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jeff |date=14 Oktubre 2022 |title=FAMOUS: Jenny Ramp reveals preps for Miss Earth 2022 pageant |url=https://mb.com.ph/2022/10/14/famous-jenny-ramp-reveals-preps-for-miss-earth-2022-pageant/?amp |access-date=29 Abril 2023 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Destiny Wagner]] ng Belis si [[Mina Sue Choi]] ng Timog Korea bilang Miss Earth 2022.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=South Korea's Mina Sue Choi is Miss Earth 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/south-korea-mina-sue-winner-miss-earth-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kwak |first=Yeon-soo |date=15 Disyembre 2022 |title=Korea's 1st winner at Big Four beauty pageant talks about true beauty |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/culture/2023/04/262_341784.html |access-date=29 Abril 2023 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Timog Korea sa [[Miss Earth]].<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=29 Nobyembre 2022 |title=Mina Sue Choi from South Korea is Miss Earth 2022 |url=https://entertainment.inquirer.net/474324/mina-sue-choi-from-south-korea-is-miss-earth-2022 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lariosa |first=Saab |date=29 Nobyembre 2022 |title=Get to know Miss Earth 2022, Mina Sue Choi, the first Korean to win the crown |url=https://philstarlife.com/news-and-views/475613-get-to-know-miss-earth-2022-mina-sue-choi? |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Kinoronahan bilang Miss Earth-Air si Sheridan Mortlock ng Australya, bilang Miss Earth-Water si Nadeen Ayoub ng Palestina, at bilang Miss Earth-Fire si Andrea Aguilera ng Kolombya.<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Palestine wins big in Miss Earth 2022 pageant as South Korea takes main crown |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/11/29/miss-palestine-wins-big-in-miss-earth-2022-pageant-as-south-korea-takes-main-crown/ |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Custodio |first=Arlo |date=29 Nobyembre 2022 |title=Korea wins Miss Earth 2022 |url=https://www.manilatimes.net/2022/11/29/latest-stories/korea-wins-miss-earth-2022/1868373 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=1 Disyembre 2022 |title=Korean crowned Miss Earth 2022, first in 20 years |url=https://manilastandard.net/news/314283442/korean-crowned-miss-earth-2022-first-in-20-years.html |access-date=30 Abril 2023 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa 86 na mga bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni James Deakin ang kompetisyon, samantalang sina Miss Earth 2015 Angelia Ong, Miss Earth 2017 Karen Ibasco, at Miss Earth 2019 Nellys Pimentel ay nagsilbi bilang mga koresponden.<ref>{{Cite web |last=Jr |first=Jose Patao |date=1 Disyembre 2022 |title=US-based Korean student crowned Miss Earth 2022 |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/us-based-korean-student-crowned-miss-earth-2022/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=29 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429152334/https://malaya.com.ph/news_entertainment/us-based-korean-student-crowned-miss-earth-2022/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=2 Disyembre 2022 |title=Miss Earth queens share life insights |url=https://tribune.net.ph/2022/12/03/miss-earth-queens-share-life-insights/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Người đẹp Hàn Quốc đăng quang Hoa hậu Trái đất 2022 |trans-title=Korean beauty crowned Miss Earth 2022 |url=https://vnexpress.net/nguoi-dep-han-quoc-dang-quang-hoa-hau-trai-dat-2022-4541973.html |access-date=30 Abril 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 19 Agosto 2022, inanunsyo ng Miss Earth Organization na gaganapin ang kompetisyon sa isang ''hybrid'' na pormat matapos na idinaos bilang isang ''virtual pageant'' ang kompetisyon sa nakalipas na dalawang taon''.'' Ang kompetisyon ay may mga ''virtual'' at ''on-ground'' na aktibidad na gaganapin sa iba't-ibang sulok ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Jr |first=Jose Patao |date=19 Agosto 2022 |title=22nd Miss Earth to be staged live after 2 virtual editions |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/22nd-miss-earth-to-be-staged-live-after-2-virtual-editions/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=18 Nobiyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175155/https://malaya.com.ph/news_entertainment/22nd-miss-earth-to-be-staged-live-after-2-virtual-editions/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=1 Setyembre 2022 |title=Miss Earth 2022 to be held in the Philippines |url=https://villagepipol.com/miss-earth-2022-to-be-held-in-the-philippines/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> Kasunod ng anunsyo tungkol sa pagdaos ng unang ''on-ground coronation'' mula noong nagsimula pandemya, inanunsyo ng Miss Earth Organization noong 8 Oktubre 2022 na gaganapin ang kompetisyon sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]] sa 29 Nobyembre 2022.<ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=10 Oktubre 2022 |title=Miss Earth 2022 Finals revealed |url=https://villagepipol.com/miss-earth-2022-finals-revealed/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mi |first=Ngoc |date=16 Nobyembre 2022 |title=Lịch thi chung kết Miss Earth 2022 của Thạch Thu Thảo diễn ra ở đâu, khi nào? |trans-title=Where and when will Thach Thu Thao's final test of Miss Earth 2022 take place? |url=https://danviet.vn/lich-thi-chung-ket-miss-earth-2022-cua-thach-thu-thao-dien-ra-o-dau-khi-nao-20221116133216358.htm |access-date=30 Abril 2023 |website=Dân Việt |language=vi}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Musika |first=Chomba |date=30 Enero 2023 |title=Deposed Miss Earth Zambia sues for K300,000 |url=http://www.daily-mail.co.zm/deposed-miss-earth-zambia-sues-for-k300000/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Zambia Daily Mail |language=en-US}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Earth 2022''' | *{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]''' – '''[[Mina Sue Choi]]<ref name=":0">{{Cite web |date=29 Nobyembre 2022 |title=South Korea's Mina Sue Choi is Miss Earth 2022; PH finishes in Top 20 |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/29/22/south-koreas-mina-sue-cho-is-miss-earth-2022-ph-finishes-in-top-20 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref>'''<ref name=":2">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=30 Nobyembre 2022 |title=Korea wins Miss Earth 2022, Philippines in Top 20 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/11/30/2227522/korea-wins-miss-earth-2022-philippines-top-20 |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- | Miss Earth-Air 2022 | *{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Sheridan Mortlock<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Miss Earth-Water 2022 | *{{flagicon|Palestine}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] – Nadeen Ayoub<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Miss Earth-Fire 2022 | *{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Andrea Aguilera<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 8 | *{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Daphné Nivelles<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] – Merel Hendriksen<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Paulina Avilés-Feshold<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Sakhile Dube<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 12 | *{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jéssica Pedroso<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] – Sheyla Ravelo<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Esther Oluwatosin Ajayi<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|PRT}} [[Portugal]] – Maria Rosado<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 20 | *{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Thạch Thu Thảo<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] – Lea Prstec<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hiwot Yirga<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Alannah Larkin<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Diana Andimba<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] – Lilly Sødal<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] – Jenny Ramp<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Anezka Heralecká<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- |} ==Mga kandidata== 86 na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan !Rehiyong Kontinental |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Rigelsa Cybi<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2022 |title=Nhan sắc nóng bỏng tựa 'thiên thần nội y' của tân Hoa hậu Trái đất Albania 2022 |trans-title=Hot beauty like 'underwear angel' of the new Miss Earth Albania 2022 |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-nong-bong-tua-thien-than-noi-y-cua-tan-hoa-hau-trai-dat-albania-2022-post1446019.tpo |access-date=23 Agosto 2022 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=5 Agosto 2022 |title=9 Potret Rigelsa Cybi, Miss Earth Albania 2022 yang Super Memukau |trans-title=9 Super Stunning Portraits of Rigelsa Cybi, Miss Earth Albania 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-rigelsa-cybi-miss-earth-albania-2022-yang-super-memukau-c1c2 |access-date=15 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 25 | [[Tirana]] |Europa |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Sofia Martinoli<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Mayo 2022 |title=Berissense finalista del certamen Miss Tierra, que se realizará por cuarta vez en Argentina |trans-title=Berissense finalist of the Miss Earth pageant, which will be held for the fourth time in Argentina |url=https://www.eldia.com/nota/2022-5-24-20-43-0-video-berissense-finalista-del-certamen-miss-tierra-que-se-realizara-por-primera-vez-en-argentina-la-ciudad |access-date=30 Oktubre 2022 |website=El Día |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2022 |title=Una platense se postula al "Miss Earth", un concurso de belleza y medioambiente que busca su representante de Argentina |trans-title=A woman from La Plata is running for "Miss Earth", a beauty and environmental contest that is looking for her representative from Argentina |url=https://www.laplata1.com/2022-06-06/una-platense-se-postula-al-miss-earth-un-concurso-de-belleza-y-medioambiente-que-busca-su-representante-de-argentina-74729/ |access-date=15 Abril 2023 |website=La Plata 1 |language=es}}</ref> | 23 | Berisso |Kaamerikahan |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Sheridan Mortlock<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Alexandra |date=14 Setyembre 2022 |title=Sheridan’s Miss Earth crowning glory |url=https://www.southernriverinanews.com.au/news/sheridans-miss-earth-crowning-glory/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Southern Riverina News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=10 Nobyembre 2022 |title=Taylor Swift look-alike early favorite in Miss Earth 2022 |url=https://manilastandard.net/showbitz/314277307/taylor-swift-look-alike-early-favorite-in-miss-earth-2022.html |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Manila Standard]] |language=en-US}}</ref> | 22 | Paddington |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] | Katharina Prager<ref>{{Cite web |last=Spitzauer |first=Maximilian |date=24 Hulyo 2022 |title=Katharina Prager zur neuen Miss Earth Austria 2022 gekrönt |trans-title=Katharina Prager crowned the new Miss Earth Austria 2022 |url=https://www.meinbezirk.at/wien/c-leute/katharina-prager-zur-neuen-miss-earth-austria-2022-gekroent_a5492023 |access-date=8 Agosto 2022 |website=MeinBezirk.at |language=de |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202730/https://www.meinbezirk.at/wien/c-leute/katharina-prager-zur-neuen-miss-earth-austria-2022-gekroent_a5492023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=24 Agosto 2022 |title=Miss Earth: „Sonst geht das Klima den Bach runter“ |trans-title=Miss Earth: "Otherwise the climate will go down the drain" |url=https://www.krone.at/2790936 |access-date=15 Abril 2023 |website=Kronen Zeitung |language=de}}</ref> | 19 | Weitra |Europa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Simran Madan<ref>{{Cite web |last=Mahajan |first=Praneeta |date=7 Oktubre 2022 |title=Environment activist crowned Miss Earth New Zealand 2022 |url=https://indiannewslink.co.nz/environment-activist-crowned-miss-earth-new-zealand-2022/ |access-date=17 Oktubre 2022 |website=Indian NewsLink |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth New Zealand 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-newzealand.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010155/http://www.missearth.tv/miss-newzealand.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> |24 |Auckland |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Daphné Nivelles<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2022 |title=Het moment waarop de kroon van 28.000 euro valt: pech voor kersverse Miss Exclusive Daphné Nivelles |trans-title=The moment when the crown of 28,000 euros falls: bad luck for brand new Miss Exclusive Daphné Nivelles |url=https://www.hln.be/showbizz/het-moment-waarop-de-kroon-van-28-000-euro-valt-pech-voor-kersverse-miss-exclusive-daphne-nivelles~afa8006f/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=26 Mayo 2022 |title=9 Pesona Daphne Nivelles Miss Earth Belgia 2022, Anggun Banget! |trans-title=9 charms of Daphne Nivelles Miss Earth Belgium 2022, so elegant! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/pesona-daphne-nivelles-miss-earth-belgia-2022-c1c2-1 |access-date=2023-04-15 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 22 | [[Sint-Truiden]] |Europa |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Simone Sleeuw<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2022 |title=Meet Simone Sleeuw, Miss Earth Belize 2021 |url=https://www.lovefm.com/meet-simone-sleeuw-miss-earth-belize-2021/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Love FM |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=30 Nobyembre 2022 |title=Belize's Destiny Wagner passes the Miss Earth crown to new queen |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2022/11/30/belizes-destiny-wagner-passes-the-miss-earth-crown-to-new-queen/ |access-date=15 Abril 2023 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> | 24 | Caye Caulker |Kaamerikahan |- | {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] | Oriana Pablos<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2022 |title=Oriana Pablos es designada Miss Venezuela Tierra 2022 |trans-title=Oriana Pablos is named Miss Venezuela Earth 2022 |url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/139443/miss-earth-venezuela-2022 |access-date=4 Oktubre 2022 |website=El Universal |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hernandez |first=Sonia |date=5 Oktubre 2022 |title=Oriana Pablos was appointed Miss Earth Venezuela 2022 |language=en |work=Ultimas Noticias |url=https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/oriana-pablos-fue-designada-miss-earth-venezuela-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |archive-date=31 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010159/https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/oriana-pablos-fue-designada-miss-earth-venezuela-2022/ |url-status=dead }}</ref> | 25 | [[Caracas]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|BLR}} [[Biyelorusya]] | Liliya Levaya<ref>{{Cite web |last=Lopatnikova |first=Yana |date=31 Oktubre 2022 |title=Модель Лилия Левая из Кобрина представит Беларусь на международном конкурсе красоты «Мисс Земля» |trans-title=Model Liliya Levaya from Kobrin will represent Belarus at the international beauty contest "Miss Earth" |url=https://www.kobrincity.by/news/model-liliya-levaya-iz-kobrina-predstavit-belarus-na-mezhdunarodnom-konkurse-krasoty-miss-zemlya.html |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Kobrincity.by |language=ru-ru}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Những mỹ nhân có khả năng giành vương miện Hoa hậu Trái Đất 2022 |trans-title=The beauties who have the ability to win the crown of Miss Earth 2022 |url=https://vtc.vn/nhung-my-nhan-co-kha-nang-gianh-vuong-mien-hoa-hau-trai-dat-2022-ar717080.html |access-date=15 Abril 2023 |website=Báo điện tử VTC News |language=vi |archive-date=1 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001040852/https://vtc.vn/nhung-my-nhan-co-kha-nang-gianh-vuong-mien-hoa-hau-trai-dat-2022-ar717080.html |url-status=dead }}</ref> | 25 | [[Minsk]] |Europa |- | {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] | Thạch Thu Thảo<ref>{{Cite web |last=Nguyen |first=Duyen |date=21 Oktubre 2022 |title=Á hậu Thạch Thu Thảo đại diện Việt Nam tham dự Miss Earth 2022 |trans-title=Runner-up Thach Thu Thao represents Vietnam to attend Miss Earth 2022 |url=https://bazaarvietnam.vn/a-hau-thach-thu-thao-dai-dien-viet-nam-tham-du-miss-earth-2022/ |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=18 Hulyo 2022 |title=Thạch Thu Thảo thi Miss Earth 2022 |trans-title=Thạch Thu Thảo competes in Miss Earth 2022 |url=https://vnexpress.net/thach-thu-thao-thi-miss-earth-2022-4489242.html |access-date=15 Abril 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 21 | Trà Vinh |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Dajana Šnjegota<ref>{{Cite web |last=Zukić |first=A. |date=3 Marso 2022 |title=Nova Miss Earth Bosne i Hercegovine Dajana Šnjegota za "Avaz": Nisam očekivala pobjedu |trans-title=The new Miss Earth of Bosnia and Herzegovina, Dajana Šnjegot for "Avaz": I did not expect to win |url=https://avaz.ba/showbiz/jet-set/722600/nova-miss-earth-bosne-i-hercegovine-dajana-snjegota-za-avaz-nisam-ocekivala-pobjedu |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Dnevni avaz |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 Marso 2022 |title=Dajana Šnjegota je nova Miss Earth Bosne i Hercegovine |trans-title=Dajana Šnjegota is the new Miss Earth of Bosnia and Herzegovina |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/dajana-snjegota-je-nova-miss-earth-bosne-i-hercegovine/220303035 |access-date=15 Abril 2023 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> | 19 | Srbac |Europa |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Jéssica Pedroso<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2022 |title=De faixa a coroa: Pedagoga de SP vence concurso de miss e defenderá o Brasil nas Filipinas |trans-title=From sash to crown: Pedagoga from SP wins the Miss contest and will defend Brazil in the Philippines |url=https://f5.folha.uol.com.br/colunistas/de-faixa-a-coroa/2022/10/pedagoga-de-sp-vence-concurso-de-miss-e-defendera-o-brasil-nas-filipinas.shtml |access-date=17 Oktubre 2022 |website=Folha de São Paulo |language=pt-BR}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2022 |title=Jessica Pedroso, de São Paulo, vence o Miss Brasil Terra 2022 |trans-title=Jessica Pedroso, de São Paulo, vence o Miss Brasil Terra 2022 |url=https://ndmais.com.br/moda/miss-brasil-terra-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |website=ND Mais |language=pt-BR}}</ref> | 23 | Piracicaba |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |Anjelina Nateva<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Bulgaria 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-bulgaria.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010158/http://www.missearth.tv/miss-bulgaria.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Nézegessen képeket a Miss Earth szexi szépségeiről |trans-title=Check out pictures of sexy Miss Earth beauties |url=https://www.origo.hu/foto/galeria/20221129-nezegessen-kepeket-a-miss-earth-szexi-szepsegeirol-galeria.html |access-date=29 Abril 2023 |website=Origo |language=hu |archive-date=29 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429142803/https://www.origo.hu/foto/galeria/20221129-nezegessen-kepeket-a-miss-earth-szexi-szepsegeirol-galeria.html |url-status=dead }}</ref> |27 |[[Sopiya]] |Europa |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Fabiane Valdivia<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Bolivia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-bolivia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010153/http://www.missearth.tv/miss-bolivia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Santa Cruz de la Sierra |Kaamerikahan |- | {{flagicon|BDI}} [[Burundi]] | Lauria Nishimwe<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Ndekezi |date=17 Nobyembre 2022 |title=U Burundi bwihakanye umukobwa waserukanye ikariso mu irushanwa ry’ubwiza |trans-title=Burundi has rejected a girl who threw a scarf in a beauty pageant |url=https://umuseke.rw/2022/11/u-burundi-bwihakanye-umukobwa-waserukanye-ikariso-mu-irushanwa-ryubwiza-amafoto/ |access-date=30 Nobyembre 2022 |website=Umuseke |language=rw |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120062539/https://umuseke.rw/2022/11/u-burundi-bwihakanye-umukobwa-waserukanye-ikariso-mu-irushanwa-ryubwiza-amafoto/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kami |first=Rose |date=20 Abril 2023 |title=Miss Burundi : pourrait-elle être mère et miss ? |url=https://www.yaga-burundi.com/2023/miss-burundi-mere-miss/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Yaga Burundi |language=fr-FR}}</ref> | 21 | [[Bujumbura]] |Aprika |- |{{flagicon|CPV}} [[Cabo Verde]] |Tayrine da Veiga<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2022 |title=Stephany Amado é a Miss Cabo Verde Internacional 2022 |trans-title=Stephany Amado is Miss Cape Verde International 2022 |url=https://ilhas.li/aLIS |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alumno |first=Lyn |date=15 Nobyembre 2022 |title=LOOK: A Filipino Artist Just Made Miss Earth Cabo Verde 2022's Crown |url=https://nylonmanila.com/filipino-artist-miss-earth-cabo-verde-2022-crown/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Nylon Manila |language=en-US |archive-date=30 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430004937/https://nylonmanila.com/filipino-artist-miss-earth-cabo-verde-2022-crown/ |url-status=dead }}</ref> |24 |Tarrafal |Aprika |- | {{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] | Abuana Nkumu<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2022 |title=Kinshasa : Lauréate de la médaille «Earth RDC», Miss Abuana Nkumu présente son trophée à Ibalanky |url=https://doseco.cd/2022/12/09/kinshasa-laureate-de-la-medaille-earth-rdc-miss-abuana-nkumu-presente-son-trophee-a-ibalanky/ |access-date=29 Abril 2023 |website=DosEco |language=fr-FR |archive-date=29 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429142809/https://doseco.cd/2022/12/09/kinshasa-laureate-de-la-medaille-earth-rdc-miss-abuana-nkumu-presente-son-trophee-a-ibalanky/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth DR Congo 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-drcongo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010200/http://www.missearth.tv/miss-drcongo.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 28 | [[Kinshasa]] |Aprika |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] | Susan Toledo<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=Mina Sue Choi de Corea es la nueva Miss Earth 2022 mientras la ecuatoriana Susan Toledo no logró clasificar |trans-title=Mina Sue Choi from Korea is the new Miss Earth 2022 while Ecuadorian Susan Toledo failed to qualify |url=https://quenoticias.com/entretenimiento/korea-news-miss-earth/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Qué Noticias |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ecuador 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ecuador.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025434/http://www.missearth.tv/miss-ecuador.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | Salinas |Kaamerikahan |- | {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] | Marcie Reid<ref name=":1">{{Cite web |last=Holmes |first=Bryn |date=28 Hulyo 2022 |title=PAGEANT POWER: Croxley woman wins national beauty pageant |url=https://www.mynewsmag.co.uk/pageant-power-croxley-woman-wins-national-beauty-pageant/ |access-date=30 Oktubre 2022 |website=My Local News |language=en |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202728/https://www.mynewsmag.co.uk/pageant-power-croxley-woman-wins-national-beauty-pageant/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Scotland 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-scotland.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010157/http://www.missearth.tv/miss-scotland.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | [[Glasgow]] |Europa |- | {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] | Karolína Michalčíková<ref>{{Cite web |last= |date=12 Setyembre 2022 |title=Miss Universe Slovakia 2022: Po korunovácii prišlo obrovské prekvapenie! Žiadosť o ruku pred stovkami očí |trans-title=Miss Universe Slovakia 2022: A huge surprise came after the coronation! Proposal in front of hundreds of eyes |url=https://www.cas.sk/clanok/2716317/ |access-date=17 Setyembre 2022 |website=Nový Čas |language=sk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benko Jr. |first=Vlado |last2=Kvasnicová |first2=Alena |date=12 Setyembre 2022 |title=Novou Miss Universe SR je neter politika: Jej úspechom sa hneď chválil a toto jej odkázal! |trans-title=The new Miss Universe SR is the politician's niece: He immediately bragged about her success and gave her this message! |url=https://plus7dni.pluska.sk/ludia/novou-miss-universe-sr-je-neter-politika-jej-uspechom-hned-chvalil-toto-jej-odkazal |access-date=29 Abril 2023 |website=Plus 7 Dní |language=sk}}</ref> | 23 | Trenčín |Europa |- | {{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | Lea Prstec<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2022 |title=Nova Miss Earth Slovenije postala Ptujčanka Lea Prstec |trans-title=Lea Prstec from Ptuj became the new Miss Earth Slovenia |url=https://www.24ur.com/popin/domaca-scena/nova-miss-earth-slovenije-postala-ptujcanka-lea-prstec.html |access-date=17 Oktubre 2022 |website=24UR |language=sl}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2022 |title=Uspeh ptujske lepotice, Lea Prstec med 20 najlepšimi na izboru za Miss Earth |trans-title=The success of the beauty of Ptuj, Lea Prstec, among the 20 most beautiful at the Miss Earth pageant |url=https://ptujinfo.com/novica/scena/video-uspeh-ptujske-lepotice-lea-prstec-med-20-najlepsimi-na-izboru-za-miss-earth |access-date=29 Abril 2023 |website=Ptujinfo.com |language=sl}}</ref> | 21 | Ptuj |Europa |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Aya Kohen<ref>{{Cite web |last=Viveros |first=María del Mar Polo |date=25 Oktubre 2022 |title=Aya Kohen, la representante de España pone rumbo a Filipinas |trans-title=Aya Kohen, the representative of Spain heads to the Philippines |url=https://periodicodigital.eusa.es/2022/10/25/aya-kohen-la-representante-de-espana-pone-rumbo-a-filipinas/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Eusa News |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Spain 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-spain.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010153/http://www.missearth.tv/miss-spain.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |Europa |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Brielle Simmons<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Brielle Simmons, Miss Earth USA 2022, to Compete at 2022 Miss Earth Pageant |url=https://www.newswire.com/news/brielle-simmons-miss-earth-usa-2022-to-compete-at-2022-miss-earth-21847630 |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Newswire |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Brielle Simmons, Miss Earth USA 2022, to Compete at 2022 Miss Earth Pageant |url=https://apnews.com/press-release/newswire/united-states-climate-and-environment-c7b90501611cda5da743db969b1c2a3b |access-date=29 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> | 21 | Fort Washington |Kaamerikahan |- | {{flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] | Liisi Tammoja<ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2022 |title=Vau! Tõsielusaatest "Tüdrukute õhtu" kuulsaks saanud Liisi osaleb missivõistlusel |trans-title=Wow! Liisi, who became famous from the reality show "Girls' Night", participates in the pageant |url=https://www.tv3.ee/3-portaal/seltskond/vau-tosielusaatest-tudrukute-ohtu-kuulsaks-saanud-liisi-osaleb-missivoistlusel/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=TV3 Estonia |language=et}}</ref><ref>{{Cite web |last=Trumsi |first=Getter |date=7 Hulyo 2022 |title=Kõmulises tõsielusaates tuntuks saanud Liisi põrutas missimaailma |trans-title=Liisi, who became famous in the gossipy reality show, hit the pageant world |url=https://elu24.postimees.ee/7559005/komulises-tosielusaates-tuntuks-saanud-liisi-porutas-missimaailma |access-date=29 Abril 2023 |website=Uudised |language=et}}</ref> | 20 | Pärn |Europa |- | {{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] | Hiwot Yirga<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 2022 |title=Africa's week in pictures: 11 - 17 November 2022 |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63661322 |access-date=29 Nobyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ethiopia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ethiopia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010157/http://www.missearth.tv/miss-ethiopia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Addis Ababa|Adis Abeba]] |Aprika |- | {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] | Shereen Brogan<ref>{{Cite web |last=Lewis |first=Eden |date=3 Mayo 2022 |title=Teesside beauty queen hits back at bullies as she competes in national pageant |url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/middlesbrough-beauty-queen-hits-back-23853359 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=TeessideLive |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Hulyo 2022 |title=Nhan sắc bộ ba Hoa hậu Trái đất vừa đăng quang khiến fans thất vọng |trans-title=The beauty of the Miss Earth trio has just been crowned, disappointing fans |url=https://tienphong.vn/post-1456275.tpo |access-date=29 Abril 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> | 24 | [[Cardiff]] |Europa |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Eunice Nkeyasen<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ghana 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ghana.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010510/http://www.missearth.tv/miss-ghana.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 23 | Nkwanta |Aprika |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] | Georgia Nastou<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2022 |title=Ποια Ελληνίδα θα μας εκπροσωπήσει στο Miss Universe 2022 από τα Εθνικά Καλλιστεία GS Hellas |trans-title=Which Greek woman will represent us at Miss Universe 2022 from the GS Hellas National Pageants |url=https://maleviziotis.gr/2022/07/01/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B1-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B1-%CE%B8%CE%B1-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%BF-mi/ |access-date=22 Agosto 2022 |website=maleviziotis.gr |language=el}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Greece 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-greece.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123508/http://www.missearth.tv/miss-greece.php |archive-date=2 Nobyembre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Atenas]] |Europa |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Manae Matsumoto<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2022 |title=2022ミス・アース・ジャパンにミス埼玉の松本真映さん「心から輝くことが大事」憧れは米倉涼子 |trans-title=2022 Miss Earth Japan Miss Saitama Maei Matsumoto "It's important to shine from the heart" Admiration is Ryoko Yonekura |url=https://www.nikkansports.com/m/entertainment/news/202207260001315_m.html?mode=all |access-date=22 Agosto 2022 |website=Nikkan Sports |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Japan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-japan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025440/http://www.missearth.tv/miss-japan.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 25 | [[Prepektura ng Saitama|Saitama]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|HTI}} [[Haiti|Hayti]] | Paul Anne Estima<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Haiti 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-haiti.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175348/http://www.missearth.tv/miss-haiti.php |archive-date=18 Nobyembre 2022 |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Port-au-Prince]] | Kaamerikahan |- | {{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] | Katherine Johnson<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Oktubre 2022 |title=Win a ‘staycation’ and more at Hyatt’s back-to-back Halloween parties |url=https://www.mvariety.com/news/win-a-staycation-and-more-at-hyatt-s-back-to-back-halloween-parties/article_6ef58ba6-54e9-11ed-99bf-bf557e92dbb6.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sablan Jr. |first=James |date=7 Nobyembre 2022 |title=Okawa wins 2 overall titles in bodybuilding competition |url=https://www.mvariety.com/sports/okawa-wins-2-overall-titles-in-bodybuilding-competition/article_b903b9ea-5d93-11ed-a72e-670050b2a1e6.html |access-date=29 Abril 2023 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> | 21 | Saipan |Kaamerikahan |- | {{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] | Angela Vasilevska<ref>{{Cite web |title=Miss Earth North Macedonia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-northmacedonia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010514/http://www.missearth.tv/miss-northmacedonia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Skopje]] |Europa |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] | Allison Men Cheung<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Hong Kong 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-hongkong.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025438/http://www.missearth.tv/miss-hongkong.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 26 | Yau Tsim Mong |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Vanshika Parmar<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/brand-stories/vanshika-parmar-crowned-as-miss-earth-india-2022-101662646070894.html|title=Vanshika Parmar crowned as Miss Earth India 2022|website=Hindustan Times|language=en|date=8 Setyembre 2022|access-date=12 Setyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2022 |title=Hamirpur: Nadaun's Vanshika Parmar crowned Miss Earth India |language=en |work=The Tribune India |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/nadauns-vanshika-parmar-crowned-miss-earth-india-429909 |access-date=30 Abril 2023}}</ref> | 18 | Himachal Pradesh |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] | Karina Basrewan<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2022 |title=Karina Fariza Basrewan Dinobatkan sebagai Miss Earth Indonesia 2022 |url=https://www.tabloidbintang.com/film-tv-musik/kabar/read/178560/karina-fariza-basrewan-dinobatkan-sebagai-miss-earth-indonesia-2022 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Bintang |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=23 Nobyembre 2022 |title=9 Potret Friendly Karina Basrewan di Masa Karantina Miss Earth 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/berkat-prima/potret-karina-basrewan-di-masa-karantina-miss-earth-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 26 | [[Jakarta]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] | Beth Rice<ref>{{Cite web |last=Sajan |first=Kiran |date=7 Agosto 2022 |title=Basingstoke woman, 27, crowned Miss Earth England |url=https://www.basingstokegazette.co.uk/news/20603656.basingstoke-woman-crowned-miss-earth-england/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Basingstoke Gazette |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth England 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-england.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503133958/http://www.missearth.tv/miss-england.php |archive-date=3 Mayo 2023 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | Suffolk |Europa |- | {{flagicon|IRN}} [[Iran]] | Mahrou Ahmadi<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=25 Oktubre 2022 |title=9 Potret Mahrou Ahmadi, Miss Earth Iran 2022 yang Bikin Terpukau |url=https://jateng.idntimes.com/hype/entertainment/andini-tri-dewi/potret-mahrou-ahmadi-miss-earth-iran-2022-yang-bikin-terpukau-c1c2 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2022 |title=Miss Polonia Województwa Łódzkiego Julia Baryga jest w drodze z Dubaju do Manili na konkurs Miss Earth 2022. |trans-title=Miss Polonia of the Lodz Region Julia Baryga is on her way from Dubai to Manila for the Miss Earth 2022 pageant. |url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/lodz/julia-baryga-poleciala-z-lodzi-na-filipiny-na-konkurs-miss-earth-2022/3781gpx |access-date=30 Abril 2023 |website=Fakt24.pl |language=pl}}</ref> | 24 | [[Teherán]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IRQ}} [[Iraq|Irak]] | Jihan Majid<ref>{{Cite web |date=6 Oktubre 2022 |title=طالبة طب أسنان من واسط تدخل في منافسة ملكة جمال الارض للعام 2022 |url=https://ninanews.com/Website/News/Details?Key=1005790 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=National Iraqi News Agency |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2022 |title=Paaiškėjo, kam atiteko „Mis Žemė 2022“ karūna: grožio konkurse – ir dalyvė iš Rusijos |trans-title=It became clear who won the "Miss Earth 2022" crown: in the beauty contest - and a participant from Russia |url=https://www.delfi.lt/veidai/ivairenybes/paaiskejo-kam-atiteko-mis-zeme-2022-karuna-grozio-konkurse-ir-dalyve-is-rusijos-91910891 |access-date=30 Abril 2023 |website=Delfi veidai |language=lt}}</ref> | 20 | Wasit |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Alannah Larkin<ref>{{Cite web|url=https://www.con-telegraph.ie/2022/05/30/miss-earth-ireland-crowned-at-mayo-grand-finale/|title=Miss Earth Ireland crowned at Mayo grand finale|website=Connaught Telegraph|language=en|date=30 Mayo 2022|access-date=22 Agosto 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2022 |title=Galway teen crowned Miss Earth Ireland |url=https://www.advertiser.ie/galway/article/129763/galway-teen-crowned-miss-earth-ireland |access-date=29 Abril 2023 |website=Galway Advertiser |language=en}}</ref> | 18 | Eyrecourt |Europa |- | {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] | Prandy Noella<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2022 |title=Noëlla Prandy représentera le Cameroun à Miss Terre |trans-title=Noëlla Prandy will represent Cameroon at Miss Earth |url=https://mobile.camerounweb.com/CameroonHomePage/entertainment/No-lla-Prandy-repr-sentera-le-Cameroun-Miss-Terre-677993 |access-date=22 Agosto 2022 |website=Cameroun Web |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Cameroon 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-cameroon.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608110038/http://www.missearth.tv/miss-cameroon.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | Douala |Aprika |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Jessica Cianchino<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=9 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada 2022 Jessica Victoria Cianchino advocates for mental health awareness |url=https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |access-date=13 Nobyembre 2022 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vibas |first=Danny |date=15 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada: Mental health related to the environment |url=https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> | 23 | Markham |Kaamerikahan |- | {{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] | Aizhan Chanacheva<ref>{{Cite web |last=Kopytin |first=Yuri |date=20 Hulyo 2022 |title=Aizhan Chanacheva to represent Kyrgyzstan at Miss Earth 2022 pageant |url=https://24.kg/english/240071_Aizhan_Chanacheva_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_Earth_2022_pageant/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=24.kg |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Kyrgyzstan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-kyrgyzstan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503052944/http://www.missearth.tv/miss-kyrgyzstan.php |archive-date=3 Mayo 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Naryn |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Andrea Aguilera<ref>{{Cite web |date=12 Setyembre 2022 |title=Đối thủ của Đỗ Hà tại Miss World 2021 mang sash Colombia tham dự Miss Earth: Quá phí cho nhan sắc này |trans-title=Do Ha's opponent at Miss World 2021 brought Colombian sash to attend Miss Earth: Too much for this beauty |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/doi-thu-cua-do-ha-tai-miss-world-202-tham-du-miss-earth-2022-202209120123410495.html |access-date=12 Setyembre 2022 |website=Saostar |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Semana |date=30 Nobyembre 2022 |title=“Qué robo”: aficionados de Miss Earth 2022, por dejar a Colombia en cuarto lugar |trans-title="What a robbery": fans of Miss Earth 2022, for leaving Colombia in fourth place |url=https://www.semana.com/gente/articulo/que-robo-aficionados-de-miss-earth-2022-por-dejar-a-colombia-en-cuarto-lugar/202218/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Semana |language=es}}</ref> | 25 | [[Medellín]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] | Vonesa Alijaj<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2021 |title=Kinder sind unsere Zukunft |trans-title="Children are our future" |url=https://www.wort.lu/de/panorama/kinder-sind-unsere-zukunft-60fe7b0dde135b923656176b |access-date=30 Oktubre 2022 |website=Luxemburger Wort |language=de |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202745/https://www.wort.lu/de/panorama/kinder-sind-unsere-zukunft-60fe7b0dde135b923656176b |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2021 |title=Mỹ nhân nóng bỏng nói được 5 thứ tiếng đăng quang Hoa hậu Trái đất Kosovo 2021 |trans-title=The hot beauty who speaks 5 languages is crowned Miss Earth Kosovo 2021 |url=https://tienphong.vn/post-1358790.tpo |access-date=30 Abril 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> | 25 | Gjakovë |Europa |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Patricia Hanžek<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2022 |title=Mlada Vinkovčanka borit će se za titulu Miss Earth 2022. na Filipinima: Predviđate li joj pobjedu? |trans-title=A young woman from Vinkovci will fight for the title of Miss Earth 2022 in the Philippines: Do you predict her victory? |url=https://www.jutarnji.hr/scena/domace-zvijezde/mlada-vinkovcanka-borit-ce-se-za-titulu-miss-earth-2022-na-filipinima-predvidate-li-joj-pobjedu-15275200 |access-date=30 Abril 2023 |website=Jutarnji list |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovačić |first=Darija |date=16 Nobyembre 2022 |title=Osječka studentica, Patricia Hanžek, se natječe za Miss Earth na Filipinima |trans-title=A student from Osijek, Patricia Hanžek, is competing for Miss Earth in the Philippines |url=https://osijeknews.hr/osjecka-studentica-patricia-hanzek-se-natjece-za-miss-earth-na-filipinima/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Osijek News |language=hr}}</ref> | 20 | Osijek |Europa |- | {{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] | Sheyla Ravelo<ref>{{Cite web |last=González |first=Deneb |date=10 Oktubre 2022 |title=Sheyla Ravelo Pérez: El rostro de Cuba al concurso internacional de belleza Miss Earth 2022 |trans-title=Sheyla Ravelo Pérez: The face of Cuba to the international beauty contest Miss Earth 2022 |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2022-10-04-u208487-e208487-s27065-sheyla-ravelo-perez-rostro-cuba-al-concurso-internacional |access-date=30 Oktubre 2022 |website=CiberCuba |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=González |first=Deneb |date=1 Disyembre 2022 |title=Sheyla Ravelo, Miss Earth Cuba 2022, hace historia al quedar entre las 12 finalistas del concurso de belleza |trans-title=Sheyla Ravelo, Miss Earth Cuba 2022, makes history by being among the 12 finalists of the beauty pageant |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2022-12-01-u208487-e208487-s27065-sheyla-ravelo-miss-earth-cuba-2022-hace-historia-al |access-date=30 Abril 2023 |website=CiberCuba |language=es}}</ref> | 22 | San Antonio de los Baños |Kaamerikahan |- | {{flagicon|LAO}} [[Laos]] | Jintaka Khidaphone<ref>{{Cite web |last=Visapra |first=Phontham |date=14 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Laos Leaves for the Philippines to Compete in Miss Earth 2022 |url=https://laotiantimes.com/2022/11/14/miss-earth-laos-leaves-for-the-philippines-to-compete-in-miss-earth-2022/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Laotian Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Laos 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-laos.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025434/http://www.missearth.tv/miss-laos.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Vientiane]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Kajel Kaur<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2022 |title=Newly crowned Miss Earth Malaysia 2022 calls for a law to address food going to waste |url=https://www.malaymail.com/news/life/2022/03/28/newly-crowned-miss-earth-malaysia-2022-calls-for-a-law-to-address-food-goin/2050064 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Malay Mail |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Abril 2023 |title=High time for Malaysia to formulate law on food waste, says Miss Earth Malaysia 2022 |language=en |work=New Strait Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2023/04/897813/high-time-malaysia-formulate-law-food-waste-says-miss-earth-malaysia-2022 |access-date=30 Abril 2023}}</ref> | 26 | [[Ipoh]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] | Kim Pelham<ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2021 |title=Kim Pelham selected as Miss Malta 2021 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/kim-pelham-selected-as-miss-malta-2021/articleshow/87624031.cms |access-date=29 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cachia |first=Bradley |date=11 Nobyembre 2022 |title=Id-Direttur Ta' Miss Malta B'Messaġġ Speċjali Għal Miss Malta Ta' Din Is-Sena Qabel Titlaq Għal Miss Earth |trans-title=The Director Of Miss Malta With A Special Message For This Year's Miss Malta Before She Leaves For Miss Earth |url=https://www.gwida.mt/mt/id-direttur-ta-miss-malta-b-messa-spe-jali-g-al-miss-malta-ta-din-is-sena-qabel-titlaq-g-al-miss-earth |access-date=17 Agosto 2023 |website=Gwida |language=mt}}</ref> | 25 | St. Julian's |Europa |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] | Jodie Pyndiah<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Mauritius 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-mauritius.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325041556/http://www.missearth.tv/miss-mauritius.php |archive-date=25 Marso 2023 |access-date=2 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Mahébourg |Aprika |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | Indira Pérez<ref>{{Cite web|last=Ramos|first=Alvaro|date=7 Nobyembre 2021|title=Indira Pérez Meneses, Miss Earth México 2022|url=https://www.eldictamen.mx/sociales/indira-perez-meneses-miss-earth-mexico-2022/|access-date=3 Oktubre 2022|website=El Dictamen|language=es|archive-date=7 Oktubre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007070320/https://www.eldictamen.mx/sociales/indira-perez-meneses-miss-earth-mexico-2022/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=20 Nobyembre 2022 |title=These Miss Earth 2022 contestants bear resemblance to MJ Lastimosa and Taylor Swift and we totally see it! |url=https://villagepipol.com/these-miss-earth-2022-contestants-bear-resemblance-to-mj-lastimosa-and-taylor-swift-and-we-totally-see-it/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> | 23 | [[Veracruz]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | Nandin Sergelen<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2022 |title=18-year-old Nandin Sergelen to represent Mongolia at 'Miss Earth 2022' contest |url=https://akipress.com/news:683578:18-year-old_Nandin_Sergelen_to_represent_Mongolia_at__Miss_Earth_2022__contest/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=AKIpress News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2022 |title=18 year-old environment activist to represent Mongolia at "Miss Earth 2022" |url=https://news.mn/en/798130/ |access-date=30 Abril 2023 |website=News.MN |language=en |archive-date=30 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430004940/https://news.mn/en/798130/ |url-status=dead }}</ref> | 18 | [[Ulan Bator]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] | Anđela Drašković<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Montenegro 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-montenegro.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430055831/http://www.missearth.tv/miss-montenegro.php |archive-date=30 Abril 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | [[Podgorica]] |Europa |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] | Diana Andimba<ref>{{Cite web |last=Mouton |first=Rinelda |date=31 Oktubre 2022 |title=Andimba reveals Miss Earth national costume |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=read&id=117426 |access-date=3 Nobyembre 2022 |website=The Namibian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2022 |title=Andimba in Miss Earth pageant |url=https://neweralive.na/posts/andimba-in-miss-earth-pageant |access-date=30 Abril 2023 |website=New Era Live |language=en}}</ref> | 23 | [[Windhoek]] |Aprika |- | {{NPL}} | Sareesha Shrestha<ref>{{Cite web |last= |date=22 Agosto 2022 |title=Miss Nepal Earth 2022 Sareesha Shrestha to participate in the World Book of Records Awards |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/130732/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=Republica |language=en }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=26 Agosto 2022 |title=9 Potret Sareesha Shrestha Miss Earth Nepal 2022, Bikin Gagal Move On! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-sareesha-shrestha-miss-earth-nepal-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 25 | Lalitpur |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] | Esther Oluwatosin Ajayi<ref>{{Cite news |last=Dumaual |first=Mario |date=24 Nobyembre 2022 |title='I grew up with it!' Miss Earth Nigeria, fan ng mga Kapamilya teleserye |language=tl |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/24/22/miss-earth-nigeria-kinalakihan-ang-mga-kapamilya-serye |access-date=30 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=31 Agosto 2022 |title=Fan lắc đầu vì nhan sắc kém nổi bật của đại diện Nigeria tại Miss Earth: Thua cả Thạch Thu Thảo |trans-title=Fans shake their heads because of the poor beauty of the Nigerian representative at Miss Earth: Losing to Thach Thu Thao |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/nhan-sac-kem-noi-bat-cua-dai-dien-nigeria-tai-miss-earth-202208310903364012.html |access-date=30 Abril 2023 |website=Saostar.vn |language=vi}}</ref> | 27 | Ekiti |Aprika |- | {{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] | Lilly Sødal<ref>{{Cite web |last=DeNiazi |first=Daniel |date=18 Nobyembre 2022 |title=Lilly Sødal deltar i Miss Earth |url=https://www.extraavisen.no/lilly-sodal-deltar-i-miss-earth/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Extraavisen |language=nb-NO |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119055401/https://www.extraavisen.no/lilly-sodal-deltar-i-miss-earth/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=25 Hulyo 2022 |title=9 Potret Lilly Sødal Miss Earth Norwegia 2022, Bikin Terpana! |trans-title=9 Portraits of Lilly Sødal Miss Earth Norway 2022, Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-lilly-sodal-miss-earth-norwegia-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 19 | Kristiansand |Europa |- | {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] | Merel Hendriksen<ref>{{Cite web |last=van Hal |first=Bernardo |date=9 Hulyo 2022 |title=Merel is Miss Beauty en mijdt de social media: ‘Er komen leuke reacties binnen maar ook heel negatieve’ |trans-title=Merel is Miss Beauty and avoids social media: 'We receive nice reactions, but also very negative ones' |url=https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent?siteKey=Oom2kBLTny5zJUeO&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.gelderlander.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Foverbetuwe%252Fmerel-is-miss-beauty-en-mijdt-de-social-media-er-komen-leuke-reacties-binnen-maar-ook-heel-negatieve~a5245729%252F |access-date=30 Abril 2023 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jansen |first=Pim |date=30 Agosto 2022 |title=Nederlandse ‘Miss Earth’ Merel Hendriksen strijdt voor nobele roem |trans-title=Dutch 'Miss Earth' Merel Hendriksen fights for noble fame |url=https://www.manners.nl/nederlandse-miss-earth-merel-hendriksen/ |access-date=25 Setyembre 2022 |website=Manners Magazine |language=nl}}</ref> | 24 | Kesteren |Europa |- | {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] | Anniqa Jamal Iqbal<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Noor |date=2 Hunyo 2023 |title=Meet Shafina Shah – the Miss Pakistan World 2023 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/02-Jun-2023/pakistani-beauty-pageant-here-s-everything-to-know |access-date=17 Agosto 2023 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Pakistan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175307/http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php |archive-date=18 Nobyembre 2022 |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Karachi]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|Palestine}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] | Nadeen Ayoub<ref>{{Cite web |last=Prideaux |first=Sophie |date=4 Oktubre 2022 |title=Miss Earth 2022 contestants to watch, from first Miss Palestine to Miss Lebanon |url=https://www.msn.com/en-ae/lifestyle/other/miss-earth-2022-contestants-to-watch-from-first-miss-palestine-to-miss-lebanon/ar-AA12zgqT |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=The National |language=en-AE |via=MSN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=7 Disyembre 2022 |title=Nadeen Ayoub says she went to Miss Earth to be a voice for Palestinians |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/12/07/nadeen-ayoub-says-she-went-to-miss-earth-to-be-a-voice-for-palestinians/ |access-date=30 Abril 2023 |website=The National |language=en}}</ref> | 27 | Ramallah |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Valerie Solis<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Panama 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-panama.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430055831/http://www.missearth.tv/miss-panama.php |archive-date=30 Abril 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 18 | [[Lungsod ng Panama]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Gianella Paz | 23 | Callao |Kaamerikahan |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |Jenny Ramp<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |date=6 Agosto 2022 |title=Jenny Ramp overwhelmed by Miss PH Earth title win |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/06/22/jenny-ramp-overwhelmed-by-miss-ph-earth-title-win |access-date=8 Agosto 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=9 Agosto 2022 |title=Who is Jenny Ramp, Miss Philippines Earth 2022? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |19 |[[Santa Ignacia]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] | Julia Baryga<ref>{{Cite web |last=Białecka |first=Emilia |date=24 Setyembre 2022 |title=Łodzianka Julia Baryga będzie reprezentować Polskę na finale wyborów Miss Earth 2022 na Filipinach! |trans-title=Julia Baryga from Łódź will represent Poland at the Miss Earth 2022 final in the Philippines! |url=https://lodz.se.pl/lodzianka-julia-baryga-bedzie-reprezentowac-polske-na-finale-wyborow-miss-earth-2022-na-filipinach-foto-aa-DzCz-jjyU-ZeSW.html |access-date=3 Oktubre 2022 |website=Super Express |language=pl}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2022 |title=Ile bagażu zabrała z sobą na Filipiny Julia Baryga, II Miss Polonia, finalistka Miss Earth? Nie uwierzysz, że sukienki miss z Łodzi aż tyle ważą... |trans-title=How much luggage did Julia Baryga, 2nd Miss Polonia, Miss Earth finalist, take with her to the Philippines? You won't believe that Miss dresses from Lodz weigh so much... |url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/lodz/julia-baryga-ii-wicemiss-polonia-w-finale-konkursu-miss-earth-na-filipinach/n543j6j |access-date=2 Mayo 2023 |website=Fakt24 |language=pl}}</ref> | 19 | Łódź |Europa |- | {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] | Paulina Avilés-Feshold<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Enero 2022 |title=De Carolina la nueva Miss Earth Puerto Rico |trans-title=From Carolina is the new Miss Earth Puerto Rico |url=https://www.elvocero.com/escenario/moda-y-belleza/de-carolina-la-nueva-miss-earth-puerto-rico/article_bfda2ba8-8230-11ec-8def-83235831ebdf.html |access-date=8 Agosto 2022 |website=El Vocero |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=Boricua se coloca entre las finalistas de Miss Earth 2022 |trans-title=Boricua is among the finalists of Miss Earth 2022 |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/boricua-se-coloca-entre-las-finalistas-de-miss-earth-2022/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> | 21 | Carolina |Kaamerikahan |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Maria Rosado<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2022 |title=Maria Rosado foi eleita Miss Queen Portugal |trans-title=Maria Rosado was elected Miss Queen Portugal |url=https://vmtv.sapo.pt/maria-rosado-foi-eleita-miss-queen-portugal/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=VMTV |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=17 Abril 2022 |title='Miss' de Castro Daire representa Portugal em concurso internacional |trans-title='Miss' by Castro Daire represents Portugal in an international contest |url=https://jornaldocentro.pt/noticias/detalhe/47575 |access-date=2 Mayo 2023 |website=Jornal do Centro |language=pt}}</ref> | 21 | Ourém |Europa |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Alison Carrasco<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2022 |title=Une nouvelle Miss Élégance nationale venue de Guadeloupe est sacrée à Forges-les-Eaux |trans-title=A new Miss National Elegance from Guadeloupe is crowned in Forges-les-Eaux |url=https://actu.fr/normandie/forges-les-eaux_76276/une-nouvelle-miss-elegance-nationale-venue-de-guadeloupe-est-sacree-a-forges-les-eaux_49391268.html |access-date=8 Agosto 2022 |website=Actu.fr |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hurtevent |first=Xavier |date=25 Oktubre 2022 |title=Pour Alison Carrasco, Miss Elégance France, "l'élégance est une question de posture" |trans-title=For Alison Carrasco, Miss Elegance France, "elegance is a question of posture" |url=https://www.ladepeche.fr/2022/10/25/pour-alison-carrasco-miss-elegance-france-lelegance-est-une-question-de-posture-10760469.php |access-date=2 Mayo 2023 |website=La Dépêche |language=fr}}</ref> | 25 | [[Toulouse]] |Europa |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Nieves Marcano<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2021 |title=Nieves Marcano se corona nueva Miss Tierra República Dominicana 2021 |trans-title=Nieves Marcano is crowned the new Miss Earth Dominican Republic 2021 |url=https://elnuevodiario.com.do/nieves-marcano-se-corona-nueva-miss-tierra-republica-dominicana-2021/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=El Nuevo Diario |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2021 |title=Nieves Marcano se corona nueva Miss Tierra República Dominicana 2021 |trans-title=Nieves Marcano is crowned the new Miss Earth Dominican Republic 2021 |url=https://hoy.com.do/nieves-marcano-se-corona-nueva-miss-tierra-republica-dominicana-2021/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> | 24 | Maria Trinidad Sanchez |Kaamerikahan |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | Anezka Heralecká<ref>{{Cite web |last= |date=28 Oktubre 2022 |title=Líbí se vám? Tato blondýnka bude Česko reprezentovat na Miss Earth. Palce jí bude držet i o 18 let starší hokejista |trans-title=Do you like it? This blonde will represent the Czech Republic at Miss Earth. A hockey player 18 years older will keep her fingers crossed |url=https://www.super.cz/989509-libi-se-vam-tato-blondynka-bude-cesko-reprezentovat-na-miss-earth-palce-ji-bude-drzet-i-o-18-let-starsi-hokejista.html |access-date=30 Oktubre 2022 |website=Super.cz |language=cs}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Abril 2023 |title=Buchty, levná jídla. Hodně holek mělo parazity, říká česká finalistka Miss Earth |trans-title=Buns, cheap meals. Many girls had parasites, says the Czech Miss Earth finalist |url=https://www.idnes.cz/jihlava/zpravy/vysocina-luka-nad-jihlavou-anezka-heralacka-finalistka-miss-earth.A230414_719890_jihlava-zpravy_epsal |access-date=2 Mayo 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> | 20 | Jihlava |Europa |- | [[File:Proposed flag of Réunion (VAR).svg|border|23px]] [[Réunion]] | Thaïs Paus<ref>{{Cite web |last=Mont-Rouge |first=Yves |date=17 Oktubre 2022 |title=Miss Earth international aux Philippines : Thaïs Pausé représentera la Réunion ! |trans-title=Miss Earth international in the Philippines: Thaïs Pausé will represent Reunion! |url=https://freedom.fr/miss-earth-international-aux-philippines-thais-pause-representera-la-reunion/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Free Dom |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mont-Rouge |first=Yves |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth international : le grand soir pour la Réunionnaise Thaïs Pausé aux Philippines (VIDÉOS) |trans-title=Miss Earth international: the big night for Reunionese Thaïs Pausé in the Philippines (VIDEOS) |url=https://freedom.fr/miss-earth-international-la-fabuleuse-aventure-de-la-reunionnaise-thais-pause-aux-philippines-videos/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Free Dom |language=fr-FR}}</ref> |27 | Saint-Denis |Aprika |- | {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] | Aura Dosoftei<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Romania 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-romania.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502162722/http://www.missearth.tv/miss-romania.php |archive-date=2 Mayo 2023 |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | [[Bucharest]] |Europa |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Ekaterina Velmakina<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2021 |title=Кто такая Екатерина Вельмакина? Смотрим фото победительницы конкурса «Краса России — 2021» |trans-title=Who is Ekaterina Velmakina? We look at the photo of the winner of the beauty of Russia - 2021 contest |url=https://www.maximonline.ru/devushki/kto-takaya-ekaterina-velmakina-smotrim-foto-pobeditelnicy-konkursa-krasa-rossii-2021-id693021/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=Maxim |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=10 Abril 2022 |title=9 Pesona Ekaterina Velmakina Miss Earth Rusia 2022, Bikin Oleng! |trans-title=9 Charms of Ekaterina Velmakina Miss Earth Russia 2022, Makes You Shake! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/pesona-ekaterina-velmakina-miss-earth-rusia-2022-c1c2-1 |access-date=2 Mayo 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 19 | [[Mosku]] |Europa |- | {{flagicon|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] | Joyce Mwansa<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Zambia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-zambia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608104107/http://www.missearth.tv/miss-zambia.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 26 | [[Lusaka]] | Aprika |- | {{flagicon|SEN}} [[Senegal]] | Camilla Diagné<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Senegal 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-senegal.php |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Dakar]] |Aprika |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Milica Krstović<ref>{{Cite web |last= |date=21 Setyembre 2022 |title=MISS LETA 2022. Odluka je doneta, prelepa Milica Krstović odnela je titulu najlepše |trans-title=HELLO! MISS SUMMER 2022. The decision has been made, the beautiful Milica Krstović won the title of the most beautiful |url=https://www.alo.rs/vip/estrada/674453/milica-krstovic-estrada-alo-miss-leta/vest |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Alo! |language=sr |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024203213/https://www.alo.rs/vip/estrada/674453/milica-krstovic-estrada-alo-miss-leta/vest |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Šarmanta Milica Krstović Miss Fotogeničnosti Evrope za 2022 godinu i Miss Earth Srbije 2022! |trans-title=Charming Milica Krstović is Miss Photogenic Europe for 2022 and Miss Earth Serbia 2022! |url=https://pink.rs/lepota-i-moda/444905/sarmanta-milica-krstovic-miss-fotogenicnosti-evrope-za-2022-godinu-i-miss-earth-srbije-2022 |access-date=2 Mayo 2023 |website=Pink Serbia |language=sr}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |Europa |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | Shalom John<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2022 |title=Sierra Leone’s 20-year-old Shalom Prosperia Emmanuella John Excels in Miss Earth Pageant in the Philippines |url=https://salonemessengers.com/sierra-leones-20-year-old-shalom-prosperia-emmanuella-john-excels-in-miss-earth-pageant-in-the-philippines/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Salone Messenger |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Sierra Leone 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-sierraleone.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030144246/http://www.missearth.tv/miss-sierraleone.php |archive-date=30 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> |28 | [[Freetown]] |Aprika |- | {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] | Sakhile Dube<ref>{{Cite news |last=Mandizha |first=Faith |date=25 Nobyembre 2022 |title=Model for Miss Earth |language=en |work=H Metro |url=https://www.pressreader.com/zimbabwe/h-metro/20221125/281646784147928 |access-date=30 Nobyembre 2022 |via=PressReader}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Zimbabwe 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-zimbabwe.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026050148/http://www.missearth.tv/miss-zimbabwe.php |archive-date=26 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 25 | [[Harare]] |Aprika |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] | Charmaine Ng<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |date=20 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth 2022 candidates na may dugong Pinoy, nakaw-eksena |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/20/22/miss-earth-2022-candidates-na-may-dugong-pinoy-nakaw-eksena |access-date=30 Nobyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Singapore 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-singapore.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024045820/http://www.missearth.tv/miss-singapore.php |archive-date=24 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Singapore|Singapura]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] | Udani Senanayake<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Sri Lanka 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-srilanka.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608121555/http://www.missearth.tv/miss-srilanka.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 21 | [[Colombo]] |Asya at Oseaniya |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Chawanphat Kongnim<ref>{{Cite web |last= |date=29 Agosto 2022 |title=บรรยากาศรอบตัดสิน Miss Earth Thailand 2022 “สปาย ชวันภัสร์” คว้ามง |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/179533 |access-date=30 Agosto 2022 |website=PPTV |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=4 Setyembre 2022 |title=9 Potret Chawanphat Kongnim Miss Earth Thailand 2022, Pesonanya Manis! |trans-title=9 Portraits of Chawanphat Kongnim Miss Earth Thailand 2022, Sweet Charm! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-chawanphat-kongnim-miss-earth-thailand-2022-c1c2 |access-date=17 Agosto 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Lopburi |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] | Ziphozethu Sithebe<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Oktubre 2022 |title=Women of the future celebrated |url=https://www.news24.com/citypress/news/photos-women-of-the-future-celebrated-20221016 |access-date=30 Oktubre 2022 |website=City Press |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth South Africa 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-southafrica.php |access-date=2023-08-17 |website=www.missearth.tv}}</ref> | 22 | Durban |Aprika |- | {{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]''' | '''[[Mina Sue Choi]]<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2021 |title=Choi Seo-eun crowned 2021 Miss Korea [PHOTOS] |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/10/510_319306.html |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Korea Times |language=en}}</ref>'''<ref>{{Cite web |title=Get to know Miss Earth 2022, Mina Sue Choi, the first Korean to win the crown |url=https://philstarlife.com/news-and-views/475613-get-to-know-miss-earth-2022-mina-sue-choi?page=2 |access-date=2023-08-17 |website=Philstar Life}}</ref> | 23 | [[Incheon]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] | Melang Kuol | 28 | [[Juba]] |Aprika |- | {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] | Daniela Riquelme<ref>{{Cite web|last=Vidal|first=María Jesús|date=11 Agosto 2022|title=Estudiante de medicina se corona como Miss Earth Chile 2022: representará al país en Filipinas|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-del-bio-bio/2022/08/11/estudiante-de-medicina-se-corona-como-miss-earth-chile-2022-representara-al-pais-en-filipinas.shtml|access-date=20 Agosto 2022|website=BioBioChile|language=es}}</ref> | 22 | Los Ángeles |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Wang Shiqi<ref>{{cite web |date=21 Oktubre 2022 |title=2022地球小姐中国区大赛总决赛暨颁奖盛典圆满落幕 |url=http://ex.chinadaily.com.cn/exchange/partners/82/rss/channel/cn/columns/j3u3t6/stories/WS6351f793a310817f312f2b4d.html |access-date=28 Oktubre 2022 |website=China Daily |language=zh}}</ref> |21 |[[:en:Shanghai|Shanghai]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] | Caroline Ngabire<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Uganda 2022 shares reasons for wanting to stay in the Philippines |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/170017/miss-earth-uganda-philippines-a5128-20221129 |access-date=15 Abril 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> | 25 | Kyambogo |Aprika |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Miss Earth}} t4tt5ivfuhm8cn41djj6lnsr8mxgee1 0 315399 2219232 2191722 2026-08-05T14:00:03Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219232 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Gopika_Varma.jpg | thumb | right | alt=Si Gopika Varma | Si Gopika Varma]]Si '''Gopika Varma''' ay isang ipinanganak na [[Kerala]] na mananayaw na [[Mohiniyattam]] at guro ng sayaw na naninirahan sa [[Chennai]], [[Tamil Nadu]], India. Nakatanggap siya ng ilang mga parangal kabilang ang Gawad Sangeet Natak Akademi at Kalaimamani. == Talambuhay == Ipinanganak at lumaki sa [[Thiruvananthapuram]],<ref name="Indian Express3">{{cite news|title=Teacher's pride,performer's envy|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2009/dec/28/teachers-prideperformers-envy-116686.html|work=The New Indian Express}}</ref> si Gopika Varma ay lumipat sa Chennai mula sa Kerala noong 1995.<ref name="Mathrubhumi222">{{cite news|last1=ശശിധരന്‍|first1=ശബ്‌ന|title=മോഹിനിയാട്ടത്തെ സ്വന്തം പ്രാണനോടൊപ്പം ചേര്‍ത്ത് വയ്ക്കുന്നവര്‍|url=https://www.mathrubhumi.com/women/features/mohiniyattam-dancers-speaks-covid19-corona-virus-lockdown-1.4756872|work=Mathrubhumi|language=en|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204092352/https://www.mathrubhumi.com/women/features/mohiniyattam-dancers-speaks-covid19-corona-virus-lockdown-1.4756872|url-status=dead}}</ref> Nagsimula siyang matuto ng sayaw sa edad na tatlo, mula sa kaniyang ina.<ref>{{cite news|last1=Kumar|first1=Ranee|title=Mohiniattam dancer Gopika Varma's crowning glory|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/crowning-glory/article29233065.ece|work=The Hindu|date=23 August 2019|language=en-IN}}</ref> Sa edad na 10, nagsimulang matuto si Gopika ng Mohiniyattam mula sa Girija at Chandrika Kurup at kalaunan ay nakatanggap siya ng espesyal na pagsasanay mula kay Kalyanikutty Amma at sa kaniyang anak na babae, si Sreedevi Rajan.<ref name="art22">{{cite web|title=GOPIKA VARMA - www.artindia.net - Indian classical performing arts.|url=http://www.artindia.net/gopika.html|website=www.artindia.net|access-date=2022-02-04|archive-date=2017-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710042851/http://www.artindia.net/gopika.html|url-status=dead}}</ref> Natutuhan ni Gopika ang ''Abhinaya'' (pag-arte) na bahagi ng Mohiniyattam mula sa nagsusulong ng [[Kathakali]] na si [[Kalamandalam Krishnan Nair]].<ref name="Indian Express22">{{cite news|title='Sway Like the Green Fields of Kerala'|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jun/12/Sway-Like-the-Green-Fields-of-Kerala-623805.html|work=The New Indian Express}}</ref> Nag-aral din siya ng [[Bharata natyam|Bharathanatyam]] sa ilalim ng Vazhiyur Ramayyar Pillai, sa loob ng 18 taon.<ref name="Janmabhumi22">{{cite news|title=ഗോപികാ വസന്തം|url=https://www.janmabhumi.in/read/news37570/|work=Janmabhumi|language=en}}</ref> Kahit na ang kaniyang guro ay si Kalyanikutty Amma, si Gopika Varma ay sumusunod sa kaniyang sariling estilo sa Mohiniyattam.<ref name="Janmabhumi22"/> Siya ay mahusay na gumanap din Mohiniyattam sa estilong ''Sopana'' sa ilalim ni [[Kavalam Narayana Panicker]].{{fact}} Siya ay nagpapatakbo ng Paaralang Pansayaw ng Mohiniyattam sa [[Adyar, Chennai|Adyar]], [[Chennai]] sa ilalim ng pangalang "Dasyam".<ref name="art22"/> === Personal na buhay === Si Gopika Varma ay ikinasal sa [[maharlikang pamilyang Travancore]], kay Poorurttathi Thirunal Marthanda Varma, inapo ng haring [[Travancore]] na si [[Swathi Thirunal Rama Varma]].<ref name="art22"/> Maliban sa pagpapatakbo ng isang dance school, nagpapatakbo siya ng tahanang bahay para sa mga may pagsubok pisikal at isang yunit ng habi para sa kanilang trabaho.<ref name="Janmabhumi22"/> Nakatira siya sa kaniyang bahay na ''Ramalayam'' sa Adyar, Chennai. == Mga kilalang sayaw na pagtatanghal == Si Gopika ay nagkoreograpo at nagtanghal ng sayaw na pinangalanang ''Ayonija Panchakanyaka'', mga limang hindi pa isinisilang na mga birhen sa Indianong mitolohiya.<ref name="Janmabhumi22"/> Ginawa niya ang tulang ''Radhayevide'' na isinulat ni [[Sugathakumari]] at binubuo ni [[M. Jayachandran]], sa anyong Mohiniyattam.<ref name="Janmabhumi22" /> Si [[Yamini Reddy|Sina Yamini Reddy]], Kritika Subramaniam, Gopika Varma, at [[Suhasini Maniratnam|Suhasini]] ay magkasamang nagkoreograpo at nagtanghal ng sayaw na pinangalanang ''Antaram.<ref>{{cite news|title=നാലു ഗോപികമാരുടെ അന്തരം രൂപാന്തരം|url=https://www.manoramaonline.com/women/work-and-life/dance.html|work=ManoramaOnline}}</ref>'' Ang ''Chayamukhi'' ay isa pang pagtatanghal na pagsayaw na ginawa niya.<ref name="Mathrubhumi222"/> Kapansin-pansin din ang pagtatanghal ng sayaw sa Indianong mitolohikong tauhan na sina [[Kunti]] at [[Ahalya]], na ginawa bilang bahagi ng pagdiriwang ng ika-150 anibersaryo ng kapanganakan ni [[Rabindranath Tagore]], na tampok din.<ref name="art22"/> Gumagawa siya ngayon ng komposisyon ng sayaw batay sa buhay ni [[Shankaracharya]].<ref>{{cite news|title=Philosophy on stage: when a Mohiniyattam exponent read Shankaracharya|url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/women/2018/02/23/gopika-varma-mohiniyattam-dancer-philosophy-shankaracharya.html|work=OnManorama}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} 4sdu6yyn6u7v2mub6ku2y22it9b4cii 0 315427 2219245 2198246 2026-08-05T20:46:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219245 wikitext text/x-wiki Ang '''Kolyadka''' ({{Lang-uk|колядка}}, {{Lang-cs|koleda}}, {{Lang-bg|коледарска песен}}, {{Lang-ro|[[colindă]]}}) ay mga tradisyonal na [[Awitin|kantang]] karaniwang inaawit sa mga bansa sa [[Silangang Eslabo]], [[Gitnang Europa]] at [[Silangang Europa]] ([[Ukraine|Ukranya]], [[Serbia]], [[Slovakia]], [[Republikang Tseko|Tseko]], [[Polonya]], [[Bulgarya|Bulgaria]], [[Belarus]], [[Romania]]) sa panahon ng [[Pasko|kapaskuhan]] na karaniwang nasa pagitan ng Enero 7 at 14. Kasabay nito ang pag-awit ng mga [[Mga Ukranyo|Ukranyo]] ng mga kolyadka at schedrivka sa pagitan ng Disyembre 19 at Enero 19.<ref>{{Cite web|url=http://www.dudaryk.ua/ua/news/7924?ArticleID=7924&&newscomments_p=10|title=Хорова капела "Дударик" — Новини|website=www.dudaryk.ua|access-date=2017-01-26}}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citation|last=Українська естрада|title=ВІА "Ватра" - Від Миколая до Йордана (концерт 1992)|date=2015-12-21|url=https://www.youtube.com/watch?v=L-HiNZlszPw|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205182539/https://www.youtube.com/watch?v=L-HiNZlszPw|archive-date=2017-02-05|url-status=bot: unknown|accessdate=2017-01-26}}</ref> Ang mga Katolikong Kristiyano at Protestante na naninirahan sa mga bansang ito ay umaawit ng kolyadkas sa at malapit sa Bisperas ng Pasko. Ito ay pinaniniwalaan na ang lahat ng kinakanta ay magkakatotoo.<ref>{{cite web|url=http://www.bestofukraine.com/holidays.htm|title=::Best of Ukraine ::Holidays in Ukraine|accessdate=2007-05-08|archive-date=2007-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070528012050/http://bestofukraine.com/holidays.htm|url-status=dead}}</ref> Ang pag-awit ng mga Kolyadka ay isang napakakaraniwang tradisyon sa mga modernong bansang Eslabo. Bilang karagdagan, ang Kolyadkas ay madalas na inaawit sa mga bansa kung saan naroroon ang malalaking diaspora, kabilang ang mga [[Mga Ukranyanong Canadiense|Ukranyanong nakatira sa Canada]] (1,251,170 katao<ref>{{Cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0|title=unknown|last=Canada|first=Government of Canada, Statistics|website=www12.statcan.gc.ca|language=en|access-date=2017-01-26}}</ref>).<ref>{{Cite web|url=http://muz-info.org/Ukrainian%20folk%20music%20Canada%20Toronto,%20Christmas%20song,%20%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0,%20%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B8|title=Ukrainian folk music Canada Toronto, Christmas song, коляда, колядки — Скачать mp3 песни без регистрации — muz-info.org|website=muz-info.org|language=ru|access-date=2017-01-26|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204125958/http://muz-info.org/Ukrainian%20folk%20music%20Canada%20Toronto,%20Christmas%20song,%20%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0,%20%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%BA%D0%B8|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.musichost.me/video/ukrainian-folk-music-canada-toronto-christmas-song-band-homerlas-?v=c2wE_9WZb1A|title=Ukrainian Folk Music Canada Toronto Christmas Song Band Homerlas - Music Host|website=www.musichost.me|language=en|access-date=2017-01-26|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025955/http://www.musichost.me/video/ukrainian-folk-music-canada-toronto-christmas-song-band-homerlas-?v=c2wE_9WZb1A|url-status=dead}}</ref> == Ang kasaysayan ng kolyadka == Ang Kolyadka ay ginamit mula pa noong panahonng pre-Kristiyanong [[Kievan Rus']]. Ang mga kantang iyon ay ginamit sa mga layunin ng ritwal. Inilarawan ng unang kolyadka ang mga ideya ng mga sinaunang tao tungkol sa paglikha, natural na mga kababalaghan, at estruktura ng mundo. Sa pagdating ng Kristiyanismo, ang nilalaman ng mga kolyadka ay nagsimulang makakuha ng may-katuturang kahulugan at tampok sa relihiyon. Kaya ngayon ang mga kolyadka ay halos mga awiting Pasko na naglalarawan sa kapanganakan ni Hesukristo at mga kuwento sa Bibliya na nangyari kaugnay ng kaganapan. Gayunpaman, naroon pa rin ang mga paganong ugat. Ang mga Ukranyano ay umaawit ng mga kolyadka at schedrivka mula sa holiday ni San Mykolay o Saint Nicholas Day (Disyembre 19) hanggang sa holiday ng binyag ni Hesus (Enero 19).<ref>{{Citation|last=MsUpucka|title=Євромайдан. Діти співають колядки на Миколая.|date=2013-12-19|url=https://www.youtube.com/watch?v=2sHFxR4SHMI|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205175419/https://www.youtube.com/watch?v=2sHFxR4SHMI|archive-date=2017-02-05|url-status=bot: unknown|accessdate=2017-01-26}}</ref><ref>{{Citation|last=MsUpucka|title=Євромайдан. Діти співають колядки на Миколая.|date=2013-12-19|url=https://www.youtube.com/watch?v=2sHFxR4SHMI|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205175419/https://www.youtube.com/watch?v=2sHFxR4SHMI|archive-date=2017-02-05|url-status=bot: unknown|accessdate=2017-01-26}}</ref> Mayroong iba pang uri ng mga ritwal na kanta ng mga pista sa taglamig maliban sa kolyadka sa Ukranya, na pinangalanang mga schedrivka at zasivalka. Sa katunayan ang kanilang mga layunin ay malinaw na nahahati.<ref>{{Cite news|url=http://schazdo.com.ua/top-10-ukrayinskyh-zasivalok-na-svyato-vasylya-14-sichnya/|title=Топ-10 українських засівалок на свято Василя (14 січня)|date=2017-01-13|newspaper=Щастя-Здоровля|language=uk-UA|access-date=2017-01-26|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202163427/http://schazdo.com.ua/top-10-ukrayinskyh-zasivalok-na-svyato-vasylya-14-sichnya/|url-status=dead}}</ref> Ngunit sa modernong kulturang Ukrainyano ang mga konseptong ito ay magkakaugnay, magkakahalo at nakakuha ng mga katangian ng bawat isa. == Mga kolyadka na inialay sa mga santo == Mayroong ilang mga kolyadkang inialay kay Saint Mykolay sa Ukranya. Kabilang sa mga ito: "Ой, хто, хто Миколая любить" ("''Iyong Nagmamahal kay San Nicolas''"),<ref>{{Citation|last=Zakharii|title=Ой Хто Хто Миколая любить (Who loves St. Nicholas) - Ukrainian Christmas carol|date=2012-04-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=c4cNnZgMW18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221034327/http://www.youtube.com/watch?v=c4cNnZgMW18|archive-date=2013-12-21|url-status=dead|accessdate=2017-01-26}}</ref> "Ходить по землі Святий Миколай" ("''Si San Mykolay ay Naglalakad sa Buong Mundo''"),<ref>{{Citation|last=Zakharii|title=Ходить по землі Святий Миколай (Sviatyj Mykolaj) - Ukrainian song|date=2014-01-02|url=https://www.youtube.com/watch?v=zzwfLJeuGLc|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206123327/https://www.youtube.com/watch?v=zzwfLJeuGLc|archive-date=2017-02-06|url-status=bot: unknown|accessdate=2017-01-26}}</ref> "Миклайтий, Миклай до нас завітай!" ( ''Mykolay, Mykolay, Bumisita sa Amin!'' ).<ref>{{Citation|last=Zakharii|title=Миколай, Миколай ти до нас завітай! -- Ukrainian song "St. Nicholas"|date=2013-12-15|url=https://www.youtube.com/watch?v=cKWDPBcUrrY|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206123559/https://www.youtube.com/watch?v=cKWDPBcUrrY|archive-date=2017-02-06|url-status=bot: unknown|accessdate=2017-01-26}}</ref> == Mga sanggunian == 8y6w69i68k4nc2ebszyldrtk78qydrg 2 317584 2219294 2218407 2026-08-06T03:38:40Z Allyriana000 119761 2219294 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng RuPaul's Drag Race, The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 207 sa 364 na artikulo ang tapos na. Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *[[Kapuluang Mamanuca]] (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *[[Zozibini Tunzi]] (6) *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *[[Lalela Mswane]] (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *[[Noelia Voigt]] (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *[[Myrna Esguerra]] (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(8 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) |- |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} 00q84zdpbj655w178v0war07w0phm0z 2219295 2219294 2026-08-06T03:39:04Z Allyriana000 119761 2219295 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng RuPaul's Drag Race, The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 207 sa 364 na artikulo ang tapos na. Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *[[Kapuluang Mamanuca]] (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *[[Zozibini Tunzi]] (6) *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *[[Lalela Mswane]] (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *[[Noelia Voigt]] (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *[[Myrna Esguerra]] (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(9 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) |- |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} syxr5kpi95he2kfgmrka07pjbe839z4 0 321466 2219285 2198752 2026-08-06T03:21:39Z ~2026-43292-31 164966 2219285 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine independence.jpg|right|thumb| Mga balangkas-kalatas ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas, sulat ni Ambrosio Rianzares Bautista na ipinapahayag ang kalayaan ng bansa mula sa Espanya, at opisyal na pinagtibay ni Heneral Emilio Aguinaldo noong Hunyo 12, 1898.]] Ang '''kasarinlan''' ay isang katayuan o kalagayan ng isang [[tao]], [[bansa]], [[bayan]], o [[estado]] kung saan ang mga naninirahan at mamamayan, o ilang bahagi nito, ay nagpapamalas ng [[pamamahala sa sarili]], at kapangyarihan sa [[nasasakupang teritoryo]] nito. Ang kabaligtaran ng kasarinlan ay ang katayuan ng isang [[teritoryong dumedepende]]. Ang paggunita sa araw ng kalayaan o kasarinlan ng isang bansa o bayan ay pagdiriwang kapag ang isang bansa ay malaya sa lahat ng anyo ng padayuhang pananakop o [[kolonyalismo]]; malayang magtatag ang isang bansa o bayan nang walang panghihimasok ng ibang mga bansa.<ref>{{cite web | url=https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | title=Seputar Pengertian Kemerdekaan | access-date=2022-12-21 | archive-date=2022-11-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221124070343/https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | url-status=dead }}</ref> == Kahulugan ng Kasarinlan == Kung ang pagkakamit ng kasarinlan ay iba sa [[himagsikan|panghihimagsik]] ay matagal nang pinagtatalunan, at madalas na pinagtatalunan sa usapin ng karahasan bilang mga lehitimong paraan sa pagkamit ng kasarinlan.<ref>{{cite book|last=Benjamin|first=Walter|author-link=Walter Benjamin|title=Walter Benjamin: Selected Writings, Volume 1: 1913–1926|orig-year=1921|year=1996|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge |pages=236–252|no-pp=true|isbn=0-674-94585-9}}</ref> Sa pangkalahatan, ang mga himagsikan ay naglalayon lamang na baguhin ang pamamahagi ang kapangyarihan, mayroon man o walang salik ng pagpapalaya, tulad ng sa demokratisasyon sa loob ng isang estado, na dahil dito ay maaaring manatiling hindi magbabago. Halimbawa, ang [[Himagsikang Mehikano]] (1910) ay isang labanan ng mararaming pangkat na kalaunan ay humantong sa isang bagong saligang batas; ito ay bihirang ginagamit upang tumukoy sa armadong pakikibaka nito (1821) laban sa Espanya. Gayunpaman, ang ilang mga digmaanng pangkasarinlan ay inilarawan bilang mga himagsikan, tulad na lamang sa Estados Unidos (1783) at Indonesia (1949), habang ang ilang mga himagsikan na tungkol sa pagbabago sa istrukturang pampulitika ay nagresulta sa mga humiwalay na estado. Ang Mongolia at Finland, halimbawa, ay nakakuha ng kanilang kalayaan noong mga rebolusyong naganap sa Tsina (1911) at Rusya (1917) ayon sa pagkakabanggit. Ang mga dahilan para sa isang bansa o lalawigan na nagnanais na maghangad ng kalayaan ay marami, ngunit karamihan ay maaaring ibuod bilang isang pakiramdam ng hindi pagkakapantay-pantay kumpara sa nangingibabaw na kapangyarihan. Ang paraan para sa nilalayon ay maaaring mga mapayapang demonstrasyon tulad ng naganap sa India (1947), o isang marahas na digmaan, tulad ng sa kaso ng Algeria (1962). Sa ilang mga pangyayari, ang isang bansa ay maaari ring magpahayag ng kasarinlan, ngunit maaaring hindi ito kilalanin ng ibang mga bansa; tulad ng Kosovo (2008), na ang paghiwalay at paglaya mula sa [[Serbia]] ay hindi kinikilala.<ref>{{cite news |title=Kosovo MPs proclaim independence |publisher=BBC News |date=17 February 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7249034.stm}}</ref><ref>{{cite news |title=The world's newest state |newspaper=The Economist |date=21 February 2008|url= http://www.economist.com/node/10727947}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|title=International recognitions of the Republic of Kosovo|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Kosovo)|Ministry of Foreign Affairs]]|accessdate=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515153650/https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|archive-date=15 May 2021|url-status=live}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong}} [[Kategorya:Pagsasarili]] [[Kategorya:Awtonomiya]] [[Kategorya:Batas internasyonal]] [[Kategorya:Heograpiyang pampulitika]] [[Kategorya:Mga konseptong pampolitika]] bvf62lc1vm5k7446ffqqomnr7pjfnp8 2219286 2219285 2026-08-06T03:25:04Z ~2026-43292-31 164966 2219286 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine independence.jpg|right|thumb| Mga balangkas-kalatas ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas, sulat ni Ambrosio Rianzares Bautista na ipinapahayag ang kalayaan ng bansa mula sa Espanya, at opisyal na pinagtibay ni Heneral Emilio Aguinaldo noong Hunyo 12, 1898.]] Ang '''kasarinlan''' ay isang katayuan o kalagayan ng isang [[tao]], [[bansa]], [[bayan]], o [[estado]] kung saan ang mga naninirahan at mamamayan, o ilang bahagi nito, ay nagpapamalas ng [[pamamahala sa sarili]], at kapangyarihan sa [[nasasakupang teritoryo]] nito. Ang kabaligtaran ng kasarinlan ay ang katayuan ng isang [[teritoryong dumedepende]]. Ang paggunita sa araw ng kalayaan o kasarinlan ng isang bansa o bayan ay pagdiriwang kapag ang isang bansa ay malaya sa lahat ng anyo ng padayuhang pananakop o [[kolonyalismo]]; malayang magtatag ang isang bansa o bayan nang walang panghihimasok ng ibang mga bansa.<ref>{{cite web | url=https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | title=Seputar Pengertian Kemerdekaan | access-date=2022-12-21 | archive-date=2022-11-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221124070343/https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | url-status=dead }}</ref> == Kahulugan ng Kasarinlan == Kung ang pagkakamit ng kasarinlan ay iba sa [[himagsikan|panghihimagsik]] ay matagal nang pinagtatalunan, at madalas na pinagtatalunan sa usapin ng karahasan bilang mga lehitimong paraan sa pagkamit ng kasarinlan.<ref>{{cite book|last=Benjamin|first=Walter|author-link=Walter Benjamin|title=Walter Benjamin: Selected Writings, Volume 1: 1913–1926|orig-year=1921|year=1996|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge |pages=236–252|no-pp=true|isbn=0-674-94585-9}}</ref> Sa pangkalahatan, ang mga himagsikan ay naglalayon lamang na baguhin ang pamamahagi ang kapangyarihan, mayroon man o walang salik ng pagpapalaya, tulad ng sa demokratisasyon sa loob ng isang estado, na dahil dito ay maaaring manatiling hindi magbabago. Halimbawa, ang [[Himagsikang Mehikano]] (1910) ay isang labanan ng mararaming pangkat na kalaunan ay humantong sa isang bagong saligang batas; ito ay bihirang ginagamit upang tumukoy sa armadong pakikibaka nito (1821) laban sa Espanya. Gayunpaman, ang ilang mga digmaanng pangkasarinlan ay inilarawan bilang mga himagsikan, tulad na lamang sa Estados Unidos (1783) at Indonesia (1949), habang ang ilang mga himagsikan na tungkol sa pagbabago sa istrukturang pampulitika ay nagresulta sa mga humiwalay na estado. Ang Mongolia at Finland, halimbawa, ay nakakuha ng kanilang kalayaan noong mga rebolusyong naganap sa Tsina (1911) at Rusya (1917) ayon sa pagkakabanggit. Ang mga dahilan para sa isang bansa o lalawigan na nagnanais na maghangad ng kalayaan ay marami, ngunit karamihan ay maaaring ibuod bilang isang pakiramdam ng hindi pagkakapantay-pantay kumpara sa nangingibabaw na kapangyarihan. Ang paraan para sa nilalayon ay maaaring mga mapayapang demonstrasyon tulad ng naganap sa India (1947), o isang marahas na digmaan, tulad ng sa kaso ng Algeria (1962). Sa ilang mga pangyayari, ang isang bansa ay maaari ring magpahayag ng kasarinlan, ngunit maaaring hindi ito kilalanin ng ibang mga bansa; tulad ng Kosovo (2008), na ang paghiwalay at paglaya mula sa [[Serbia]] ay hindi kinikilala.Huwag gamitin ito sa mg walang kabuluhan na pagbabago<ref>{{cite news |title=Kosovo MPs proclaim independence |publisher=BBC News |date=17 February 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7249034.stm}}</ref><ref>{{cite news |title=The world's newest state |newspaper=The Economist |date=21 February 2008|url= http://www.economist.com/node/10727947}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|title=International recognitions of the Republic of Kosovo|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Kosovo)|Ministry of Foreign Affairs]]|accessdate=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515153650/https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|archive-date=15 May 2021|url-status=live}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong}} [[Kategorya:Pagsasarili]] [[Kategorya:Awtonomiya]] [[Kategorya:Batas internasyonal]] [[Kategorya:Heograpiyang pampulitika]] [[Kategorya:Mga konseptong pampolitika]] fvcdn9cudlfzrs71xdlcxfprx90dqv5 2219287 2219286 2026-08-06T03:27:12Z ~2026-43292-31 164966 2219287 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine independence.jpg|right|thumb| Mga balangkas-kalatas ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas, sulat ni Ambrosio Rianzares Bautista na ipinapahayag ang kalayaan ng bansa mula sa Espanya, at opisyal na pinagtibay ni Heneral Emilio Aguinaldo noong Hunyo 12, 1898.]] Ang '''kasarinlan''' ay isang katayuan o kalagayan ng isang [[tao]], [[bansa]], [[bayan]], o [[estado]] kung saan ang mga naninirahan at mamamayan, o ilang bahagi nito, ay nagpapamalas ng [[pamamahala sa sarili]], at kapangyarihan sa [[nasasakupang teritoryo]] nito. Ang kabaligtaran ng kasarinlan ay ang katayuan ng isang [[teritoryong dumedepende]]. Ang paggunita sa araw ng kalayaan o kasarinlan ng isang bansa o bayan ay pagdiriwang kapag ang isang bansa ay malaya sa lahat ng anyo ng padayuhang pananakop o [[kolonyalismo]]; malayang magtatag ang isang bansa o bayan nang walang panghihimasok ng ibang mga bansa.<ref>{{cite web | url=https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | title=Seputar Pengertian Kemerdekaan | access-date=2022-12-21 | archive-date=2022-11-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221124070343/https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | url-status=dead }}</ref> == Kahulugan ng Kasarinlan == Kung ang pagkakamit ng kasarinlan ay iba sa [[himagsikan|panghihimagsik]] ay matagal nang pinagtatalunan, at madalas na pinagtatalunan sa usapin ng karahasan bilang mga lehitimong paraan sa pagkamit ng kasarinlan.<ref>{{cite book|last=Benjamin|first=Walter|author-link=Walter Benjamin|title=Walter Benjamin: Selected Writings, Volume 1: 1913–1926|orig-year=1921|year=1996|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge |pages=236–252|no-pp=true|isbn=0-674-94585-9}}</ref> Sa pangkalahatan, ang mga himagsikan ay naglalayon lamang na baguhin ang pamamahagi ang kapangyarihan, mayroon man o walang salik ng pagpapalaya, tulad ng sa demokratisasyon sa loob ng isang estado, na dahil dito ay maaaring manatiling hindi magbabago. Halimbawa, ang [[Himagsikang Mehikano]] (1910) ay isang labanan ng mararaming pangkat na kalaunan ay humantong sa isang bagong saligang batas; ito ay bihirang ginagamit upang tumukoy sa armadong pakikibaka nito (1821) laban sa Espanya. Gayunpaman, ang ilang mga digmaanng pangkasarinlan ay inilarawan bilang mga himagsikan, tulad na lamang sa Estados Unidos (1783) at Indonesia (1949), habang ang ilang mga himagsikan na tungkol sa pagbabago sa istrukturang pampulitika ay nagresulta sa mga humiwalay na estado. Ang Mongolia at Finland, halimbawa, ay nakakuha ng kanilang kalayaan noong mga rebolusyong naganap sa Tsina (1911) at Rusya (1917) ayon sa pagkakabanggit. Ang mga dahilan para sa isang bansa o lalawigan na nagnanais na maghangad ng kalayaan ay marami, ngunit karamihan ay maaaring ibuod bilang isang pakiramdam ng hindi pagkakapantay-pantay kumpara sa nangingibabaw na kapangyarihan. Ang paraan para sa nilalayon ay maaaring mga mapayapang demonstrasyon tulad ng naganap sa India (1947), o isang marahas na digmaan, tulad ng sa kaso ng Algeria (1962). Sa ilang mga pangyayari, ang isang bansa ay maaari ring magpahayag ng kasarinlan, ngunit maaaring hindi ito kilalanin ng ibang mga bansa; tulad ng Kosovo (2008), na ang paghiwalay at paglaya mula sa [[Serbia]] ay hindi kinikilala.Huwag gamitin ang advantage na mag-iba ng impormasyon dito sa mga walang kabuluhan na pagbabago.<ref>{{cite news |title=Kosovo MPs proclaim independence |publisher=BBC News |date=17 February 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7249034.stm}}</ref><ref>{{cite news |title=The world's newest state |newspaper=The Economist |date=21 February 2008|url= http://www.economist.com/node/10727947}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|title=International recognitions of the Republic of Kosovo|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Kosovo)|Ministry of Foreign Affairs]]|accessdate=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515153650/https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|archive-date=15 May 2021|url-status=live}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong}} [[Kategorya:Pagsasarili]] [[Kategorya:Awtonomiya]] [[Kategorya:Batas internasyonal]] [[Kategorya:Heograpiyang pampulitika]] [[Kategorya:Mga konseptong pampolitika]] 42vf8m0x4olijkf2wa5k054tut8lhf9 2219288 2219287 2026-08-06T03:30:41Z ~2026-43292-31 164966 2219288 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine independence.jpg|right|thumb| Mga balangkas-kalatas ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas, sulat ni Ambrosio Rianzares Bautista na ipinapahayag ang kalayaan ng bansa mula sa Espanya, at opisyal na pinagtibay ni Heneral Emilio Aguinaldo noong Hunyo 12, 1898.]] Ang '''kasarinlan''' ay isang katayuan o kalagayan ng isang [[tao]], [[bansa]], [[bayan]], o [[estado]] kung saan ang mga naninirahan at mamamayan, o ilang bahagi nito, ay nagpapamalas ng [[pamamahala sa sarili]], at kapangyarihan sa [[nasasakupang teritoryo]] nito. Ang kabaligtaran ng kasarinlan ay ang katayuan ng isang [[teritoryong dumedepende]]. Ang paggunita sa araw ng kalayaan o kasarinlan ng isang bansa o bayan ay pagdiriwang kapag ang isang bansa ay malaya sa lahat ng anyo ng padayuhang pananakop o [[kolonyalismo]]; malayang magtatag ang isang bansa o bayan nang walang panghihimasok ng ibang mga bansa.<ref>{{cite web | url=https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | title=Seputar Pengertian Kemerdekaan | access-date=2022-12-21 | archive-date=2022-11-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221124070343/https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | url-status=dead }}</ref> == Kahulugan ng Kasarinlan == Kung ang pagkakamit ng kasarinlan ay iba sa [[himagsikan|panghihimagsik]] ay matagal nang pinagtatalunan, at madalas na pinagtatalunan sa usapin ng karahasan bilang mga lehitimong paraan sa pagkamit ng kasarinlan.<ref>{{cite book|last=Benjamin|first=Walter|author-link=Walter Benjamin|title=Walter Benjamin: Selected Writings, Volume 1: 1913–1926|orig-year=1921|year=1996|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge |pages=236–252|no-pp=true|isbn=0-674-94585-9}}</ref> Sa pangkalahatan, ang mga himagsikan ay naglalayon lamang na baguhin ang pamamahagi ang kapangyarihan, mayroon man o walang salik ng pagpapalaya, tulad ng sa demokratisasyon sa loob ng isang estado, na dahil dito ay maaaring manatiling hindi magbabago. Halimbawa, ang [[Himagsikang Mehikano]] (1910) ay isang labanan ng mararaming pangkat na kalaunan ay humantong sa isang bagong saligang batas; ito ay bihirang ginagamit upang tumukoy sa armadong pakikibaka nito (1821) laban sa Espanya. Gayunpaman, ang ilang mga digmaanng pangkasarinlan ay inilarawan bilang mga himagsikan, tulad na lamang sa Estados Unidos (1783) at Indonesia (1949), habang ang ilang mga himagsikan na tungkol sa pagbabago sa istrukturang pampulitika ay nagresulta sa mga humiwalay na estado. Ang Mongolia at Finland, halimbawa, ay nakakuha ng kanilang kalayaan noong mga rebolusyong naganap sa Tsina (1911) at Rusya (1917) ayon sa pagkakabanggit. Ang mga dahilan para sa isang bansa o lalawigan na nagnanais na maghangad ng kalayaan ay marami, ngunit karamihan ay maaaring ibuod bilang isang pakiramdam ng hindi pagkakapantay-pantay kumpara sa nangingibabaw na kapangyarihan. Ang paraan para sa nilalayon ay maaaring mga mapayapang demonstrasyon tulad ng naganap sa India (1947), o isang marahas na digmaan, tulad ng sa kaso ng Algeria (1962). Sa ilang mga pangyayari, ang isang bansa ay maaari ring magpahayag ng kasarinlan, ngunit maaaring hindi ito kilalanin ng ibang mga bansa; tulad ng Kosovo (2008), na ang paghiwalay at paglaya mula sa [[Serbia]] ay hindi kinikilala.Huwag gamitin ang pakinabang na mag-iba ng impormasyon dito sa mga walang kabuluhan na pagbabago.<ref>{{cite news |title=Kosovo MPs proclaim independence |publisher=BBC News |date=17 February 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7249034.stm}}</ref><ref>{{cite news |title=The world's newest state |newspaper=The Economist |date=21 February 2008|url= http://www.economist.com/node/10727947}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|title=International recognitions of the Republic of Kosovo|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Kosovo)|Ministry of Foreign Affairs]]|accessdate=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515153650/https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|archive-date=15 May 2021|url-status=live}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong}} [[Kategorya:Pagsasarili]] [[Kategorya:Awtonomiya]] [[Kategorya:Batas internasyonal]] [[Kategorya:Heograpiyang pampulitika]] [[Kategorya:Mga konseptong pampolitika]] 8vccsz0rsbo8g068dajorc7634gxt0y 2219345 2219288 2026-08-06T06:47:44Z GinawaSaHapon 102500 Undid 4 revisions from [[Special:Diff/2219285|2219285]] until [[Special:Diff/2219288|2219288]] 2219345 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philippine independence.jpg|right|thumb| Mga balangkas-kalatas ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas, sulat ni Ambrosio Rianzares Bautista na ipinapahayag ang kalayaan ng bansa mula sa Espanya, at opisyal na pinagtibay ni Heneral Emilio Aguinaldo noong Hunyo 12, 1898.]] ang '''kasarinlan''' ay isang katayuan o kalagayan ng isang [[tao]], [[bansa]], [[bayan]], o [[estado]] kung saan ang mga naninirahan at mamamayan, o ilang bahagi nito, ay nagpapamalas ng [[pamamahala sa sarili]], at kapangyarihan sa [[nasasakupang teritoryo]] nito. Ang kabaligtaran ng kasarinlan ay ang katayuan ng isang [[teritoryong dumedepende]]. Ang paggunita sa araw ng kalayaan o kasarinlan ng isang bansa o bayan ay pagdiriwang kapag ang isang bansa ay malaya sa lahat ng anyo ng padayuhang pananakop o [[kolonyalismo]]; malayang magtatag ang isang bansa o bayan nang walang panghihimasok ng ibang mga bansa.<ref>{{cite web | url=https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | title=Seputar Pengertian Kemerdekaan | access-date=2022-12-21 | archive-date=2022-11-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221124070343/https://www.duniapengertian.com/2014/08/seputar-pengertian-kemerdekaan.html | url-status=dead }}</ref> == Kahulugan ng Kasarinlan == Kung ang pagkakamit ng kasarinlan ay iba sa [[himagsikan|panghihimagsik]] ay matagal nang pinagtatalunan, at madalas na pinagtatalunan sa usapin ng karahasan bilang mga lehitimong paraan sa pagkamit ng kasarinlan.<ref>{{cite book|last=Benjamin|first=Walter|author-link=Walter Benjamin|title=Walter Benjamin: Selected Writings, Volume 1: 1913–1926|orig-year=1921|year=1996|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge |pages=236–252|no-pp=true|isbn=0-674-94585-9}}</ref> Sa pangkalahatan, ang mga himagsikan ay naglalayon lamang na baguhin ang pamamahagi ang kapangyarihan, mayroon man o walang salik ng pagpapalaya, tulad ng sa demokratisasyon sa loob ng isang estado, na dahil dito ay maaaring manatiling hindi magbabago. Halimbawa, ang [[Himagsikang Mehikano]] (1910) ay isang labanan ng mararaming pangkat na kalaunan ay humantong sa isang bagong saligang batas; ito ay bihirang ginagamit upang tumukoy sa armadong pakikibaka nito (1821) laban sa Espanya. Gayunpaman, ang ilang mga digmaanng pangkasarinlan ay inilarawan bilang mga himagsikan, tulad na lamang sa Estados Unidos (1783) at Indonesia (1949), habang ang ilang mga himagsikan na tungkol sa pagbabago sa istrukturang pampulitika ay nagresulta sa mga humiwalay na estado. Ang Mongolia at Finland, halimbawa, ay nakakuha ng kanilang kalayaan noong mga rebolusyong naganap sa Tsina (1911) at Rusya (1917) ayon sa pagkakabanggit. Ang mga dahilan para sa isang bansa o lalawigan na nagnanais na maghangad ng kalayaan ay marami, ngunit karamihan ay maaaring ibuod bilang isang pakiramdam ng hindi pagkakapantay-pantay kumpara sa nangingibabaw na kapangyarihan. Ang paraan para sa nilalayon ay maaaring mga mapayapang demonstrasyon tulad ng naganap sa India (1947), o isang marahas na digmaan, tulad ng sa kaso ng Algeria (1962). Sa ilang mga pangyayari, ang isang bansa ay maaari ring magpahayag ng kasarinlan, ngunit maaaring hindi ito kilalanin ng ibang mga bansa; tulad ng Kosovo (2008), na ang paghiwalay at paglaya mula sa [[Serbia]] ay hindi kinikilala.<ref>{{cite news |title=Kosovo MPs proclaim independence |publisher=BBC News |date=17 February 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7249034.stm}}</ref><ref>{{cite news |title=The world's newest state |newspaper=The Economist |date=21 February 2008|url= http://www.economist.com/node/10727947}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|title=International recognitions of the Republic of Kosovo|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Kosovo)|Ministry of Foreign Affairs]]|accessdate=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515153650/https://www.mfa-ks.net/en/politika/483/njohjet-ndrkombtare-t-republiks-s-kosovs/483|archive-date=15 May 2021|url-status=live}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong}} [[Kategorya:Pagsasarili]] [[Kategorya:Awtonomiya]] [[Kategorya:Batas internasyonal]] [[Kategorya:Heograpiyang pampulitika]] [[Kategorya:Mga konseptong pampolitika]] izn0etknd03zrq83koxsun0pmqje3tu 3 329676 2219399 2192320 2026-08-06T10:23:10Z Lolbet101 163542 Kailangan ng Wikidata attachment. (Need Wikidata attachment.) 2219399 wikitext text/x-wiki ==Alam ba ninyo? OpenAI== {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Hulyo 2]], [[2024]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[OpenAI]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] --> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:26, 2 Hulyo 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==E-mail address?== Hello. Is there possible to get in contact with you via e-mail? I would like to discuss some technology-related topics. [[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 06:10, 28 Enero 2025 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]], you could email me via Wikipedia, see [[:en:WP:EMAIL|WP:EMAIL]]. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 06:37, 28 Enero 2025 (UTC) ::I can't find it. I see only an info page. ::[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 12:45, 28 Enero 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] Oh, that's okay, you can contact me [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:EmailUser?wpTarget=AsianStuff03 here] :) [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 14:02, 28 Enero 2025 (UTC) ::::I am sorry, it is impossible to find your email address because it is stored on the North Korean... sorry, the English Wikipedia. But maybe you will get notified to edit some technology-related topics in the future. ::::[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 07:18, 29 Enero 2025 (UTC) ==Mangyaring simulan ang artikulong ito== Magandang umaga po. Sa kasamaang-palad ay hindi ako makapagsimula ng mga bagong artikulo, ngunit kung sisimulan mo ang artikulo tungkol sa [[Monero]], ipinapangako kong palalawakin ko ito at idaragdag ang lahat ng kinakailangang mga sanggunian sa loob ng ilang araw. Narito ang stub: <nowiki>Ang '''Monero''' (XMR) ay isang [[salaping kripto]] na nakatuon sa [[pribasya]]. Ito ay isang bukas-pinagmulan (open-source) na proyekto na inilunsad noong Abril [[2014]], na may pangunahing layunin na magbigay ng mga transaksyong hindi matutunton at hindi maikakabit sa isang partikular na pagkakakilanlan. Upang mapanatili ang pribasya ng mga gumagamit, gumagamit ang Monero ng mga teknolohiya gaya ng ring signatures, ring confidential transactions (RingCT), at stealth addresses.<ref>{{Cite book |last1=Braun-Dubler |first1=Nils |url=https://books.google.com/books?id=QLbrDwAAQBAJ |title=Blockchain: Capabilities, Economic Viability, and the Socio-Technical Environment |last2=Gier |first2=Hans-Peter |last3=Bulatnikova |first3=Tetiana |last4=Langhart |first4=Manuel |last5=Merki |first5=Manuela |last6=Roth |first6=Florian |last7=Burret |first7=Antoine |last8=Perdrisat |first8=Simon |date=16 Hunyo 2020 |publisher=vdf Hochschulverlag AG |isbn=978-3-7281-4016-6 |pages=165–167 |language=en |access-date=10 Marso 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029203223/https://books.google.com/books?id=QLbrDwAAQBAJ |archive-date=29 Oktubre 2023 |url-status=live}}</ref> Ayon sa mga tagasuporta nito, ang Monero ay "ang espirituwal na tagapagmana ng [[Bitcoin]]."<ref>{{Cite web |last=Sobrado |first=Boaz |date=18 Enero 2025 |title=Is Monero Keeping Bitcoin's Cypherpunk Dream Alive? |url=https://www.forbes.com/sites/boazsobrado/2025/01/18/is-monero-keeping-bitcoins-cypherpunk-dream-alive/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118193127/https://www.forbes.com/sites/boazsobrado/2025/01/18/is-monero-keeping-bitcoins-cypherpunk-dream-alive/ |archive-date=18 Enero 2025 |access-date=10 Marso 2025 |website=Forbes |language=en}}</ref> Dahil sa mataas na antas ng pagiging hindi matunton, naiugnay ang paggamit ng Monero sa mga [[Krimen|kriminal na gawain]], [[Diktadura|awtoritaryang rehimen]] na sumusubok umiwas sa mga parusa, at mga grupong [[Terorismo|terorista]]. Gayunpaman, ang mga developer ng code nito ay walang opisyal na kaugnayan sa anumang ideolohiyang pampulitika o relihiyon. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Opisyal na website|https://www.getmonero.org/}} {{stub}} [[Kategorya:Salaping kripto]]</nowiki> [[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]] ([[Usapang tagagamit:Rodrigo del Bosque|kausapin]]) 04:02, 10 Marso 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]], salamat sa pagkakaroon ng interes sa Wikipedyang Tagalog. Nalikha ko na po ang artikulong [[Monero]], na inyo pong hinihiling. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 12:26, 10 Marso 2025 (UTC) ::Maraming salamat po. Pinahaba ko na ngayon ang artikulo at nagdagdag ng infobox. ::[[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]] ([[Usapang tagagamit:Rodrigo del Bosque|kausapin]]) 05:16, 11 Marso 2025 (UTC) == Continue with the articles for some cities of Albania on Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki and create some other articles for some other major cities of Albania on both Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki == @[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! I am Sevan Daver, who have asked you to create some articles for some cities of Albania on Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki. You have created some of them, but didn't created all of them. Please can you continue with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you have created it only on Tagalog Wiki. Please continue also with the articles for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki. I would thank you so much if you will do these articles for me. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 19:03, 10 Setyembre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! You didn't replied to me: Please can you continue with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you have created it only on Tagalog Wiki. Please continue also with the articles for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki. I would thank you so much if you will do these articles for me. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 08:19, 21 Setyembre 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] Sorry but I have to decline. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:55, 22 Setyembre 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Why? Create also these pages and I will not ask you for more. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 02:17, 22 Setyembre 2025 (UTC) ::::I'm trying to distance myself from editing Wikipedia too much as of late due to personal life. I'm only editing articles that only interest me from time to time. Sorry. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 03:33, 22 Setyembre 2025 (UTC) :::::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] However, please create also these articles: :::::for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki, :::::for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki, and I will not ask you for anything else. When you will have time and see it reasonable to create them, please create them with short content. This is the last request I have for you. Since the article for Korçë has missing article on Kapampangan Wiki like there's an article for it on Tagalog Wiki; there are articles for Tirana, Durrës, Vlorë, Elbasan and Fier on both Tagalog and Kapampangan Wikis but you interrupted the article for Korçë on Kapampangan Wiki. Please create it together with the articles of the major cities of Albania, Berat, Gjirokastër, Kukës, Lezhë and Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wikis, when you will see it reasonable to create them. I promise you that this is the last request I have for you and I will not ask you for anything else. It's my desire to have these pages on these Wiki editions of these major languages spoken in Philippines. Or if you can't create them due to not editing too much Wikipedia, request them to be created to another Wiki colleague from Philippines who understands both Tagalog and Kapampangan languages, and ask him to create the articles I mentioned on the Wikis I mentioned. Thanks again [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 03:48, 22 Setyembre 2025 (UTC) ::::::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! Please can you continue at least with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you didn't created the article for this city on this Wiki, like you created it on Tagalog Wiki and you created also articles for Vlorë, Elbasan and Fier on both Tagalog and Kapampangan Wikis. Create also articles for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wikis and I will not ask you for anything else to do for me. For the articles for the cities of Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër I may find someone else to create them for me. Since you started to create articles for the major cities of Albania on these two major languages spoken in the Philippines, and you interrupted the action. I am saying just to create some of them, like I mentioned them to you, not the all of them. Please create them up to the end of October. I know that you paused the voulenteering action of editing Wikipedia, but please resume it just to create these 7 articles for me, and take a break again after then. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 12:43, 16 Oktubre 2025 (UTC) == Translation request == Hello, AsianStuff03. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 10:57, 12 Enero 2026 (UTC) :Done! You can see the created article [[Dani Rodrik|here]]. Thank you :) [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 01:09, 13 Enero 2026 (UTC) ::Thank you very much for the new article! [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 06:29, 13 Enero 2026 (UTC) == Need Wikidata attachment == Hello! I recently created these articles on Tagalog Wikipedia, but I can't add the sitelinks on Wikidata yet because my account is not yet autoconfirmed. Could you please add the following sitelinks to their corresponding Wikidata items? * Bagong Pangkalahatang Katalogo (New General Catalogue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Bagong_Pangkalahatang_Katalogo * Paskong pang-ilaw (Christmas lights) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Paskong_pang-ilaw Here's another Tagalog Wikipedia article that I didn't made in the first place: * Estatwa (Statue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Estatwa Thank you very much! [[Tagagamit:Lolbet101|Lolbet101]] ([[Usapang tagagamit:Lolbet101|kausapin]]) 10:23, 6 Agosto 2026 (UTC) h19da8bnp9y4k0u0nryplw7cr7zkyzt 2219404 2219399 2026-08-06T11:04:41Z Lolbet101 163542 /* Need Wikidata attachment */ 2219404 wikitext text/x-wiki ==Alam ba ninyo? OpenAI== {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Hulyo 2]], [[2024]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[OpenAI]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] --> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:26, 2 Hulyo 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==E-mail address?== Hello. Is there possible to get in contact with you via e-mail? I would like to discuss some technology-related topics. [[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 06:10, 28 Enero 2025 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]], you could email me via Wikipedia, see [[:en:WP:EMAIL|WP:EMAIL]]. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 06:37, 28 Enero 2025 (UTC) ::I can't find it. I see only an info page. ::[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 12:45, 28 Enero 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] Oh, that's okay, you can contact me [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:EmailUser?wpTarget=AsianStuff03 here] :) [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 14:02, 28 Enero 2025 (UTC) ::::I am sorry, it is impossible to find your email address because it is stored on the North Korean... sorry, the English Wikipedia. But maybe you will get notified to edit some technology-related topics in the future. ::::[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 07:18, 29 Enero 2025 (UTC) ==Mangyaring simulan ang artikulong ito== Magandang umaga po. Sa kasamaang-palad ay hindi ako makapagsimula ng mga bagong artikulo, ngunit kung sisimulan mo ang artikulo tungkol sa [[Monero]], ipinapangako kong palalawakin ko ito at idaragdag ang lahat ng kinakailangang mga sanggunian sa loob ng ilang araw. Narito ang stub: <nowiki>Ang '''Monero''' (XMR) ay isang [[salaping kripto]] na nakatuon sa [[pribasya]]. Ito ay isang bukas-pinagmulan (open-source) na proyekto na inilunsad noong Abril [[2014]], na may pangunahing layunin na magbigay ng mga transaksyong hindi matutunton at hindi maikakabit sa isang partikular na pagkakakilanlan. Upang mapanatili ang pribasya ng mga gumagamit, gumagamit ang Monero ng mga teknolohiya gaya ng ring signatures, ring confidential transactions (RingCT), at stealth addresses.<ref>{{Cite book |last1=Braun-Dubler |first1=Nils |url=https://books.google.com/books?id=QLbrDwAAQBAJ |title=Blockchain: Capabilities, Economic Viability, and the Socio-Technical Environment |last2=Gier |first2=Hans-Peter |last3=Bulatnikova |first3=Tetiana |last4=Langhart |first4=Manuel |last5=Merki |first5=Manuela |last6=Roth |first6=Florian |last7=Burret |first7=Antoine |last8=Perdrisat |first8=Simon |date=16 Hunyo 2020 |publisher=vdf Hochschulverlag AG |isbn=978-3-7281-4016-6 |pages=165–167 |language=en |access-date=10 Marso 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029203223/https://books.google.com/books?id=QLbrDwAAQBAJ |archive-date=29 Oktubre 2023 |url-status=live}}</ref> Ayon sa mga tagasuporta nito, ang Monero ay "ang espirituwal na tagapagmana ng [[Bitcoin]]."<ref>{{Cite web |last=Sobrado |first=Boaz |date=18 Enero 2025 |title=Is Monero Keeping Bitcoin's Cypherpunk Dream Alive? |url=https://www.forbes.com/sites/boazsobrado/2025/01/18/is-monero-keeping-bitcoins-cypherpunk-dream-alive/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118193127/https://www.forbes.com/sites/boazsobrado/2025/01/18/is-monero-keeping-bitcoins-cypherpunk-dream-alive/ |archive-date=18 Enero 2025 |access-date=10 Marso 2025 |website=Forbes |language=en}}</ref> Dahil sa mataas na antas ng pagiging hindi matunton, naiugnay ang paggamit ng Monero sa mga [[Krimen|kriminal na gawain]], [[Diktadura|awtoritaryang rehimen]] na sumusubok umiwas sa mga parusa, at mga grupong [[Terorismo|terorista]]. Gayunpaman, ang mga developer ng code nito ay walang opisyal na kaugnayan sa anumang ideolohiyang pampulitika o relihiyon. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Opisyal na website|https://www.getmonero.org/}} {{stub}} [[Kategorya:Salaping kripto]]</nowiki> [[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]] ([[Usapang tagagamit:Rodrigo del Bosque|kausapin]]) 04:02, 10 Marso 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]], salamat sa pagkakaroon ng interes sa Wikipedyang Tagalog. Nalikha ko na po ang artikulong [[Monero]], na inyo pong hinihiling. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 12:26, 10 Marso 2025 (UTC) ::Maraming salamat po. Pinahaba ko na ngayon ang artikulo at nagdagdag ng infobox. ::[[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]] ([[Usapang tagagamit:Rodrigo del Bosque|kausapin]]) 05:16, 11 Marso 2025 (UTC) == Continue with the articles for some cities of Albania on Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki and create some other articles for some other major cities of Albania on both Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki == @[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! I am Sevan Daver, who have asked you to create some articles for some cities of Albania on Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki. You have created some of them, but didn't created all of them. Please can you continue with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you have created it only on Tagalog Wiki. Please continue also with the articles for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki. I would thank you so much if you will do these articles for me. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 19:03, 10 Setyembre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! You didn't replied to me: Please can you continue with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you have created it only on Tagalog Wiki. Please continue also with the articles for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki. I would thank you so much if you will do these articles for me. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 08:19, 21 Setyembre 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] Sorry but I have to decline. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:55, 22 Setyembre 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Why? Create also these pages and I will not ask you for more. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 02:17, 22 Setyembre 2025 (UTC) ::::I'm trying to distance myself from editing Wikipedia too much as of late due to personal life. I'm only editing articles that only interest me from time to time. Sorry. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 03:33, 22 Setyembre 2025 (UTC) :::::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] However, please create also these articles: :::::for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki, :::::for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki, and I will not ask you for anything else. When you will have time and see it reasonable to create them, please create them with short content. This is the last request I have for you. Since the article for Korçë has missing article on Kapampangan Wiki like there's an article for it on Tagalog Wiki; there are articles for Tirana, Durrës, Vlorë, Elbasan and Fier on both Tagalog and Kapampangan Wikis but you interrupted the article for Korçë on Kapampangan Wiki. Please create it together with the articles of the major cities of Albania, Berat, Gjirokastër, Kukës, Lezhë and Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wikis, when you will see it reasonable to create them. I promise you that this is the last request I have for you and I will not ask you for anything else. It's my desire to have these pages on these Wiki editions of these major languages spoken in Philippines. Or if you can't create them due to not editing too much Wikipedia, request them to be created to another Wiki colleague from Philippines who understands both Tagalog and Kapampangan languages, and ask him to create the articles I mentioned on the Wikis I mentioned. Thanks again [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 03:48, 22 Setyembre 2025 (UTC) ::::::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! Please can you continue at least with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you didn't created the article for this city on this Wiki, like you created it on Tagalog Wiki and you created also articles for Vlorë, Elbasan and Fier on both Tagalog and Kapampangan Wikis. Create also articles for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wikis and I will not ask you for anything else to do for me. For the articles for the cities of Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër I may find someone else to create them for me. Since you started to create articles for the major cities of Albania on these two major languages spoken in the Philippines, and you interrupted the action. I am saying just to create some of them, like I mentioned them to you, not the all of them. Please create them up to the end of October. I know that you paused the voulenteering action of editing Wikipedia, but please resume it just to create these 7 articles for me, and take a break again after then. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 12:43, 16 Oktubre 2025 (UTC) == Translation request == Hello, AsianStuff03. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 10:57, 12 Enero 2026 (UTC) :Done! You can see the created article [[Dani Rodrik|here]]. Thank you :) [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 01:09, 13 Enero 2026 (UTC) ::Thank you very much for the new article! [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 06:29, 13 Enero 2026 (UTC) == Need Wikidata attachment == Hello {{ping|AsianStuff03}} I recently created these articles on Tagalog Wikipedia, but I can't add the sitelinks on Wikidata yet because my account is not yet autoconfirmed. Could you please add the following sitelinks to their corresponding Wikidata items? * Bagong Pangkalahatang Katalogo (New General Catalogue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Bagong_Pangkalahatang_Katalogo * Paskong pang-ilaw (Christmas lights) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Paskong_pang-ilaw Here's another Tagalog Wikipedia article that I didn't made in the first place: * Estatwa (Statue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Estatwa Also, please check this article because most of it aren't translated in Tagalog (Filipino) and it should be translated as soon as possible: * Anya Taylor-Joy - https://tl.wikipedia.org/wiki/Anya_Taylor-Joy Thank you very much! [[Tagagamit:Lolbet101|Lolbet101]] ([[Usapang tagagamit:Lolbet101|kausapin]]) 10:23, 6 Agosto 2026 (UTC) mi0nt9jyop7ntn1hbmwntt2uk7un14t 2219405 2219404 2026-08-06T11:06:26Z Lolbet101 163542 /* Need Wikidata attachment */ 2219405 wikitext text/x-wiki ==Alam ba ninyo? OpenAI== {| class="messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk" |- |[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]] |Noong [[Hulyo 2]], [[2024]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[OpenAI]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]''''' }}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]''''' }}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig. Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! |} <!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] --> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:26, 2 Hulyo 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==E-mail address?== Hello. Is there possible to get in contact with you via e-mail? I would like to discuss some technology-related topics. [[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 06:10, 28 Enero 2025 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]], you could email me via Wikipedia, see [[:en:WP:EMAIL|WP:EMAIL]]. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 06:37, 28 Enero 2025 (UTC) ::I can't find it. I see only an info page. ::[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 12:45, 28 Enero 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] Oh, that's okay, you can contact me [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:EmailUser?wpTarget=AsianStuff03 here] :) [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 14:02, 28 Enero 2025 (UTC) ::::I am sorry, it is impossible to find your email address because it is stored on the North Korean... sorry, the English Wikipedia. But maybe you will get notified to edit some technology-related topics in the future. ::::[[Tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|Vryheid vir Suid-Afrika]] ([[Usapang tagagamit:Vryheid vir Suid-Afrika|kausapin]]) 07:18, 29 Enero 2025 (UTC) ==Mangyaring simulan ang artikulong ito== Magandang umaga po. Sa kasamaang-palad ay hindi ako makapagsimula ng mga bagong artikulo, ngunit kung sisimulan mo ang artikulo tungkol sa [[Monero]], ipinapangako kong palalawakin ko ito at idaragdag ang lahat ng kinakailangang mga sanggunian sa loob ng ilang araw. Narito ang stub: <nowiki>Ang '''Monero''' (XMR) ay isang [[salaping kripto]] na nakatuon sa [[pribasya]]. Ito ay isang bukas-pinagmulan (open-source) na proyekto na inilunsad noong Abril [[2014]], na may pangunahing layunin na magbigay ng mga transaksyong hindi matutunton at hindi maikakabit sa isang partikular na pagkakakilanlan. Upang mapanatili ang pribasya ng mga gumagamit, gumagamit ang Monero ng mga teknolohiya gaya ng ring signatures, ring confidential transactions (RingCT), at stealth addresses.<ref>{{Cite book |last1=Braun-Dubler |first1=Nils |url=https://books.google.com/books?id=QLbrDwAAQBAJ |title=Blockchain: Capabilities, Economic Viability, and the Socio-Technical Environment |last2=Gier |first2=Hans-Peter |last3=Bulatnikova |first3=Tetiana |last4=Langhart |first4=Manuel |last5=Merki |first5=Manuela |last6=Roth |first6=Florian |last7=Burret |first7=Antoine |last8=Perdrisat |first8=Simon |date=16 Hunyo 2020 |publisher=vdf Hochschulverlag AG |isbn=978-3-7281-4016-6 |pages=165–167 |language=en |access-date=10 Marso 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029203223/https://books.google.com/books?id=QLbrDwAAQBAJ |archive-date=29 Oktubre 2023 |url-status=live}}</ref> Ayon sa mga tagasuporta nito, ang Monero ay "ang espirituwal na tagapagmana ng [[Bitcoin]]."<ref>{{Cite web |last=Sobrado |first=Boaz |date=18 Enero 2025 |title=Is Monero Keeping Bitcoin's Cypherpunk Dream Alive? |url=https://www.forbes.com/sites/boazsobrado/2025/01/18/is-monero-keeping-bitcoins-cypherpunk-dream-alive/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118193127/https://www.forbes.com/sites/boazsobrado/2025/01/18/is-monero-keeping-bitcoins-cypherpunk-dream-alive/ |archive-date=18 Enero 2025 |access-date=10 Marso 2025 |website=Forbes |language=en}}</ref> Dahil sa mataas na antas ng pagiging hindi matunton, naiugnay ang paggamit ng Monero sa mga [[Krimen|kriminal na gawain]], [[Diktadura|awtoritaryang rehimen]] na sumusubok umiwas sa mga parusa, at mga grupong [[Terorismo|terorista]]. Gayunpaman, ang mga developer ng code nito ay walang opisyal na kaugnayan sa anumang ideolohiyang pampulitika o relihiyon. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Opisyal na website|https://www.getmonero.org/}} {{stub}} [[Kategorya:Salaping kripto]]</nowiki> [[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]] ([[Usapang tagagamit:Rodrigo del Bosque|kausapin]]) 04:02, 10 Marso 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]], salamat sa pagkakaroon ng interes sa Wikipedyang Tagalog. Nalikha ko na po ang artikulong [[Monero]], na inyo pong hinihiling. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 12:26, 10 Marso 2025 (UTC) ::Maraming salamat po. Pinahaba ko na ngayon ang artikulo at nagdagdag ng infobox. ::[[Tagagamit:Rodrigo del Bosque|Rodrigo del Bosque]] ([[Usapang tagagamit:Rodrigo del Bosque|kausapin]]) 05:16, 11 Marso 2025 (UTC) == Continue with the articles for some cities of Albania on Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki and create some other articles for some other major cities of Albania on both Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki == @[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! I am Sevan Daver, who have asked you to create some articles for some cities of Albania on Tagalog Wiki and Kapampangan Wiki. You have created some of them, but didn't created all of them. Please can you continue with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you have created it only on Tagalog Wiki. Please continue also with the articles for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki. I would thank you so much if you will do these articles for me. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 19:03, 10 Setyembre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! You didn't replied to me: Please can you continue with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you have created it only on Tagalog Wiki. Please continue also with the articles for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki. I would thank you so much if you will do these articles for me. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 08:19, 21 Setyembre 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] Sorry but I have to decline. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:55, 22 Setyembre 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Why? Create also these pages and I will not ask you for more. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 02:17, 22 Setyembre 2025 (UTC) ::::I'm trying to distance myself from editing Wikipedia too much as of late due to personal life. I'm only editing articles that only interest me from time to time. Sorry. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 03:33, 22 Setyembre 2025 (UTC) :::::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] However, please create also these articles: :::::for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki, :::::for Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër on both Tagalog and Kapampangan Wiki and create also articles for the major cities of the counties of Albania, for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wiki, and I will not ask you for anything else. When you will have time and see it reasonable to create them, please create them with short content. This is the last request I have for you. Since the article for Korçë has missing article on Kapampangan Wiki like there's an article for it on Tagalog Wiki; there are articles for Tirana, Durrës, Vlorë, Elbasan and Fier on both Tagalog and Kapampangan Wikis but you interrupted the article for Korçë on Kapampangan Wiki. Please create it together with the articles of the major cities of Albania, Berat, Gjirokastër, Kukës, Lezhë and Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wikis, when you will see it reasonable to create them. I promise you that this is the last request I have for you and I will not ask you for anything else. It's my desire to have these pages on these Wiki editions of these major languages spoken in Philippines. Or if you can't create them due to not editing too much Wikipedia, request them to be created to another Wiki colleague from Philippines who understands both Tagalog and Kapampangan languages, and ask him to create the articles I mentioned on the Wikis I mentioned. Thanks again [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 03:48, 22 Setyembre 2025 (UTC) ::::::@[[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] Hi dear AsianStuff03! Please can you continue at least with the article for Korçë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Korçë on Kapampangan Wiki as you didn't created the article for this city on this Wiki, like you created it on Tagalog Wiki and you created also articles for Vlorë, Elbasan and Fier on both Tagalog and Kapampangan Wikis. Create also articles for Kukës: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kukës , Lezhë: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lezhë and Peshkopi: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Peshkopi on both Tagalog and Kapampangan Wikis and I will not ask you for anything else to do for me. For the articles for the cities of Berat: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Berat and Gjirokastër: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gjirokastër I may find someone else to create them for me. Since you started to create articles for the major cities of Albania on these two major languages spoken in the Philippines, and you interrupted the action. I am saying just to create some of them, like I mentioned them to you, not the all of them. Please create them up to the end of October. I know that you paused the voulenteering action of editing Wikipedia, but please resume it just to create these 7 articles for me, and take a break again after then. Thanks [[Tagagamit:SevoDaver|SevoDaver]] ([[Usapang tagagamit:SevoDaver|kausapin]]) 12:43, 16 Oktubre 2025 (UTC) == Translation request == Hello, AsianStuff03. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 10:57, 12 Enero 2026 (UTC) :Done! You can see the created article [[Dani Rodrik|here]]. Thank you :) [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 01:09, 13 Enero 2026 (UTC) ::Thank you very much for the new article! [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 06:29, 13 Enero 2026 (UTC) == Need Wikidata attachment == Hello {{ping|AsianStuff03}} I recently created these articles on Tagalog Wikipedia, but I can't add the sitelinks on Wikidata yet because my account is not yet autoconfirmed. Could you please add the following sitelinks to their corresponding Wikidata items? * Bagong Pangkalahatang Katalogo (New General Catalogue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Bagong_Pangkalahatang_Katalogo * Paskong pang-ilaw (Christmas lights) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Paskong_pang-ilaw Here's another Tagalog Wikipedia article that I didn't made in the first place: * Estatwa (Statue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Estatwa Also, please check this article because most of it aren't translated in Tagalog (Filipino) and it should be translated as soon as possible: * Anya Taylor-Joy - https://tl.wikipedia.org/wiki/Anya_Taylor-Joy I hope you respond. Thank you very much! [[Tagagamit:Lolbet101|Lolbet101]] ([[Usapang tagagamit:Lolbet101|kausapin]]) 11:06, 6 Agosto 2026 (UTC) 8w4f3gpxve7qyfkb04h30sviar98bl5 0 333644 2219244 2201497 2026-08-05T20:10:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219244 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinong agriculturist}}{{Infobox person|name=Keb Cuevas|image=Keb Cuevas.jpg|alt=Keb Cuevas speaks at Enactus Philippines wearing the UP Sablay|caption=Cuevas in 2017|native_name=蔡克文|other_names=Kym Chua Valencia (drag)<ref name=":2" />|birth_name=Kevin San Miguel Cuevas|birth_date={{birth date and age|1995|10|06}}|birth_place=[[Las Pinas]], [[Philippines]]|education=|alma_mater=[[University of the Philippines]] [[Brown University]]|occupation={{hlist|[[Entrepreneur]]|[[Agriculturist]]|[[Data scientist]]|[[Journalist]]|[[Drag Queen|Drag artist]]|[[Singer]]}}|years_active=2017–present|known_for={{hlist|Science education content|Founder of [[Tagani]]}}|awards=<div style="line-height: 1.5em;"> <p style="margin: 0;">[[TAYO Awards|TAYO Award]] (2016)</p> <p style="margin: 0;">[[Enactus|Enactus Award]] (2016)</p> <p style="margin: 0;">[[YSEALI|YSEALI Fellow]] (2018)</p> <p style="margin: 0;">[[YSEALI|YSEALI Seeds Award]] (2019)</p> <p style="margin: 0;">[[SDG|2030 Youth Champion Award]] (2020)</p> </div>|website={{Official website}}}}{{Philippine name|San Miguel|Cuevas}}'''Keb Cuevas''' ({{IPA|tl|ˈkɛb ˈkwɛvas|lang}}; {{lang-zh|t=蔡克文|p=Cài Kèwén}}; ipinanganak '''Kevin San Miguel Cuevas'''; October 6, 1995) ay isang Pilipinong digital [[Agrikultura|agriculturist]], data scientist, [[tagapagturo]], [[mamamahayag]], at social entrepreneur.<ref name=":0">{{Cite web |last=Dulay |first=Patch |date=2020-12-11 |title=The Spark Project - Beyond FarmVille and Convention: Tagani and The Farming Millennial |url=https://www.thesparkproject.com/beyond-farmville-and-convention-tagani-and-the-farming-millennial/ |access-date=2025-03-27 |website=The Spark Project |language=en-US}}</ref> Kilala siya sa kanyang mga adbokasiya sa ''digital agriculture'', ''agribusiness development'', at ''makataong inobasyon.'' Siya ay nakilala sa kanyang mga nilalaman tungkol sa siyensiya, polisiya, ekonomiks, at mga trivia hinggil sa pagkain at agrikultura. Siya ang nagtatag ng [[Tagani]] at Taxikel, dalawang startup na tumugon sa mga suliranin sa agrikultura at rural transport gamit ang teknolohiya.<ref name=":7">{{Cite web |date=March 19, 2019 |title=YSEALI Brown University Fall 2018 Highlights |url=https://www.brown.edu/academics/college/swearer/sites/academics-college-swearer/files/Yseali_Yearbook_5.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426022209/https://www.brown.edu/academics/college/swearer/sites/academics-college-swearer/files/Yseali_Yearbook_5.pdf |archive-date=April 26, 2019 |website=Brown University Swearer Center}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-04-23 |title=Economic managers hold first-ever online Sulong Pilipinas workshop with youth leaders from all over the Philippines {{!}} Philippine Information Agency |url=https://pia.gov.ph/news/articles/1042154 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423213950/https://pia.gov.ph/news/articles/1042154 |archive-date=April 23, 2021 |access-date=2025-03-27 |website=Philippine Information Agency}}</ref> Siya rin ang kasalukuyang ''Chief Agriculturist'' ng KEBCO Philippines, isang institusyon para sa inobasyon at responsableng teknolohiya sa agrikultura. Siya rin ay dating isang mamamayayag sa social news website na [[Rappler]].<ref name=":1">{{Cite web |date=2025-02-28 |title=Muck Rack {{!}} For journalists and public relations |url=https://muckrack.com/kebcuevas |access-date=2025-03-27 |website=muckrack.com |language=en}}</ref> Siya ay pinarangalan ng prestihiyosong pagkilala mula sa [[Young Southeast Asian Leaders Initiative]] o YSEALI sa larangan ng Social Entrepreneurship at Economic Development noong 2018.<ref>{{Cite web |date=March 19, 2019 |title=YSEALI Brown University Fall 2018 Highlights |url=https://www.brown.edu/academics/college/swearer/sites/academics-college-swearer/files/Yseali_Yearbook_5.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426022209/https://www.brown.edu/academics/college/swearer/sites/academics-college-swearer/files/Yseali_Yearbook_5.pdf |archive-date=April 26, 2019 |website=Brown University Swearer Center}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-04-23 |title=Economic managers hold first-ever online Sulong Pilipinas workshop with youth leaders from all over the Philippines {{!}} Philippine Information Agency |url=https://pia.gov.ph/news/articles/1042154 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423213950/https://pia.gov.ph/news/articles/1042154 |archive-date=2021-04-23 |access-date=2025-03-27 |website=web.archive.org}}</ref> == Maagang Buhay at Edukasyon == Lumaki sa pamilya ng mga ''informal settlers'' si Cuevas sa lungsod ng [[Las Piñas]], isang karanasan na humubog sa kanyang pananaw ukol sa kahirapan, hustisyang panlipunan, at agrikultura. Ipinanganak siya sa pamilya ng mga magsasakang lumipat sa [[Kalakhang Maynila|Kamaynilaan]] para sa mas magagandang oportunidad. Nag-aral siya ng ''BS Biology'' sa [[Pamantasang Adamson|Adamson University]] bago lumipat sa [[Unibersidad ng Pilipinas, Los Baños|Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] kung saan nagtapos siya ng ''BS Agribusiness Management'' noong 2017. Siya ay isang lisensyadong agrikultor o ''licensed agriculturist''.<ref name=":22">{{Cite web |date=2025-03-14 |title=Keb Cuevas {{!}} Data Science Leader - About |url=https://www.kebcuevas.com/about |archive-url=https://web.archive.org/web/20250314085641/https://www.kebcuevas.com/about |archive-date=March 14, 2025 |access-date=2025-03-27}}</ref> Siya ay nag-tapos ng isang ''Post Graduate Fellowship in Economic Development'' sa [[Brown University]] noong 2018 bilang parangal ng [[Estados Unidos|U.S. Department of State]]. Siya rin ay nag-aral ng ''Professional Master’s in Data Science'' mula sa Technological Institute of the Philippines noong 2022 at ''Doctor of Philosophy in Data Science'' sa [[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman|Unibersidad ng Pilipinas Diliman]] noong 2023. Noong 2025, siya ay pumasok sa Master of Legal Studies–Juris Doctor (MLS–JD) program sa Adamson University College of Law. == Karera == === Tagani at Taxikel === Noong 2017, itinatag ni Cuevas ang Tagani, sa edad sa 22,<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-03-14 |title=Keb Cuevas {{!}} Data Science Leader - About |url=https://www.kebcuevas.com/about |archive-url=https://web.archive.org/web/20250314085641/https://www.kebcuevas.com/about |archive-date=March 14, 2025 |access-date=2025-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |title=WEBINAR: Youth, entrepreneurship, and the new normal |url=https://www.rappler.com/bulletin-board/webinar-youth-entrepreneurship-new-normal-covid-19/ |access-date=2025-03-27}}</ref> isang digital agriculture platform na tumutulong sa mga magsasaka sa marketing, edukasyon, at pag-access ng teknolohiya.<ref>{{Cite web |title=Tagani - e27 Startup Profile |url=https://e27.co/startups/tagani/ |access-date=2025-03-27}}</ref> Sa ilalim ng Tagani, siya ay nanalo ng maraming parangal mula sa Globe Future Makers, UNDP Youth Co:Lab, at World Vision. [[File:Keb_Cuevas_speaks_at_UNDP_Youth_CoLab.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Keb_Cuevas_speaks_at_UNDP_Youth_CoLab.jpg|alt=Keb Cuevas speaks at a UNDP event in Bangkok|thumb|300x300px|Cuevas speaks at a [[:en:UNDP|UNDP]] in [[:en:Bangkok|Bangkok]]]] Noong 2020, pinangunahan niya rin ang Taxikel, isang platform para sa tricycle-hailing at rural delivery, na nanalo sa mga kompetisyon ng UNDP Philippines at Youth Co:Lab ASEAN.<ref>{{Cite web |title=Taxikel |url=https://theorg.com/org/taxikel |access-date=2025-03-31 |website=THE ORG |language=en}}</ref> === Pagiging Mamamahayag === Bilang dating mamamahayag sa [[Rappler]], sumulat si Cuevas ng mga artikulo ukol sa teknolohiya, agrikultura, climate change, at karapatang pantao. Naranasan niya ang panunupil sa media noong administrasyong Duterte, kung kailan aktibong inaakusahan si Maria Ressa at ang Rappler.<ref name=":12">{{Cite web |date=2025-02-28 |title=Muck Rack {{!}} For journalists and public relations |url=https://muckrack.com/kebcuevas |access-date=2025-03-27 |website=muckrack.com |language=en}}</ref> === Ekonomiks at Data Science === Nagsilbi siya bilang Division Chief sa National Innovation Council sa ilalim ng [[Pambansang Pangasiwaan sa Kabuhayan at Pagpapaunlad (Pilipinas)|National Economic and Development Authority]] (NEDA) noong panahon ng pandemya, at bilang Manager for Analytics ng Solaire Resort. Kasalukuyan siyang Data Science Product Manager for Cybersecurity Threat Intelligence.<ref name=":22" /> == Mga Adbokasiya == === Agrikultura at Kalikasan === Bilang isang lisensyadong agriculturist, isinusulong ni Cuevas ang modernisasyon ng agrikultura sa pamamagitan ng digital na teknolohiya at mas mataas na partisipasyon ng kabataan.<ref name=":52">{{Cite web |last=Plaridel |date=2020-12-13 |title=Pagtugon sa hinaing ng mga magsasaka, binigyang-tuon sa Peasant Situationer |url=https://www.plaridel.ph/index.php/2020/12/13/pagtugon-sa-hinaing-ng-mga-magsasaka-binigyang-tuon-sa-peasant-situationer/ |access-date=2025-03-28 |website=Ang Pahayagang Plaridel |language=en-US }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kanyang binigyang-diin ang mga sistemikong isyu sa sektor ng [[agrikultura sa Pilipinas]], tulad ng pagsasamantala ng mga middlemen sa mga magsasaka.<ref>{{Cite web |last=Galvez |first=Daphne |date=2019-11-10 |title=Price of sayote in Benguet plummets as low as P2 per kilo due to oversupply |url=https://newsinfo.inquirer.net/1187995/price-of-sayote-in-benguet-plummets-as-low-as-p2-per-kilo-due-to-oversupply |access-date=2025-03-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Nagpanukala siya ng mga solusyon tulad ng pagtatayo ng mga pasilidad para sa post-harvest at pagpapatupad ng transparent na mekanismo ng pagpepresyo upang mapabuti ang access ng mga magsasaka sa merkado.<ref name=":6">{{Cite web |last=Valencia |first=Sean Phillipp C. |title=Filipino Farmers Need You! |url=https://pdfcoffee.com/problem-solution-essay-10-pdf-free.html |website=PDF Coffee}}</ref> === Kalusugan ng Isip at Urban Gardening === Noong 2021, lumahok si Cuevas sa ''Wellness Check Series'' ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Department of Education]], kung saan tinalakay niya ang benepisyo ng urban gardening para sa kalusugan ng isip. Kanyang ipinunto na ang paghahalaman sa lungsod ay maaaring magsilbing therapeutic na aktibidad na nagpapabuti ng well-being at nagtataguyod ng kamalayan sa [[kapaligiran]].<ref>{{Cite web |title=DepEd launches Wellness Check Series {{!}} Department of Education |url=https://www.deped.gov.ph/2020/05/15/deped-launches-wellness-check-series/ |access-date=2025-03-28 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ep.11: Wellness Check Series (Let It Grow) by DepEd Philippines Official |url=https://creators.spotify.com/pod/show/deped-philippines/episodes/Ep-11-Wellness-Check-Series-Let-It-Grow-e14mc6d |access-date=2025-03-28 |website=Spotify for Creators |language=en}}</ref> === Karapatang LGBTQ+ at Representasyong Kultural === Bilang isang drag artist na kilala bilang Kym Chua Valencia, si Cuevas ay aktibong tagapagsulong ng karapatan ng [[LGBT|LGBTQ+ community]]. Kanyang sinusuportahan ang pagpasa ng SOGIE Equality Bill at nagsusulong ng mas malawak na access sa [[HIV/AIDS]] prevention.<ref>{{Cite web |title=TikTok - Make Your Day |url=https://www.tiktok.com/@kebcuevas/video/7384778623515102469 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627085622/https://www.tiktok.com/@kebcuevas/video/7384778623515102469 |archive-date=June 27, 2024 |access-date=2025-03-29 |website=www.tiktok.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cuevas |first=Keb |title=Pero syempre lalaban parin tayo for same-sex marriage or civil unions, just that we cannot delay life just because politicians tells us so!!! #LoveWins |url=https://x.com/KebCuevas/status/1882760852379713781 |website=Twitter.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cuevas |first=Keb |title=Pre-Exposure Prophylaxis (PrEP) is a new and innovative way for people who do not have HIV to continue being HIV-free. |url=https://x.com/KebCuevas/status/1877526687472300278 |website=Twitter.com}}</ref> Noong 2021, naging bahagi siya ng diskurso hinggil sa representasyong kultural matapos ang kontrobersya sa pagitan ni Nas Daily at ng tribal tattoo artist na si [[Whang-od]], kung saan kanyang binigyang-diin ang kahalagahan ng etikal na storytelling at responsableng social entrepreneurship.<ref>{{Cite web |last=laranal |date=2021-08-12 |title=The Nas Daily issue reveals the worst (and funniest) of chismosa culture |url=https://pop.inquirer.net/114092/the-nas-daily-issue-reveals-the-worst-and-funniest-of-chismosa-culture |access-date=2025-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zainalabiden |first=Fayyadhah |date=2021-08-06 |title=Nas Daily Accused Of Exploiting Filipino Culture, Vlogger Claims Allegations Are False |url=https://mustsharenews.com/nas-daily-filipino-culture/ |access-date=2025-03-27}}</ref><ref>{{Cite news |last=Push Team |date=August 7, 2021 |title=Nas Daily responds to The Cacao Project founder's claims; CamSur town Mayor backs daughter's claims against vlogger |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/2021/8/6/fresh-scoops/nas-daily-responds-to-the-cacao-project-founders-195059}}</ref><ref>{{Cite web |last=Esguerra |first=Anthony |date=2021-08-06 |title=Campaign To Unfollow Nas Daily Gains Traction After Controversy With Tribal Tattoo Artist |url=https://www.vice.com/en/article/nas-daily-controversy-philippines/ |access-date=2025-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |last=Casco |first=Angela |date=2021-08-09 |title=Trending Topic: The Nas Daily-Apo Whang-Od Controversy, From Pinoy Baiting to a Never-ending Call Out Saga |url=https://lifestyleasia-onemega.com/scene/trending-topic-the-nas-daily-apo-whang-od-controversy-from-pinoy-baiting-to-a-never-ending-call-out-saga/ |access-date=2025-03-27}}</ref> == Personal na Buhay == Pumanaw ang kanyang ama noong 2018 habang siya ay nasa unang biyahe sa Estados Unidos bilang isang fellow. Ang karanasang ito ay naging mahalaga sa kanyang personal na paglago at pananaw sa buhay. Siya ay isang tagasunod ng [[Budismo]].<ref name=":22" /> == Diskograpiya == === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Notes |- |2021 |[[:en:AXN_Asia|''Project GO'']]<ref>{{Cite web |title=Project GO |url=https://www.axn-asia.com/ProjectGO |access-date=2025-03-29 |website=www.axn-asia.com |language=en }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |Sarili |Kalahok<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=M-_59NbH1FI&list=PLOrN4ZFg3WRrV8Dj45NdqfmHjtnEN5RFN|title=FULL EP 1: Meet the #ProjectGO Wantrepreneurs|date=2020-11-19|last=AXN Asia|access-date=2025-03-29|via=YouTube}}</ref> |} == Mga sanggunian == {{DEFAULTSORT:Cuevas, Keb}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] __INDEX__ <references responsive="" /> == Panlabas na mga Kawing == * [https://kebcuevas.com Opisyal na website]{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://muckrack.com/kebcuevas/bio MuckRack Biography] * [[:en:Keb_Cuevas|Wikipedia (Ingles)]]__FORCETOC__ __NOEDITSECTION__ __NEWSECTIONLINK__ hbriktzqf1ud99wh1icxphq1b0njbmi 0 334071 2219249 2218984 2026-08-05T21:45:10Z Tabilay 153890 /* */ 2219249 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Ang kampanya niya noong 2026 ay nagdala ng makasaysayang tagumpay. Nakamit niya ang unang WTA tour title sa Washington DC Citi Open nang talunin si Pegula, na nag-angat sa kanya sa career-high ranking na No. 20.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=August 4, 2026 |title=Historic Washington triumph sends Eala to career-high No. 20 |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph//2026/08/04/historic-washington-triumph-sends-eala-to-career-high-no-20 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nakuha rin niya ang ikalawang WTA 125 singles crown sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková. Sa Berlin Open, umabot siya sa semifinals matapos talunin sina Rybakina at Svitolina, bago natalo kay Nosková.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Wimbledon, tinalo niya si Świątek sa third round ngunit nabigo kay Paolini sa fourth round. Sa Australian Open, maaga siyang naalis sa unang round sa parehong singles at doubles, at hindi rin nakalampas sa unang yugto ng French Open. Gayunpaman, umabot siya sa third round ng Italian Open laban kay Rybakina.<ref name="WTA-profile2" /> Sa hard court season, nakarating siya sa fourth round ng Indian Wells at Miami Open, bago natalo kina Nosková at Muchová. Umabot din siya sa quarterfinals ng Dubai Championships at Abu Dhabi Open.<ref name="WTA-profile2" /> Binuksan niya ang taon sa semifinals ng Auckland Open at quarterfinal ng Philippine Women’s Open.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 4j87hkuu7irxdd3zmxoj7t8vhcjb4ra 2 338719 2219297 2219174 2026-08-06T04:21:38Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ Sining Kristiyano. (Christian Art.) 2219297 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) * [[6-7]] * [[Android 17]] * [[Katalogong Messier]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] d4zlkgof3kzpyd4w8b0qdelvu27y6zi 2219338 2219297 2026-08-06T06:31:35Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ Paskong pang-ilaw. (Christmas lights.) 2219338 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) * [[6-7]] * [[Android 17]] * [[Katalogong Messier]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] 9x0j96zxdo2smmhaj88z32kztikp7jp 2219389 2219338 2026-08-06T09:11:45Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ Bagong Pangkalahatang Katalogo. (New General Catalogue.) 2219389 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) * [[6-7]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Katalogong Messier]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] 11fxf0h1mw4htmrk0z0gvwlsknhcp17 0 338986 2219260 2026-08-06T00:07:30Z JENSwilleat 159283 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358399883|Hybrid word]]" 2219260 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. hf4zv3uuiaipnz7sye713auna557za6 2219264 2219260 2026-08-06T00:16:38Z JENSwilleat 159283 2219264 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. ==Karaniwang mga hybrid== Ang mga karaniwang anyo ng pinaghalong salita sa [[Ingles]] ay pinaghalong [[Latin]] at [[Griyego]]ng bahagi. Dahil maraming mga [[unlapi]] at [[hulapi]] sa Ingles ay Latin at Griyego ang pinagmulan, diretsahang maidaragdag ang unlapi o hulapi mula isang wika sa salitang Ingles na nagmula sa ibang wika, kaya nakagagawa ng pinaghalong salita.{{Citation needed|date=Agosto 2026}} Ang mga hybridismo ay dating isinaalang-alang bilang [[Barbarismo|barbarisms]].<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', ''s.v.'' 'barbarism', [https://www.oed.com/view/Entry/15389#:~:text=the%20mixing%20of%20foreign%20words%20or%20phrases%20in%20Latin%20or%20Greek definition 1a]</ref><ref name="McArthur">{{cite book|last=McArthur|first=Roshan|editor=R. McArthur & T. McArthur|title=Concise Oxford Companion to the English Language|year=2005|page=61|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280637-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcar}}, ''s.v.'' 'barbarism'</ref> jabkx2i4bfngw864k820vekl746kfto 2219265 2219264 2026-08-06T00:16:53Z JENSwilleat 159283 2219265 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. ==Karaniwang mga hybrid== Ang mga karaniwang anyo ng pinaghalong salita sa [[Ingles]] ay pinaghalong [[Latin]] at [[Griyego]]ng bahagi. Dahil maraming mga [[unlapi]] at [[hulapi]] sa Ingles ay Latin at Griyego ang pinagmulan, diretsahang maidaragdag ang unlapi o hulapi mula isang wika sa salitang Ingles na nagmula sa ibang wika, kaya nakagagawa ng pinaghalong salita.{{Citation needed|date=Agosto 2026}} Ang mga hybridismo ay dating isinaalang-alang bilang [[Barbarismo|barbarisms]].<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', ''s.v.'' 'barbarism', [https://www.oed.com/view/Entry/15389#:~:text=the%20mixing%20of%20foreign%20words%20or%20phrases%20in%20Latin%20or%20Greek definition 1a]</ref><ref name="McArthur">{{cite book|last=McArthur|first=Roshan|editor=R. McArthur & T. McArthur|title=Concise Oxford Companion to the English Language|year=2005|page=61|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280637-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcar}}, ''s.v.'' 'barbarism'</ref> ===Sanggunian=== 0b64ua30v24kgkoj7h6hcx2i5f5exdn 2219266 2219265 2026-08-06T00:17:01Z JENSwilleat 159283 2219266 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. ==Karaniwang mga hybrid== Ang mga karaniwang anyo ng pinaghalong salita sa [[Ingles]] ay pinaghalong [[Latin]] at [[Griyego]]ng bahagi. Dahil maraming mga [[unlapi]] at [[hulapi]] sa Ingles ay Latin at Griyego ang pinagmulan, diretsahang maidaragdag ang unlapi o hulapi mula isang wika sa salitang Ingles na nagmula sa ibang wika, kaya nakagagawa ng pinaghalong salita.{{Citation needed|date=Agosto 2026}} Ang mga hybridismo ay dating isinaalang-alang bilang [[Barbarismo|barbarisms]].<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', ''s.v.'' 'barbarism', [https://www.oed.com/view/Entry/15389#:~:text=the%20mixing%20of%20foreign%20words%20or%20phrases%20in%20Latin%20or%20Greek definition 1a]</ref><ref name="McArthur">{{cite book|last=McArthur|first=Roshan|editor=R. McArthur & T. McArthur|title=Concise Oxford Companion to the English Language|year=2005|page=61|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280637-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcar}}, ''s.v.'' 'barbarism'</ref> ==Sanggunian== 57pivz2nd6woqkwedzs1ljgz15qp0o6 2219267 2219266 2026-08-06T00:17:31Z JENSwilleat 159283 /* Karaniwang mga hybrid */ 2219267 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. ==Karaniwang mga hybrid== Ang mga karaniwang anyo ng pinaghalong salita sa [[Ingles]] ay pinaghalong [[Latin]] at [[Wikang Griyego|Griyego]]ng bahagi. Dahil maraming mga [[unlapi]] at [[hulapi]] sa Ingles ay Latin at Griyego ang pinagmulan, diretsahang maidaragdag ang unlapi o hulapi mula isang wika sa salitang Ingles na nagmula sa ibang wika, kaya nakagagawa ng pinaghalong salita.{{Citation needed|date=Agosto 2026}} Ang mga hybridismo ay dating isinaalang-alang bilang [[Barbarismo|barbarisms]].<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', ''s.v.'' 'barbarism', [https://www.oed.com/view/Entry/15389#:~:text=the%20mixing%20of%20foreign%20words%20or%20phrases%20in%20Latin%20or%20Greek definition 1a]</ref><ref name="McArthur">{{cite book|last=McArthur|first=Roshan|editor=R. McArthur & T. McArthur|title=Concise Oxford Companion to the English Language|year=2005|page=61|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280637-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcar}}, ''s.v.'' 'barbarism'</ref> ==Sanggunian== j9qwk5jg8yuououng992mv4ya6sde48 2219269 2219267 2026-08-06T00:18:18Z JENSwilleat 159283 added [[Category:Etimolohiya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219269 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. ==Karaniwang mga hybrid== Ang mga karaniwang anyo ng pinaghalong salita sa [[Ingles]] ay pinaghalong [[Latin]] at [[Wikang Griyego|Griyego]]ng bahagi. Dahil maraming mga [[unlapi]] at [[hulapi]] sa Ingles ay Latin at Griyego ang pinagmulan, diretsahang maidaragdag ang unlapi o hulapi mula isang wika sa salitang Ingles na nagmula sa ibang wika, kaya nakagagawa ng pinaghalong salita.{{Citation needed|date=Agosto 2026}} Ang mga hybridismo ay dating isinaalang-alang bilang [[Barbarismo|barbarisms]].<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', ''s.v.'' 'barbarism', [https://www.oed.com/view/Entry/15389#:~:text=the%20mixing%20of%20foreign%20words%20or%20phrases%20in%20Latin%20or%20Greek definition 1a]</ref><ref name="McArthur">{{cite book|last=McArthur|first=Roshan|editor=R. McArthur & T. McArthur|title=Concise Oxford Companion to the English Language|year=2005|page=61|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280637-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcar}}, ''s.v.'' 'barbarism'</ref> ==Sanggunian== [[Kategorya:Etimolohiya]] 17kht11y4sk4j2wm5ykurf62bofev6l 2219270 2219269 2026-08-06T00:18:56Z JENSwilleat 159283 added [[Category:Morpolohiyang lingguwistika]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219270 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. ==Karaniwang mga hybrid== Ang mga karaniwang anyo ng pinaghalong salita sa [[Ingles]] ay pinaghalong [[Latin]] at [[Wikang Griyego|Griyego]]ng bahagi. Dahil maraming mga [[unlapi]] at [[hulapi]] sa Ingles ay Latin at Griyego ang pinagmulan, diretsahang maidaragdag ang unlapi o hulapi mula isang wika sa salitang Ingles na nagmula sa ibang wika, kaya nakagagawa ng pinaghalong salita.{{Citation needed|date=Agosto 2026}} Ang mga hybridismo ay dating isinaalang-alang bilang [[Barbarismo|barbarisms]].<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', ''s.v.'' 'barbarism', [https://www.oed.com/view/Entry/15389#:~:text=the%20mixing%20of%20foreign%20words%20or%20phrases%20in%20Latin%20or%20Greek definition 1a]</ref><ref name="McArthur">{{cite book|last=McArthur|first=Roshan|editor=R. McArthur & T. McArthur|title=Concise Oxford Companion to the English Language|year=2005|page=61|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280637-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcar}}, ''s.v.'' 'barbarism'</ref> ==Sanggunian== [[Kategorya:Etimolohiya]] [[Kategorya:Morpolohiyang lingguwistika]] ggf3olhghnokkulr8sdq62z63slcjsl 2219271 2219270 2026-08-06T00:22:53Z JENSwilleat 159283 added [[Category:Paglikha ng salita]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219271 wikitext text/x-wiki Ang '''pinaghalong salita''' o '''hybridism''' ay isang [[salita]] na hango [[Etimolohiya|sa pinagmulan]] mula nang hindi bababa sa dalawang wika. Ang mga ganitong salita ay maaaring ituring na isang uri ng wikang makaroniko. ==Karaniwang mga hybrid== Ang mga karaniwang anyo ng pinaghalong salita sa [[Ingles]] ay pinaghalong [[Latin]] at [[Wikang Griyego|Griyego]]ng bahagi. Dahil maraming mga [[unlapi]] at [[hulapi]] sa Ingles ay Latin at Griyego ang pinagmulan, diretsahang maidaragdag ang unlapi o hulapi mula isang wika sa salitang Ingles na nagmula sa ibang wika, kaya nakagagawa ng pinaghalong salita.{{Citation needed|date=Agosto 2026}} Ang mga hybridismo ay dating isinaalang-alang bilang [[Barbarismo|barbarisms]].<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', ''s.v.'' 'barbarism', [https://www.oed.com/view/Entry/15389#:~:text=the%20mixing%20of%20foreign%20words%20or%20phrases%20in%20Latin%20or%20Greek definition 1a]</ref><ref name="McArthur">{{cite book|last=McArthur|first=Roshan|editor=R. McArthur & T. McArthur|title=Concise Oxford Companion to the English Language|year=2005|page=61|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280637-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/conciseoxfordcom00mcar}}, ''s.v.'' 'barbarism'</ref> ==Sanggunian== [[Kategorya:Etimolohiya]] [[Kategorya:Morpolohiyang lingguwistika]] [[Kategorya:Paglikha ng salita]] 7akp2c1i0u70z9s7c2ludqb1lfv5esk 14 338987 2219273 2026-08-06T00:24:19Z JENSwilleat 159283 added [[Category:Etimolohiya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219273 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Etimolohiya]] 9k116ahux3esyf1na35k8dde8r88azb 2219275 2219273 2026-08-06T00:24:41Z JENSwilleat 159283 added [[Category:Morpolohiyang lingguwistika]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219275 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Etimolohiya]] [[Kategorya:Morpolohiyang lingguwistika]] t6c918wmejc5mbk6ccw9jp6qzu7xb6i 2219276 2219275 2026-08-06T00:25:00Z JENSwilleat 159283 added [[Category:Talasalitaan]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219276 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Etimolohiya]] [[Kategorya:Morpolohiyang lingguwistika]] [[Kategorya:Talasalitaan]] rpzfa8upfqz36mdq1ne17a0cmrt64px 2219277 2219276 2026-08-06T00:25:38Z JENSwilleat 159283 added [[Category:Mga salita]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219277 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Etimolohiya]] [[Kategorya:Morpolohiyang lingguwistika]] [[Kategorya:Talasalitaan]] [[Kategorya:Mga salita]] 7zma2esotxyrsv7vjvap5tn7oz2g5os 0 338988 2219289 2026-08-06T03:32:33Z Allyriana000 119761 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1294882335|Bo's Coffee]]" 2219289 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Bo's Coffee|type=Pribado|foundation={{start date and age|1996|6|28}} sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|founder=Steve Benitez|location=[[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|num_locations=200 (2026)|industry=[[Kapihan]]|products=[[Kape]]|revenue=|homepage={{URL|www.boscoffee.com}}}} [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_TOPS_Cebu_(2024-10-06).jpg|thumb|Tindahan ng Bo's Coffee sa TOPS Cebu.]] Ang '''Bo's Coffee''' ay isang Pilipinong pangkat ng [[kape]] at kapihan. Ito ay itinatag ni Steve Benitez noong 1996 sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas. Nagpapatakbo ng kabuuang 91 mga sangay sa buong Pilipinas ang kumpanya, kung saan humigit-kumulang 30 sa mga ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan ito nakabase.<ref group="‡">{{Cite web |title=Bo's Coffee Branches |url=http://boscoffee.com/branches/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081642/http://boscoffee.com/branches/ |archive-date=11 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref> Ang Bo's Coffee ay nagmula sa mga butil ng kape mula sa mga magsasaka mula sa [[Sagada|Sagada, Lalawigang Bulubundukin]], Bulkang Kitanglad sa [[Bukidnon]], [[Bulkang Matutum]] sa [[Tupi|Tupi, Timog Cotabato]], at [[Bundok Apo]].<ref group="‡">{{Cite web |title=Coffee Origins |url=http://boscoffee.com/coffee-origins/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205061103/http://boscoffee.com/coffee-origins/ |archive-date=5 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Angeline |date=29 Abril 2013 |title=Bo's Coffee: Support Delicious Local Philippine Coffee! |url=http://www.wheninmanila.com/bos-coffee-support-delicious-local-philippine-coffee/ |access-date=6 Agosto 2025 |publisher=[[When In Manila]] |language=en}}</ref> Hindi matagumpay na naitatag ang kapihan noong 1996. Pagkatapos ng panahon ng mababang benta, bumili si Benitez ng isang makina ng kape upang palawakin ang negosyo. Nagbenta si Benitez ng mga libreng patikim, na patuloy na nagpalaki ng negosyo at nanguna sa negosyo na magkaroon ng isa pang sangay. Ang tindahan ay may kabuuang 200 sangay nitong 2026, na may dalawa sa [[Emiratos Arabes Unidos]] at walo sa [[Qatar|Katar]].<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Ang negosyo ay may iba't-ibang produkto, tulad ng mga butil ng kape na nagmula sa iba't-ibang rehiyon sa Pilipinas, hanggang sa mga inuming may kaugnayan sa kape, bagama't mayroong ilang mga inuming hindi kape. Mayroon ding mga meryenda tulad ng keyk. Nagkaroon rin ng pakikipagsosyo ang negosyo sa Red Bull. Mayroon itong medyo positibong mga pagsusuri, kung saan pinagtutuunan-pansin ng mga manunuri ang hitsura ng kanilang tindahan at naiulat na kahusayan, kahit na may ilang mga suliranin na nabanggit, tulad ng mga insekto na nagpapabagal sa mga manggagawa. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan at simula === Ang ideya ng pagsisimula ng isang kapihan ay dumating kay Steve Benitez noong siya ay isang estudyante sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]]. Umiinom si Benitez ng kape upang manatiling gising habang nag-aaral. Noong 1992, nais ng kaniyang mga magulang na isara ang kanilang negosyong pag-aari ng pamilya, partikular na ang Ric's Barbeque na matatagpuan sa Ramos Street, Lungsod ng Cebu. Si Steve, ang bunso sa limang magkakapatid na Benitez, ang pumalit sa pamamahala ng negosyo ng pamilya at umalis sa Ateneo de Manila Law School.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Matapos dumalo sa iba't-ibang mga pantas-aral, nagpasya si Benitez na buksan ang Bo's Coffee sa Ayala Center Cebu noong Hunyo 1996. Dalawang buwan bago magbukas ang tindahan, umatras ang kaniyang mga kasosyo sa negosyo. Hindi naging matagumpay ang negosyo sa mga unang ilang buwan, na may pang-araw-araw na benta na 300 pesos ($5) hanggang 1,000 ($17), mas mababa sa upa na 10,000 pesos ($174).<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref> === Paglaganap at kasalukuyan === Binili ni Benitez ang kaniyang unang kapetera mula sa isang ''coffee show'' sa Singapura sa halagang 65,000 pesos ($1,130). Dala-dala niya ang makina sa kaniyang paglipad pabalik sa Cebu noong 1996 at nagsimula sa isang pamumuhunan na 100,000 piso ($1,739).<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cacho |first=Katlene O. |date=24 Hulyo 2018 |title=Finding purpose in business |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/business/finding-purpose-in-business |access-date=26 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Noong una, namigay si Benitez ng mga libreng patikím, dahil hindi pa pamilyar ang merkadong Cebuano sa kaniyang konsepto. Tumaas ang benta noong ikaanim na buwan at pagkatapos ay patuloy na tumaas, na nagbigay-daan sa kaniya upang magtayo ng isa pang kariton ng kape sa SM City Cebu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref><ref>{{Cite news |last=Pantaleon |first=Christine Emily L. |date=21 Marso 2013 |title=How Cebu entrepreneur set up coffee shop business |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/377271/how-cebu-entrepreneur-set-up-coffee-shop-business |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong Hunyo 2016, bilang paggunita sa ika-20 anibersaryo ng Bo's Coffee, lumikha ang tatak ng isang pagdiriwang na pinangalanang ''Coffeechella in Cebu''. Nanguna ang tindahan sa pagdaos ng kaganapan, kasama ang 25 pang ibang tindahan na lumahok, tulad ng Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, Theo & Philo, Tsaa Laya, Habi, at Loudbasstard. Isang eksibisyon ng sining ang iniladlad, kasama ang mga aralin sa pagpipinta ng kape.<ref>{{Cite news |last= |date=15 Hulyo 2016 |title=Bo's Coffee celebrates Philippine coffee with a festival in Cebu |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://cebudailynews.inquirer.net/97838/bos-coffee-celebrates-philippine-coffee-with-a-festival-in-cebu |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong 2018, nagpasya ang Navegar Fund na mamuhunan sa kumpanya upang tulungan ang mga magsasaka, isa sa mga misyon ng pondo na nakatuon sa Pilipinas.<ref name="shares-expansion-plan-cdi">{{Cite web |last= |date=5 Disyembre 2018 |title=Cebu-based Bo's Coffee shares expansion plans, tribute store, support for local coffee farmers |url=https://cebudailynews.inquirer.net/206744/cebu-based-bos-coffee-shares-expansion-plans-tribute-store-support-for-local-coffee-farmers |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Bukod sa mga pondo, namuhunan ang kumpanya sa mga mas bagong tatak tulad ng Theo at Philo Chocolates, Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, at Hope in a Bottle. <ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Noong 2019, naglabas ang Bo's Coffee ng isang bagong sistema ng pag-order na pinangalanang "BOTTY". Matatagpuan ang programa sa [[Messenger]], kung saan hahanapin ng mga user ang "Bo's Coffee Advance Ordering BOTTY" at susundin ang mga itinakdang tagubilin. Isinagawa ang programa sa isang tindahan at kumalat sa iba pang mga tindahan. <ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Queueless and, soon, cashless: Bo's Coffee elevates customer experience through BOTTY |url=https://mb.com.ph/2019/08/19/queueless-and-soon-cashless-bos-coffee-elevates-customer-experience-through-botty/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Habang tumitindi ang [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]], inilipat ng kumpanya ang kanilang mga ''order'' sa ''online''. Noong 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang digital na serbisyo na pinangalanang "Bo's Coffee Daily". Kasama sa iba pang mga pamamaraan ang paghahatid gamit ang Foodpanda, <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> GrabFood at GLife.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Local coffee chain intensifies Global Expansion |url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-standard/20230307/282011856571952 |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard}}</ref> Dahil sa pandemya, muling binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang mga tindahan na may karagdagang mga hakbang sa kaligtasan. Ipinatupad ang mga hakbang sa sanitasyon, kasama ang mga banig sa sanitasyon at isang awtomatikong ''dispenser'' ng kamay sa pasukan. Kasama sa mga tindahan ang mga pagsusuri sa temperatura. Nilinis ang mga [[air conditioner]] at bentilasyon, at kinakailangang magsuot ng takip sa mukha ang mga manggagawa.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Mayo 2020 |title=Bo's Coffee reopens with new sanitation and safety measures |url=https://manilastandard.net/?p=323239 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang ''Christmas Planner'' at isang kartang pamasko na naglalaman ng mga padron mula sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]. May mga elementong iginuhit ng kamay sa mga tarheta, na may mga disenyong hinabi na nakaimprenta sa kanilang mga tasa. Inilabas din ang iba pang mga inumin.<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2019 |title=Bo's Coffee Planner, Card now available |url=https://astig.ph/bos-coffee-card-planner/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Astig PH |language=en-US}}</ref> === Hinaharap === Noong 2024, plano ng Bo's Coffee na magbukas ng 35 lokasyon. Plano ng tindahan na magbukas ng 50 karagdagan lokasyon noong 2025. Dalawa pang lokasyon ang pinaplano sa Dubai at Katar.<ref>{{Cite web |date= |title=Bo's Coffee to open 85 stores by end-2025 – Asia Food Beverages |url=https://asiafoodbeverages.com/bos-coffee-to-open-85-stores-by-end-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Asia Food Beverages |language=en}}</ref> Nakikipag-usap na ang negosyo sa iba pang mga kasosyo, at dinadala rin ang negosyo sa [[Canada|Kanada]]<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee eyes 50 new outlets by 2025 |url=https://tfa.ph/2024/09/05/bos-coffee-eyes-50-new-outlets-by-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=TFA Commercial Realty |language=en-US}}</ref> bagama't hindi pa nakukumpirma ang petsa ng paglulunsad.<ref>{{Cite web |last=Mayol |first=Philip Andrew |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee set plans for Global Expansion with new franchised outlets abroad - CebuFinest |url=https://cebufinest.com/bos-coffee-set-plans-for-global-expansion-with-new-franchised-outlets-abroad/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Cebu Finest |language=en-US}}</ref> Tungkol sa pagpapalawak, sinabi ni Benitez: "Hindi kami lumalabas nang mag-isa, lagi kaming naghahanap ng katuwang."<ref>{{Cite web |last=Desiderio |first=Louella |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee to open 85 new stores |url=https://qa.philstar.com/business/2024/09/08/2383547/bos-coffee-open-85-new-stores |access-date=29 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Mga sangay == Tinatayang 200,000 katao ang pumupunta sa Bo's Coffee bawat taon. <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Ang ratio na 30:70 ay nasa pagitan ng mga tindahang pag-aari ng kumpanya at mga tindahang may prangkisa.<ref>{{Cite web |last=Campos |first=Othel V. |date=2024-09-04 |title=Bo's Coffee to open 50 new stores in 2025 |url=https://tacfarinas.com/business/314493008/bos-coffee-to-open-50-new-stores-in-2025.html |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> === Lokal === [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_SM_City_Cebu_(02-05-2023).jpg|left|thumb| Sangay ng Bo's Coffee sa SM City Cebu]] Noong 2026, ang tindahan ay may mahigit 200 sangay sa buong Pilipinas. Karamihan sa mga ito ay matatagpuan sa mga pangunahing lungsod.<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Malaking bilang ng mga sangay na ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan nakabase ang kumpanya.<ref>{{Cite web |last= |date=6 Disyembre 2018 |title=Bo's Coffee returns home to Cebu for 1st Tribute Store |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2018/12/06/203268/bos-coffee-returns-home-to-cebu-for-1st-tribute-store/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Business World Online |language=en-US}}</ref> Marami sa mga tindahan ay nasa loob ng mga mall, habang ang ilang mga pangunahing tindahan ay nasa labas ng mga mall.<ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Ang pinakamalaking sangay ay matatagpuan sa [[Marawi]], isang kapihan na may 250 upuan sa gitna ng lungsod. Ang kapihan ay may lawak na 882.56 metro kuwadrado, na may mga disenyong nagmula sa [[Sarimanok]], Malong, at bahay [[Torogan]].<ref>{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |date=1 Marso 2023 |title=Bo's Coffee opens biggest outlet in Marawi |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2023/03/01/2256059/bos-coffee-opens-biggest-outlet-marawi |access-date=6 Agosto 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Pandaigdigan === Binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang kauna-unahang pandaigdigan sangay sa [[Doha]], [[Qatar|Katar]], noong 25 Abril 2018. Nakipagtulungan ang kompanya sa Al Majed Grouping upang buksan ang sangay.<ref>{{Cite web |last=Tunay |first=Zeke |date=29 Abril 2019 |title=Bo's Coffee Qatar: Meeting Place for Homegrown Filipino Coffee |url=https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002005603/https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |archive-date=2 Oktubre 2023 |access-date=6 Agosto 2026 |website=Best Life Qatar}}</ref> Dalawa pang tindahan ang nagbukas noong 2024.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Enero 2024 |title=Bo's Coffee opens Old Airport, The Centre branches |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/28/01/2024/bos-coffee-opens-old-airport-the-centre-branches |access-date=6 Agosto 2026 |website=The Peninsula Qatar |language=en}}</ref> Walong tindahan ang kasalukuyang nasa Katar.<ref>{{Cite web |date=18 Pebrero 2020 |title=Bo's Coffee - Al Majed Group Holding |url=https://almajedgroup.me/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Al Majed Group |language=en-US}}</ref> Mayroon din silang limang sangay sa [[Emiratos Arabes Unidos]] kasama ang Al Mulla Business Group.<ref>{{Cite web |date=19 Hunyo 2023 |title=Bo's Coffee set to exceed 150 stores across the Philippines by the end of 2023 |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2023/June/Bo-s-Coffee-set-to-exceed-150-stores-across-the-Ph |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal}}</ref> Ang unang tindahan sa Emiratos Arabes Unidos ay binuksan noong Nobyembre 2022 sa BurJuman Mall sa [[Dubai]].<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Nobyembre 2022 |title=Bo's Coffee expands Middle East presence with UAE launch |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2022/November/Bo-s-Coffee-expands-Middle-East-presence-with-UAE |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal |language=en}}</ref> == Pagpapatalastas == Noong 1 Hulyo 2023, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Red Bull, kung saan lumikha sila ng dalawang inuming may Red Bull, na pinangalanang ''Sunset Orange Fizz'' at ''Golden Passion Bliss''. Pinagsama ng ''Sunset'' ''Orange Fizz'' ang Red Bull na may katas ng kahel at sarsa ng presa. Mas tropikal at mas maasim ang ''Gold Passion Bliss''. Natapos ang pakikipagsosyo noong 31 Agosto 31 sa parehong taon.<ref>{{Cite web |title=Red Bull, Bo's Coffee forge powerhouse partnership |url=https://astig.ph/red-bull-bos-coffee-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Astig PH |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Villareal |first=Melo |date=4 Hulyo 2023 |title=Red Bull and Bo's Coffee Shake Things Up with a Powerhouse Partnership |url=https://outoftownblog.com/red-bull-and-bos-coffee-shake-things-up-with-a-powerhouse-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Out of Town Blog |language=en-US}}</ref> Noong Hunyo 2024, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Lily’s Peanut Butter para sa kanilang kampanya para sa Buwan ng Kalayaan,<ref>{{Cite web |last= |date=11 Hunyo 2024 |title=Filipino heritage brand Bo’s Coffee brews exciting surprises for Independence Month |url=https://lifestyle.inquirer.net/497036/filipino-heritage-brand-bos-coffee-brews-exciting-surprises-for-independence-month/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> kung saan ang kanilang mga inumin mula sa seryeng ''Frozen Bliss'', ang ''Iced Peanut Butter Foam Latte'' at ''Peanut Butter Mocha Froccino'', ay itinatampok ang Lily’s Peanut Butter.<ref>{{Cite web |last= |date=11 Nobyembre 2024 |title=Bo’s Coffee aims to expand international store network |url=https://businessmirror.com.ph/2024/11/11/bos-coffee-aims-to-expand-international-store-network/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref> == Resepsyon == Inilarawan ng blog websayt na ''Coffeehan'' ang lugar na "irerekomenda sa sinumang mahilig sa masarap na kape". May ilang reklamo tungkol sa mga presyo, bagama't positibo naman ang iba. Idinagdag din ng blog na ang Bo's Coffee ay "gumagawa ng masarap na kape, na hindi naman isang pagsira sa pangalan ng kumpanya".<ref>{{Cite web |last=Gavan |first=Marjorie |date=14 Marso 2014 |title=Coffee Shop Review: Bo's Coffee, Philippines |url=https://www.coffeehan.com/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Coffeehan |language=en-US}}</ref> Inilarawan ng websayt sa paglalakbay na ''TripZilla'' ang Bo's Coffee bilang mayroong "mapayapang kapaligiran," at idinagdag na "hindi ka kailanman magkakamali sa Bo's". <ref>{{Cite web |date=13 Enero 2023 |title=15 Quiet Coffee Shops to Study in Metro Manila (With Free WiFi!) |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-shops-in-manila-with-free-wifi/8840 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Sa isa pang post, inilarawan ''ng TripZilla'' ang tindahan bilang isang "maaliwalas at kalmadong tindahan ng kape".<ref>{{Cite web |date=23 Abril 2021 |title=LIST: 50 Places to Order Beans & Brews for Delivery |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-delivery-pickup-manila/9637 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Isa pang positibong pagsusuri ang nagmula sa websayt na ''Laptop Friendly Cafe'', kung saan inilarawan ito bilang isang "payapang lugar para sa pagtakas, perpekto para sa pag-aaral at pakikisalamuha", at ang mga upuan ay lumilikha rin ng "tahimik na kapaligiran". May ilang reklamo tungkol sa mga lamok at mabagal na serbisyo. Nabanggit din sa pagsusuri ang "maayos na kapaligiran", "magiliw na mga kawani", "eleganteng panloob", at marami pang iba.<ref>{{Cite web |title=Laptop Friendly Cafe - Bo's Coffee, Cebu |url=https://laptopfriendlycafe.com/cafes/cebu/bos-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=Laptop Friendly Cafe |language=en}}</ref> Inilarawan ng ''SunStar'' ang kape na nagpapahiwatig ng "base ng [[Coffea arabica]] " ngunit may mas "kaaya-aya at malambing na timpla".<ref>{{Cite web |last= |date=16 Marso 2015 |title=Bo's Coffee – Best Coffee |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/bos-coffee-best-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Inilarawan ng blog websayt ''na BeingJellyBeans'' ang tindahan na "maraming gamit na espasyo para sa bawat okasyon". "Pagpasok mo pa lang sa loob, sasalubungin ka na ng mainit at nakakaengganyong panloob," dagdag ng blog. Tinapos ng blog websayt ang pagsusuri na may positibong mensahe, na nagsasabing "sa susunod na pagpunta mo sa [[Makati]], siguraduhin mong maranasan ito mismo".<ref>{{Cite web |last=Gel |first=Jose |date=9 Setyembre 2024 |title=A Space for Every Occasion: Bo's Coffee Glorietta 5 |url=https://beingjellybeans.com/2024/09/09/a-space-for-every-occasion-bos-coffee-glorietta-5/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Jellybeans in the City |language=en}}</ref> Isa pang blog websayt na ''Food in Space'' ang naglarawan sa kapihan bilang isang "eco-friendly cafe", kung saan ang loob ay may mga piyesa ng "kahoy, ladrilyo, at yantok".<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2023 |title=Bo's Coffee, Burjuman Centre, Dubai – United Arab Emirates |url=https://www.foodinspace.net/project/bos-coffee-burjuman-centre-dubai-united-arab-emirates/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Food In Space |language=en-US}}</ref> Bago pa man magbukas ang sangay sa [[Heneral Santos]], inilarawan ng lokal na websayt ng balita na ''Gensan News'' ang pagkain bilang "ang pinakamasarap at masasarap na keyk at kape mula sa kusina".<ref>{{Cite web |last=Manansala |first=Avel |date=25 Setyembre 2012 |title=Bo's Coffee opens this weekend @ SM City GenSan! |url=https://gensantos.com/bos-coffee-opens-this-weekend-sm-city-gensan/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=GenSan News Online |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://boscoffee.com Opisyal na website] [[Kategorya:Kapihan]] 37p6thmspuu9yfx7gn375uf76lzrexv 2219291 2219289 2026-08-06T03:34:49Z Allyriana000 119761 2219291 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Bo's Coffee|type=Pribado|foundation={{start date and age|1996|6|28}} sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|founder=Steve Benitez|location=[[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|num_locations=200 (2026)|industry=[[Kapihan]]|products=[[Kape]]|revenue=|homepage={{URL|www.boscoffee.com}}}} [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_TOPS_Cebu_(2024-10-06).jpg|thumb|Tindahan ng Bo's Coffee sa TOPS Cebu.]] Ang '''Bo's Coffee''' ay isang Pilipinong pangkat ng [[kape]] at kapihan. Ito ay itinatag ni Steve Benitez noong 1996 sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas. Nagpapatakbo ng kabuuang 91 mga sangay sa buong Pilipinas ang kumpanya, kung saan humigit-kumulang 30 sa mga ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan ito nakabase.<ref group="‡">{{Cite web |title=Bo's Coffee Branches |url=http://boscoffee.com/branches/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081642/http://boscoffee.com/branches/ |archive-date=11 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref> Ang Bo's Coffee ay nagmula sa mga butil ng kape mula sa mga magsasaka mula sa [[Sagada|Sagada, Lalawigang Bulubundukin]], Bulkang Kitanglad sa [[Bukidnon]], [[Bulkang Matutum]] sa [[Tupi|Tupi, Timog Cotabato]], at [[Bundok Apo]].<ref group="‡">{{Cite web |title=Coffee Origins |url=http://boscoffee.com/coffee-origins/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205061103/http://boscoffee.com/coffee-origins/ |archive-date=5 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Angeline |date=29 Abril 2013 |title=Bo's Coffee: Support Delicious Local Philippine Coffee! |url=http://www.wheninmanila.com/bos-coffee-support-delicious-local-philippine-coffee/ |access-date=6 Agosto 2025 |publisher=[[When In Manila]] |language=en}}</ref> Hindi matagumpay na naitatag ang kapihan noong 1996. Pagkatapos ng panahon ng mababang benta, bumili si Benitez ng isang makina ng kape upang palawakin ang negosyo. Nagbenta si Benitez ng mga libreng patikim, na patuloy na nagpalaki ng negosyo at nanguna sa negosyo na magkaroon ng isa pang sangay. Ang tindahan ay may kabuuang 200 sangay nitong 2026, na may dalawa sa [[Emiratos Arabes Unidos]] at walo sa [[Qatar|Katar]].<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Ang negosyo ay may iba't-ibang produkto, tulad ng mga butil ng kape na nagmula sa iba't-ibang rehiyon sa Pilipinas, hanggang sa mga inuming may kaugnayan sa kape, bagama't mayroong ilang mga inuming hindi kape. Mayroon ding mga meryenda tulad ng keyk. Nagkaroon rin ng pakikipagsosyo ang negosyo sa Red Bull. Mayroon itong medyo positibong mga pagsusuri, kung saan pinagtutuunan-pansin ng mga manunuri ang hitsura ng kanilang tindahan at naiulat na kahusayan, kahit na may ilang mga suliranin na nabanggit, tulad ng mga insekto na nagpapabagal sa mga manggagawa. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan at simula === Ang ideya ng pagsisimula ng isang kapihan ay dumating kay Steve Benitez noong siya ay isang estudyante sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]]. Umiinom si Benitez ng kape upang manatiling gising habang nag-aaral. Noong 1992, nais ng kaniyang mga magulang na isara ang kanilang negosyong pag-aari ng pamilya, partikular na ang Ric's Barbeque na matatagpuan sa Ramos Street, Lungsod ng Cebu. Si Steve, ang bunso sa limang magkakapatid na Benitez, ang pumalit sa pamamahala ng negosyo ng pamilya at umalis sa Ateneo de Manila Law School.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Matapos dumalo sa iba't-ibang mga pantas-aral, nagpasya si Benitez na buksan ang Bo's Coffee sa Ayala Center Cebu noong Hunyo 1996. Dalawang buwan bago magbukas ang tindahan, umatras ang kaniyang mga kasosyo sa negosyo. Hindi naging matagumpay ang negosyo sa mga unang ilang buwan, na may pang-araw-araw na benta na 300 pesos ($5) hanggang 1,000 ($17), mas mababa sa upa na 10,000 pesos ($174).<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref> === Paglaganap at kasalukuyan === Binili ni Benitez ang kaniyang unang kapetera mula sa isang ''coffee show'' sa Singapura sa halagang 65,000 pesos ($1,130). Dala-dala niya ang makina sa kaniyang paglipad pabalik sa Cebu noong 1996 at nagsimula sa isang pamumuhunan na 100,000 piso ($1,739).<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cacho |first=Katlene O. |date=24 Hulyo 2018 |title=Finding purpose in business |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/business/finding-purpose-in-business |access-date=26 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Noong una, namigay si Benitez ng mga libreng patikím, dahil hindi pa pamilyar ang merkadong Cebuano sa kaniyang konsepto. Tumaas ang benta noong ikaanim na buwan at pagkatapos ay patuloy na tumaas, na nagbigay-daan sa kaniya upang magtayo ng isa pang kariton ng kape sa SM City Cebu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref><ref>{{Cite news |last=Pantaleon |first=Christine Emily L. |date=21 Marso 2013 |title=How Cebu entrepreneur set up coffee shop business |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/377271/how-cebu-entrepreneur-set-up-coffee-shop-business |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong Hunyo 2016, bilang paggunita sa ika-20 anibersaryo ng Bo's Coffee, lumikha ang tatak ng isang pagdiriwang na pinangalanang ''Coffeechella in Cebu''. Nanguna ang tindahan sa pagdaos ng kaganapan, kasama ang 25 pang ibang tindahan na lumahok, tulad ng Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, Theo & Philo, Tsaa Laya, Habi, at Loudbasstard. Isang eksibisyon ng sining ang iniladlad, kasama ang mga aralin sa pagpipinta ng kape.<ref>{{Cite news |last= |date=15 Hulyo 2016 |title=Bo's Coffee celebrates Philippine coffee with a festival in Cebu |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://cebudailynews.inquirer.net/97838/bos-coffee-celebrates-philippine-coffee-with-a-festival-in-cebu |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong 2018, nagpasya ang Navegar Fund na mamuhunan sa kumpanya upang tulungan ang mga magsasaka, isa sa mga misyon ng pondo na nakatuon sa Pilipinas.<ref name="shares-expansion-plan-cdi">{{Cite web |last= |date=5 Disyembre 2018 |title=Cebu-based Bo's Coffee shares expansion plans, tribute store, support for local coffee farmers |url=https://cebudailynews.inquirer.net/206744/cebu-based-bos-coffee-shares-expansion-plans-tribute-store-support-for-local-coffee-farmers |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Bukod sa mga pondo, namuhunan ang kumpanya sa mga mas bagong tatak tulad ng Theo at Philo Chocolates, Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, at Hope in a Bottle. <ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Noong 2019, naglabas ang Bo's Coffee ng isang bagong sistema ng pag-order na pinangalanang "BOTTY". Matatagpuan ang programa sa [[Messenger]], kung saan hahanapin ng mga user ang "Bo's Coffee Advance Ordering BOTTY" at susundin ang mga itinakdang tagubilin. Isinagawa ang programa sa isang tindahan at kumalat sa iba pang mga tindahan. <ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Queueless and, soon, cashless: Bo's Coffee elevates customer experience through BOTTY |url=https://mb.com.ph/2019/08/19/queueless-and-soon-cashless-bos-coffee-elevates-customer-experience-through-botty/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Habang tumitindi ang [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]], inilipat ng kumpanya ang kanilang mga ''order'' sa ''online''. Noong 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang digital na serbisyo na pinangalanang "Bo's Coffee Daily". Kasama sa iba pang mga pamamaraan ang paghahatid gamit ang Foodpanda, <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> GrabFood at GLife.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Local coffee chain intensifies Global Expansion |url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-standard/20230307/282011856571952 |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard}}</ref> Dahil sa pandemya, muling binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang mga tindahan na may karagdagang mga hakbang sa kaligtasan. Ipinatupad ang mga hakbang sa sanitasyon, kasama ang mga banig sa sanitasyon at isang awtomatikong ''dispenser'' ng kamay sa pasukan. Kasama sa mga tindahan ang mga pagsusuri sa temperatura. Nilinis ang mga [[air conditioner]] at bentilasyon, at kinakailangang magsuot ng takip sa mukha ang mga manggagawa.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Mayo 2020 |title=Bo's Coffee reopens with new sanitation and safety measures |url=https://manilastandard.net/?p=323239 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang ''Christmas Planner'' at isang kartang pamasko na naglalaman ng mga padron mula sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]. May mga elementong iginuhit ng kamay sa mga tarheta, na may mga disenyong hinabi na nakaimprenta sa kanilang mga tasa. Inilabas din ang iba pang mga inumin.<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2019 |title=Bo's Coffee Planner, Card now available |url=https://astig.ph/bos-coffee-card-planner/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Astig PH |language=en-US}}</ref> === Hinaharap === Noong 2024, plano ng Bo's Coffee na magbukas ng 35 lokasyon. Plano ng tindahan na magbukas ng 50 karagdagan lokasyon noong 2025. Dalawa pang lokasyon ang pinaplano sa Dubai at Katar.<ref>{{Cite web |date= |title=Bo's Coffee to open 85 stores by end-2025 – Asia Food Beverages |url=https://asiafoodbeverages.com/bos-coffee-to-open-85-stores-by-end-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Asia Food Beverages |language=en}}</ref> Nakikipag-usap na ang negosyo sa iba pang mga kasosyo, at dinadala rin ang negosyo sa [[Canada|Kanada]]<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee eyes 50 new outlets by 2025 |url=https://tfa.ph/2024/09/05/bos-coffee-eyes-50-new-outlets-by-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=TFA Commercial Realty |language=en-US}}</ref> bagama't hindi pa nakukumpirma ang petsa ng paglulunsad.<ref>{{Cite web |last=Mayol |first=Philip Andrew |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee set plans for Global Expansion with new franchised outlets abroad - CebuFinest |url=https://cebufinest.com/bos-coffee-set-plans-for-global-expansion-with-new-franchised-outlets-abroad/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Cebu Finest |language=en-US}}</ref> Tungkol sa pagpapalawak, sinabi ni Benitez: "Hindi kami lumalabas nang mag-isa, lagi kaming naghahanap ng katuwang."<ref>{{Cite web |last=Desiderio |first=Louella |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee to open 85 new stores |url=https://qa.philstar.com/business/2024/09/08/2383547/bos-coffee-open-85-new-stores |access-date=29 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Mga sangay == Tinatayang 200,000 katao ang pumupunta sa Bo's Coffee bawat taon. <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Ang ratio na 30:70 ay nasa pagitan ng mga tindahang pag-aari ng kumpanya at mga tindahang may prangkisa.<ref>{{Cite web |last=Campos |first=Othel V. |date=2024-09-04 |title=Bo's Coffee to open 50 new stores in 2025 |url=https://tacfarinas.com/business/314493008/bos-coffee-to-open-50-new-stores-in-2025.html |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> === Lokal === [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_SM_City_Cebu_(02-05-2023).jpg|left|thumb| Sangay ng Bo's Coffee sa SM City Cebu]] Noong 2026, ang tindahan ay may mahigit 200 sangay sa buong Pilipinas. Karamihan sa mga ito ay matatagpuan sa mga pangunahing lungsod.<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Malaking bilang ng mga sangay na ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan nakabase ang kumpanya.<ref>{{Cite web |last= |date=6 Disyembre 2018 |title=Bo's Coffee returns home to Cebu for 1st Tribute Store |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2018/12/06/203268/bos-coffee-returns-home-to-cebu-for-1st-tribute-store/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Business World Online |language=en-US}}</ref> Marami sa mga tindahan ay nasa loob ng mga mall, habang ang ilang mga pangunahing tindahan ay nasa labas ng mga mall.<ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Ang pinakamalaking sangay ay matatagpuan sa [[Marawi]], isang kapihan na may 250 upuan sa gitna ng lungsod. Ang kapihan ay may lawak na 882.56 metro kuwadrado, na may mga disenyong nagmula sa [[Sarimanok]], Malong, at bahay [[Torogan]].<ref>{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |date=1 Marso 2023 |title=Bo's Coffee opens biggest outlet in Marawi |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2023/03/01/2256059/bos-coffee-opens-biggest-outlet-marawi |access-date=6 Agosto 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Pandaigdigan === Binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang kauna-unahang pandaigdigan sangay sa [[Doha]], [[Qatar|Katar]], noong 25 Abril 2018. Nakipagtulungan ang kompanya sa Al Majed Grouping upang buksan ang sangay.<ref>{{Cite web |last=Tunay |first=Zeke |date=29 Abril 2019 |title=Bo's Coffee Qatar: Meeting Place for Homegrown Filipino Coffee |url=https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002005603/https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |archive-date=2 Oktubre 2023 |access-date=6 Agosto 2026 |website=Best Life Qatar}}</ref> Dalawa pang tindahan ang nagbukas noong 2024.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Enero 2024 |title=Bo's Coffee opens Old Airport, The Centre branches |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/28/01/2024/bos-coffee-opens-old-airport-the-centre-branches |access-date=6 Agosto 2026 |website=The Peninsula Qatar |language=en}}</ref> Walong tindahan ang kasalukuyang nasa Katar.<ref>{{Cite web |date=18 Pebrero 2020 |title=Bo's Coffee - Al Majed Group Holding |url=https://almajedgroup.me/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Al Majed Group |language=en-US}}</ref> Mayroon din silang limang sangay sa [[Emiratos Arabes Unidos]] kasama ang Al Mulla Business Group.<ref>{{Cite web |date=19 Hunyo 2023 |title=Bo's Coffee set to exceed 150 stores across the Philippines by the end of 2023 |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2023/June/Bo-s-Coffee-set-to-exceed-150-stores-across-the-Ph |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal}}</ref> Ang unang tindahan sa Emiratos Arabes Unidos ay binuksan noong Nobyembre 2022 sa BurJuman Mall sa [[Dubai]].<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Nobyembre 2022 |title=Bo's Coffee expands Middle East presence with UAE launch |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2022/November/Bo-s-Coffee-expands-Middle-East-presence-with-UAE |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal |language=en}}</ref> == Pagpapatalastas == Noong 1 Hulyo 2023, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Red Bull, kung saan lumikha sila ng dalawang inuming may Red Bull, na pinangalanang ''Sunset Orange Fizz'' at ''Golden Passion Bliss''. Pinagsama ng ''Sunset'' ''Orange Fizz'' ang Red Bull na may katas ng kahel at sarsa ng presa. Mas tropikal at mas maasim ang ''Gold Passion Bliss''. Natapos ang pakikipagsosyo noong 31 Agosto 31 sa parehong taon.<ref>{{Cite web |title=Red Bull, Bo's Coffee forge powerhouse partnership |url=https://astig.ph/red-bull-bos-coffee-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Astig PH |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Villareal |first=Melo |date=4 Hulyo 2023 |title=Red Bull and Bo's Coffee Shake Things Up with a Powerhouse Partnership |url=https://outoftownblog.com/red-bull-and-bos-coffee-shake-things-up-with-a-powerhouse-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Out of Town Blog |language=en-US}}</ref> Noong Hunyo 2024, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Lily’s Peanut Butter para sa kanilang kampanya para sa Buwan ng Kalayaan,<ref>{{Cite web |last= |date=11 Hunyo 2024 |title=Filipino heritage brand Bo’s Coffee brews exciting surprises for Independence Month |url=https://lifestyle.inquirer.net/497036/filipino-heritage-brand-bos-coffee-brews-exciting-surprises-for-independence-month/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> kung saan ang kanilang mga inumin mula sa seryeng ''Frozen Bliss'', ang ''Iced Peanut Butter Foam Latte'' at ''Peanut Butter Mocha Froccino'', ay itinatampok ang Lily’s Peanut Butter.<ref>{{Cite web |last= |date=11 Nobyembre 2024 |title=Bo’s Coffee aims to expand international store network |url=https://businessmirror.com.ph/2024/11/11/bos-coffee-aims-to-expand-international-store-network/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref> == Resepsyon == Inilarawan ng blog websayt na ''Coffeehan'' ang lugar na "irerekomenda sa sinumang mahilig sa masarap na kape". May ilang reklamo tungkol sa mga presyo, bagama't positibo naman ang iba. Idinagdag din ng blog na ang Bo's Coffee ay "gumagawa ng masarap na kape, na hindi naman isang pagsira sa pangalan ng kumpanya".<ref>{{Cite web |last=Gavan |first=Marjorie |date=14 Marso 2014 |title=Coffee Shop Review: Bo's Coffee, Philippines |url=https://www.coffeehan.com/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Coffeehan |language=en-US}}</ref> Inilarawan ng websayt sa paglalakbay na ''TripZilla'' ang Bo's Coffee bilang mayroong "mapayapang kapaligiran," at idinagdag na "hindi ka kailanman magkakamali sa Bo's". <ref>{{Cite web |date=13 Enero 2023 |title=15 Quiet Coffee Shops to Study in Metro Manila (With Free WiFi!) |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-shops-in-manila-with-free-wifi/8840 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Sa isa pang post, inilarawan ''ng TripZilla'' ang tindahan bilang isang "maaliwalas at kalmadong tindahan ng kape".<ref>{{Cite web |date=23 Abril 2021 |title=LIST: 50 Places to Order Beans & Brews for Delivery |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-delivery-pickup-manila/9637 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Isa pang positibong pagsusuri ang nagmula sa websayt na ''Laptop Friendly Cafe'', kung saan inilarawan ito bilang isang "payapang lugar para sa pagtakas, perpekto para sa pag-aaral at pakikisalamuha", at ang mga upuan ay lumilikha rin ng "tahimik na kapaligiran". May ilang reklamo tungkol sa mga lamok at mabagal na serbisyo. Nabanggit din sa pagsusuri ang "maayos na kapaligiran", "magiliw na mga kawani", "eleganteng panloob", at marami pang iba.<ref>{{Cite web |title=Laptop Friendly Cafe - Bo's Coffee, Cebu |url=https://laptopfriendlycafe.com/cafes/cebu/bos-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=Laptop Friendly Cafe |language=en}}</ref> Inilarawan ng ''SunStar'' ang kape na nagpapahiwatig ng "base ng [[Coffea arabica]] " ngunit may mas "kaaya-aya at malambing na timpla".<ref>{{Cite web |last= |date=16 Marso 2015 |title=Bo's Coffee – Best Coffee |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/bos-coffee-best-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Inilarawan ng blog websayt ''na BeingJellyBeans'' ang tindahan na "maraming gamit na espasyo para sa bawat okasyon". "Pagpasok mo pa lang sa loob, sasalubungin ka na ng mainit at nakakaengganyong panloob," dagdag ng blog. Tinapos ng blog websayt ang pagsusuri na may positibong mensahe, na nagsasabing "sa susunod na pagpunta mo sa [[Makati]], siguraduhin mong maranasan ito mismo".<ref>{{Cite web |last=Gel |first=Jose |date=9 Setyembre 2024 |title=A Space for Every Occasion: Bo's Coffee Glorietta 5 |url=https://beingjellybeans.com/2024/09/09/a-space-for-every-occasion-bos-coffee-glorietta-5/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Jellybeans in the City |language=en}}</ref> Isa pang blog websayt na ''Food in Space'' ang naglarawan sa kapihan bilang isang "eco-friendly cafe", kung saan ang loob ay may mga piyesa ng "kahoy, ladrilyo, at yantok".<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2023 |title=Bo's Coffee, Burjuman Centre, Dubai – United Arab Emirates |url=https://www.foodinspace.net/project/bos-coffee-burjuman-centre-dubai-united-arab-emirates/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Food In Space |language=en-US}}</ref> Bago pa man magbukas ang sangay sa [[Heneral Santos]], inilarawan ng lokal na websayt ng balita na ''Gensan News'' ang pagkain bilang "ang pinakamasarap at masasarap na keyk at kape mula sa kusina".<ref>{{Cite web |last=Manansala |first=Avel |date=25 Setyembre 2012 |title=Bo's Coffee opens this weekend @ SM City GenSan! |url=https://gensantos.com/bos-coffee-opens-this-weekend-sm-city-gensan/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=GenSan News Online |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Primary sources references section}} == Panlabas na kawing == * [http://boscoffee.com Opisyal na website] [[Kategorya:Kapihan]] hmlyt9u6cvlv2r5odr88bhlwih6qe9s 2219292 2219291 2026-08-06T03:35:23Z Allyriana000 119761 2219292 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Bo's Coffee|type=Pribado|foundation={{start date and age|1996|6|28}} sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|founder=Steve Benitez|location=[[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|num_locations=200 (2026)|industry=[[Kapihan]]|products=[[Kape]]|revenue=|homepage={{URL|www.boscoffee.com}}}} [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_TOPS_Cebu_(2024-10-06).jpg|thumb|Tindahan ng Bo's Coffee sa TOPS Cebu.]] Ang '''Bo's Coffee''' ay isang Pilipinong pangkat ng [[kape]] at kapihan. Ito ay itinatag ni Steve Benitez noong 1996 sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas. Nagpapatakbo ng kabuuang 91 mga sangay sa buong Pilipinas ang kumpanya, kung saan humigit-kumulang 30 sa mga ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan ito nakabase.<ref>{{Cite web |title=Bo's Coffee Branches |url=http://boscoffee.com/branches/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081642/http://boscoffee.com/branches/ |archive-date=11 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref> Ang Bo's Coffee ay nagmula sa mga butil ng kape mula sa mga magsasaka mula sa [[Sagada|Sagada, Lalawigang Bulubundukin]], Bulkang Kitanglad sa [[Bukidnon]], [[Bulkang Matutum]] sa [[Tupi|Tupi, Timog Cotabato]], at [[Bundok Apo]].<ref>{{Cite web |title=Coffee Origins |url=http://boscoffee.com/coffee-origins/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205061103/http://boscoffee.com/coffee-origins/ |archive-date=5 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Angeline |date=29 Abril 2013 |title=Bo's Coffee: Support Delicious Local Philippine Coffee! |url=http://www.wheninmanila.com/bos-coffee-support-delicious-local-philippine-coffee/ |access-date=6 Agosto 2025 |publisher=[[When In Manila]] |language=en}}</ref> Hindi matagumpay na naitatag ang kapihan noong 1996. Pagkatapos ng panahon ng mababang benta, bumili si Benitez ng isang makina ng kape upang palawakin ang negosyo. Nagbenta si Benitez ng mga libreng patikim, na patuloy na nagpalaki ng negosyo at nanguna sa negosyo na magkaroon ng isa pang sangay. Ang tindahan ay may kabuuang 200 sangay nitong 2026, na may dalawa sa [[Emiratos Arabes Unidos]] at walo sa [[Qatar|Katar]].<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Ang negosyo ay may iba't-ibang produkto, tulad ng mga butil ng kape na nagmula sa iba't-ibang rehiyon sa Pilipinas, hanggang sa mga inuming may kaugnayan sa kape, bagama't mayroong ilang mga inuming hindi kape. Mayroon ding mga meryenda tulad ng keyk. Nagkaroon rin ng pakikipagsosyo ang negosyo sa Red Bull. Mayroon itong medyo positibong mga pagsusuri, kung saan pinagtutuunan-pansin ng mga manunuri ang hitsura ng kanilang tindahan at naiulat na kahusayan, kahit na may ilang mga suliranin na nabanggit, tulad ng mga insekto na nagpapabagal sa mga manggagawa. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan at simula === Ang ideya ng pagsisimula ng isang kapihan ay dumating kay Steve Benitez noong siya ay isang estudyante sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]]. Umiinom si Benitez ng kape upang manatiling gising habang nag-aaral. Noong 1992, nais ng kaniyang mga magulang na isara ang kanilang negosyong pag-aari ng pamilya, partikular na ang Ric's Barbeque na matatagpuan sa Ramos Street, Lungsod ng Cebu. Si Steve, ang bunso sa limang magkakapatid na Benitez, ang pumalit sa pamamahala ng negosyo ng pamilya at umalis sa Ateneo de Manila Law School.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Matapos dumalo sa iba't-ibang mga pantas-aral, nagpasya si Benitez na buksan ang Bo's Coffee sa Ayala Center Cebu noong Hunyo 1996. Dalawang buwan bago magbukas ang tindahan, umatras ang kaniyang mga kasosyo sa negosyo. Hindi naging matagumpay ang negosyo sa mga unang ilang buwan, na may pang-araw-araw na benta na 300 pesos ($5) hanggang 1,000 ($17), mas mababa sa upa na 10,000 pesos ($174).<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref> === Paglaganap at kasalukuyan === Binili ni Benitez ang kaniyang unang kapetera mula sa isang ''coffee show'' sa Singapura sa halagang 65,000 pesos ($1,130). Dala-dala niya ang makina sa kaniyang paglipad pabalik sa Cebu noong 1996 at nagsimula sa isang pamumuhunan na 100,000 piso ($1,739).<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cacho |first=Katlene O. |date=24 Hulyo 2018 |title=Finding purpose in business |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/business/finding-purpose-in-business |access-date=26 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Noong una, namigay si Benitez ng mga libreng patikím, dahil hindi pa pamilyar ang merkadong Cebuano sa kaniyang konsepto. Tumaas ang benta noong ikaanim na buwan at pagkatapos ay patuloy na tumaas, na nagbigay-daan sa kaniya upang magtayo ng isa pang kariton ng kape sa SM City Cebu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref><ref>{{Cite news |last=Pantaleon |first=Christine Emily L. |date=21 Marso 2013 |title=How Cebu entrepreneur set up coffee shop business |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/377271/how-cebu-entrepreneur-set-up-coffee-shop-business |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong Hunyo 2016, bilang paggunita sa ika-20 anibersaryo ng Bo's Coffee, lumikha ang tatak ng isang pagdiriwang na pinangalanang ''Coffeechella in Cebu''. Nanguna ang tindahan sa pagdaos ng kaganapan, kasama ang 25 pang ibang tindahan na lumahok, tulad ng Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, Theo & Philo, Tsaa Laya, Habi, at Loudbasstard. Isang eksibisyon ng sining ang iniladlad, kasama ang mga aralin sa pagpipinta ng kape.<ref>{{Cite news |last= |date=15 Hulyo 2016 |title=Bo's Coffee celebrates Philippine coffee with a festival in Cebu |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://cebudailynews.inquirer.net/97838/bos-coffee-celebrates-philippine-coffee-with-a-festival-in-cebu |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong 2018, nagpasya ang Navegar Fund na mamuhunan sa kumpanya upang tulungan ang mga magsasaka, isa sa mga misyon ng pondo na nakatuon sa Pilipinas.<ref name="shares-expansion-plan-cdi">{{Cite web |last= |date=5 Disyembre 2018 |title=Cebu-based Bo's Coffee shares expansion plans, tribute store, support for local coffee farmers |url=https://cebudailynews.inquirer.net/206744/cebu-based-bos-coffee-shares-expansion-plans-tribute-store-support-for-local-coffee-farmers |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Bukod sa mga pondo, namuhunan ang kumpanya sa mga mas bagong tatak tulad ng Theo at Philo Chocolates, Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, at Hope in a Bottle. <ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Noong 2019, naglabas ang Bo's Coffee ng isang bagong sistema ng pag-order na pinangalanang "BOTTY". Matatagpuan ang programa sa [[Messenger]], kung saan hahanapin ng mga user ang "Bo's Coffee Advance Ordering BOTTY" at susundin ang mga itinakdang tagubilin. Isinagawa ang programa sa isang tindahan at kumalat sa iba pang mga tindahan. <ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Queueless and, soon, cashless: Bo's Coffee elevates customer experience through BOTTY |url=https://mb.com.ph/2019/08/19/queueless-and-soon-cashless-bos-coffee-elevates-customer-experience-through-botty/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Habang tumitindi ang [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]], inilipat ng kumpanya ang kanilang mga ''order'' sa ''online''. Noong 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang digital na serbisyo na pinangalanang "Bo's Coffee Daily". Kasama sa iba pang mga pamamaraan ang paghahatid gamit ang Foodpanda, <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> GrabFood at GLife.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Local coffee chain intensifies Global Expansion |url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-standard/20230307/282011856571952 |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard}}</ref> Dahil sa pandemya, muling binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang mga tindahan na may karagdagang mga hakbang sa kaligtasan. Ipinatupad ang mga hakbang sa sanitasyon, kasama ang mga banig sa sanitasyon at isang awtomatikong ''dispenser'' ng kamay sa pasukan. Kasama sa mga tindahan ang mga pagsusuri sa temperatura. Nilinis ang mga [[air conditioner]] at bentilasyon, at kinakailangang magsuot ng takip sa mukha ang mga manggagawa.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Mayo 2020 |title=Bo's Coffee reopens with new sanitation and safety measures |url=https://manilastandard.net/?p=323239 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang ''Christmas Planner'' at isang kartang pamasko na naglalaman ng mga padron mula sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]. May mga elementong iginuhit ng kamay sa mga tarheta, na may mga disenyong hinabi na nakaimprenta sa kanilang mga tasa. Inilabas din ang iba pang mga inumin.<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2019 |title=Bo's Coffee Planner, Card now available |url=https://astig.ph/bos-coffee-card-planner/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Astig PH |language=en-US}}</ref> === Hinaharap === Noong 2024, plano ng Bo's Coffee na magbukas ng 35 lokasyon. Plano ng tindahan na magbukas ng 50 karagdagan lokasyon noong 2025. Dalawa pang lokasyon ang pinaplano sa Dubai at Katar.<ref>{{Cite web |date= |title=Bo's Coffee to open 85 stores by end-2025 – Asia Food Beverages |url=https://asiafoodbeverages.com/bos-coffee-to-open-85-stores-by-end-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Asia Food Beverages |language=en}}</ref> Nakikipag-usap na ang negosyo sa iba pang mga kasosyo, at dinadala rin ang negosyo sa [[Canada|Kanada]]<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee eyes 50 new outlets by 2025 |url=https://tfa.ph/2024/09/05/bos-coffee-eyes-50-new-outlets-by-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=TFA Commercial Realty |language=en-US}}</ref> bagama't hindi pa nakukumpirma ang petsa ng paglulunsad.<ref>{{Cite web |last=Mayol |first=Philip Andrew |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee set plans for Global Expansion with new franchised outlets abroad - CebuFinest |url=https://cebufinest.com/bos-coffee-set-plans-for-global-expansion-with-new-franchised-outlets-abroad/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Cebu Finest |language=en-US}}</ref> Tungkol sa pagpapalawak, sinabi ni Benitez: "Hindi kami lumalabas nang mag-isa, lagi kaming naghahanap ng katuwang."<ref>{{Cite web |last=Desiderio |first=Louella |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee to open 85 new stores |url=https://qa.philstar.com/business/2024/09/08/2383547/bos-coffee-open-85-new-stores |access-date=29 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Mga sangay == Tinatayang 200,000 katao ang pumupunta sa Bo's Coffee bawat taon. <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Ang ratio na 30:70 ay nasa pagitan ng mga tindahang pag-aari ng kumpanya at mga tindahang may prangkisa.<ref>{{Cite web |last=Campos |first=Othel V. |date=2024-09-04 |title=Bo's Coffee to open 50 new stores in 2025 |url=https://tacfarinas.com/business/314493008/bos-coffee-to-open-50-new-stores-in-2025.html |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> === Lokal === [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_SM_City_Cebu_(02-05-2023).jpg|left|thumb| Sangay ng Bo's Coffee sa SM City Cebu]] Noong 2026, ang tindahan ay may mahigit 200 sangay sa buong Pilipinas. Karamihan sa mga ito ay matatagpuan sa mga pangunahing lungsod.<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Malaking bilang ng mga sangay na ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan nakabase ang kumpanya.<ref>{{Cite web |last= |date=6 Disyembre 2018 |title=Bo's Coffee returns home to Cebu for 1st Tribute Store |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2018/12/06/203268/bos-coffee-returns-home-to-cebu-for-1st-tribute-store/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Business World Online |language=en-US}}</ref> Marami sa mga tindahan ay nasa loob ng mga mall, habang ang ilang mga pangunahing tindahan ay nasa labas ng mga mall.<ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Ang pinakamalaking sangay ay matatagpuan sa [[Marawi]], isang kapihan na may 250 upuan sa gitna ng lungsod. Ang kapihan ay may lawak na 882.56 metro kuwadrado, na may mga disenyong nagmula sa [[Sarimanok]], Malong, at bahay [[Torogan]].<ref>{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |date=1 Marso 2023 |title=Bo's Coffee opens biggest outlet in Marawi |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2023/03/01/2256059/bos-coffee-opens-biggest-outlet-marawi |access-date=6 Agosto 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Pandaigdigan === Binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang kauna-unahang pandaigdigan sangay sa [[Doha]], [[Qatar|Katar]], noong 25 Abril 2018. Nakipagtulungan ang kompanya sa Al Majed Grouping upang buksan ang sangay.<ref>{{Cite web |last=Tunay |first=Zeke |date=29 Abril 2019 |title=Bo's Coffee Qatar: Meeting Place for Homegrown Filipino Coffee |url=https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002005603/https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |archive-date=2 Oktubre 2023 |access-date=6 Agosto 2026 |website=Best Life Qatar}}</ref> Dalawa pang tindahan ang nagbukas noong 2024.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Enero 2024 |title=Bo's Coffee opens Old Airport, The Centre branches |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/28/01/2024/bos-coffee-opens-old-airport-the-centre-branches |access-date=6 Agosto 2026 |website=The Peninsula Qatar |language=en}}</ref> Walong tindahan ang kasalukuyang nasa Katar.<ref>{{Cite web |date=18 Pebrero 2020 |title=Bo's Coffee - Al Majed Group Holding |url=https://almajedgroup.me/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Al Majed Group |language=en-US}}</ref> Mayroon din silang limang sangay sa [[Emiratos Arabes Unidos]] kasama ang Al Mulla Business Group.<ref>{{Cite web |date=19 Hunyo 2023 |title=Bo's Coffee set to exceed 150 stores across the Philippines by the end of 2023 |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2023/June/Bo-s-Coffee-set-to-exceed-150-stores-across-the-Ph |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal}}</ref> Ang unang tindahan sa Emiratos Arabes Unidos ay binuksan noong Nobyembre 2022 sa BurJuman Mall sa [[Dubai]].<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Nobyembre 2022 |title=Bo's Coffee expands Middle East presence with UAE launch |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2022/November/Bo-s-Coffee-expands-Middle-East-presence-with-UAE |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal |language=en}}</ref> == Pagpapatalastas == Noong 1 Hulyo 2023, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Red Bull, kung saan lumikha sila ng dalawang inuming may Red Bull, na pinangalanang ''Sunset Orange Fizz'' at ''Golden Passion Bliss''. Pinagsama ng ''Sunset'' ''Orange Fizz'' ang Red Bull na may katas ng kahel at sarsa ng presa. Mas tropikal at mas maasim ang ''Gold Passion Bliss''. Natapos ang pakikipagsosyo noong 31 Agosto 31 sa parehong taon.<ref>{{Cite web |title=Red Bull, Bo's Coffee forge powerhouse partnership |url=https://astig.ph/red-bull-bos-coffee-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Astig PH |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Villareal |first=Melo |date=4 Hulyo 2023 |title=Red Bull and Bo's Coffee Shake Things Up with a Powerhouse Partnership |url=https://outoftownblog.com/red-bull-and-bos-coffee-shake-things-up-with-a-powerhouse-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Out of Town Blog |language=en-US}}</ref> Noong Hunyo 2024, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Lily’s Peanut Butter para sa kanilang kampanya para sa Buwan ng Kalayaan,<ref>{{Cite web |last= |date=11 Hunyo 2024 |title=Filipino heritage brand Bo’s Coffee brews exciting surprises for Independence Month |url=https://lifestyle.inquirer.net/497036/filipino-heritage-brand-bos-coffee-brews-exciting-surprises-for-independence-month/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> kung saan ang kanilang mga inumin mula sa seryeng ''Frozen Bliss'', ang ''Iced Peanut Butter Foam Latte'' at ''Peanut Butter Mocha Froccino'', ay itinatampok ang Lily’s Peanut Butter.<ref>{{Cite web |last= |date=11 Nobyembre 2024 |title=Bo’s Coffee aims to expand international store network |url=https://businessmirror.com.ph/2024/11/11/bos-coffee-aims-to-expand-international-store-network/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref> == Resepsyon == Inilarawan ng blog websayt na ''Coffeehan'' ang lugar na "irerekomenda sa sinumang mahilig sa masarap na kape". May ilang reklamo tungkol sa mga presyo, bagama't positibo naman ang iba. Idinagdag din ng blog na ang Bo's Coffee ay "gumagawa ng masarap na kape, na hindi naman isang pagsira sa pangalan ng kumpanya".<ref>{{Cite web |last=Gavan |first=Marjorie |date=14 Marso 2014 |title=Coffee Shop Review: Bo's Coffee, Philippines |url=https://www.coffeehan.com/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Coffeehan |language=en-US}}</ref> Inilarawan ng websayt sa paglalakbay na ''TripZilla'' ang Bo's Coffee bilang mayroong "mapayapang kapaligiran," at idinagdag na "hindi ka kailanman magkakamali sa Bo's". <ref>{{Cite web |date=13 Enero 2023 |title=15 Quiet Coffee Shops to Study in Metro Manila (With Free WiFi!) |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-shops-in-manila-with-free-wifi/8840 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Sa isa pang post, inilarawan ''ng TripZilla'' ang tindahan bilang isang "maaliwalas at kalmadong tindahan ng kape".<ref>{{Cite web |date=23 Abril 2021 |title=LIST: 50 Places to Order Beans & Brews for Delivery |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-delivery-pickup-manila/9637 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Isa pang positibong pagsusuri ang nagmula sa websayt na ''Laptop Friendly Cafe'', kung saan inilarawan ito bilang isang "payapang lugar para sa pagtakas, perpekto para sa pag-aaral at pakikisalamuha", at ang mga upuan ay lumilikha rin ng "tahimik na kapaligiran". May ilang reklamo tungkol sa mga lamok at mabagal na serbisyo. Nabanggit din sa pagsusuri ang "maayos na kapaligiran", "magiliw na mga kawani", "eleganteng panloob", at marami pang iba.<ref>{{Cite web |title=Laptop Friendly Cafe - Bo's Coffee, Cebu |url=https://laptopfriendlycafe.com/cafes/cebu/bos-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=Laptop Friendly Cafe |language=en}}</ref> Inilarawan ng ''SunStar'' ang kape na nagpapahiwatig ng "base ng [[Coffea arabica]] " ngunit may mas "kaaya-aya at malambing na timpla".<ref>{{Cite web |last= |date=16 Marso 2015 |title=Bo's Coffee – Best Coffee |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/bos-coffee-best-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Inilarawan ng blog websayt ''na BeingJellyBeans'' ang tindahan na "maraming gamit na espasyo para sa bawat okasyon". "Pagpasok mo pa lang sa loob, sasalubungin ka na ng mainit at nakakaengganyong panloob," dagdag ng blog. Tinapos ng blog websayt ang pagsusuri na may positibong mensahe, na nagsasabing "sa susunod na pagpunta mo sa [[Makati]], siguraduhin mong maranasan ito mismo".<ref>{{Cite web |last=Gel |first=Jose |date=9 Setyembre 2024 |title=A Space for Every Occasion: Bo's Coffee Glorietta 5 |url=https://beingjellybeans.com/2024/09/09/a-space-for-every-occasion-bos-coffee-glorietta-5/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Jellybeans in the City |language=en}}</ref> Isa pang blog websayt na ''Food in Space'' ang naglarawan sa kapihan bilang isang "eco-friendly cafe", kung saan ang loob ay may mga piyesa ng "kahoy, ladrilyo, at yantok".<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2023 |title=Bo's Coffee, Burjuman Centre, Dubai – United Arab Emirates |url=https://www.foodinspace.net/project/bos-coffee-burjuman-centre-dubai-united-arab-emirates/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Food In Space |language=en-US}}</ref> Bago pa man magbukas ang sangay sa [[Heneral Santos]], inilarawan ng lokal na websayt ng balita na ''Gensan News'' ang pagkain bilang "ang pinakamasarap at masasarap na keyk at kape mula sa kusina".<ref>{{Cite web |last=Manansala |first=Avel |date=25 Setyembre 2012 |title=Bo's Coffee opens this weekend @ SM City GenSan! |url=https://gensantos.com/bos-coffee-opens-this-weekend-sm-city-gensan/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=GenSan News Online |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://boscoffee.com Opisyal na website] [[Kategorya:Kapihan]] 2hvm0j2sa36dm95vog1gj75l16pzqzq 2219293 2219292 2026-08-06T03:36:45Z Allyriana000 119761 2219293 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Bo's Coffee|type=Pribado|foundation={{start date and age|1996|6|28}} sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|founder=Steve Benitez|location=[[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas|num_locations=200 (2026)|industry=[[Kapihan]]|products=[[Kape]]|revenue=|homepage={{URL|www.boscoffee.com}}|image_caption=Bo's Coffee sa SM Megamall}} [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_TOPS_Cebu_(2024-10-06).jpg|thumb|Tindahan ng Bo's Coffee sa TOPS Cebu.]] Ang '''Bo's Coffee''' ay isang Pilipinong pangkat ng [[kape]] at kapihan. Ito ay itinatag ni Steve Benitez noong 1996 sa [[Lungsod ng Cebu]], Pilipinas. Nagpapatakbo ng kabuuang 91 mga sangay sa buong Pilipinas ang kumpanya, kung saan humigit-kumulang 30 sa mga ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan ito nakabase.<ref>{{Cite web |title=Bo's Coffee Branches |url=http://boscoffee.com/branches/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081642/http://boscoffee.com/branches/ |archive-date=11 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref> Ang Bo's Coffee ay nagmula sa mga butil ng kape mula sa mga magsasaka mula sa [[Sagada|Sagada, Lalawigang Bulubundukin]], Bulkang Kitanglad sa [[Bukidnon]], [[Bulkang Matutum]] sa [[Tupi|Tupi, Timog Cotabato]], at [[Bundok Apo]].<ref>{{Cite web |title=Coffee Origins |url=http://boscoffee.com/coffee-origins/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205061103/http://boscoffee.com/coffee-origins/ |archive-date=5 Pebrero 2017 |access-date=6 Agosto 2025 |website=Bo's Coffee |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Angeline |date=29 Abril 2013 |title=Bo's Coffee: Support Delicious Local Philippine Coffee! |url=http://www.wheninmanila.com/bos-coffee-support-delicious-local-philippine-coffee/ |access-date=6 Agosto 2025 |publisher=[[When In Manila]] |language=en}}</ref> Hindi matagumpay na naitatag ang kapihan noong 1996. Pagkatapos ng panahon ng mababang benta, bumili si Benitez ng isang makina ng kape upang palawakin ang negosyo. Nagbenta si Benitez ng mga libreng patikim, na patuloy na nagpalaki ng negosyo at nanguna sa negosyo na magkaroon ng isa pang sangay. Ang tindahan ay may kabuuang 200 sangay nitong 2026, na may dalawa sa [[Emiratos Arabes Unidos]] at walo sa [[Qatar|Katar]].<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Ang negosyo ay may iba't-ibang produkto, tulad ng mga butil ng kape na nagmula sa iba't-ibang rehiyon sa Pilipinas, hanggang sa mga inuming may kaugnayan sa kape, bagama't mayroong ilang mga inuming hindi kape. Mayroon ding mga meryenda tulad ng keyk. Nagkaroon rin ng pakikipagsosyo ang negosyo sa Red Bull. Mayroon itong medyo positibong mga pagsusuri, kung saan pinagtutuunan-pansin ng mga manunuri ang hitsura ng kanilang tindahan at naiulat na kahusayan, kahit na may ilang mga suliranin na nabanggit, tulad ng mga insekto na nagpapabagal sa mga manggagawa. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan at simula === Ang ideya ng pagsisimula ng isang kapihan ay dumating kay Steve Benitez noong siya ay isang estudyante sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]]. Umiinom si Benitez ng kape upang manatiling gising habang nag-aaral. Noong 1992, nais ng kaniyang mga magulang na isara ang kanilang negosyong pag-aari ng pamilya, partikular na ang Ric's Barbeque na matatagpuan sa Ramos Street, Lungsod ng Cebu. Si Steve, ang bunso sa limang magkakapatid na Benitez, ang pumalit sa pamamahala ng negosyo ng pamilya at umalis sa Ateneo de Manila Law School.<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Matapos dumalo sa iba't-ibang mga pantas-aral, nagpasya si Benitez na buksan ang Bo's Coffee sa Ayala Center Cebu noong Hunyo 1996. Dalawang buwan bago magbukas ang tindahan, umatras ang kaniyang mga kasosyo sa negosyo. Hindi naging matagumpay ang negosyo sa mga unang ilang buwan, na may pang-araw-araw na benta na 300 pesos ($5) hanggang 1,000 ($17), mas mababa sa upa na 10,000 pesos ($174).<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref> === Paglaganap at kasalukuyan === Binili ni Benitez ang kaniyang unang kapetera mula sa isang ''coffee show'' sa Singapura sa halagang 65,000 pesos ($1,130). Dala-dala niya ang makina sa kaniyang paglipad pabalik sa Cebu noong 1996 at nagsimula sa isang pamumuhunan na 100,000 piso ($1,739).<ref name=":3">{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |title=Bo's Coffee brewing up a higher purpose |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2018/07/16/1834016/bos-coffee-brewing-higher-purpose |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cacho |first=Katlene O. |date=24 Hulyo 2018 |title=Finding purpose in business |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/business/finding-purpose-in-business |access-date=26 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Noong una, namigay si Benitez ng mga libreng patikím, dahil hindi pa pamilyar ang merkadong Cebuano sa kaniyang konsepto. Tumaas ang benta noong ikaanim na buwan at pagkatapos ay patuloy na tumaas, na nagbigay-daan sa kaniya upang magtayo ng isa pang kariton ng kape sa SM City Cebu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hunyo 2018 |title=Coffee, tea, or Bo's |url=https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724072919/https://jip.ph/coffee-tea-or-bos/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=JIP Portal}}</ref><ref>{{Cite news |last=Pantaleon |first=Christine Emily L. |date=21 Marso 2013 |title=How Cebu entrepreneur set up coffee shop business |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/377271/how-cebu-entrepreneur-set-up-coffee-shop-business |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong Hunyo 2016, bilang paggunita sa ika-20 anibersaryo ng Bo's Coffee, lumikha ang tatak ng isang pagdiriwang na pinangalanang ''Coffeechella in Cebu''. Nanguna ang tindahan sa pagdaos ng kaganapan, kasama ang 25 pang ibang tindahan na lumahok, tulad ng Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, Theo & Philo, Tsaa Laya, Habi, at Loudbasstard. Isang eksibisyon ng sining ang iniladlad, kasama ang mga aralin sa pagpipinta ng kape.<ref>{{Cite news |last= |date=15 Hulyo 2016 |title=Bo's Coffee celebrates Philippine coffee with a festival in Cebu |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://cebudailynews.inquirer.net/97838/bos-coffee-celebrates-philippine-coffee-with-a-festival-in-cebu |access-date=26 Hulyo 2026}}</ref> Noong 2018, nagpasya ang Navegar Fund na mamuhunan sa kumpanya upang tulungan ang mga magsasaka, isa sa mga misyon ng pondo na nakatuon sa Pilipinas.<ref name="shares-expansion-plan-cdi">{{Cite web |last= |date=5 Disyembre 2018 |title=Cebu-based Bo's Coffee shares expansion plans, tribute store, support for local coffee farmers |url=https://cebudailynews.inquirer.net/206744/cebu-based-bos-coffee-shares-expansion-plans-tribute-store-support-for-local-coffee-farmers |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Bukod sa mga pondo, namuhunan ang kumpanya sa mga mas bagong tatak tulad ng Theo at Philo Chocolates, Bayani Brew, Anthill Fabric Gallery, at Hope in a Bottle. <ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Noong 2019, naglabas ang Bo's Coffee ng isang bagong sistema ng pag-order na pinangalanang "BOTTY". Matatagpuan ang programa sa [[Messenger]], kung saan hahanapin ng mga user ang "Bo's Coffee Advance Ordering BOTTY" at susundin ang mga itinakdang tagubilin. Isinagawa ang programa sa isang tindahan at kumalat sa iba pang mga tindahan. <ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Queueless and, soon, cashless: Bo's Coffee elevates customer experience through BOTTY |url=https://mb.com.ph/2019/08/19/queueless-and-soon-cashless-bos-coffee-elevates-customer-experience-through-botty/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Habang tumitindi ang [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]], inilipat ng kumpanya ang kanilang mga ''order'' sa ''online''. Noong 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang digital na serbisyo na pinangalanang "Bo's Coffee Daily". Kasama sa iba pang mga pamamaraan ang paghahatid gamit ang Foodpanda, <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> GrabFood at GLife.<ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Local coffee chain intensifies Global Expansion |url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-standard/20230307/282011856571952 |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard}}</ref> Dahil sa pandemya, muling binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang mga tindahan na may karagdagang mga hakbang sa kaligtasan. Ipinatupad ang mga hakbang sa sanitasyon, kasama ang mga banig sa sanitasyon at isang awtomatikong ''dispenser'' ng kamay sa pasukan. Kasama sa mga tindahan ang mga pagsusuri sa temperatura. Nilinis ang mga [[air conditioner]] at bentilasyon, at kinakailangang magsuot ng takip sa mukha ang mga manggagawa.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Mayo 2020 |title=Bo's Coffee reopens with new sanitation and safety measures |url=https://manilastandard.net/?p=323239 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 2020, naglabas ang Bo's Coffee ng isang ''Christmas Planner'' at isang kartang pamasko na naglalaman ng mga padron mula sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]]. May mga elementong iginuhit ng kamay sa mga tarheta, na may mga disenyong hinabi na nakaimprenta sa kanilang mga tasa. Inilabas din ang iba pang mga inumin.<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2019 |title=Bo's Coffee Planner, Card now available |url=https://astig.ph/bos-coffee-card-planner/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Astig PH |language=en-US}}</ref> === Hinaharap === Noong 2024, plano ng Bo's Coffee na magbukas ng 35 lokasyon. Plano ng tindahan na magbukas ng 50 karagdagan lokasyon noong 2025. Dalawa pang lokasyon ang pinaplano sa Dubai at Katar.<ref>{{Cite web |date= |title=Bo's Coffee to open 85 stores by end-2025 – Asia Food Beverages |url=https://asiafoodbeverages.com/bos-coffee-to-open-85-stores-by-end-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Asia Food Beverages |language=en}}</ref> Nakikipag-usap na ang negosyo sa iba pang mga kasosyo, at dinadala rin ang negosyo sa [[Canada|Kanada]]<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee eyes 50 new outlets by 2025 |url=https://tfa.ph/2024/09/05/bos-coffee-eyes-50-new-outlets-by-2025/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=TFA Commercial Realty |language=en-US}}</ref> bagama't hindi pa nakukumpirma ang petsa ng paglulunsad.<ref>{{Cite web |last=Mayol |first=Philip Andrew |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee set plans for Global Expansion with new franchised outlets abroad - CebuFinest |url=https://cebufinest.com/bos-coffee-set-plans-for-global-expansion-with-new-franchised-outlets-abroad/ |access-date=29 Hulyo 2026 |website=Cebu Finest |language=en-US}}</ref> Tungkol sa pagpapalawak, sinabi ni Benitez: "Hindi kami lumalabas nang mag-isa, lagi kaming naghahanap ng katuwang."<ref>{{Cite web |last=Desiderio |first=Louella |date=8 Setyembre 2024 |title=Bo's Coffee to open 85 new stores |url=https://qa.philstar.com/business/2024/09/08/2383547/bos-coffee-open-85-new-stores |access-date=29 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Mga sangay == Tinatayang 200,000 katao ang pumupunta sa Bo's Coffee bawat taon. <ref name=":2">{{Cite web |last= |date=12 Agosto 2021 |title=Bo's Coffee leads Filipinos forward |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/borsquos-coffee-leads-filipinos-forward |access-date=28 Hulyo 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Ang ratio na 30:70 ay nasa pagitan ng mga tindahang pag-aari ng kumpanya at mga tindahang may prangkisa.<ref>{{Cite web |last=Campos |first=Othel V. |date=2024-09-04 |title=Bo's Coffee to open 50 new stores in 2025 |url=https://tacfarinas.com/business/314493008/bos-coffee-to-open-50-new-stores-in-2025.html |access-date=2024-10-20 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> === Lokal === [[Talaksan:Bo's_Coffee_at_SM_City_Cebu_(02-05-2023).jpg|left|thumb| Sangay ng Bo's Coffee sa SM City Cebu]] Noong 2026, ang tindahan ay may mahigit 200 sangay sa buong Pilipinas. Karamihan sa mga ito ay matatagpuan sa mga pangunahing lungsod.<ref>{{Cite web |last=Comision |first=Irene J. |date=5 Mayo 2026 |title=Bo's Coffee Opens 200th Store in Cebu at CDM |url=https://cebudailynews.inquirer.net/724513/bos-coffee-opens-200th-store-in-cebu-at-cdm |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> Malaking bilang ng mga sangay na ito ay matatagpuan sa [[Kalakhang Cebu]], kung saan nakabase ang kumpanya.<ref>{{Cite web |last= |date=6 Disyembre 2018 |title=Bo's Coffee returns home to Cebu for 1st Tribute Store |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2018/12/06/203268/bos-coffee-returns-home-to-cebu-for-1st-tribute-store/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Business World Online |language=en-US}}</ref> Marami sa mga tindahan ay nasa loob ng mga mall, habang ang ilang mga pangunahing tindahan ay nasa labas ng mga mall.<ref name=":1">{{Cite web |date=25 Hulyo 2023 |title=Bo's Coffee And Its Inspiring Success Story In Cebu |url=https://cebuinsights.com/food/cafe/bos-coffee-success-story-cebu/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Insight Cebu |language=en-US}}</ref> Ang pinakamalaking sangay ay matatagpuan sa [[Marawi]], isang kapihan na may 250 upuan sa gitna ng lungsod. Ang kapihan ay may lawak na 882.56 metro kuwadrado, na may mga disenyong nagmula sa [[Sarimanok]], Malong, at bahay [[Torogan]].<ref>{{Cite web |last=Dagooc |first=Ehda M. |date=1 Marso 2023 |title=Bo's Coffee opens biggest outlet in Marawi |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-business/2023/03/01/2256059/bos-coffee-opens-biggest-outlet-marawi |access-date=6 Agosto 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Pandaigdigan === Binuksan ng Bo's Coffee ang kanilang kauna-unahang pandaigdigan sangay sa [[Doha]], [[Qatar|Katar]], noong 25 Abril 2018. Nakipagtulungan ang kompanya sa Al Majed Grouping upang buksan ang sangay.<ref>{{Cite web |last=Tunay |first=Zeke |date=29 Abril 2019 |title=Bo's Coffee Qatar: Meeting Place for Homegrown Filipino Coffee |url=https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002005603/https://bestlifeqatar.com/2019/04/29/bos-coffee-qatar-meeting-place-for-homegrown-filipino-coffee/ |archive-date=2 Oktubre 2023 |access-date=6 Agosto 2026 |website=Best Life Qatar}}</ref> Dalawa pang tindahan ang nagbukas noong 2024.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Enero 2024 |title=Bo's Coffee opens Old Airport, The Centre branches |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/28/01/2024/bos-coffee-opens-old-airport-the-centre-branches |access-date=6 Agosto 2026 |website=The Peninsula Qatar |language=en}}</ref> Walong tindahan ang kasalukuyang nasa Katar.<ref>{{Cite web |date=18 Pebrero 2020 |title=Bo's Coffee - Al Majed Group Holding |url=https://almajedgroup.me/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Al Majed Group |language=en-US}}</ref> Mayroon din silang limang sangay sa [[Emiratos Arabes Unidos]] kasama ang Al Mulla Business Group.<ref>{{Cite web |date=19 Hunyo 2023 |title=Bo's Coffee set to exceed 150 stores across the Philippines by the end of 2023 |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2023/June/Bo-s-Coffee-set-to-exceed-150-stores-across-the-Ph |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal}}</ref> Ang unang tindahan sa Emiratos Arabes Unidos ay binuksan noong Nobyembre 2022 sa BurJuman Mall sa [[Dubai]].<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Nobyembre 2022 |title=Bo's Coffee expands Middle East presence with UAE launch |url=https://www.worldcoffeeportal.com/Latest/News/2022/November/Bo-s-Coffee-expands-Middle-East-presence-with-UAE |access-date=6 Agosto 2026 |website=World Coffee Portal |language=en}}</ref> == Pagpapatalastas == Noong 1 Hulyo 2023, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Red Bull, kung saan lumikha sila ng dalawang inuming may Red Bull, na pinangalanang ''Sunset Orange Fizz'' at ''Golden Passion Bliss''. Pinagsama ng ''Sunset'' ''Orange Fizz'' ang Red Bull na may katas ng kahel at sarsa ng presa. Mas tropikal at mas maasim ang ''Gold Passion Bliss''. Natapos ang pakikipagsosyo noong 31 Agosto 31 sa parehong taon.<ref>{{Cite web |title=Red Bull, Bo's Coffee forge powerhouse partnership |url=https://astig.ph/red-bull-bos-coffee-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Astig PH |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Villareal |first=Melo |date=4 Hulyo 2023 |title=Red Bull and Bo's Coffee Shake Things Up with a Powerhouse Partnership |url=https://outoftownblog.com/red-bull-and-bos-coffee-shake-things-up-with-a-powerhouse-partnership/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Out of Town Blog |language=en-US}}</ref> Noong Hunyo 2024, nakipagsosyo ang Bo's Coffee sa Lily’s Peanut Butter para sa kanilang kampanya para sa Buwan ng Kalayaan,<ref>{{Cite web |last= |date=11 Hunyo 2024 |title=Filipino heritage brand Bo’s Coffee brews exciting surprises for Independence Month |url=https://lifestyle.inquirer.net/497036/filipino-heritage-brand-bos-coffee-brews-exciting-surprises-for-independence-month/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> kung saan ang kanilang mga inumin mula sa seryeng ''Frozen Bliss'', ang ''Iced Peanut Butter Foam Latte'' at ''Peanut Butter Mocha Froccino'', ay itinatampok ang Lily’s Peanut Butter.<ref>{{Cite web |last= |date=11 Nobyembre 2024 |title=Bo’s Coffee aims to expand international store network |url=https://businessmirror.com.ph/2024/11/11/bos-coffee-aims-to-expand-international-store-network/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref> == Resepsyon == Inilarawan ng blog websayt na ''Coffeehan'' ang lugar na "irerekomenda sa sinumang mahilig sa masarap na kape". May ilang reklamo tungkol sa mga presyo, bagama't positibo naman ang iba. Idinagdag din ng blog na ang Bo's Coffee ay "gumagawa ng masarap na kape, na hindi naman isang pagsira sa pangalan ng kumpanya".<ref>{{Cite web |last=Gavan |first=Marjorie |date=14 Marso 2014 |title=Coffee Shop Review: Bo's Coffee, Philippines |url=https://www.coffeehan.com/bos-coffee/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Coffeehan |language=en-US}}</ref> Inilarawan ng websayt sa paglalakbay na ''TripZilla'' ang Bo's Coffee bilang mayroong "mapayapang kapaligiran," at idinagdag na "hindi ka kailanman magkakamali sa Bo's". <ref>{{Cite web |date=13 Enero 2023 |title=15 Quiet Coffee Shops to Study in Metro Manila (With Free WiFi!) |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-shops-in-manila-with-free-wifi/8840 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Sa isa pang post, inilarawan ''ng TripZilla'' ang tindahan bilang isang "maaliwalas at kalmadong tindahan ng kape".<ref>{{Cite web |date=23 Abril 2021 |title=LIST: 50 Places to Order Beans & Brews for Delivery |url=https://www.tripzilla.ph/coffee-delivery-pickup-manila/9637 |access-date=6 Agosto 2026 |website=TripZilla Philippines |language=en-PH}}</ref> Isa pang positibong pagsusuri ang nagmula sa websayt na ''Laptop Friendly Cafe'', kung saan inilarawan ito bilang isang "payapang lugar para sa pagtakas, perpekto para sa pag-aaral at pakikisalamuha", at ang mga upuan ay lumilikha rin ng "tahimik na kapaligiran". May ilang reklamo tungkol sa mga lamok at mabagal na serbisyo. Nabanggit din sa pagsusuri ang "maayos na kapaligiran", "magiliw na mga kawani", "eleganteng panloob", at marami pang iba.<ref>{{Cite web |title=Laptop Friendly Cafe - Bo's Coffee, Cebu |url=https://laptopfriendlycafe.com/cafes/cebu/bos-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=Laptop Friendly Cafe |language=en}}</ref> Inilarawan ng ''SunStar'' ang kape na nagpapahiwatig ng "base ng [[Coffea arabica]] " ngunit may mas "kaaya-aya at malambing na timpla".<ref>{{Cite web |last= |date=16 Marso 2015 |title=Bo's Coffee – Best Coffee |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/bos-coffee-best-coffee |access-date=6 Agosto 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Inilarawan ng blog websayt ''na BeingJellyBeans'' ang tindahan na "maraming gamit na espasyo para sa bawat okasyon". "Pagpasok mo pa lang sa loob, sasalubungin ka na ng mainit at nakakaengganyong panloob," dagdag ng blog. Tinapos ng blog websayt ang pagsusuri na may positibong mensahe, na nagsasabing "sa susunod na pagpunta mo sa [[Makati]], siguraduhin mong maranasan ito mismo".<ref>{{Cite web |last=Gel |first=Jose |date=9 Setyembre 2024 |title=A Space for Every Occasion: Bo's Coffee Glorietta 5 |url=https://beingjellybeans.com/2024/09/09/a-space-for-every-occasion-bos-coffee-glorietta-5/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Jellybeans in the City |language=en}}</ref> Isa pang blog websayt na ''Food in Space'' ang naglarawan sa kapihan bilang isang "eco-friendly cafe", kung saan ang loob ay may mga piyesa ng "kahoy, ladrilyo, at yantok".<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2023 |title=Bo's Coffee, Burjuman Centre, Dubai – United Arab Emirates |url=https://www.foodinspace.net/project/bos-coffee-burjuman-centre-dubai-united-arab-emirates/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=Food In Space |language=en-US}}</ref> Bago pa man magbukas ang sangay sa [[Heneral Santos]], inilarawan ng lokal na websayt ng balita na ''Gensan News'' ang pagkain bilang "ang pinakamasarap at masasarap na keyk at kape mula sa kusina".<ref>{{Cite web |last=Manansala |first=Avel |date=25 Setyembre 2012 |title=Bo's Coffee opens this weekend @ SM City GenSan! |url=https://gensantos.com/bos-coffee-opens-this-weekend-sm-city-gensan/ |access-date=6 Agosto 2026 |website=GenSan News Online |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://boscoffee.com Opisyal na website] [[Kategorya:Kapihan]] qwtpq7vhsc5oz0jjl6hiueu3k4ms5q9 0 338989 2219296 2026-08-06T04:19:10Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Sining Kristiyano. (New article about Christian Art.) 2219296 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|thumb|[[Huling Hapunan|''Ang Huling Hapunan'']], pininta ni [[Leonardo da Vinci]].|235x235px]] Ang sining Kristiyano ay isang uri ng [[sining]] na may kaugnayan sa [[Kristiyanismo]].<ref>{{Cite web |last=Ouweneel-Tóth |first=Anikó |date=2017-12-17 |title=What is Christian Art |url=https://www.artway.eu/posts/what-is-christian-art |access-date=2026-08-06 |website=ArtWay |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Early Christian art |url=https://www.ebsco.com/research-starters/arts-and-entertainment/early-christian-art |access-date=2026-08-06 |website=EBSCO |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-08-05 |title=Christianity - Art, Iconography, Religion |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity/Art-and-iconography |access-date=2026-08-06 |website=Britannica |language=en}}</ref> Ito ay isang sagradong akda na gumagamit ng mga tema, paksa, at simbolo mula sa pananampalatayang Kristiyano.<ref>{{Cite web |last=McKillop |first=Iain |title=Christian Art? |url=https://www.stmarkssheffield.co.uk/Articles/664648/Christian_Art.aspx |access-date=2026-08-06 |website=St Mark's Sheffield |language=en}}</ref> Kabilang dito ang mga ipinintang larawan at [[Lilok|eskultura]] na nagpapakita ng buhay ni [[Hesus]], mga kuwento mula sa [[Bibliya]], at mga pigura ng mga [[santo]].<ref>{{Cite web |title=What is Christian Art? |url=https://indianartideas.in/art-glossary/c/what-is-christian-art |access-date=2026-08-06 |website=indianartideas.in |language=en}}</ref><ref name=":0" /> == Tignan din == * [[Sining ng Pilipinas]] * [[Estatwa]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Stub}} [[Kategorya:Sining]] ju908ny1b2nq814iugq30bmp3sbkgx3 2219318 2219296 2026-08-06T05:51:09Z Lolbet101 163542 /* Tignan din */ 2219318 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|thumb|[[Huling Hapunan|''Ang Huling Hapunan'']], pininta ni [[Leonardo da Vinci]].|235x235px]] Ang sining Kristiyano ay isang uri ng [[sining]] na may kaugnayan sa [[Kristiyanismo]].<ref>{{Cite web |last=Ouweneel-Tóth |first=Anikó |date=2017-12-17 |title=What is Christian Art |url=https://www.artway.eu/posts/what-is-christian-art |access-date=2026-08-06 |website=ArtWay |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Early Christian art |url=https://www.ebsco.com/research-starters/arts-and-entertainment/early-christian-art |access-date=2026-08-06 |website=EBSCO |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-08-05 |title=Christianity - Art, Iconography, Religion |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity/Art-and-iconography |access-date=2026-08-06 |website=Britannica |language=en}}</ref> Ito ay isang sagradong akda na gumagamit ng mga tema, paksa, at simbolo mula sa pananampalatayang Kristiyano.<ref>{{Cite web |last=McKillop |first=Iain |title=Christian Art? |url=https://www.stmarkssheffield.co.uk/Articles/664648/Christian_Art.aspx |access-date=2026-08-06 |website=St Mark's Sheffield |language=en}}</ref> Kabilang dito ang mga ipinintang larawan at [[Lilok|eskultura]] na nagpapakita ng buhay ni [[Hesus]], mga kuwento mula sa [[Bibliya]], at mga pigura ng mga [[santo]].<ref>{{Cite web |title=What is Christian Art? |url=https://indianartideas.in/art-glossary/c/what-is-christian-art |access-date=2026-08-06 |website=indianartideas.in |language=en}}</ref><ref name=":0" /> == Tingnan din == * [[Sining ng Pilipinas]] * [[Estatwa]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Stub}} [[Kategorya:Sining]] dlsybps2pbgnki3wxa6ioz557oid1kt 0 338990 2219337 2026-08-06T06:29:51Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Paskong pang-ilaw. (New article about Christmas lights.) 2219337 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Christmas lights, but not forgetting what it's all about - geograph.org.uk - 631415.jpg|thumb|245x245px|Isang larawan na nagpapakita ng maramihang Paskong pang-ilaw.]] Ang Paskong pang-ilaw (Ingles: ''Christmas lights'') ay mga ilaw na kadalasang ginagamit bilang [[Palamuting pamasko|dekorasyon]] sa pagdiriwang ng [[Pasko]].<ref>{{Cite web |date=2026-06-29 |title=Christmas Lights {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/christmas-lights |access-date=2026-08-06 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=What Are Christmas Lights Displays and Why They Matter |url=https://www.elfbros.com/what-are-christmas-lights-displays/ |access-date=2026-08-06 |website=Elf Bros Christmas Lighting |language=en-US}}</ref> Nagdadala ang mga ito ng maligayang liwanag sa mga panloob at panlabas na lugar.<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-23 |title=The Story Behind Christmas Lights: A Timeless Glow |url=https://applychristmaslights.com/story-behind-christmas-lights/ |access-date=2026-08-06 |website=applychristmaslights.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=TRENDING SCIENCE: The science of why holiday lights bring us joy |url=https://cordis.europa.eu/article/id/428718-trending-science-the-science-of-why-holiday-lights-bring-us-joy |access-date=2026-08-06 |website=CORDIS {{!}} European Commission |language=en}}</ref> Noong Disyembre 1882, naimbento ang unang paskong pang-ilaw gawa ni [[Edward H. Johnson]], ang kasamahan ng imbentor na si [[Thomas Edison]]. Buong ipinagmamalaki niyang ipinakita ang kanyang [[punong Pampasko]], na kinabitan ng kamay ng 80 pula, puti, at asul na [[bumbilya]] na kasinlaki ng [[nogales]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Who invented electric Christmas lights? |url=https://www.loc.gov/item/who-invented-electric-christmas-lights/ |access-date=2026-08-06 |website=Library of Congress}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dean |first=Kerri |date=2015-12-10 |title=Student Research: The History of Christmas Lights |url=https://www.cgu.edu/news/2015/12/history-of-christmas-lights |access-date=2026-08-06 |website=Claremont Graduate University |language=en-US}}</ref> == Tingnan din == * [[Awiting Pamasko]] * [[Pasko sa Pilipinas]] * [[Parol]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Stub}} [[Kategorya:Pasko]] [[Kategorya:Mga palamuting pamasko]] sj1z97qcrar0lr1io5cwyf1wjqjofwt 2219340 2219337 2026-08-06T06:38:05Z Lolbet101 163542 2219340 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Christmas lights, but not forgetting what it's all about - geograph.org.uk - 631415.jpg|thumb|245x245px|Isang larawan na nagpapakita ng maramihang Paskong pang-ilaw.]] Ang Paskong pang-ilaw ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Christmas lights'') ay mga ilaw na kadalasang ginagamit bilang [[Palamuting pamasko|dekorasyon]] sa pagdiriwang ng [[Pasko]].<ref>{{Cite web |date=2026-06-29 |title=Christmas Lights {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/christmas-lights |access-date=2026-08-06 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=What Are Christmas Lights Displays and Why They Matter |url=https://www.elfbros.com/what-are-christmas-lights-displays/ |access-date=2026-08-06 |website=Elf Bros Christmas Lighting |language=en-US}}</ref> Nagdadala ang mga ito ng maligayang liwanag sa mga panloob at panlabas na lugar.<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-23 |title=The Story Behind Christmas Lights: A Timeless Glow |url=https://applychristmaslights.com/story-behind-christmas-lights/ |access-date=2026-08-06 |website=applychristmaslights.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=TRENDING SCIENCE: The science of why holiday lights bring us joy |url=https://cordis.europa.eu/article/id/428718-trending-science-the-science-of-why-holiday-lights-bring-us-joy |access-date=2026-08-06 |website=CORDIS {{!}} European Commission |language=en}}</ref> Noong Disyembre 1882, naimbento ang unang paskong pang-ilaw na ginawa ni [[Edward H. Johnson]], ang kasamahan ng imbentor na si [[Thomas Edison]]. Buong ipinagmamalaki niyang ipinakita ang kanyang [[punong Pampasko]], na kinabitan ng kamay ng 80 pula, puti, at asul na [[bumbilya]] na kasinlaki ng [[nogales]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Who invented electric Christmas lights? |url=https://www.loc.gov/item/who-invented-electric-christmas-lights/ |access-date=2026-08-06 |website=Library of Congress}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dean |first=Kerri |date=2015-12-10 |title=Student Research: The History of Christmas Lights |url=https://www.cgu.edu/news/2015/12/history-of-christmas-lights |access-date=2026-08-06 |website=Claremont Graduate University |language=en-US}}</ref> == Tingnan din == * [[Awiting Pamasko]] * [[Pasko sa Pilipinas]] * [[Parol]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Stub}} [[Kategorya:Pasko]] [[Kategorya:Mga palamuting pamasko]] qsjgljedxdl9ezc4p1fayqcml2q6kkq 10 338991 2219339 2026-08-06T06:35:17Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: <includeonly>{{#iferror:{{#expr:{{{1|}}}}}<!-- //If parm 1 (vol) is present and not purely numeric (e.g. 68A), get from GPO site since legislink is broken for these. -->|{{#if: {{{2|}}}<!--=== ===-->|{{{1}}}&nbsp;[[United States Statutes at Large|Stat.]]&nbsp;[https://www.govinfo.gov/content/pkg/STATUTE-{{#invoke:String|sub|s={{{1}}}|j=-2}}/pdf/STATUTE-{{{1}}}-Pg{{{2}}}.pdf {{{2}}}]<!--=== ===-->|{{{1}}}&nbsp;[[United States Statutes at Large|Stat.]]&nbsp;[https://www.govinf... 2219339 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#iferror:{{#expr:{{{1|}}}}}<!-- //If parm 1 (vol) is present and not purely numeric (e.g. 68A), get from GPO site since legislink is broken for these. -->|{{#if: {{{2|}}}<!--=== ===-->|{{{1}}}&nbsp;[[United States Statutes at Large|Stat.]]&nbsp;[https://www.govinfo.gov/content/pkg/STATUTE-{{#invoke:String|sub|s={{{1}}}|j=-2}}/pdf/STATUTE-{{{1}}}-Pg{{{2}}}.pdf {{{2}}}]<!--=== ===-->|{{{1}}}&nbsp;[[United States Statutes at Large|Stat.]]&nbsp;[https://www.govinfo.gov/content/pkg/STATUTE-{{#invoke:String|sub|s={{{1}}}|j=-2}}/pdf/STATUTE-{{{1}}}-PgI.pdf I]<!--=== ===-->}}<!-- //Otherwise, parm 1 is blank or purely numeric; throw error or get from legislink, respectively. -->|{{#if: {{{1|}}}<!--=== ===-->|{{#if: {{{2|}}}<!--===+++ +++===-->|{{{1}}}&nbsp;[[United States Statutes at Large|Stat.]]&nbsp;[https://legislink.org/us/stat-{{{1}}}-{{{2|I}}} {{{2|I}}}]<!--===+++ +++===-->|{{{1}}}&nbsp;[[United States Statutes at Large|Stat.]]&nbsp;[https://www.govinfo.gov/content/pkg/STATUTE-{{{1}}}/pdf/STATUTE-{{{1}}}.pdf (volume)]<!--===+++ +++===-->}}<!--=== ===-->|<strong class="error"><nowiki>{{USStat|volume|page}} missing volume</nowiki></strong><!-- ===-->}}<!-- -->}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> sah5jgl3izflovo8qxcf6pik9f2tjpk 10 338992 2219359 2026-08-06T07:45:47Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: <!-- Only for internal use: |wrap=n[o]/y[es]/f[orced] |leadin=value |prefix=value |pp=value |where=value |sup-where=value |quote-where=value |quote=value |language=value |translation=value |suffix=value -->{{#if:{{{where|}}}|<sup class="reference {{#switch:{{{wrap|}}}|f|forced=|no}}wrap">{{#if:{{{quote|}}}|{{{prefix|}}}}}<span title="<!--{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source=-->{{#invoke:DecodeEncode|encode|s={{#invoke... 2219359 wikitext text/x-wiki <!-- Only for internal use: |wrap=n[o]/y[es]/f[orced] |leadin=value |prefix=value |pp=value |where=value |sup-where=value |quote-where=value |quote=value |language=value |translation=value |suffix=value -->{{#if:{{{where|}}}|<sup class="reference {{#switch:{{{wrap|}}}|f|forced=|no}}wrap">{{#if:{{{quote|}}}|{{{prefix|}}}}}<span title="<!--{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source=-->{{#invoke:DecodeEncode|encode|s={{#invoke:Plain text|main|1={{{leadin|}}}: {{#if:{{{quote-where|}}}|{{{quote-where|}}}|{{{where|}}}}}|encode=false}}|charset=<>"}}<!--|"|&quot;}}|<|&lt;}}|>|&gt;}}-->{{#if:{{{quote|}}}|&#10;Quotation<!--{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source=-->{{#invoke:DecodeEncode|encode|s={{#invoke:Plain text|main|1={{#if:{{{language|}}}|&#32;({{#ifeq:{{lang|fn=is_ietf_tag|{{{language|}}}}}|true|{{lang|fn=name_from_tag|{{{language|}}}}}|{{{language|}}}}})}}&#58; &quot;{{trim quotes|s={{{quote|}}}}}&quot;{{#if:{{{translation|}}}|&#10;Translation: &quot;{{trim quotes|s={{{translation}}}}}&quot;}}|encode=false}}|charset=<>"}}<!--|"|&quot;}}|<|&lt;}}|>|&gt;}}-->" class="tooltip tooltip-dashed" style="border-bottom: 1px dashed;}}">{{#if:{{{quote|}}}||{{{prefix|}}}}}<!--DEBUG: Take care of :;*# as first character here. This also breaks plainlinks/stripmarkers/catlinks testcases {{#invoke:String|replace|source=-->{{{pp|}}}{{{sup-where|}}}<!--| |&thinsp;}}-->{{#if:{{{quote|}}}||{{{suffix|}}}}}</span>{{#if:{{{quote|}}}|{{{suffix|}}}}}</sup>}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 22g3bs29xtxbylktrw44som0gdq46f9 10 338993 2219361 2026-08-06T07:47:56Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: <!-- Only for internal use: |plural=pages |singular=page |location=in-source-location |spacing=character -->{{#if:{{{plural|}}}|{{{plural|}}}{{#if:{{{singular|}}}|,{{{spacing|}}}[{{{singular|}}}]}}|{{{singular|}}}}}{{#if:{{{location|}}}|{{#if:{{{plural|}}}{{{singular|}}}|,{{{spacing|}}}}}{{{location|}}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 2219361 wikitext text/x-wiki <!-- Only for internal use: |plural=pages |singular=page |location=in-source-location |spacing=character -->{{#if:{{{plural|}}}|{{{plural|}}}{{#if:{{{singular|}}}|,{{{spacing|}}}[{{{singular|}}}]}}|{{{singular|}}}}}{{#if:{{{location|}}}|{{#if:{{{plural|}}}{{{singular|}}}|,{{{spacing|}}}}}{{{location|}}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> htr6zdsd2hzibyyyluzuev6mootkpq2 0 338994 2219388 2026-08-06T09:10:30Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Bagong Pangkalahatang Katalogo. (New article about New General Catalogue.) 2219388 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronomical survey|name=Bagong Pangkalahatang Katalogo|image=[[File:NewGeneralCatalogueOriginal NGC1-33.jpg|200px]]|alt_names=NGC|caption=Listahan ng NGC (mula [[NGC 1]] hanggang [[NGC 33]]).|website=https://vizier.cds.unistra.fr/viz-bin/VizieR?-source=VII/1B}} Ang '''Bagong Pangkalahatang Katalogo''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars'' o ''New General Catalogue'') ay isang listahan ng mga [[bituin]], [[nebula]], at mga [[galaksiya]], na pinaikli bilang NGC na sinusundan ng mga numero. Ito ay may kabuuang bilang na 7,840 na bagay.<ref name=":0">{{Cite web |title=NGC catalog |url=https://www.britannica.com/topic/NGC-catalog |access-date=2026-08-06 |website=Britannica |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Drayer |first=J. L. E. |date=1888 |title=A New General Catalogue of Nebulæ and Clusters of Stars, being the Catalogue of the late Sir John F. W. Herschel, Bart, revised, corrected, and enlarged |url=https://scixplorer.org/abs/1888MmRAS..49....1D/abstract |journal=Memoirs Of The Royal Astronomical Society |volume= |pages= |bibcode=1888MmRAS..49....1D}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2026-04-26 |title=What Is the New General Catalogue? (NGC) |url=https://cosmobc.com/what-is-the-new-general-catalogue/ |access-date=2026-08-06 |website=COSMOBC |language=en}}</ref> Ang Bagong Pangkalahatang Katalogo ay tinipon ni [[John Louis Emil Dreyer]] noong 1888.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |title=New General Catalogue |url=http://astro.vaporia.com/start/ngc.html |access-date=2026-08-06 |website=astrovaporia.com |language=en}}</ref> Ibinatay ni Dreyer ang katalogo sa mga naunang talaan ng mga [[Malalim na bagay sa kalangitan|bagay sa malalim na kalawakan]], lalo na ang mga naobserbahan ni [[William Herschel]] at ng kaniyang anak na si [[John Herschel]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalogue {{!}} FactMonster |url=https://lycos.factmonster.com/encyclopedia/science/space/astronomy/new-general-catalog |access-date=2026-08-06 |website=Fact Monster |language=en}}</ref> == Katalogong Indeks == Noong mga sumunod na taon, nagdagdag si Dreyer ng iba pang mga bagay sa pamamagitan ng dalawang karagdagang talaan na tinatawag na Katalogong Indeks o ''Index Catalogue'' (IC).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date= |title=Index Catalogues |url=https://www.britannica.com/technology/Index-Catalogues |access-date=2026-08-06 |website=Britannica |language=en-US}}</ref> Ang dalawang katalogong ito ay naglalaman ng libu-libong karagdagang nebula, kumpol ng mga bituin, at mga galaksiya. Naglalaman ito ng 5,386 na mga bagay na pang-astronomiya.<ref>{{Cite web |title=IC (Index Catalogue) Objects |url=https://www.wikisky.org/group?id=21&locale=EN |access-date=2026-08-06 |website=wikisky.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=IC List of Deep-Sky Objects |url=https://www.go-astronomy.com/ic-objects.htm |access-date=2026-08-06 |website=Go Astronomy |language=en}}</ref> == Paglalarawan == [[Talaksan:NGC 6543 7662 7009 6826.jpg|thumb|300x300px|Ang mga apat na [[planetaryong nebula]]: [[NGC 6543]], [[NGC 7662]], [[NGC 7009]], at [[NGC 6826]].]] Ang bawat bagay sa Bagong Pangkalahatang Katalogo ay may natatanging bilang na nagsisimula sa titik '''NGC''', tulad ng '''NGC 224''' para sa [[Galaksiyang Andromeda]] at '''NGC 1976 para sa''' [[Nebulang Orion]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=NGC {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/*/NGC |access-date=2026-08-06 |website=COSMOS |language=en}}</ref> Kabilang sa mga bagay sa katalogo ang: * Mga [[galaksiya]] * Mga [[nebula]] * Mga [[bukas na kumpol ng bituin]] * Mga [[pabilog na kumpol ng bituin]] * Mga [[Labi ng supernoba|nalalabing labi ng supernoba]] * Mga [[planetaryong nebula]] Nananatili itong isa sa mga pinakamahalagang sanggunian sa [[astronomiya]]. Patuloy pa rin itong ginagamit ng mga propesyonal at amateur na [[astronomo]] sa pagtukoy at pagmamasid sa mga bagay sa malalim na kalawakan.<ref>{{Cite web |date=2018-08-28 |title=An NGC primer |url=https://www.astronomy.com/observing/an-ngc-primer/ |access-date=2026-08-06 |website=Astronomy Magazine |language=en}}</ref> == Galeriya == <gallery mode="packed" heights="175"> Talaksan:NGC 2683 Spiral galaxy.jpg|[[NGC 2683]] Talaksan:NGC 4111.png|[[NGC 4111]] Talaksan:NGC 3982 - Hubble space telescope, 2003.jpg|[[NGC 3982]] Talaksan:Hubble2005-01-barred-spiral-galaxy-NGC1300.jpg|[[NGC 1300]] Talaksan:M31-Andromede-16-09-2023-Hamois.jpg|[[Galaksiyang Andromeda|NGC 224]] Talaksan:The two mysterious populations of NGC 2419 ESA19260710.tiff|[[NGC 2419]] Talaksan:NGC 6946 Fireworks galaxy.png|[[NGC 6946]] Talaksan:The Great Barred Spiral Galaxy (potw1037a).tiff|[[NGC 1365]] Talaksan:A Snapshot of the Jewel Box cluster with the ESO VLT.jpg|[[NGC 4755]] Talaksan:NGC 6302 Hubble 2009.full.jpg|[[NGC 6302]] </gallery> == Tingnan din == * [[Katalogong Messier]] * [[Katalogong Caldwell]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Astronomiya]] 9e12q4k9vd6hl8s1btep6dp3mrdt4xa 0 338995 2219391 2026-08-06T09:17:14Z Lolbet101 163542 I-redirect ang artikulo. (Redirect article.) 2219391 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] 777fv3v3gbvmsh84qaeoeipgz0miu21 0 338996 2219392 2026-08-06T09:18:12Z Lolbet101 163542 I-redirect ang artikulo. (Redirect article.) 2219392 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] 777fv3v3gbvmsh84qaeoeipgz0miu21 0 338997 2219393 2026-08-06T09:19:15Z Lolbet101 163542 I-redirect ang artikulo. (Redirect article.) 2219393 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] 777fv3v3gbvmsh84qaeoeipgz0miu21 0 338998 2219394 2026-08-06T09:20:11Z Lolbet101 163542 I-redirect ang artikulo. (Redirect article.) 2219394 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] 777fv3v3gbvmsh84qaeoeipgz0miu21