Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1711 2219843 2185803 2026-08-09T11:15:53Z ~2026-43844-54 165089 2219843 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title = Kompyuter |image = <div style="white-space:nowrap;"> [[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[Image:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[Image:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]<br />[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]<br />[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]] |}} Ang '''kompyuter''', '''ordenador''' o '''panuos''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: comp) kung saan dinisenyo upang kusang magkompyut ng mga pangkat ng aritmetika at operasyong lohiko. Ang mga modernong kompyuter ay nakakapagpagana ng mga generikong operasyon kung saan mas malaki ang sakop ng kaniyang mga nakokompyut na programa kumpara sa ordinaryong kompyuter. Ang mga kompyuter na sistema naman ay kumakatawan sa mga kompyuter na mayroong pinagsama-samang hardware, sistemang operasyon, at mga panlabas na kagamitan. Tinatawag din ang kompyuter sistems bilang kompyuter network at kompyuter klaster na pinagsama-sama upang mapagana. Ang '''dadalahing kompyuter o dadalahing panuos''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: laptop) ay isang maliit na kompyuter na pansarili (PC) na maaaring bitbitin at may isang tabing o "screen" at '''talapindutang''' '''alpanumeriko'''. Dahil ang isang sunod sunod na mga operasyon ay maaaring handang mabago, ang kompyuter ay makalulutas ng higit sa isang uri ng problema. Sa kumbensyon, ang isang kompyuter ay binubuo ng hindi bababa sa isang elementong nagpoproseso na tipikal ay isang [[CPU]] at isang anyo ng [[memorya ng kompyuter|memorya]]. Ang CPU ay naglalaman ng dalawang tipikal na mga bahagi na [[arithmetic logic unit]] (ALU) na nagsasagawa ng mga operasyong aritmetiko at lohikal at [[control unit]] (CU) na kumukha ng mga instruksyon sa memorya at nagsasalin at nagsasagawa ng mga ito na tumatawag sa ALU kung kinakailangan. Ang unang elektronikong [[dihital]] na mga kompyuter ay pinaunlad sa pagitan ng 1940 at 1945 sa [[United Kingdom]] at [[Estados Unidos]]. Ang mga sukat nito ay orihinal na kasinglaki ng isang malaking kwarto at kumokonsumo ng labis na elektrisidad gaya ng ilang mga daan-daang modernong personal na kompyuter(mga PC).<ref>In 1946, [[ENIAC]] required an estimated 174&nbsp;kW. By comparison, a modern laptop computer may use around 30&nbsp;W; nearly six thousand times less. {{cite web |title=Approximate Desktop & Notebook Power Usage |url=http://www.upenn.edu/computing/provider/docs/hardware/powerusage.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603230016/http://www.upenn.edu/computing/provider/docs/hardware/powerusage.html |archive-date=2009-06-03 |publisher=University of Pennsylvania |accessdate=20 Hunyo 2009}}</ref> Sa panahong ito, ang mga mekanikal na [[analogong kompyuter]] ay ginagamit para sa mga aplikasyong pangmilitar. Ang mga modernong kompyuter na nakabatay sa mga [[integrated circuit]] ay milyon hanggang bilyong mas may kakayahan sa mga sinaunang kompyuter at umookupa ng isang praksyon ng espasyong kailangan ng mga ito.<ref>Early computers such as [[Colossus computer|Colossus]] and [[ENIAC]] were able to process between 5 and 100 operations per second. A modern "[[commodity]]" [[microprocessor]] (as of 2007) can process billions of operations per second, and many of these operations are more complicated and useful than early computer operations. {{cite web |title=Intel Core2 Duo Mobile Processor: Features |url=http://www.intel.com/cd/channel/reseller/asmo-na/eng/products/mobile/processors/core2duo_m/feature/index.htm |publisher=Intel Corporation |accessdate=20 Hunyo 2009}}</ref> Ang mga simpleng kompyuter ay sapat na maliit upang magkasya sa mga [[mobile device]] at ang mga kompyuter na mobile ay maaaring paandarin ng isang maliit na [[baterya]]. Ang mga personal na kompyuter sa iba't ibang mga anyo nito ay mga ikono ng [[Panahon ng Impormasyon]] at ang ito ang mga naiisip ng mga tao na tinatawag na "kompyuter". Gayunpaman, ang mga [[embedded computer]] na matatagpuan sa maraming mga kasangkapan mula sa mga [[mp3 player]] hanggang sa mga [[sasakyang panghimpapawid na pandigma]] at mula sa mga laruan hanggang sa mga [[industrial na robot]] ang pinakamarami. Karaniwang nagagamit na rin ang mga modernong kompyuter sa pagnenegosyo, pagpapaganda ng larawan, paglikha ng musiko, at pakikipag-ugnayan. Ang [[agham pangkompyuter]] ang disiplina na nag-aaral ng teorya, disenyo, at paglalapat ng mga kompyuter. ==Kasaysayan== Ang unang paggamit ng salitang "computer" ay naitala noong 1613 sa aklat na tinatawag na "The yong mans gleanings". Ito ay tumutukoy dito na isang tao na nagsasagawa ng mga kalkulasyon o pagkukwenta. Ang salitang ito ay nagpatuloy sa parehong kahulugan nito hanggang sa gitna ng ika-20 siglo. Mula ika-19 siglo, ang salitang "computer" ay nagsimulang mangahulugang isang makina na nagsasagawa ng mga pagkukwenta. Ang kasaysayan ng modernong kompyuter ay nagsimula sa dalawang magkahiwalay na mga teknolohiya, automadong kalkulasyon at pagiging mapoprograma ngunit walang isang kasangkapan na matutukoy na pinakamaagang kompyuter dahil sa hindi konsistenteng paglalapat ng terminong ito. Ang ilang mga kasangkapan tulad ng ilang mga pantulong na mekanikal sa pagkukwenta ay kinabibilangan ng [[Abacus na Sumerio]] na dinisenyo noong 2500 BCE, mga [[slide rule]] na inimbento noong mga 1620 at [[mekanismong antikythera]] na isang sinaunang astronomikal na [[analogong kompyuter]] na inimbento ng mga [[Sinaunang Griyego]] noong mga unang siglo BCE. Ang Griyegong matematikong si [[Hero ng Alehandriya]] (c. 10 CE-70 CE) ay nagtayo ng isang teatrong mekanikal na gumanap ng isang dula na tumagal ng 10 minuto at pinatakbo ng isang masalimuot na sistema ng mga lubid at drum na maituturing na paraan ng pagpapasya ng mga bahagi ng mekanismo na magsasagawa ng aling aksiyong at kailan. Ito ang esensiya ng pagpoprograma. Noong wakas ng ika-10 siglo, ang mongheng Pranses na si Gerbert d'Aurillac ay nagdala pabalik sa Espanya ng isang makinang inimbento ng mga [[moro]] na sumasagot ng Oo o Hindi sa mga tanong na itinanong dito. Noong ika-13 siglo CE, ang mga mongheng sina [[Albertus Magnus]] at [[Roger Bacon]] ay nagtayo ng mga nagsasalitang [[android]] nang walang karagdagang pag-unlad. Dumaing si Magnus na kaniyang inaksaya ang 40 taon ng kaniyang buhay nang si [[Tomas Aquino]] ay natakot ay winasak ito. Noong 1642, ang [[Renasimiyento]] ay nakasaksi ng imbensiyon ng kalkulador na mekanikal na isang kasangkapan na makapagsasagawa ng lahat ng apat na mga operasyon ng aritmetika nang hindi umaasa sa katalinuhan ng tao. Ang kalkulador na mekanikal ang ugat ng pagpapaunlad ng mga kompyuter sa dalawang magkahiwalay na mga paraan. Sa simula, sa pagtatangka ng pagpapaunlad ng mas makapangyarihan at mas mababagong mga kalkulador na ang kompyuter ay unang tineorya ni [[Charles Babbage]] at pagkatapos ay binuo. Ikalawa, ang pagpapaunlad ng mababang gastos na elektronikong kalkulador na kahalili ng mekanikal na kalkulador ay humantong sa pagpapaunld ng [[Intel]] ng unang pangkalakalan ''(commercial)'' na magagamit na microprosessor integrated circuit. [[Talaksan:Jacquard.loom.full.view.jpg|thumb|right|Ang [[Jacquard loom]] na nakatanghal sa [[Museum of Science and Industry in Manchester]], [[Inglatera]] ang isa mga unang mapoprogramang kasangkapan.]] Noong 1801, gumawa ng pagpapabuti si [[Joseph Marie Jacquard]] sa ''textile loom'' sa pamamagitan ng pagpapakilala ng isang sunod sunod na mga binutasang papel na kard bilang template na pumapayag sa loom na maghabi ng mga intrikadong ''pattern'' ng automatiko. Ang nagresultang Jacquard loom ang isang mahalagang hakbang sa pagkakabuo ng mga kompyuter ang paggamit ng mga binutasang kard upang maglarawan ng mga hinabing pattern ay makikita bilang unang, bagaman limitadong, anyo ng pagpoprograma. Ang pagsasanib ng automatikong kalkulasyon at pagpoprograma ang lumikha ng unang makikilalang mga kompyuter. Noong 1837, si [[Charles Babbage]] ang unang nagkonsepto ng isang buong mapoprogramang mekanikal na kompyuter, ang kaniyang analitikal na enhin. Ang kakulangan ng mga pondo at walang kakayahan sa pagpipigil sa pagkalikot sa disenyo ay nangahulugang ang kasangkapan ay hindi kailanman nakumpleto. Gayunpaman, ang kaniyang anak na si [[Henry Babbage]] ay kumumpleto ng isang pinasimpleng bersiyon ng computing unit ng analitikal na enhin noong 1888. Siya ay nagbigay ng isang matagumpay na demonstrasyon ng paggamit nito sa pagkukwento ng mga [[tabla]] noong 1906. Ang makinang ito ay ibinigay sa Science museum sa South Kensington noong 1910. Sa huli ng 1880, inimbento ni [[Herman Hollerith]] ang pagtatala ng datos sa isang mababasa ng makinang medium. Ang mas maagang paggamit ng mediang ito ay para sa kontrol at hindi para s adatos. Pagkatapos ng ilang simulang pagsubok ng papel na tape, siya ay gumamit ng mga binutasang kard. Ang tatlong mga imbensiyong ito ang pundasyon ng modernong industriya ng pagpoproseso ng impormasyon. Ang pangmalakihang automadong pagpoproseso ng mga datos ng mga binutasang kard ay isinagawa para sa censo ng Estados Unidos noong 1890&nbsp;ng kompanya ni Hollerith na kalaunang naging core ng IBM. Sa huli ng ika-19 siglo ang isang bilang ng mga ideya at teknolohiya na kalaunang napatunayang magagamit sa pagsasakatuparan ng mga praktikal na kompyuter ay nagsimulang lumitaw: ang [[boolean algebra]], ang [[vacuum tube]] (thermionic valve), mga binutasang kard at tape at teleprinter. Sa unang kahalahati ng ika-20 siglo, maraming mga pangangailangan ng pagkukwenta sa agham ay nakakita ng papalaking mga sopistikadong analong kompyuter na gumamit ng isang direktang mekanikal o elektrikal na modelo ng problema bilang basehan ng pagkukwenta. Gayunpaman, ang mga ito ay hindi mapoprograma at pangkalahatang nagkukulang ng bersatilidad at akurasiya ng mga modernong dihital na kompyuter. Si [[Alan Turing]] ang malawak na itinuturing na ama ng modernong agham pangkompyuter. Noong 1936, si Turing ay nagbigay ng isang impluwensiyang pormalisasyon ng konsepto ng [[algoritmo]] at pagkukwenta sa [[Turing machine]] na nagbibigay ng blueprint para sa elektronikong dihital na kompyuter. Sa kaniyang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter, ang [[Time magazine]] ay nagpangalan sa kaniya na isa sa 100 pinaka-impluwensiyal na tao ng ika-20 siglo: "Ang katotohanan ay nananatili na ang bawat isang pumipindot ng keyboard, nagbubukas ng isang spreadsheet o isang programang word processing ay gumagawa sa inkarnasyon ng isang Turing machine". Ang [[Atanasoff–Berry Computer]] (ABC) ang unang elektronikong dihital na kompyuter sa buong mundo bagaman hindi mapoprograma. Ito ay binuo noong 1937 sa Iowa State College nina [[John Atanasoff]] sa tulong ng kaniyang estudyanteng si [[Clifford Berry]]. Ang makinang ito ay hindi mapoprograma dahil ito dinesenyo lamang para sa paglutas ng mga sistema ng linyar na ekwasyon. Ang kompyuter na ito ay gumamit ng parallel na komputasyon. Natagpuan ng isang desisyon ng koret noong 1973 sa isang alitan sa patent na ang patent para sa 1946 ENIAC computer ay hinango mula sa Atanasoff–Berry Computer. [[Talaksan:Z3 Deutsches Museum.JPG|thumb|right|Ang [[Zuse Z3]], 1941 na inimbento ng Aleman na si [[Konrad Zuse]] ang una sa daigdig na gumaganang mapoprogramang buong automatikong makinang na kumukwenta.]] [[Talaksan:EDSAC (10).jpg|thumb|right|Ang [[EDSAC]] ang isa sa mga unang kompyuter na nag-implementa ng nakaimbak na programang [[arkitekturang von Neumann]].]] Ang unang nakokontrol ng programang kompyuter ay inimbento ng Aleman na si [[Konrad Zuse]] na gumawa ng [[Z3]] na isang elektromekanikal na kumkwentang makina noong 1941. Ang unang mapoprogramang elektronikong kompyuter ang [[Colossus]] na ginawa noong 1943 ni [[Tommy Flowers]]. Si [[George Stibitz]] ay internasyonal na kinikilala bilang ama ng modernong dihital na kompyuter. Habang nagtatrabaho sa Bell Labs noong 1937, inimbento ni Stibitz ang isang nakabatay sa relay na kalkulador na tinaguriang "Model K" (para sa "kitchen table" kung saan niya ito binuo) na ang unang gumamit ng mga binaryong sirkito upang magsagawa ng aritmetikong operasyon. Ang mga kalaunang modelo ay nagdagdag ng mas malaking sopistikasyon kabilang ang masalimuot na aritmetika at pagpoprograma. Ang ilang mga debeloper ng ENIAC sa pagkilala ng mga depekto nito ay nakaisip ng mas mababago at eleganteng disneyo na nakilalang "inimbak na programang arkitektura" o [[arkitekturang von Neumann]]. Ang disenyong ito ay unang pormal na inilarawan ni [[John von Neumann]] sa unang drapto ng isang ula tng EDVAC na ipinamahagi noong 1945. Ang isang bilang ng mga proyekto na bumuo ng mga kompyuter batay sa nakaimbak na programang arkitektura ay nagsimula sa mga panahong ito. Ang una ay nakumpleto noong 1948 sa University of Manchester sa England na Manchester Small-Scale Experimental Machine (SSEM or "Baby"). Ang Electronic Delay Storage Automatic Calculator (EDSAC) na nakumpleto pagkatapos ng isang tao pagkatapos ng SSEM sa Cambridge University ang unang praktikal, hindi eksperimental na implementasyon ng nakaimbak na programang disenyo at agad na ginamit para sa pagsasaliksik sa unibersidad. Sa sandaling pagkatapos nito, ang makinang orihinal na inilarawan ng papel ni von Neumann-EDVAC ay nakumpleto ngunit hindi nakakita ng buong paggamit para sa karagdagang dalawang taon. Ang halos ng lahat ng mga modernong komputer ay nag-iimplemente ng isang anyo ng nakaimbak na programang arkitektura na gumagawa ritong isang katangian na naglalarawan sa kompyuter. Bagaman ang mga teknolohiyang ginagamit sa mga kompyuter ngayon ay dramatikong nagbago simula nang unang elektronikong pangkalahatang paggamit ng mga kompyuter noong mga 1940, ang karamihan ay gumagamit pa rin ng arkitekturang von Neumann. Simula mga 1950, ang mga siyentipikong Soviet na sina [[Sergei Sobolev]] at [[Nikolay Brusentsov]] ay nagsagawa ng pagsasaliksik tungkol sa mga ternaryong kompyuter na pinapatakbo sa baseng tatlong sistema ng bilang na −1, 0, at 1 sa halip na sa konbensiyal na binaryong sistema ng bilang na ang karamihan ng mga kompyuter ay nakabatay. Kanilang dinisenyo ang Setun na isang gumaganang ternaryong kompyuter sa Moscow State University. Ang kasangkapan ay inilagay sa isang limitadong produktsiyon sa [[Unyong Sobyet]] ngunit napalitan ng mas karaniwang binaryong arkitektura. Ang mga kompyuter na gumagamit ng mga vacuum tube sa mga sangkapt nito ay ginamit sa buong mga 1950 ngunit noong mga 1960 ay malaking pinalitan ng nakabase sa [[transistor]] na mga kompyuter na mas maliit, mas mabilis, mas mura at nangangailangan ng kaunting elektrisidad at mas maasahan. Ang unang may transistor na kompyuter ay ipinakita sa University of Manchester noong 1953. Noong mga 1970, ang integrated circuit at kalaunang pagkakalikha ng mga mikroprosesor gaya ng [[Intel 4040]] ay karagdagan nagpaliit ng sukat at gastos at karagdagang nagpabilis at pagiging maasahan ng mga kompyuter. Noong mga huli nang 1970, maraming produkto gaya ng mga video recorder ay naglalaman ng mga dedikadong mga kompyuter na tinatawag na mga microcontroller. Ang mga ito ay nagsimulang pumalit sa mga mekanikal na kontrol sa mga domestikong appliance gaya ng mga washing machine. Ang 1980s ay nakasaksi ng mga kompyuter na pambahay at ngayon ay personal na kompyuter. ==Pagpoprograma ng kompyuter== [[Talaksan:FortranCardPROJ039.agr.jpg|thumb|right|Ang isang 1970 na [[binutasang kard]] na naglalaman ng isang linya mula sa programang [[FORTRAN]]. Ang kard ay mababasang "Z(1) = Y + W(1)" at tinawag na "PROJ039" sa mga layuning pagtukoy.]] Ang naglalarawang katangian ng mga modernong kompyuter na nagtatangi ng mga ito mula sa ibang mga makina ay ang kakayahan nitong maprograma o mabigyan ng mga instruksiyon o kautusan([[programa ng kompyuter]]) na mapoproseso nito. Ang mga modernong kompyuter na nakabatay sa [[arkitekturang von Neumann]] ay kadalasang may [[machine code]] sa anyo ng imperatibong [[wikang pamprograma]]. Sa karamihan ng mga kaso, ang mga instruksiyon sa kompyuter ay simple. Halimbawa ay ang pagdaragdag ng isang bilang sa isa pang bilang, paglipat ng ilang datos mula sa isang lokasyon ng memorya sa iba pang lokasyon, magpadala ng mensahe sa ilang panlabas na kasangkapan at iba pa. Ang mga ito ay binabasa ng CPU sa memorya ng kompyuter at isinasagawa sa pagkakasunod na ibinigay ng programa. May mga espesyalisadong instruksiyong upang utusan ang kompyuter na tumalon ng pasulong o paurong sa isang lugar ng programa at isagawa ang programa mula doon. Ang mga ito ang mga instruksiyong pagtalon na maaaring isagawa ng batay sa isang kondisyon batay sa resulta ng nakarang kalkulasyon o panlabas na pangyayari. Maraming mga kompyuter ang direktang sumusuporta sa mga subrutina o punsiyon sa pamamagitan ng pagbibigay ng isang uri ng pagtalon na makakaalala ng lokasyong pinaglugdagan nito at isa pang instruksiyon upang bumalik sa instruksiyong kasunod ng instruksiyong pagtalon. Sa pagkukumpara, ang isang taong gumagamit ng isang kalkulador na pangbulsa ay maaaring magsagawa ng isang aritmetikong operasyon gaya ng pagdaragdag ng dalawang mga bilang gamit ang ilang mga pagpindot ng mga butones ng kalkulador. Gayunpaman, ang pagdaragdag ng lahat ng mga bilang mula sa 1 hanggang 1,000 ay mangangailangan ng libong pagpindot ng butones at maraming panahon upang isagawa ito na may katiyakan na makagawa ng pagkakamali sa pagpindot. Sa kabilang dako, ang isang kompyuter ay maaaring iprograma upang isagawa ang parehong tungkulin gamit ang ilan lamang mga simpleng instruksiyon. Halimbawa nito ang: {{-}} mov No. 0, sum ; itakda ang suma sa 0 mov No. 1, num ; itakda ang num sa 1 loop: add num, sum ; idagdag ang num to sum add No. 1, num ; magdagdag ng 1 sa num cmp num, #1000 ; ihambing ang num hanggang 1000 ble loop ; kung ang num &lt;= 1000, bumalik sa 'loop' halt ; wakas ng programa. tumigil sa pagtakbo. [[Talaksan:Mips32 addi.svg|thumb|right|Diagrama na nagpapakita kung paanong ang isang partikular na arkitekturang [[MIPS]] ay i-dedekodigo ng sistemang kontrol.]] ==Mga bahagi ng kompyuter== [[Talaksan:Personal computer, exploded 6.svg|thumb|right|300px|Guhit-larawan ng isang [[personal na kompyuter]] at mga bahagi nito: <ol> <li>[[Image scanner|Scanner]] <li>[[Central processing unit|CPU]] ([[Microprocessor]]) <li>[[Primary storage]] ([[Random access memory|RAM]]) <li>Mga [[Expansion card]] ([[graphics card]]s, etc.) <li>[[Power supply unit (computer)|Power supply]] <li>[[Optical disc|Optical disc drive]] <li>[[Secondary storage]] ([[Hard disk]]) <li>[[Motherboard]] <li>[[Loudspeaker|Speakers]] <li>[[Computer display|Monitor]] <li>[[System software]] <li>[[Application software]] <li>[[Computer keyboard|Keyboard]] <li>[[Mouse (computing)|Mouse]] <li>[[External hard disk drive|External hard disk]] <li>[[Computer printer|Printer]] </ol>]] [[Talaksan:HDDspin.JPG|thumb|right|Hard disk drive.]] [[Talaksan:386DX40 MB Jaguar V.jpg|thumb|right|The Octek Jaguar V motherboard mula 1993.]] {{Multiple images |direction = vertical |width = 220 |image1 = Intel 80486DX2 top.jpg |caption1 = Isang [[Intel 80486DX2]] CPU mula sa itaas |image2 = Intel 80486DX2 bottom.jpg |caption2 = Isang Intel 80486DX2 CPU mula sa ibaba}} Ang isang pangkalahatang paggamit na kompyuter ay may apat na pangunahing mga bahagi: ang [[arithmetic logic unit]] (ALU), [[control unit]], [[memorya ng kompyuter]] at mga kasangkapang pang-input at pang-output(I/O). Ang mga bahaging ito ay pinag-uugnay ng mga bus ng kompyuter na kadalasan ay gawa sa mga pangkat ng mga kawad. Sa loob ng bawat mga bahaging ito ay mga libo libo hanggang trilyong maliliit na mga sirkitong elektrikal na maaaring isara o buksan sa pamamagitan ng isang elektronikong switch. Ang bawat sirkito ay kumakatawan sa isang [[bit]] ng impormasyon upang kapag ang sirkito ay nakabukas, ito ay kumakatawan sa "1" at kapag nakasara ay kumakatawan sa "0". Ang mga sirkito ay nakaayos sa mga [[bakod na lohika]] upang ang isa o higit pang mga sirkito ay makakontrol sa estado ng isa o higit pang ibang mga sirktio. Ang control unit, ALU, mga register, at basic I/O (at kadalasan ay iba pang mga hardwer na malapit na kaugnay n gmga ito) ay magkakasamang tinatawag na [[central processing unit]] (CPU). Ang mga maagang CPU ay binubuo ng maraming mga magkakahiwalay na bahagi ngunit simula gitna ng 1970, ang mga CPU ay tipikal na binubuo sa isang integradong sirkito na tinatawag na [[microprocessor]]. Ang mahalagang bahagi na karaniwan sa lahat ng mga CPU ang [[counter ng programa]] na isang espesyal na selula ng memorya (isang register) na sumusubaybay sa aling lokasyon sa memorya na ang susunod na instruksiyon ay babasahin. Ang ALU ay may kakayahan na magsagawa ng dalawang mga klase ng operasyon: ang aritmetika na maaaring kabilangan ng adisyon, subtraksiyon, multiplikasyon, dibisyon, punsiyong [[trigonometriya|trigonometriko]]; at ang mga operasyong pang-[[lohika]] na kinasasangkutan ng lohikang boolean gaya ng AND, OR, XOR, at NOT. Ang mga superskalar na kompyuter ay maaaring maglaman ng maraming mga ALU na pumapayag sa mga ito na magproseso ng ilang mga instruksiyon ng sabay-sabay. Ang mga grapikong prosesor at kompyuter na may mga katangiang [[SIMD]] at [[MIMD]] ay kadalasang naglalaman ng mga ALU na maaaring magsagawa ng aritmetika sa mga [[bektor]] at [[matriks]]. Ang [[memorya ng kompyuter]] ay maaaring makita bilang isang talaan ng mga selula na may mga bilang na maaaring paglagyan o basahin. Ang bawat selula ay may bilang na adress at maaaring mag-imbak ng isang bilang. Ang kompyuter ay maaaring utusan na maglagay ng bilang na 123 sa selulang may bilang 1357 o idagdag ang bilang na nasa selulang 1357 sa bilang na nasa selulang 2468 at ilagay ang sagot sa selulang 1595. Sa halos lahat ng mga modernong kompyuter, ang bawat selulang memorya ay itinakdang mag-imbak ng mga binaryong bilang sa mga pangkat ng 8 bit na tinatawag na [[byte]]. Ang bawat byte ay may kakayahang kumakatawan ng 256 iba't ibang mga bilang (2^8 = 256) na mula 0 hanggang 255 o −128 hanggang +127. Upang mag-imbak ng malalaking mga bilang, ang ilang magkakasunod na mga byte ay maaaring gamitin na tipikal na 2, 4 o 8. Kapag ang mga negatibong bilang ay kailangan, ang mga ito ay karaniwang iniimbak sa dalawahang komplementeng notasyon. Ang CPU ay naglalaman ng isang espesyal na hanay ng mga selulang memorya na tinatawag na mga register na maaaring basahin at sulatan ng higit na mas mabilis kesa sa pangunahing areang memorya. Mayroong tipikal na sa pagitan ng dalawa at isang daang mga register depende sa uri ng CPU. Ang mga register ay ginagamit para sa mas kadalasang kinakailangan na mga item ng datos upang maiwasan ang paglapit sa pangunahing memorya sa bawat panahong kailangan. Habang ang datos ay patuloy na pinagtatrabahuhan o pinoproseso, ang pagbabawas ng pangangailangan sa paglapit sa pangunahing memorya na kadalasan ay mabagal kumpara sa ALU at mga control unit ay malaking nagpapataas ng bilis ng kompyuter. Napapabilis din ng [[graphics processing unit]] (GPU) ang kompyuter partikular sa gamit nito sa larong tatlong dimensiyunal (3D). Nagagamit din ang GPU sa iba pang gawain na nangangailangan ng mabilis na pagproseso. Ang pangunahing memorya ng kompyuter ay nasa dalawang mga uri: [[random-access memory]] o RAM at [[read-only memory]] o ROM. Ang RAM ay mababasa at masusulatan sa anumang panahon na inuutos ng CPU ngunit ang ROM ay paunang nilagyan ng datos at sopwer na hindi kailanman nagbabago kaya ito ay mababasa lamang ng CPU. Ang ROM ay tipikal na ginagamit upang imbakan o lagyan ng mga simulang pagsisimula ng mga instruksiyon. Sa pangkalahatang, ang mga nilalaman ng RAM ay nabubura kapag ang kompyuter ay pinatayan ng elektrisidad ngunit ang ROM ay nagpapanatili ay nagpapanatili ng datos nito nang matagal na panahon. Sa isang PC, ang ROM ay naglalaman ng isang espesyalisadong programang tinatawag na [[BIOS]] na kumokontrol sa paglalagay ng operating system ng kompyuter mula sa [[hard disk drive]] tungo sa RAM kapag ang kompyuter ay binuksan o nireset. Ang I/O ang paraan ng pakikipagpalitan ng kompyuter ng impormasyon sa panlabas na daigdig nito. Ang mga kasangkapan na nagbibigay ng input o output ay tinatawag na mga [[peripheral]] na kinabibilangan ng keyboard, mouse at headset, at mga kasangkapang output gaya ng display at printer. Ang mga hard disk drive, floppy disk drive at optical disc ay nagsisilbi bilang parehong mga kasangkapang input at output. Ang [[networking ng kompyuter]] ay isa pang anyo ng I/O. ==Mga paradigm na arkitektura ng kompyuter== Ang mga uri ng arkitektura ng kompyuter ay: Quantum computer vs Chemical computer, Scalar processor vs Vector processor, Non-Uniform Memory Access (NUMA) computers, Register machine vs Stack machine, Harvard architecture vs von Neumann architecture at Cellular architecture. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Agham pangkompyuter]] [[Kategorya:Kompyuter]] [[Kategorya:Mga gamit pang-kompyuter]] gwa0nd52n314lh4ha61i282vk1avhye 0 7806 2219841 2081626 2026-08-09T10:23:59Z Julius Santos III 139725 /* */ 2219841 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Estados Pederados ng Mikronesya | name = Mikronesya | micronation = no | year_start = | image_coat = Coat of arms of the Federated States of Micronesia.jpg | image_flag = Flag of the Federated States of Micronesia.svg | flag = | flag_type = Watawat | national_motto = "Peace, Unity, Liberty" | national_anthem = "Patriots of Micronesia" [[File:Micronesia Anthem Full.ogg]]|image_map=Micronesia in its region.svg|year_exile_start=November 3, 1986 | capital_type = Kabisera | largest_city =[[Weno]] | loctext = | capital = [[Palikir]] | coordinates = | capital_exile= | official_languages = [[Ingles]] | languages = Chuukese • Pohnpeian • Yapese • Kosraean | religion = [[Romano Katoliko]] 54.7% ㅤㅤㅤㅤ[[Protestante]] 41.1% Mormon 1.5% ㅤㅤㅤㅤIba 1.9% ㅤㅤㅤㅤㅤWala 0.7% ㅤㅤㅤㅤㅤHindi alam 0.1% | demonym = Micronesian | ethnic_groups = Chuukese 49.3%ㅤㅤㅤPohnpeian 29.8% ㅤㅤKosraean 6.3% ㅤㅤㅤYapese 5.7% ㅤㅤㅤㅤ Yap outer islanders 5.1% ㅤㅤㅤ [[Polynesian]] 1.6% ㅤ[[Asyano]] 1.4% ㅤㅤㅤㅤIba pa 0.8% | government_type= | leader_title1 = Pangulo | ethnic_groups_ref=<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/micronesia-federated-states-of/]</ref>|religion_year=2010|religion_ref=<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/micronesia-federated-states-of/]</ref> | ethnic_groups_year = 2010 |leader_name1 = [[Wesley Simina]] |leader_title2 = Pangalawang Pangulo |leader_name2 = [[Aren Palik]] |area_km2=702 |area_land_km2=702 |area_water_km2=0 |area_rank=177th |population_estimate=114,164 |population_census=102,624 |population_density_km2=162.6 |population_census_year=2010 |population_census_rank=196th |population_estimate_year=2022 |population_link= |GDP_PPP_per_capita=$3,855 |GDP_PPP=$440.1 million |GDP_PPP_year=2022 |GDP_PPP_rank=191st |GDP_PPP_per_capita_rank=154th |GDP_nominal=$424 million |GDP_nominal_per_capita=$3,714 |GDP_nominal_year=2022 |GDP_nominal_rank=182nd |GDP_nominal_per_capita_rank=125th |HDI_year=2021 |HDI=0.628 |HDI_change = -0.001 |HDI_ref = <ref>[https://countryeconomy.com/hdi/micronesia]</ref> |HDI_rank=134th |currency=US Dollar |currency_code=USD |calling_code= +691 |location_map= |utc_offset = +10 at ‎‎UTC+11 }} Ang '''Mikronesya''' (Ingles: ''Micronesia'') o kilala sa pormal na tawag na '''Estados Pederados ng Mikronesya''' (Ingles: ''Federated States of Micronesia''), ay isang pulong bansa sa [[Karagatang Pasipiko]], hilagang-timog ng [[Papua Bagong Ginea]]. Ang kabiserang lungsod nito ay ang [[Palikir]]. Ang layo ng bansang ito sa [[Maynila]] patungong Palikir ay mahigit 4,100 kilometro. Ang bansang ito ay isang soberadong estado na may malayang kaugnayan sa [[Estados Unidos]]. May mahigit na 607 mga pulo ang bumubuo rito. Nahahati ito sa apat na eatado; ang Chuuk, Kosrae, Pohnpei, at Yap. == Mga Sanggunian == [[Kategorya:Oceania]] [[Kategorya:Mga dating kolonya ng Espanya]] pawboiho5mc9y6blkgyrzjwzwtc6dym 0 12809 2219822 2146087 2026-08-09T06:19:31Z Filipinayzd 3409 #WPWPPH #WPWP 2219822 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{cleanup|date=Hulyo 2009}} {{orphan|date=Hulyo 2009}} [[Talaksan:Bituin_Escalante_2021_-_Metropolitan_Theater_90th_Anniversary_(cropped).jpg | thumb | right | Si Escalante noong 2021]] Si '''Bituin Escalante''' (ipinanganak noong Abril 23, 1977) ay isang Pilipinang Mang-aawit, Siya ay naghost din sa telebisyon sa [[ABS-CBN]] ==Diskograpiya== *[[Always Somewhere]] *[[Kung Ako Na Lang Sana]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas|Escalante, Bituin]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1977]] {{pilipinas-stub}} {{musika-stub}} h4is9ydcmmf7p6h8che8xxt37rhgsxn 0 19067 2219817 2218543 2026-08-09T02:58:04Z Stephan1000000 98632 1173 2219817 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Agosto 2011}} {{Infobox animanga/Header | title = One Piece | image = | caption = | ja_kanji = ONE PIECE（ワンピース） | ja_romaji = Wan Pīsu | genre = <!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.-->[[Action (genre)|Action]], [[Adventure (genre)|Adventure]], [[Comedy-drama]]<!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.--> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Eiichiro Oda]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}, {{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Gollancz Manga]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' | magazine = [[Weekly Shōnen Jump]] | magazine_en = [[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}) | first = 4 July 1997 | last = | volumes = 115 | volume_list = List of One Piece manga volumes }} {{Infobox animanga/Video | type = Serye | director = [[Kōnosuke Uda]] (1999–2006)<br/>Munehisa Sakai (2006–2008)<br />Hiroaki Miyamoto (2008–present) | producer = Yoshihiro Suzuki | writer = Hirohiko Uesaka<br/>Tatsuya Hamazaki | music = | studio = [[Toei Animation]] | licensor = [[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[4Kids Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}} , {{abbr|CAN|Canada}})(2004–2007)<br />[[Funimation Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}})(2007–present) | network = [[Animax]], [[Fuji TV]] | network_en = [[Toonami (UK)|Toonami]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[CN Too]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[YTV (TV channel)|YTV]] ({{abbr|CAN|Canada}})<br/>[[Cartoon Network (United States)|Cartoon Network]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2007)<br/>[[Toonami]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2008)<br/>[[Fox Broadcasting Company]] ({{abbr|USA|United States}}, 2003–2005)<br/>[[Cartoon Network (Australia)|Cartoon Network]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[Network Ten]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | first = 20 Oktubre 1999 | last = | episodes = 1173 | episode_list = List of One Piece episodes }} {{Infobox animanga/Other | title = Related works | content = * [[List of One Piece films|''One Piece'' films]] * [[List of One Piece video games|''One Piece'' video games]] }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang '''One Piece''' ay isang seryeng '''Japanese Shonen Manga''' at '''Anime''' na nilikha ng Hapon na si '''Eichiro Oda''' na naging seryal na sa '''Weekly Shonen Jump''' mula pa noong 4 July 1997. Ang bawat kabanata ay inilalathala sa '''takobon''' volumes ni '''Shueisha''', sa una nitong release noong 24 Disyembre 1997, at ang ika-60 bolyum ay noong Nobyembre 2010. Pagdaan ng 2010, inanunsiyo ng '''Shueisha''' na naipagbili na nila ang mahigit sa 200 milyong bolyum ng '''One Piece''' sa ngayon; ang ika-60 na volume ay nakapagtala ng bagong record para sa pinakamataas na initial print run sa lahat ng aklat sa Japan sa kasaysayan na may 3.4 milyong kopya. Ito rin ang unang aklat na naibenta ng mahigit 2 milyong kopya sa Opening Week ng '''Oricon Book Ranking''' ng Japan. Hango ang One Piece sa paglalakbay ni '''Monkey D. Luffy''', isang 17 taong gulang na lalaki na nakakain ng sinumpaang prutas (Hapon: 悪魔の実, ''Akuma no Mi'', [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Devil Fruit'') na tinatawag na '''Gomu Gomu no Mi''' (Sa Pilipinas: Sinumpaang Prutas ng Goma Goma) na naging daan upang ang katawan niya ay humaba at ma-deform na parang Goma, at ang kanyang itinatag na grupo, ang '''Straw Hat Pirates'''. Nilakbay ni Luffy ang karagatan upang mahanap ang pinakatago-tagong at ang pinakamalaking kayamanan na tinawag na '''One Piece''' at upang hirangin siya bilang ang susunod na '''Hari ng mga Pirata'''. Sinimulan ang pagpapalabas ng One Piece sa Pilipinas noong 2003&nbsp;ng '''GMA Network 7'''. Nakailan na rin itong pag-uulit ng mga episodes dahil sa pagbaba ng ratings nito sa kalabang Network na '''ABS-CBN'''. Ang kasalukuyang episode nito sa Pilipinas ay sa pakikipagsapalaran sa '''Enies Lobby''' at sa '''CP9'''. At sa kabila ng maraming udlot sa telebisyon, unti-unting tumataas ang ratings ito sa 17% kumpara sa kabilang estasyon na 12-15%. == Buod == Ang kuwento ay hango sa 17 taong gulang na si [[:en:Monkey D. Luffy|Monkey D. Luffy]] na pinukaw ng kanyang idolo noong bata pa sya na si [[:en:List of One Piece characters#Shanks|Red Haired Shanks]] na naglalakbay upang hanapin ang '''One Piece'''. Sa paglalakbay ni Luffy, bumuo siya ng isang samahang pirata na tinawag niyang '''Straw Hat Pirates'''. Ang grupo ay binubuo nila: *Pirate Hunter [[:en:List of One Piece characters#Roronoa Zoro|Roronoa Zoro]] *Cat Thief [[:en:List of One Piece characters#Nami|Nami]] (Ang Tagapaglayag) *Sharpshooter Sogeking [[:en:List of One Piece characters#Usopp|Usopp]] (Ang Sniper) *Black Leg [[:en:List of One Piece characters#Sanji|Sanji]] (Ang Tagapagluto) *Cotton Candy Lover [[:en:List of One Piece characters#Tony Tony Chopper|Chopper]] (Ang Manggagamot) *[[:en:List of One Piece characters#Nico Robin|Nico Robin]] (Ang Arkeyolohista) *Cyborg [[:en:List of One Piece characters#Franky|Franky]] (Ang Shipwright) *Humming [[:en:List of One Piece characters#Brook|Brook]] (Ang Musikero). *Jinbei (Ang Helmsman) Humarap din sila sa maraming pagsubok sa lahat ng sulok ng mundo. Ang pinakamalaki nilang kalaban ay ang mga [[:en:List of One Piece characters#Marines|Marino]] na hawak ng [[:en:List of One Piece characters#World Government|Pamahalaang Pandaigdig]] na naghahanap ng hustisya upang tuldukan ang [[:en:Golden Age of Piracy|Ginintuang Yugto ng mga Pirata]]. Marami ring ibang istorya ang hango sa paglalaban ng Gobyerno ,Pitong Warlord at ng Apat na Emperador, ang apat na pinakamalakas na pirata sa buong mundo. Matapos ang pagkamatay nila [[:en:List of One Piece characters#Portgas D. Ace|Portgas D. Ace]] (Ang kapatid ni Luffy na hindi niya kadugo) at ni [[:en:List of One Piece characters#Whitebeard|Whitebeard]], ang bawat miyembro ng Strawhats ay sumailalim sa matinding pagsasanay. Matapos ang dalawang taon, nabuo ulit sila sa '''Sabaody Archipelago''' at tinuloy ang paglalakbay sa Bagong Daigdig ('''New World'''). [[Kategorya:Shōnen manga]] 6ql6gjfe7lxu6ij8lgw3ozd01yeol3z 0 25897 2219837 2049943 2026-08-09T09:16:06Z Julius Santos III 139725 /* */ 2219837 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | name = West Virginia | official_name = | image_flag = Flag of West Virginia.svg | flaglink = [[Flag of West Virginia|Flag]] | image_seal = Seal of West Virginia.svg | seal_alt = Seal of West Virginia (reverse).png | image_map = West Virginia in United States.svg | nickname = Mountain State | motto = [[Montani semper liberi]] (mountaineers are always free) | anthem = [[List of West Virginia state symbols#State songs|four songs]] | former = Virginia | seat = [[Charleston, West Virginia|Charleston]] | LargestCity = [[Charleston, West Virginia|Charleston]] | LargestMetro = [[Charleston WV metropolitan area|Charleston metro area]] | Governor = [[Jim Justice]] | Lieutenant Governor = [[Mitch Carmichael]] | Legislature = [[West Virginia Legislature]] | Upperhouse = [[West Virginia Senate|Senate]] | Lowerhouse = [[West Virginia House of Delegates|House of Delegates]] | Senators = [[Joe Manchin]] (D) <br /> [[Shelley Moore Capito]] (R) |Representative=[[West Virginia's 1st congressional district|1]]: [[David McKinley]] (R)<br />[[West Virginia's 2nd congressional district|2]]: [[Shelley Moore Capito]] (R)<br />[[West Virginia's 3rd congressional district|3]]: [[Nick Rahall]] (D) | PostalAbbreviation = WV | OfficialLang = none (de facto English) | Demonym = [[List of U.S. state residents names|West Virginian]] | AreaRank = 41st | TotalAreaUS = 24,230 | TotalArea = 62,755 | LandAreaUS = 24,078 | LandArea = 62,361 | WaterAreaUS = 152 | WaterArea = 394 | PCWater = 0.6 | PopRank = 37th | 2000Pop = 1,852,994 (2010 Census) | DensityRank = 27th | 2000DensityUS = 75.1 <!--census.gov --> | 2000Density = 29.0 | MedianHouseholdIncome = $38,029 | IncomeRank = 48th | AdmittanceOrder = 35 | AdmittanceDate = {{start date and age|1863|6|20}} | TimeZone = [[North American Eastern Time Zone|Eastern]]: [[UTC]]-5/[[Daylight saving time|-4]] | Latitude = 37° 12′ N to 40° 39′ N | Longitude = 77° 43′ W to 82° 39′ W | WidthUS = 130 | Width = 210 | LengthUS = 240 | Length = 385 | HighestPoint = [[Spruce Knob]] | HighestElevUS = 4,863 | HighestElev = 1,427 | MeanElevUS = 1,500 | MeanElev = 460 | LowestPoint = [[Harpers Ferry]] | LowestElevUS = 240 | LowestElev = 73 | ISOCode = US-WV | Website = wv.gov }} Ang '''West Virginia''' / west ver·jin·ya / ay isang [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[Estados Unidos]] sa matatagpuan sa rehiyong [[Appalachian]] ng [[Estados Unidos]]. Kahangganan nito ang [[Virginia]] sa timog-silangan, [[Kentucky]] sa timog-kanluran, [[Ohio]] sa hilagang-kanluran, [[Pennsylvania]] sa hilaga, at [[Maryland]] sa hilagang-silangan. Ika-41 ang West Virginia sa lawak ng nasasakupan, habang ika-38 sa pinakamatao sa 50 estado ng Estados Unidos. [[Charleston]] ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito. Naging estado ang West Virginia kasunod ng Wheeling Conventions ng 1861, kung saan ang 50 hilagang-kanlurang counties ng Virginia ay nagpasiyang humiwalay sa Virginia noong [[Digmaang Sibil Amerikano]]. Tinanggap ang bagong estado sa Unyon noong Hunyo 20, 1863, at naging mahalagang estado noong Digmaang Sibil. Tanging ang West Virginia lamang ang estadong naitatag sa pamamagitan ng paghiwalay mula sa isang Confederate state at isa sa dalawang estado itinatag noong Digmaang Sibil Amerikano (ang isa ay ang [[Nevada]] na humiwalay sa [[Utah Territory]]). {{United States topic}} {{US-stub}} [[Kategorya:Mga estado ng Estados Unidos]] o9pp4faeglkut71b74ztj6ehhrxm3et 0 25911 2219840 1776818 2026-08-09T09:54:22Z Julius Santos III 139725 2219840 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Honolulu | settlement_type = Estado ng Kabisera ng Lungsod | official_name = City and County of Honolulu | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Estados Unidos}} | subdivision_type1 = Estado | subdivision_name1 = {{flag|Hawaii}} | subdivision_type2 = County | subdivision_name2 = [[Honolulu County|Honolulu]] | established_title = Incorporated | established_date = {{start date|1907|4|30}} | government_type = | governing_body = | website = {{url|honolulu.gov}} }} Ang '''Honolulu''' ay ang pinakamalaking [[lungsod]] at [[kabisera]] ng estado ng [[Hawaii]] na matatagpuan sa [[Estados Unidos]]. == Sanggunian == {{reflist}} ---- * {{Wikivoyage|Honolulu}} * {{osmrelation-inline|119231}} {{commonscat|Honolulu, Hawaii|Honolulu}} {{Stub|Estados Unidos|Heograpiya}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Hawaii]] [[Kategorya:Mga matataong lungsod ng Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kabisera ng mga estado ng Estados Unidos]] tumcz9e40xj2cxzkn3mq9e9oc609mbb 0 30947 2219775 2125091 2026-08-08T15:08:14Z Glennznl 73709 added [[Category:Pagpapakete]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219775 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} [[File:Trash bin in Paris.jpg|thumb|Isang supot ng plastik na ginagamit upang ikolekta ang basura sa isang kalye sa [[Paris]]]] Ang isang '''súpot''' ay isang uri ng lalagyan na gawa sa manipis, nababanat, piraso ng [[plastik]], hindi tahing tela, o telang plastik. Ginagamit ito para lagyan at dalhin ang mga produkto tulad ng [[pagkain]], ani, pulbos, [[yelo]], magasin, mga kimikal, at [[basura]]. Isang karaniwang anyo ito ng balot o pagbabalot. Karamihan sa mga supot ay sinasarado ng init sa pinagdugtungan, habang may ilan ang kinabit ng mga [[pandikit]] o tinahi Maraming mga [[talaan ng mga bansa|bansa]] ang nagpapakilala ng batas sa pagtigil ng paggamit ng plastik na supot, dahil hindi lubusang nabubulok ang plastik, na nagdudulot ng walang katapusang [[polusyon]] ng plastik at epekto sa [[kapaligiran]]. Bawat taon, may mga 1 hanggang 5 trilyong supot ng plastik ang ginagamit at tinatapon sa buong mundo. Mula sa punto ng pagbili hanggang sa patutunguhan, may buhay lamang ang plastik ng 12 minuto. Tinatayang nasa 320 supot kada kapita ang ginamit noong 2014 sa [[Estados Unidos]].<ref name="auto">{{Cite journal|last=Wagner|first=Travis P.|date=2017-12-01|title=Reducing single-use plastic shopping bags in the USA|journal=Waste Management|volume=70|pages=3–12|doi=10.1016/j.wasman.2017.09.003|pmid=28935376|issn=0956-053X|language=en}}</ref> ==Pag-empake== Kadalasang gumagamit ng mas kaunting materyal ang mga supot na plastik kaysa mga [[kahon]], karton, o garapon, kaya, kadalasang tinituring ito na "nabawasan o napababa ang pagbalot/pag-empake."<ref>{{Cite web | title = Life Cycle Inventory of Packaging Options for Shipment of Retail Mail-Order Soft Goods | date = April 2004 | url = http://www.deq.state.or.us/lq/pubs/docs/sw/packaging/LifeCycleInventory.pdf | access-date = 15 Disyembre 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081217063517/http://www.deq.state.or.us/lq/pubs/docs/sw/packaging/LifeCycleInventory.pdf | archive-date = 17 Disyembre 2008 | language=en | df = dmy-all }}</ref> Depende sa paggawa, maaring iresiklo ang mga supot na plastik para gawin uling plastik. Maaring silang sunugin sa mga wastong pasilidad para sa pagpalit ng basura-sa-enerhiya. Matibay at hindi nakakapinsala ang mga ito sa sanitaryong ''landfill'' (o lupang imbakan ng basura).<ref>{{cite web |last=Lapidos |first=Juliet |url=http://www.slate.com/id/2169287/nav/navoa/ |title=Slate Explainer, 27 June 2007 |publisher=Slate.com |date=27 Hunyo 2007 |access-date=7 Hulyo 2010 |language=en |archive-date=21 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100721074650/http://www.slate.com/id/2169287/nav/navoa |url-status=dead }}</ref> Bagaman, kung tinapon ng hindi maayos, makakalikha ang mga supot na plastik ng di-kaaya-ayang kalat at nakakapinsala sa ilang uri ng ''wildfire'' (o [[sunog]] na madaling kumalat).<ref>{{cite web |url=http://www.maninnature.com/FCUSA/resource/perspect999ce.htm |title=Teresa Platt Commentary, Plastic Bags on Our Backs, May 2008 |publisher=teresaplatt.com |access-date=7 Hulyo 2010 |language=en |archive-date=26 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426081057/http://maninnature.com/FCUSA/resource/perspect999ce.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.salon.com/2007/08/10/plastic_bags/ |title=Plastic bags are killing us |last1=Mieszkowski |first1=Katharine |date=10 Agosto 2007 |work=Salon.com |access-date=23 Abril 2013|language=en}}</ref> May mababang bilis ng [[pagreresiklo]] ang mga supot na plastik dahil sa kakulangan ng kakayahang humiwalay. Nagdudulot ang magkahalong materyal na pagresiklo ng kontaminasyon ng materyal. Bagaman, nagagamit muli ang mga supot na plastik bago itapon na ito sa bilis na 1.6 na beses.<ref name="auto"/> == Panganib sa mga bata == Ang maninipis, naaayong plastik na supot, lalo na ang supot para sa tuyong paglilinis, ay may potensyal na hadlangan ang paghinga kapag sinuot sa ulo. Dahil dito, may 25 bata sa [[Estados Unidos]] ang di-nakahinga bawat taon dahil sa mga plastik na supot, halos siyam-ikasampu (o 90%) sa mga ito ay mas mababa sa isang gulang. Nagdulot ito ng tinatakang boluntaryong babala sa ilang mga supot na nagsasabing nagdudulot ito ng panganib sa mga maliliit na bata.<ref>{{cite web |url=http://www.cpsc.gov/CPSCPUB/PUBS/5064.html |title=Children Still Suffocating with Plastic Bags |website=US Consumer Product Safety Commission |access-date=7 Hulyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714144032/http://www.cpsc.gov/cpscpub/pubs/5064.html |archive-date=14 Hulyo 2010 |df=dmy-all|language=en }}<br />{{cite web |url=http://www.cpsc.gov/cpscpub/pubs/5064.pdf |title=Children Still Suffocating with Plastic Bags |work=Consumer Product Safety Alert |publisher=U.S. Consumer Product Safety Commission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20000816170724/http://www.cpsc.gov/cpscpub/pubs/5064.pdf |archive-date=16 Agosto 2000|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Bag]] [[Kategorya:Pagpapakete]] 12gfy335richhzdrek0vi1yuvuaspww 0 39053 2219833 2217906 2026-08-09T07:39:25Z BabbyNoelle07 164292 2219833 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Victoria | image = Queen Victoria by Bassano.jpg|alt=Photograph of Queen Victoria, 1882 | caption = Si Reyna Victoria suot ang kanyang maliit na koronang diyamante <br /> Kuha ni [[Alexander Bassano]], 1882 | reign = {{nowrap|20 Hunyo 1837 – 22 Enero 1901}} | coronation = 28 Hunyo 1838 | cor-type = britain | succession = Reyna ng Gran Britanya | predecessor = [[William IV of the United Kingdom|William IV]] | successor = [[Edward VII]] | reign1 = 1 Mayo 1876 – 22 Enero 1901 | coronation1 = 1 Enero 1877 | cor-type1 = [[Delhi Durbar#Durbar of 1877|Imperial Durbar]] | succession1 = Emperatris ng Indiya | successor1 = [[Edward VII]] | reg-type = Prime&nbsp;Ministers | regent = [[List of Prime Ministers of Queen Victoria|''See list'']] | reg-type1 = Mga Viceroy | regent1 = [[Viceroy ng India|''See list'']] | spouse = [[Albert, Prince Consort|Prinsipe Alberto ng Sahoniya-Coburgo-Gotha]] | issue = {{ubl | [[Victoria, Princess Royal|Victoria, Princess Royal, German Empress]] | [[Edward VII]] | [[Princess Alice of the United Kingdom|Princess Alice, Grand Duchess of Hesse]] | [[Alfred, Duke of Saxe-Coburg and Gotha]] | [[Princess Helena of the United Kingdom|Helena, Princess Christian of Schleswig-Holstein]] | [[Princess Louise, Duchess of Argyll]] | [[Prince Arthur, Duke of Connaught and Strathearn|Prince Arthur, Duke of Connaught]] | [[Prince Leopold, Duke of Albany]] | [[Princess Beatrice of the United Kingdom|Beatrice, Princess Henry of Battenberg]] }} | issue-link = #Issue | full name = Alexandrina Victoria | house = [[House of Hanover]] | father = [[Prince Edward, Duke of Kent and Strathearn]] | mother = [[Princess Victoria of Saxe-Coburg-Saalfeld]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1819|5|24}} | birth_place = [[Kensington Palace]], London | death_date = {{Death date and age|df=yes|1901|1|22|1819|5|24}} | death_place = [[Osborne House]], Isle of Wight | date of burial = 4 Pebrero 1901 | place of burial = [[Frogmore]], [[Windsor, Berkshire|Windsor]] | signature = Queen Victoria Signature.svg }} Si '''Victoria''' ('''Alexandrina Victoria;''' [[Mayo 24]], [[1819]] – [[Enero 22]], [[1901]]) ay ang [[Monarkiya ng Reyno Unido|reyna]] ng [[Reino Unido ng Gran Bretanya at Irlanda del Norte|Reyno Unido ng Gran Britanya at Irlanda]] mula [[Hunyo 20]], [[1837]], at naging unang [[Emperatris ng India]] mula [[Mayo 1]], [[1876]] hanggang sa kaniyang kamatayan noong [[Enero 22]], [[1901]]. Nagtagal ang kanyang pagiging monarka ng 63 taon at pitong buwan, ang pinakamahabang panahon ng pamumuno<ref name="WWT" /> nang kahit sinong monarkang Briton hanggang nalampasan ni [[Elizabeth II]] noong 2015<ref>{{Cite news |date=2015-09-08 |title=Queen Elizabeth II becomes longest-reigning UK monarch |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-34177107 |access-date=2026-07-28}}</ref>. Sa pangkalahatan, tinatawag na [[kapanahunan ni Victoria]] (''Victorian era'' sa Ingles) ang panahon na nakasentro sa kaniyang pagiging reyna. Binansagan siyang "Balo ng Windsor", dahil sa kanyang pagdadalamhati sa pagkamatay ng kaniyang asawa na si [[Prinsipe Albert ng Saxe-Coburg-Gotha]] noong 1861.<ref name=WWT>{{cite-WWT|WHO WAS "THE WIDOW AT WINDSOR?"}}, pahina 34.</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{BD|1819|1901|Victoria}} {{English monarchs}} [[Kategorya:United Kingdom]] [[Kategorya:Mga Britaniko]] [[Kategorya:Mga hari ng Inglatera]] [[Kategorya:Mga reyna ng Inglatera]] [[Kategorya:Mga reyna ng Irlanda]] {{stub|Tao|UK}} {{authority control}} m79y4gc4rkaqppaobjjcwhy4asyu6e5 0 39187 2219783 2124194 2026-08-08T16:49:18Z Mananaliksik 2510 2219783 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Marimar.jpg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = Pabalat ng DVD ng palabas na pantelebisyong ''Marimar'' | alt_name = | native_name = | genre = [[Telenobela|Telenovela]], [[Drama]], [[Romantic love|Pag-iibigan]] | creator = [[Televisa]] | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = [[Beatriz Sheridan]] | creative_director = | presenter = | starring = [[Thalía]]<br>[[Eduardo Capetillo]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = Paco Navarette, Viviana Pimstein | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Mehiko]] | language = Kastila | num_seasons = | num_episodes = 72 | list_episodes = | executive_producer = [[Angelli Nesma Medina]] | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 45 minuto | company = | distributor = | budget = | network = [[Canal de las Estrellas]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{start date|1994}} | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} :''Para sa seryeng pantelebisyon ng Pilipinas, tingnan ang [[MariMar]] Ang '''''Marimar''''' ay isang [[Mehiko|Mehikanong]] telenobelang [[telebisyon|pantelebisyon]] na orihinal na ipinalabas noong 1994&nbsp;ng [[Televisa]]. Ang ''Marimar'' ay isang remake ng telenobelang ''La Venganza'', na ipinalabas sa [[Televisa]] noong 1977 at pinagbidahan nina [[Helena Rojo]] at Enrique Lizalde. Ito ay masyadong kilala sa Latin Amerika, [[Brazil]], [[Estado Unidos]], kabilang ang mga manonood sa [[French Overseas Network]] sa mga departamento at teritoryo ng French overseas at mga mananalita ng [[Wikang Portuges|Portuges]] (sa pamamagitan ng [[Brazil]]) sa [[Aprika]] at isa sa pinakapinanonood na telenobela sa [[Pilipinas]] at [[Indonesia]]. Ayon sa arawang dyaryong ''Ivoir 'Soir'', "Sa tiyak na ika-7:30 ng gabi, ang ''Marimar'' ay nagsisimula at ang buhay ay tumitigil sa Côte d'Ivoire". Ang mang-aawit na si [[Thalía]] ang pinakamalaking bituin sa telenobelang ito. == Buod == [[Talaksan:thaliaMariMar.JPG|left|200px|thumb|<small><center>[[Thalía]] bilang Marimar sa Mehikanong telenobela ng [[Televisa]].</center></small>]] Si Marimar ay isang mahirap at inosenteng dalaga na nakatira sa may dalampasigan kasama ang kanyang lolo at lola. Siya ay umibig kay Sergio, anak ng isang mayaman. Si Sergio ay pumayag na pakasalan si Marimar kahit na hindi ito gusto ng kanyang ama at madrasta ngunit habang lumilipas ang panahon siya ay umibig ng matindi kay Marimar. Ang madrasta ni Sergio na si Angelica ay hindi gusto si Marimar dahil sa pagiging inosente at walang alam sa mundo ng alta sociedad nito. Lagi pinapahiya ni Angelica si Marimar, madalas na minamaliit nito ang pagkatao nito. Nagalit si Sergio at nagpasiyang umalis at kumita ng sariling pera upang maialis si Marimar sa bahay ng kanyang ama at ligtas kay Angelica. Isinuplong sa pulis ni Angelica si Marimar dahil nagnakaw daw ito ng pulseras mula sa kanya at nakulong si Marimar. Habang si Marimar ay nasa kulungan, pinadala ni Angelica ang isa sa kanyang mga tauhan, na si Nicandro, na sunugin ang maliit na kubo ng lolo at lola ni Marimar, at dahil dito namatay ang lolo at lola ni Marimar. Pagkatapos, ginaya ni Angelica ang sulat-kamay ni Sergio at sumulat ng isang liham para kay Marimar na nagsasaad na wala na siyang gusto dito at hindi na siya mahal nito. At dahil sa mga pangyayaring iyon binago siya nito at naghasik ng paghihiganti balang araw. Matapos lumaya, nagtungo si Marimar sa siyudad ng [[Mehiko]] mula sa kanyang pinagmulang San Martin de la Costa at siya ay nagtrabaho upang manumbalik ang buhay at habang ito ay nangyayari nakilala niya ang kanyang tunay na ama (si Gustavo Aldama), na hindi nito alam at siya rin ay hindi alam, at siya ay tinuruan kung paano maging isang babaing may dangal, magbasa, magsulat, magsalita ng maayos at manamit. Pagkatapos ng malaking pagbabago ni Marimar at handa ng humarap sa lipunan, nagpasiya ang kanyang ama na dalhin siya sa Opera at doon nakita niyang muli si Sergio at dito nag-umpisa ang aksiyon. Dahil sa paghihiganti, inakit ni Marimar (ginamit niya ang bagong identity na "Bella Aldama" at tinatanggi niya kay Sergio at sa ibang mga tao na siya si Marimar) si Sergio at pagkatapos ito ay tatanggihan para saktan niya ito, at kasabay nito tinanggalan niya ng kayamanan ang ama at madrasta ni Sergio. Binili ni Marimar ang bahay ng mga Santibáñez at pinahiya niya si Angelica katulad ng pagpapahiya sa kanya dati. Diniborsyo ni Sergio si Marimar at naghandang pakasalan si Innocencia, nagplano si Marimar na paghiwalayin ang dalawa. May lihim parin ng pagmamahal si Sergio kay Marimar. Si Angelica ay nakasama sa isang aksidente sa kotse, nasunog at namatay na may huling kahilingan kay Marimar na siya (si Marimar) ay masunog ng buhay sa kanyang bahay. Nalaman ni Innocencia na dinadalaw ni Sergio si Marimar at sinubukang pumasok sa bahay ni Marimar. Si Innocencia ay nagdadalang-tao (kay Sergio) at siya ay nahulog at dinala sa ospital na kung saan siya ay nanganak at nagkaroon ng tumor sa utak. Nagpasiya si Marimar na kalimutan na si Sergio sa pamamagitan ng pag-ibig muli sa ibang lalaki na isang [[inhinyero]] na nagngangalang Adrián Rosales. Pagkatapos noon, inoperahan si Innocencia sa kanyang utak at pagkatapos ay nagsisi siya sa lahat ng mali niyang nagawa at pinahintulutan niyang pakasalan ni Marimar si Sergio. Sa katapusan sila ay nagpakasal at namuhay ng masaya. == Mga Gumanap at Tauhan == * [[Thalía]] bilang María del Mar "MariMar" Pérez/Bella Aldama * [[Eduardo Capetillo]] bilang Sergio Santibáñez * Miguel Palmer bilang Gustavo Aldama * Alfonso Iturralde bilang Renato Santibáñez * René Muñoz bilang Padre Porres * Marta Zamora bilang Perfecta * Chantal Andere bilang Angélica Santibañez * Ada Carrasco bilang Mamá Cruz * Pituka de Foronda bilangTia Esperanza * Luis Gatica bilang Chuy * Kenia Gazcon bilang Atonieta Lopez * Daniel Gauvry bilang Arturo * Toño Infante bilang Nicandro Mejia * Julia Marichal bilang Corazón * Frances Ondiviela bilang Brenda * Marisol Santacruz bilang Monica * Tito Guízar bilang Papá Pancho * Amairani bilang Natalia Montenegro * Rosángela Balbó bilang Eugenia * Karla Barahona * Meche Barba * Rafael Bazán * Ricardo Blume bilang Gobernador Fernando Montenegro * Marcelo Buquet bilang Rodolfo San Genís * Rubén Calderón * Armando Calvo bilang Gaspar * Julio Canessa bilang Himself * Gabriela Carvajal * Alberto Chávez * Adyari Cházaro * Hortensia Clavijo * Fernando Colunga bilang Adrián Rosales * Alicia del Lago * Rafael del Villar bilang Esteban * Martha Ofelia Galindo bilang Josefina * Guillermo García Cantú bilang Bernardo Duarte * Perla Jasso * Alejandra Ley * Melba Luna * Agustín Manzo bilang Himself * Constanza Mier bilang batang Marimar * Nicky Mondellini bilang Gema * Patricia Navidad bilang Isabel * Manuel Negrete bilang Himself * Claudia Ortega bilang Prudencia * Ana Luisa Peluffo bilang Selva * Serrana bilang Alina * Juan Carlos Serrán bilang Ulises * Ricardo Vera bilang Roberto * Indra Zuno bilang Inocencia del Castillo ==Tagumpay sa Pilipinas== Nakamit ng palabas ang pambihirang tagumpay sa Pilipinas nang ito’y ipinalabas noong 1996 sa [[Radio Philippines Network|RPN]] na may salin sa Filipino.<ref>{{Cite news |title=RATINGS THROWBACK: Record-breaking Thalia telenovelas on Philippine TV |url=https://www.pep.ph/news/local/151721/thalia-top-rating-telenovelas-a724-20200529 |work=PEP Philippine Entertainment Portal}}</ref> Lubos na nahumaling ang mga manonood, na umabot sa pinakamataas na rating na 61.7%. Dahil sa kasikatang ito, muling ipinalabas ng RPN ang serye, na lalo pang nagpatibay sa katayuan nito bilang isang kultural na penomenon. Ang tagumpay na ito ang nagbukas ng daan para sa iba pang mga telenobelang mula sa [[Mexico]] na maipalabas sa bansa, na nakaimpluwensiya sa lokal na programa sa telebisyon. Naging daan din ito upang maipalabas ang iba pang [[telenobela]] ni [[Thalía]] gaya ng [[Maria Mercedes]], [[María la del Barrio]], at [[Rosalinda]]. Bukod dito, nagbago rin ang takbo ng mga teleserye sa Pilipinas tungo sa mas mabilis na daloy ng kuwento.<ref>{{Cite news |title=PHILIPPINES: MANILA: MEXICAN ACTRESS THALIA RETURNS FOR A 2 DAY CONCERT |url=https://www.youtube.com/watch?v=zWn-wf59rZ4 |work=AP Archive News Philippines}}</ref> Ang '''''Marimar: The Movie''''', isang tampok na pelikulang buod ng telenobela, ay ipinalabas sa mga sinehan ng [[Solar Entertainment]] sa Pilipinas noong Oktubre 2, 1996.<ref>{{cite news|title=Grand Opening Wednesday Oct. 2|url=https://news.google.com/newspapers?id=b5QVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6074%2C4550834|access-date=May 16, 2022|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=September 30, 1996|page=35B|quote=A 3-Hour Saga You Can't Afford To Miss!!!}}</ref> Bunga ng napakalaking tagumpay ng Marimar at ng matinding kahilingan ng publiko, bumisita si Thalía sa Pilipinas para sa isang konsiyerto sa [[Araneta Coliseum]] noong Agosto 18, 1996. Muling bumalik siya noong 1997 para sa dalawang araw na konsiyerto.<ref>{{Cite news |title=The Thalia Effect: Philippine adaptations of Thalia telenovelas |url=https://philstarlife.com/celebrity/838164-thalia-philippine-adaptations-telenovelas?page=3 |work=PhilStar}}</ref> Lubos na ikinatuwa ng mga tagahanga ang kanyang pag-awit ng ilang linya sa Filipino, kabilang ang bersyong Tagalog ng María la del Barrio<ref>{{Cite web |title=Thalia - Mariang Taga Barrio (Maria La Del Barrio) [Tagalog Version] (Song Visualizer) |url=https://www.youtube.com/watch?v=-7CRp1VIWNE |website=Youtube | date=2 July 2020 }}</ref> at ang minamahal na awit na Nandito Ako.<ref>{{Cite web |title=Thalía - Nandito Ako (Live At the Araneta Coliseum 1997) |url=https://www.youtube.com/watch?v=8bUQ9xLes1g |website=Youtube | date=19 March 2018 }}</ref> Higit lalo pa siyang minahal ng mga manonood nang siya’y nakipagbiruan sa pamamagitan ng pagsasabi ng “Chika lang!” at pagkanta nito sa gitna ng kanyang pagtatanghal. Pinuri ang naturang konsiyerto dahil sa mahusay na produksiyon at sa malalim na ugnayan ni Thalía sa kanyang mga tagahanga sa Pilipinas, na naging isa sa mga pinakanatatandaan at pinakapinupuring Latin na konsiyerto sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Thalia - Concert Araneta Coliseum Philippines 1996 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nopDTfEqUoY |website=Youtube | date=20 February 2021 }}</ref> Mayroon ding isang parody account ng kontrabidang karakter ni [[Chantal Andere]] na tinawag na Senyora Santibañez.<ref>{{Cite web |title=Senyora Face Reveal |url=https://www.tiktok.com/@theresetiangco/video/7161332026191219994?lang=en |website=Tiktok via KMJS}}</ref> == Mga sanggunian == {{English2|Marimar}} [[Kategorya:Mga telenobela ni Thalía]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] 4jcxr8nvoph3w3gr8h30f2crtnx5dqh 2219785 2219783 2026-08-08T21:22:26Z Mananaliksik 2510 /* Tagumpay sa Pilipinas */ 2219785 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Marimar.jpg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = Pabalat ng DVD ng palabas na pantelebisyong ''Marimar'' | alt_name = | native_name = | genre = [[Telenobela|Telenovela]], [[Drama]], [[Romantic love|Pag-iibigan]] | creator = [[Televisa]] | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = [[Beatriz Sheridan]] | creative_director = | presenter = | starring = [[Thalía]]<br>[[Eduardo Capetillo]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = Paco Navarette, Viviana Pimstein | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Mehiko]] | language = Kastila | num_seasons = | num_episodes = 72 | list_episodes = | executive_producer = [[Angelli Nesma Medina]] | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 45 minuto | company = | distributor = | budget = | network = [[Canal de las Estrellas]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{start date|1994}} | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} :''Para sa seryeng pantelebisyon ng Pilipinas, tingnan ang [[MariMar]] Ang '''''Marimar''''' ay isang [[Mehiko|Mehikanong]] telenobelang [[telebisyon|pantelebisyon]] na orihinal na ipinalabas noong 1994&nbsp;ng [[Televisa]]. Ang ''Marimar'' ay isang remake ng telenobelang ''La Venganza'', na ipinalabas sa [[Televisa]] noong 1977 at pinagbidahan nina [[Helena Rojo]] at Enrique Lizalde. Ito ay masyadong kilala sa Latin Amerika, [[Brazil]], [[Estado Unidos]], kabilang ang mga manonood sa [[French Overseas Network]] sa mga departamento at teritoryo ng French overseas at mga mananalita ng [[Wikang Portuges|Portuges]] (sa pamamagitan ng [[Brazil]]) sa [[Aprika]] at isa sa pinakapinanonood na telenobela sa [[Pilipinas]] at [[Indonesia]]. Ayon sa arawang dyaryong ''Ivoir 'Soir'', "Sa tiyak na ika-7:30 ng gabi, ang ''Marimar'' ay nagsisimula at ang buhay ay tumitigil sa Côte d'Ivoire". Ang mang-aawit na si [[Thalía]] ang pinakamalaking bituin sa telenobelang ito. == Buod == [[Talaksan:thaliaMariMar.JPG|left|200px|thumb|<small><center>[[Thalía]] bilang Marimar sa Mehikanong telenobela ng [[Televisa]].</center></small>]] Si Marimar ay isang mahirap at inosenteng dalaga na nakatira sa may dalampasigan kasama ang kanyang lolo at lola. Siya ay umibig kay Sergio, anak ng isang mayaman. Si Sergio ay pumayag na pakasalan si Marimar kahit na hindi ito gusto ng kanyang ama at madrasta ngunit habang lumilipas ang panahon siya ay umibig ng matindi kay Marimar. Ang madrasta ni Sergio na si Angelica ay hindi gusto si Marimar dahil sa pagiging inosente at walang alam sa mundo ng alta sociedad nito. Lagi pinapahiya ni Angelica si Marimar, madalas na minamaliit nito ang pagkatao nito. Nagalit si Sergio at nagpasiyang umalis at kumita ng sariling pera upang maialis si Marimar sa bahay ng kanyang ama at ligtas kay Angelica. Isinuplong sa pulis ni Angelica si Marimar dahil nagnakaw daw ito ng pulseras mula sa kanya at nakulong si Marimar. Habang si Marimar ay nasa kulungan, pinadala ni Angelica ang isa sa kanyang mga tauhan, na si Nicandro, na sunugin ang maliit na kubo ng lolo at lola ni Marimar, at dahil dito namatay ang lolo at lola ni Marimar. Pagkatapos, ginaya ni Angelica ang sulat-kamay ni Sergio at sumulat ng isang liham para kay Marimar na nagsasaad na wala na siyang gusto dito at hindi na siya mahal nito. At dahil sa mga pangyayaring iyon binago siya nito at naghasik ng paghihiganti balang araw. Matapos lumaya, nagtungo si Marimar sa siyudad ng [[Mehiko]] mula sa kanyang pinagmulang San Martin de la Costa at siya ay nagtrabaho upang manumbalik ang buhay at habang ito ay nangyayari nakilala niya ang kanyang tunay na ama (si Gustavo Aldama), na hindi nito alam at siya rin ay hindi alam, at siya ay tinuruan kung paano maging isang babaing may dangal, magbasa, magsulat, magsalita ng maayos at manamit. Pagkatapos ng malaking pagbabago ni Marimar at handa ng humarap sa lipunan, nagpasiya ang kanyang ama na dalhin siya sa Opera at doon nakita niyang muli si Sergio at dito nag-umpisa ang aksiyon. Dahil sa paghihiganti, inakit ni Marimar (ginamit niya ang bagong identity na "Bella Aldama" at tinatanggi niya kay Sergio at sa ibang mga tao na siya si Marimar) si Sergio at pagkatapos ito ay tatanggihan para saktan niya ito, at kasabay nito tinanggalan niya ng kayamanan ang ama at madrasta ni Sergio. Binili ni Marimar ang bahay ng mga Santibáñez at pinahiya niya si Angelica katulad ng pagpapahiya sa kanya dati. Diniborsyo ni Sergio si Marimar at naghandang pakasalan si Innocencia, nagplano si Marimar na paghiwalayin ang dalawa. May lihim parin ng pagmamahal si Sergio kay Marimar. Si Angelica ay nakasama sa isang aksidente sa kotse, nasunog at namatay na may huling kahilingan kay Marimar na siya (si Marimar) ay masunog ng buhay sa kanyang bahay. Nalaman ni Innocencia na dinadalaw ni Sergio si Marimar at sinubukang pumasok sa bahay ni Marimar. Si Innocencia ay nagdadalang-tao (kay Sergio) at siya ay nahulog at dinala sa ospital na kung saan siya ay nanganak at nagkaroon ng tumor sa utak. Nagpasiya si Marimar na kalimutan na si Sergio sa pamamagitan ng pag-ibig muli sa ibang lalaki na isang [[inhinyero]] na nagngangalang Adrián Rosales. Pagkatapos noon, inoperahan si Innocencia sa kanyang utak at pagkatapos ay nagsisi siya sa lahat ng mali niyang nagawa at pinahintulutan niyang pakasalan ni Marimar si Sergio. Sa katapusan sila ay nagpakasal at namuhay ng masaya. == Mga Gumanap at Tauhan == * [[Thalía]] bilang María del Mar "MariMar" Pérez/Bella Aldama * [[Eduardo Capetillo]] bilang Sergio Santibáñez * Miguel Palmer bilang Gustavo Aldama * Alfonso Iturralde bilang Renato Santibáñez * René Muñoz bilang Padre Porres * Marta Zamora bilang Perfecta * Chantal Andere bilang Angélica Santibañez * Ada Carrasco bilang Mamá Cruz * Pituka de Foronda bilangTia Esperanza * Luis Gatica bilang Chuy * Kenia Gazcon bilang Atonieta Lopez * Daniel Gauvry bilang Arturo * Toño Infante bilang Nicandro Mejia * Julia Marichal bilang Corazón * Frances Ondiviela bilang Brenda * Marisol Santacruz bilang Monica * Tito Guízar bilang Papá Pancho * Amairani bilang Natalia Montenegro * Rosángela Balbó bilang Eugenia * Karla Barahona * Meche Barba * Rafael Bazán * Ricardo Blume bilang Gobernador Fernando Montenegro * Marcelo Buquet bilang Rodolfo San Genís * Rubén Calderón * Armando Calvo bilang Gaspar * Julio Canessa bilang Himself * Gabriela Carvajal * Alberto Chávez * Adyari Cházaro * Hortensia Clavijo * Fernando Colunga bilang Adrián Rosales * Alicia del Lago * Rafael del Villar bilang Esteban * Martha Ofelia Galindo bilang Josefina * Guillermo García Cantú bilang Bernardo Duarte * Perla Jasso * Alejandra Ley * Melba Luna * Agustín Manzo bilang Himself * Constanza Mier bilang batang Marimar * Nicky Mondellini bilang Gema * Patricia Navidad bilang Isabel * Manuel Negrete bilang Himself * Claudia Ortega bilang Prudencia * Ana Luisa Peluffo bilang Selva * Serrana bilang Alina * Juan Carlos Serrán bilang Ulises * Ricardo Vera bilang Roberto * Indra Zuno bilang Inocencia del Castillo ==Tagumpay sa Pilipinas== Nakamit ng palabas ang pambihirang tagumpay sa Pilipinas nang ito’y ipinalabas noong 1996 sa [[Radio Philippines Network|RPN]] na may salin sa Filipino.<ref>{{Cite news |title=RATINGS THROWBACK: Record-breaking Thalia telenovelas on Philippine TV |url=https://www.pep.ph/news/local/151721/thalia-top-rating-telenovelas-a724-20200529 |work=PEP Philippine Entertainment Portal}}</ref> Lubos na nahumaling ang mga manonood, na umabot sa pinakamataas na rating na 61.7%. Dahil sa kasikatang ito, muling ipinalabas ng RPN ang serye, na lalo pang nagpatibay sa katayuan nito bilang isang kultural na penomenon. Ang tagumpay na ito ang nagbukas ng daan para sa iba pang mga telenobelang mula sa [[Mehiko]] na maipalabas sa bansa, na nakaimpluwensiya sa lokal na programa sa telebisyon. Naging daan din ito upang maipalabas ang iba pang [[telenobela]] ni [[Thalía]] gaya ng [[Maria Mercedes]], [[María la del Barrio]], at [[Rosalinda]]. Bukod dito, nagbago rin ang takbo ng mga teleserye sa Pilipinas tungo sa mas mabilis na daloy ng kuwento.<ref>{{Cite news |title=PHILIPPINES: MANILA: MEXICAN ACTRESS THALIA RETURNS FOR A 2 DAY CONCERT |url=https://www.youtube.com/watch?v=zWn-wf59rZ4 |work=AP Archive News Philippines}}</ref> Ang '''''Marimar: The Movie''''', isang tampok na pelikulang buod ng telenobela, ay ipinalabas sa mga sinehan ng [[Solar Entertainment]] sa Pilipinas noong Oktubre 2, 1996.<ref>{{cite news|title=Grand Opening Wednesday Oct. 2|url=https://news.google.com/newspapers?id=b5QVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6074%2C4550834|access-date=May 16, 2022|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=September 30, 1996|page=35B|quote=A 3-Hour Saga You Can't Afford To Miss!!!}}</ref> Bunga ng napakalaking tagumpay ng Marimar at ng matinding kahilingan ng publiko, bumisita si Thalía sa Pilipinas para sa isang konsiyerto sa [[Araneta Coliseum]] noong Agosto 18, 1996. Muling bumalik siya noong 1997 para sa dalawang araw na konsiyerto.<ref>{{Cite news |title=The Thalia Effect: Philippine adaptations of Thalia telenovelas |url=https://philstarlife.com/celebrity/838164-thalia-philippine-adaptations-telenovelas?page=3 |work=PhilStar}}</ref> Lubos na ikinatuwa ng mga tagahanga ang kanyang pag-awit ng ilang linya sa Filipino, kabilang ang bersyong Tagalog ng María la del Barrio<ref>{{Cite web |title=Thalia - Mariang Taga Barrio (Maria La Del Barrio) [Tagalog Version] (Song Visualizer) |url=https://www.youtube.com/watch?v=-7CRp1VIWNE |website=Youtube | date=2 July 2020 }}</ref> at ang minamahal na awit na Nandito Ako.<ref>{{Cite web |title=Thalía - Nandito Ako (Live At the Araneta Coliseum 1997) |url=https://www.youtube.com/watch?v=8bUQ9xLes1g |website=Youtube | date=19 March 2018 }}</ref> Higit lalo pa siyang minahal ng mga manonood nang siya’y nakipagbiruan sa pamamagitan ng pagsasabi ng “Chika lang!” at pagkanta nito sa gitna ng kanyang pagtatanghal. Pinuri ang naturang konsiyerto dahil sa mahusay na produksiyon at sa malalim na ugnayan ni Thalía sa kanyang mga tagahanga sa Pilipinas, na naging isa sa mga pinakanatatandaan at pinakapinupuring Latin na konsiyerto sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Thalia - Concert Araneta Coliseum Philippines 1996 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nopDTfEqUoY |website=Youtube | date=20 February 2021 }}</ref> Mayroon ding isang parody account ng kontrabidang karakter ni [[Chantal Andere]] na tinawag na Senyora Santibañez.<ref>{{Cite web |title=Senyora Face Reveal |url=https://www.tiktok.com/@theresetiangco/video/7161332026191219994?lang=en |website=Tiktok via KMJS}}</ref> == Mga sanggunian == {{English2|Marimar}} [[Kategorya:Mga telenobela ni Thalía]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] a8xm4jajp86yq67nk4lioicmxkololi 2219786 2219785 2026-08-08T21:22:45Z Mananaliksik 2510 /* Tagumpay sa Pilipinas */ 2219786 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Marimar.jpg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = Pabalat ng DVD ng palabas na pantelebisyong ''Marimar'' | alt_name = | native_name = | genre = [[Telenobela|Telenovela]], [[Drama]], [[Romantic love|Pag-iibigan]] | creator = [[Televisa]] | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = [[Beatriz Sheridan]] | creative_director = | presenter = | starring = [[Thalía]]<br>[[Eduardo Capetillo]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = Paco Navarette, Viviana Pimstein | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Mehiko]] | language = Kastila | num_seasons = | num_episodes = 72 | list_episodes = | executive_producer = [[Angelli Nesma Medina]] | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 45 minuto | company = | distributor = | budget = | network = [[Canal de las Estrellas]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{start date|1994}} | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} :''Para sa seryeng pantelebisyon ng Pilipinas, tingnan ang [[MariMar]] Ang '''''Marimar''''' ay isang [[Mehiko|Mehikanong]] telenobelang [[telebisyon|pantelebisyon]] na orihinal na ipinalabas noong 1994&nbsp;ng [[Televisa]]. Ang ''Marimar'' ay isang remake ng telenobelang ''La Venganza'', na ipinalabas sa [[Televisa]] noong 1977 at pinagbidahan nina [[Helena Rojo]] at Enrique Lizalde. Ito ay masyadong kilala sa Latin Amerika, [[Brazil]], [[Estado Unidos]], kabilang ang mga manonood sa [[French Overseas Network]] sa mga departamento at teritoryo ng French overseas at mga mananalita ng [[Wikang Portuges|Portuges]] (sa pamamagitan ng [[Brazil]]) sa [[Aprika]] at isa sa pinakapinanonood na telenobela sa [[Pilipinas]] at [[Indonesia]]. Ayon sa arawang dyaryong ''Ivoir 'Soir'', "Sa tiyak na ika-7:30 ng gabi, ang ''Marimar'' ay nagsisimula at ang buhay ay tumitigil sa Côte d'Ivoire". Ang mang-aawit na si [[Thalía]] ang pinakamalaking bituin sa telenobelang ito. == Buod == [[Talaksan:thaliaMariMar.JPG|left|200px|thumb|<small><center>[[Thalía]] bilang Marimar sa Mehikanong telenobela ng [[Televisa]].</center></small>]] Si Marimar ay isang mahirap at inosenteng dalaga na nakatira sa may dalampasigan kasama ang kanyang lolo at lola. Siya ay umibig kay Sergio, anak ng isang mayaman. Si Sergio ay pumayag na pakasalan si Marimar kahit na hindi ito gusto ng kanyang ama at madrasta ngunit habang lumilipas ang panahon siya ay umibig ng matindi kay Marimar. Ang madrasta ni Sergio na si Angelica ay hindi gusto si Marimar dahil sa pagiging inosente at walang alam sa mundo ng alta sociedad nito. Lagi pinapahiya ni Angelica si Marimar, madalas na minamaliit nito ang pagkatao nito. Nagalit si Sergio at nagpasiyang umalis at kumita ng sariling pera upang maialis si Marimar sa bahay ng kanyang ama at ligtas kay Angelica. Isinuplong sa pulis ni Angelica si Marimar dahil nagnakaw daw ito ng pulseras mula sa kanya at nakulong si Marimar. Habang si Marimar ay nasa kulungan, pinadala ni Angelica ang isa sa kanyang mga tauhan, na si Nicandro, na sunugin ang maliit na kubo ng lolo at lola ni Marimar, at dahil dito namatay ang lolo at lola ni Marimar. Pagkatapos, ginaya ni Angelica ang sulat-kamay ni Sergio at sumulat ng isang liham para kay Marimar na nagsasaad na wala na siyang gusto dito at hindi na siya mahal nito. At dahil sa mga pangyayaring iyon binago siya nito at naghasik ng paghihiganti balang araw. Matapos lumaya, nagtungo si Marimar sa siyudad ng [[Mehiko]] mula sa kanyang pinagmulang San Martin de la Costa at siya ay nagtrabaho upang manumbalik ang buhay at habang ito ay nangyayari nakilala niya ang kanyang tunay na ama (si Gustavo Aldama), na hindi nito alam at siya rin ay hindi alam, at siya ay tinuruan kung paano maging isang babaing may dangal, magbasa, magsulat, magsalita ng maayos at manamit. Pagkatapos ng malaking pagbabago ni Marimar at handa ng humarap sa lipunan, nagpasiya ang kanyang ama na dalhin siya sa Opera at doon nakita niyang muli si Sergio at dito nag-umpisa ang aksiyon. Dahil sa paghihiganti, inakit ni Marimar (ginamit niya ang bagong identity na "Bella Aldama" at tinatanggi niya kay Sergio at sa ibang mga tao na siya si Marimar) si Sergio at pagkatapos ito ay tatanggihan para saktan niya ito, at kasabay nito tinanggalan niya ng kayamanan ang ama at madrasta ni Sergio. Binili ni Marimar ang bahay ng mga Santibáñez at pinahiya niya si Angelica katulad ng pagpapahiya sa kanya dati. Diniborsyo ni Sergio si Marimar at naghandang pakasalan si Innocencia, nagplano si Marimar na paghiwalayin ang dalawa. May lihim parin ng pagmamahal si Sergio kay Marimar. Si Angelica ay nakasama sa isang aksidente sa kotse, nasunog at namatay na may huling kahilingan kay Marimar na siya (si Marimar) ay masunog ng buhay sa kanyang bahay. Nalaman ni Innocencia na dinadalaw ni Sergio si Marimar at sinubukang pumasok sa bahay ni Marimar. Si Innocencia ay nagdadalang-tao (kay Sergio) at siya ay nahulog at dinala sa ospital na kung saan siya ay nanganak at nagkaroon ng tumor sa utak. Nagpasiya si Marimar na kalimutan na si Sergio sa pamamagitan ng pag-ibig muli sa ibang lalaki na isang [[inhinyero]] na nagngangalang Adrián Rosales. Pagkatapos noon, inoperahan si Innocencia sa kanyang utak at pagkatapos ay nagsisi siya sa lahat ng mali niyang nagawa at pinahintulutan niyang pakasalan ni Marimar si Sergio. Sa katapusan sila ay nagpakasal at namuhay ng masaya. == Mga Gumanap at Tauhan == * [[Thalía]] bilang María del Mar "MariMar" Pérez/Bella Aldama * [[Eduardo Capetillo]] bilang Sergio Santibáñez * Miguel Palmer bilang Gustavo Aldama * Alfonso Iturralde bilang Renato Santibáñez * René Muñoz bilang Padre Porres * Marta Zamora bilang Perfecta * Chantal Andere bilang Angélica Santibañez * Ada Carrasco bilang Mamá Cruz * Pituka de Foronda bilangTia Esperanza * Luis Gatica bilang Chuy * Kenia Gazcon bilang Atonieta Lopez * Daniel Gauvry bilang Arturo * Toño Infante bilang Nicandro Mejia * Julia Marichal bilang Corazón * Frances Ondiviela bilang Brenda * Marisol Santacruz bilang Monica * Tito Guízar bilang Papá Pancho * Amairani bilang Natalia Montenegro * Rosángela Balbó bilang Eugenia * Karla Barahona * Meche Barba * Rafael Bazán * Ricardo Blume bilang Gobernador Fernando Montenegro * Marcelo Buquet bilang Rodolfo San Genís * Rubén Calderón * Armando Calvo bilang Gaspar * Julio Canessa bilang Himself * Gabriela Carvajal * Alberto Chávez * Adyari Cházaro * Hortensia Clavijo * Fernando Colunga bilang Adrián Rosales * Alicia del Lago * Rafael del Villar bilang Esteban * Martha Ofelia Galindo bilang Josefina * Guillermo García Cantú bilang Bernardo Duarte * Perla Jasso * Alejandra Ley * Melba Luna * Agustín Manzo bilang Himself * Constanza Mier bilang batang Marimar * Nicky Mondellini bilang Gema * Patricia Navidad bilang Isabel * Manuel Negrete bilang Himself * Claudia Ortega bilang Prudencia * Ana Luisa Peluffo bilang Selva * Serrana bilang Alina * Juan Carlos Serrán bilang Ulises * Ricardo Vera bilang Roberto * Indra Zuno bilang Inocencia del Castillo ==Tagumpay sa Pilipinas== Nakamit ng palabas ang pambihirang tagumpay sa Pilipinas nang ito’y ipinalabas noong 1996 sa [[Radio Philippines Network|RPN]] na may salin sa Filipino.<ref>{{Cite news |title=RATINGS THROWBACK: Record-breaking Thalia telenovelas on Philippine TV |url=https://www.pep.ph/news/local/151721/thalia-top-rating-telenovelas-a724-20200529 |work=PEP Philippine Entertainment Portal}}</ref> Lubos na nahumaling ang mga manonood, na umabot sa pinakamataas na rating na 61.7%. Dahil sa kasikatang ito, muling ipinalabas ng RPN ang serye, na lalo pang nagpatibay sa katayuan nito bilang isang kultural na penomenon. Ang tagumpay na ito ang nagbukas ng daan para sa iba pang mga telenobelang mula sa [[Mehiko]] na maipalabas sa bansa, na nakaimpluwensiya sa lokal na programa sa telebisyon. Naging daan din ito upang maipalabas ang iba pang [[telenobela]] ni [[Thalía]] gaya ng [[Maria Mercedes]], [[María la del Barrio]], at [[Rosalinda]]. Bukod dito, nagbago rin ang takbo ng mga teleserye sa Pilipinas tungo sa mas mabilis na daloy ng kuwento.<ref>{{Cite news |title=PHILIPPINES: MANILA: MEXICAN ACTRESS THALIA RETURNS FOR A 2 DAY CONCERT |url=https://www.youtube.com/watch?v=zWn-wf59rZ4 |work=AP Archive News Philippines}}</ref> Ang '''''Marimar: The Movie''''', isang tampok na pelikulang buod ng telenobela, ay ipinalabas sa mga sinehan ng [[Solar Entertainment]] sa Pilipinas noong Oktubre 2, 1996.<ref>{{cite news|title=Grand Opening Wednesday Oct. 2|url=https://news.google.com/newspapers?id=b5QVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6074%2C4550834|access-date=May 16, 2022|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=September 30, 1996|page=35B|quote=A 3-Hour Saga You Can't Afford To Miss!!!}}</ref> Bunga ng napakalaking tagumpay ng Marimar at ng matinding kahilingan ng publiko, bumisita si Thalía sa Pilipinas para sa isang konsiyerto sa [[Araneta Coliseum]] noong Agosto 18, 1996. Muling bumalik siya noong 1997 para sa dalawang araw na konsiyerto.<ref>{{Cite news |title=The Thalia Effect: Philippine adaptations of Thalia telenovelas |url=https://philstarlife.com/celebrity/838164-thalia-philippine-adaptations-telenovelas?page=3 |work=PhilStar}}</ref> Lubos na ikinatuwa ng mga tagahanga ang kanyang pag-awit ng ilang linya sa Filipino, kabilang ang bersyong Tagalog ng María la del Barrio<ref>{{Cite web |title=Thalia - Mariang Taga Barrio (Maria La Del Barrio) [Tagalog Version] (Song Visualizer) |url=https://www.youtube.com/watch?v=-7CRp1VIWNE |website=Youtube | date=2 July 2020 }}</ref> at ang minamahal na awit na Nandito Ako.<ref>{{Cite web |title=Thalía - Nandito Ako (Live At the Araneta Coliseum 1997) |url=https://www.youtube.com/watch?v=8bUQ9xLes1g |website=Youtube | date=19 March 2018 }}</ref> Higit lalo pa siyang minahal ng mga manonood nang siya’y nakipagbiruan sa pamamagitan ng pagsasabi ng “Chika lang!” at pagkanta nito sa gitna ng kanyang pagtatanghal. Pinuri ang naturang konsiyerto dahil sa mahusay na produksiyon at sa malalim na ugnayan ni Thalía sa kanyang mga tagahanga sa Pilipinas, na naging isa sa mga pinakanatatandaan at pinakapinupuring Latin na konsiyerto sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Thalia - Concert Araneta Coliseum Philippines 1996 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nopDTfEqUoY |website=Youtube | date=20 February 2021 }}</ref> Mayroon ding isang parody account ng kontrabidang karakter ni [[Chantal Andere]] na tinawag na Senyora Santibañez.<ref>{{Cite web |title=Senyora Face Reveal |url=https://www.tiktok.com/@theresetiangco/video/7161332026191219994?lang=en |website=Tiktok via KMJS}}</ref> == Mga sanggunian == {{English2|Marimar}} [[Kategorya:Mga telenobela ni Thalía]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] tt2lqhvrj85auterc5nnlcm9cv348x9 2219787 2219786 2026-08-08T21:30:57Z Mananaliksik 2510 Mga Parangal at Nominasyon 2219787 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Marimar.jpg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = Pabalat ng DVD ng palabas na pantelebisyong ''Marimar'' | alt_name = | native_name = | genre = [[Telenobela|Telenovela]], [[Drama]], [[Romantic love|Pag-iibigan]] | creator = [[Televisa]] | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = [[Beatriz Sheridan]] | creative_director = | presenter = | starring = [[Thalía]]<br>[[Eduardo Capetillo]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = Paco Navarette, Viviana Pimstein | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Mehiko]] | language = Kastila | num_seasons = | num_episodes = 72 | list_episodes = | executive_producer = [[Angelli Nesma Medina]] | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 45 minuto | company = | distributor = | budget = | network = [[Canal de las Estrellas]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{start date|1994}} | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} :''Para sa seryeng pantelebisyon ng Pilipinas, tingnan ang [[MariMar]] Ang '''''Marimar''''' ay isang [[Mehiko|Mehikanong]] telenobelang [[telebisyon|pantelebisyon]] na orihinal na ipinalabas noong 1994&nbsp;ng [[Televisa]]. Ang ''Marimar'' ay isang remake ng telenobelang ''La Venganza'', na ipinalabas sa [[Televisa]] noong 1977 at pinagbidahan nina [[Helena Rojo]] at Enrique Lizalde. Ito ay masyadong kilala sa Latin Amerika, [[Brazil]], [[Estado Unidos]], kabilang ang mga manonood sa [[French Overseas Network]] sa mga departamento at teritoryo ng French overseas at mga mananalita ng [[Wikang Portuges|Portuges]] (sa pamamagitan ng [[Brazil]]) sa [[Aprika]] at isa sa pinakapinanonood na telenobela sa [[Pilipinas]] at [[Indonesia]]. Ayon sa arawang dyaryong ''Ivoir 'Soir'', "Sa tiyak na ika-7:30 ng gabi, ang ''Marimar'' ay nagsisimula at ang buhay ay tumitigil sa Côte d'Ivoire". Ang mang-aawit na si [[Thalía]] ang pinakamalaking bituin sa telenobelang ito. == Buod == [[Talaksan:thaliaMariMar.JPG|left|200px|thumb|<small><center>[[Thalía]] bilang Marimar sa Mehikanong telenobela ng [[Televisa]].</center></small>]] Si Marimar ay isang mahirap at inosenteng dalaga na nakatira sa may dalampasigan kasama ang kanyang lolo at lola. Siya ay umibig kay Sergio, anak ng isang mayaman. Si Sergio ay pumayag na pakasalan si Marimar kahit na hindi ito gusto ng kanyang ama at madrasta ngunit habang lumilipas ang panahon siya ay umibig ng matindi kay Marimar. Ang madrasta ni Sergio na si Angelica ay hindi gusto si Marimar dahil sa pagiging inosente at walang alam sa mundo ng alta sociedad nito. Lagi pinapahiya ni Angelica si Marimar, madalas na minamaliit nito ang pagkatao nito. Nagalit si Sergio at nagpasiyang umalis at kumita ng sariling pera upang maialis si Marimar sa bahay ng kanyang ama at ligtas kay Angelica. Isinuplong sa pulis ni Angelica si Marimar dahil nagnakaw daw ito ng pulseras mula sa kanya at nakulong si Marimar. Habang si Marimar ay nasa kulungan, pinadala ni Angelica ang isa sa kanyang mga tauhan, na si Nicandro, na sunugin ang maliit na kubo ng lolo at lola ni Marimar, at dahil dito namatay ang lolo at lola ni Marimar. Pagkatapos, ginaya ni Angelica ang sulat-kamay ni Sergio at sumulat ng isang liham para kay Marimar na nagsasaad na wala na siyang gusto dito at hindi na siya mahal nito. At dahil sa mga pangyayaring iyon binago siya nito at naghasik ng paghihiganti balang araw. Matapos lumaya, nagtungo si Marimar sa siyudad ng [[Mehiko]] mula sa kanyang pinagmulang San Martin de la Costa at siya ay nagtrabaho upang manumbalik ang buhay at habang ito ay nangyayari nakilala niya ang kanyang tunay na ama (si Gustavo Aldama), na hindi nito alam at siya rin ay hindi alam, at siya ay tinuruan kung paano maging isang babaing may dangal, magbasa, magsulat, magsalita ng maayos at manamit. Pagkatapos ng malaking pagbabago ni Marimar at handa ng humarap sa lipunan, nagpasiya ang kanyang ama na dalhin siya sa Opera at doon nakita niyang muli si Sergio at dito nag-umpisa ang aksiyon. Dahil sa paghihiganti, inakit ni Marimar (ginamit niya ang bagong identity na "Bella Aldama" at tinatanggi niya kay Sergio at sa ibang mga tao na siya si Marimar) si Sergio at pagkatapos ito ay tatanggihan para saktan niya ito, at kasabay nito tinanggalan niya ng kayamanan ang ama at madrasta ni Sergio. Binili ni Marimar ang bahay ng mga Santibáñez at pinahiya niya si Angelica katulad ng pagpapahiya sa kanya dati. Diniborsyo ni Sergio si Marimar at naghandang pakasalan si Innocencia, nagplano si Marimar na paghiwalayin ang dalawa. May lihim parin ng pagmamahal si Sergio kay Marimar. Si Angelica ay nakasama sa isang aksidente sa kotse, nasunog at namatay na may huling kahilingan kay Marimar na siya (si Marimar) ay masunog ng buhay sa kanyang bahay. Nalaman ni Innocencia na dinadalaw ni Sergio si Marimar at sinubukang pumasok sa bahay ni Marimar. Si Innocencia ay nagdadalang-tao (kay Sergio) at siya ay nahulog at dinala sa ospital na kung saan siya ay nanganak at nagkaroon ng tumor sa utak. Nagpasiya si Marimar na kalimutan na si Sergio sa pamamagitan ng pag-ibig muli sa ibang lalaki na isang [[inhinyero]] na nagngangalang Adrián Rosales. Pagkatapos noon, inoperahan si Innocencia sa kanyang utak at pagkatapos ay nagsisi siya sa lahat ng mali niyang nagawa at pinahintulutan niyang pakasalan ni Marimar si Sergio. Sa katapusan sila ay nagpakasal at namuhay ng masaya. == Mga Gumanap at Tauhan == * [[Thalía]] bilang María del Mar "MariMar" Pérez/Bella Aldama * [[Eduardo Capetillo]] bilang Sergio Santibáñez * Miguel Palmer bilang Gustavo Aldama * Alfonso Iturralde bilang Renato Santibáñez * René Muñoz bilang Padre Porres * Marta Zamora bilang Perfecta * Chantal Andere bilang Angélica Santibañez * Ada Carrasco bilang Mamá Cruz * Pituka de Foronda bilangTia Esperanza * Luis Gatica bilang Chuy * Kenia Gazcon bilang Atonieta Lopez * Daniel Gauvry bilang Arturo * Toño Infante bilang Nicandro Mejia * Julia Marichal bilang Corazón * Frances Ondiviela bilang Brenda * Marisol Santacruz bilang Monica * Tito Guízar bilang Papá Pancho * Amairani bilang Natalia Montenegro * Rosángela Balbó bilang Eugenia * Karla Barahona * Meche Barba * Rafael Bazán * Ricardo Blume bilang Gobernador Fernando Montenegro * Marcelo Buquet bilang Rodolfo San Genís * Rubén Calderón * Armando Calvo bilang Gaspar * Julio Canessa bilang Himself * Gabriela Carvajal * Alberto Chávez * Adyari Cházaro * Hortensia Clavijo * Fernando Colunga bilang Adrián Rosales * Alicia del Lago * Rafael del Villar bilang Esteban * Martha Ofelia Galindo bilang Josefina * Guillermo García Cantú bilang Bernardo Duarte * Perla Jasso * Alejandra Ley * Melba Luna * Agustín Manzo bilang Himself * Constanza Mier bilang batang Marimar * Nicky Mondellini bilang Gema * Patricia Navidad bilang Isabel * Manuel Negrete bilang Himself * Claudia Ortega bilang Prudencia * Ana Luisa Peluffo bilang Selva * Serrana bilang Alina * Juan Carlos Serrán bilang Ulises * Ricardo Vera bilang Roberto * Indra Zuno bilang Inocencia del Castillo == Mga Parangal at Nominasyon== === Premios TVyNovelas 1995 (Mehiko) === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Kategorya|| Nominado(a) || Resulta |- | Pinakamahusay na Aktres sa Pangunahing Papel || ''Thalía'' || bgcolor="#FFDDDD" |Nominada |- | Pinakamahusay na Aktor sa Pangunahing Papel || ''Eduardo Capetillo'' || bgcolor="#FFDDDD" |Nominado |- | Pinakamahusay na Kontrabida (Babae) || ''Chantal Andere'' || bgcolor="#FFDDDD" |Nominada |- | Pinakamahusay na Kontrabida (Lalaki) || ''Toño Infante'' || bgcolor="#FFDDDD" |Nominado |- | Pinakamahusay na Unang Aktor]] || ''Tito Guízar'' || bgcolor="#FFDDDD" |Nominado |- | colspan="2" |Telenobelang may Pinakamataas na Antas ng Panonood sa Estados Unidos || bgcolor="#CCFFCC" |Nanalo |} === Premios ACE 1995=== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Kategorya|| Nominado(a) || Resulta |- | Pinakamahusay na Programang Pang-entablado ng Taon|| ''Verónica Pimstein'' || bgcolor="#CCFFCC" |Nanal |- | Pinakamahusay na Babaeng Personalidad ng Taon || ''Thalía'' || bgcolor="#CCFFCC" |Nanalo |- | Pinakamahusay na Lalaking Personalidad ng Taon || ''Eduardo Capetillo'' || bgcolor="#CCFFCC" |Nanalo |- | Pinakamahusay na Direksiyon<ref>[https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-283200 Eltiempo Entrega de premios ACE en 1995]</ref> || ''Beatriz Sheridan'' || bgcolor="#CCFFCC" |Nanalo |} ==Tagumpay sa Pilipinas== Nakamit ng palabas ang pambihirang tagumpay sa Pilipinas nang ito’y ipinalabas noong 1996 sa [[Radio Philippines Network|RPN]] na may salin sa Filipino.<ref>{{Cite news |title=RATINGS THROWBACK: Record-breaking Thalia telenovelas on Philippine TV |url=https://www.pep.ph/news/local/151721/thalia-top-rating-telenovelas-a724-20200529 |work=PEP Philippine Entertainment Portal}}</ref> Lubos na nahumaling ang mga manonood, na umabot sa pinakamataas na rating na 61.7%. Dahil sa kasikatang ito, muling ipinalabas ng RPN ang serye, na lalo pang nagpatibay sa katayuan nito bilang isang kultural na penomenon. Ang tagumpay na ito ang nagbukas ng daan para sa iba pang mga telenobelang mula sa [[Mehiko]] na maipalabas sa bansa, na nakaimpluwensiya sa lokal na programa sa telebisyon. Naging daan din ito upang maipalabas ang iba pang [[telenobela]] ni [[Thalía]] gaya ng [[Maria Mercedes]], [[María la del Barrio]], at [[Rosalinda]]. Bukod dito, nagbago rin ang takbo ng mga teleserye sa Pilipinas tungo sa mas mabilis na daloy ng kuwento.<ref>{{Cite news |title=PHILIPPINES: MANILA: MEXICAN ACTRESS THALIA RETURNS FOR A 2 DAY CONCERT |url=https://www.youtube.com/watch?v=zWn-wf59rZ4 |work=AP Archive News Philippines}}</ref> Ang '''''Marimar: The Movie''''', isang tampok na pelikulang buod ng telenobela, ay ipinalabas sa mga sinehan ng [[Solar Entertainment]] sa Pilipinas noong Oktubre 2, 1996.<ref>{{cite news|title=Grand Opening Wednesday Oct. 2|url=https://news.google.com/newspapers?id=b5QVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6074%2C4550834|access-date=May 16, 2022|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=September 30, 1996|page=35B|quote=A 3-Hour Saga You Can't Afford To Miss!!!}}</ref> Bunga ng napakalaking tagumpay ng Marimar at ng matinding kahilingan ng publiko, bumisita si Thalía sa Pilipinas para sa isang konsiyerto sa [[Araneta Coliseum]] noong Agosto 18, 1996. Muling bumalik siya noong 1997 para sa dalawang araw na konsiyerto.<ref>{{Cite news |title=The Thalia Effect: Philippine adaptations of Thalia telenovelas |url=https://philstarlife.com/celebrity/838164-thalia-philippine-adaptations-telenovelas?page=3 |work=PhilStar}}</ref> Lubos na ikinatuwa ng mga tagahanga ang kanyang pag-awit ng ilang linya sa Filipino, kabilang ang bersyong Tagalog ng María la del Barrio<ref>{{Cite web |title=Thalia - Mariang Taga Barrio (Maria La Del Barrio) [Tagalog Version] (Song Visualizer) |url=https://www.youtube.com/watch?v=-7CRp1VIWNE |website=Youtube | date=2 July 2020 }}</ref> at ang minamahal na awit na Nandito Ako.<ref>{{Cite web |title=Thalía - Nandito Ako (Live At the Araneta Coliseum 1997) |url=https://www.youtube.com/watch?v=8bUQ9xLes1g |website=Youtube | date=19 March 2018 }}</ref> Higit lalo pa siyang minahal ng mga manonood nang siya’y nakipagbiruan sa pamamagitan ng pagsasabi ng “Chika lang!” at pagkanta nito sa gitna ng kanyang pagtatanghal. Pinuri ang naturang konsiyerto dahil sa mahusay na produksiyon at sa malalim na ugnayan ni Thalía sa kanyang mga tagahanga sa Pilipinas, na naging isa sa mga pinakanatatandaan at pinakapinupuring Latin na konsiyerto sa bansa.<ref>{{Cite web |title=Thalia - Concert Araneta Coliseum Philippines 1996 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nopDTfEqUoY |website=Youtube | date=20 February 2021 }}</ref> Mayroon ding isang parody account ng kontrabidang karakter ni [[Chantal Andere]] na tinawag na Senyora Santibañez.<ref>{{Cite web |title=Senyora Face Reveal |url=https://www.tiktok.com/@theresetiangco/video/7161332026191219994?lang=en |website=Tiktok via KMJS}}</ref> == Mga sanggunian == {{English2|Marimar}} [[Kategorya:Mga telenobela ni Thalía]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] iczi9yel6noe5lcfmacsgdfkyituqmg 0 47965 2219774 1436680 2026-08-08T15:07:58Z Glennznl 73709 added [[Category:Pagpapakete]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219774 wikitext text/x-wiki [[Image:Piersiówka ubt.jpeg|thumb|right|Isang tuytoy.]][[Image:Piersiowka.jpg|thumb|Isang tuytoy.]] {{otheruses}} Ang '''tuytoy''' o '''praskito'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Tuytoy, praskito}}</ref> ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''flask''; [[wikang Kastila|Kastila]]: ''frasco'') ay isang maliit na bote o botelya na pinaglalagyan ng mga [[alak]] o [[likor]], katulad ng [[whiskey]]. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Category:Gamit]] [[Kategorya:Pagpapakete]] {{stub}} syebm7emsia5j6lzzk35xff3s5uwzvs 14 54013 2219772 1734833 2026-08-08T15:07:08Z Glennznl 73709 added [[Category:Pagpapakete]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219772 wikitext text/x-wiki {{cat main}} [[Kategorya:Mga lalagyan]] [[Kategorya:Pagpapakete]] ohqk86q0ff2m1qogtx7a8d0oh4d5vuu 0 54492 2219797 2219642 2026-08-09T01:48:26Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219797 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} 9jmghi2e6zqetz64flj9jg7wu29s2he 2219798 2219797 2026-08-09T01:51:25Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} iofzvz1dqafzjrxd58pgal684nadiwj 2219799 2219798 2026-08-09T01:53:04Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219799 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} 0fzrdk5fhui60e8h31p9f71x9nfe30t 2219800 2219799 2026-08-09T01:54:21Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219800 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} 1h8xsqk2lvxbzfcohmnd0808kfyzqri 2219801 2219800 2026-08-09T01:59:07Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219801 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} b44l4040rg024vj0hcj3yqs7dn1nbde 2219802 2219801 2026-08-09T02:00:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219802 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} olxiagrl1te34y0bjmvxzfj1dyve0rq 2219803 2219802 2026-08-09T02:00:26Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219803 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} 6nxdupe1qfnxenjck740ptwbb542j3x 2219804 2219803 2026-08-09T02:03:42Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219804 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} kqwbpf40b58qcd69f13lolhv9qv4eby 2219805 2219804 2026-08-09T02:04:46Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219805 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} tqe1om03te5kvytpa5s662ooan2go9f 2219806 2219805 2026-08-09T02:07:40Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219806 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} qq372is9zh0bg06p0mmxakfkwv94xen 2219807 2219806 2026-08-09T02:10:10Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219807 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} a83ddtgxj5fkcth86hvn827l20g9wmh 2219808 2219807 2026-08-09T02:11:59Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219808 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap na ito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} qyhzp8hf62kk9825r8vbtb90b9q2dks 2219809 2219808 2026-08-09T02:12:40Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219809 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} i7grt1hfskkxqhnddqnzzml4u8jmw0m 2219810 2219809 2026-08-09T02:14:00Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219810 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Nakaimpluwensiya rin sa mga ugnayan ang mga usaping pang-ekonomiya at kabuhayan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} ebs8xv0ozkzk5b7bgrucrxwrpue6i1i 2219811 2219810 2026-08-09T02:15:57Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219811 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Nakaimpluwensiya rin sa mga ugnayan ang mga usaping pang-ekonomiya at kabuhayan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. Matapos ang 2012, ang paghihigpit sa pagpasok sa lugar ay nagdulot ng pagbabago-bago sa dami ng huling isda sa mga lokal na pangisdaan, na nagtulak sa mga mangingisdang Pilipino na maglayag nang mas malayo sa pampang nang mas magastos at mas panganib. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} epmjfzw55unz14ayldu0jswmyv2erzh 2219812 2219811 2026-08-09T02:20:04Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219812 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Nakaimpluwensiya rin sa mga ugnayan ang mga usaping pang-ekonomiya at kabuhayan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. Matapos ang 2012, ang paghihigpit sa pagpasok sa lugar ay nagdulot ng pagbabago-bago sa dami ng huling isda sa mga lokal na pangisdaan, na nagtulak sa mga mangingisdang Pilipino na maglayag nang mas malayo sa pampang nang mas magastos at mas panganib. Ipinangatwiran ng Tsina na naglalayong pangalagaan ng mga regulasyon nito ang mga yamang-dagat, samantalang iginiit ng Pilipinas na nilalabag ng mga ito nang unilateral ang mga karapatan ng mga mangingisda nito.<ref name="auto2"/> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} f1kg7jv1mw9swhb0d4m15hrlgmktkx9 2219813 2219812 2026-08-09T02:21:19Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219813 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Nakaimpluwensiya rin sa mga ugnayan ang mga usaping pang-ekonomiya at kabuhayan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. Matapos ang 2012, ang paghihigpit sa pagpasok sa lugar ay nagdulot ng pagbabago-bago sa dami ng huling isda sa mga lokal na pangisdaan, na nagtulak sa mga mangingisdang Pilipino na maglayag nang mas malayo sa pampang nang mas magastos at mas panganib. Ipinangatwiran ng Tsina na naglalayong pangalagaan ng mga regulasyon nito ang mga yamang-dagat, samantalang iginiit ng Pilipinas na nilalabag ng mga ito nang unilateral ang mga karapatan ng mga mangingisda nito.<ref name="auto2"/> Ang mga pagbabago sa patakarang panlabas ng Pilipinas ay nakaimpluwensiya sa tono ng pakikipag-ugnayang bilateral. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} pkowh3z611fksjurkhjonhhpuw5lk8p 2219814 2219813 2026-08-09T02:23:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219814 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Nakaimpluwensiya rin sa mga ugnayan ang mga usaping pang-ekonomiya at kabuhayan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. Matapos ang 2012, ang paghihigpit sa pagpasok sa lugar ay nagdulot ng pagbabago-bago sa dami ng huling isda sa mga lokal na pangisdaan, na nagtulak sa mga mangingisdang Pilipino na maglayag nang mas malayo sa pampang nang mas magastos at mas panganib. Ipinangatwiran ng Tsina na naglalayong pangalagaan ng mga regulasyon nito ang mga yamang-dagat, samantalang iginiit ng Pilipinas na nilalabag ng mga ito nang unilateral ang mga karapatan ng mga mangingisda nito.<ref name="auto2"/> Ang mga pagbabago sa patakarang panlabas ng Pilipinas ay nakaimpluwensiya sa tono ng pakikipag-ugnayang bilateral. Nagpalipat-lipat ang Maynila sa pagitan ng pasibong diplomasya, mga lihim na negosasyon, at mga panukala para sa pagbabahagi ng mga yamang-dagat, kasabay ng mga hakbang sa pagpapanatili ng kalinawan at pakikipag-ugnayan sa mga internasyunal na kasosyo.<ref>{{Cite news |date=2016-07-12 |title=South China Sea: Tribunal backs case against China brought by Philippines |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-36771749 |access-date=2025-12-08 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} abkn6uliabh6gp5m3naok0ytdz825dh 2219815 2219814 2026-08-09T02:26:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219815 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Nakaimpluwensiya rin sa mga ugnayan ang mga usaping pang-ekonomiya at kabuhayan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. Matapos ang 2012, ang paghihigpit sa pagpasok sa lugar ay nagdulot ng pagbabago-bago sa dami ng huling isda sa mga lokal na pangisdaan, na nagtulak sa mga mangingisdang Pilipino na maglayag nang mas malayo sa pampang nang mas magastos at mas panganib. Ipinangatwiran ng Tsina na naglalayong pangalagaan ng mga regulasyon nito ang mga yamang-dagat, samantalang iginiit ng Pilipinas na nilalabag ng mga ito nang unilateral ang mga karapatan ng mga mangingisda nito.<ref name="auto2"/> Ang mga pagbabago sa patakarang panlabas ng Pilipinas ay nakaimpluwensiya sa tono ng pakikipag-ugnayang bilateral. Nagpalipat-lipat ang Maynila sa pagitan ng pasibong diplomasya, mga lihim na negosasyon, at mga panukala para sa pagbabahagi ng mga yamang-dagat, kasabay ng mga hakbang sa pagpapanatili ng kalinawan at pakikipag-ugnayan sa mga internasyunal na kasosyo.<ref>{{Cite news |date=2016-07-12 |title=South China Sea: Tribunal backs case against China brought by Philippines |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-36771749 |access-date=2025-12-08 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Iginiit ng Tsina na ang pakikialam ng mga panlabas na panig ay nagpapakomplikado sa usaping itinuturing nitong usaping bilateral, samantalang itinuring ng Pilipinas na mahalaga ang internasyunal na suporta upang mapanatili ang mga karapatang pandagat nito.<ref>{{Cite web |title=South China Sea Arbitration Ruling: What Happened and What's Next? |url=https://www.uscc.gov/research/south-china-sea-arbitration-ruling-what-happened-and-whats-next |access-date=2025-12-08 |website=USCC |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} dr2iwemm2gb03pdav1zzb76fcf15hc2 2219816 2219815 2026-08-09T02:26:57Z KyutKoTalaga 152379 /* Hegemonya ng Tsina sa Bajo de Masinloc */ 2219816 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina (''Mainland China''), sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> Noong 1808, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1808, na nagpapakita sa soberanong teritoryo ng Pilipinas, kabilang ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan, na kinilala ng internasyunal na komunidad. Noong 1875, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang mas kumpletong edisyon ng ''Carta General del Archipiélago Filipino'' upang tukuyin ang opisyal na teritoryo ng Pilipinas.<ref name="mb.com.ph">{{Cite web |title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea' |url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea |access-date=2024-08-02 |website=Manila Bulletin |date=9 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Panatag is proven PH territory; China claims it by bogus history |url=https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2024/03/27/2343536/panatag-proven-ph-territory-china-claims-it-bogus-history |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Matapos ang [[Digmaang Kastila–Amerikano|Digmaang Espanyol-Amerikano]], isinuko ng Espanya noong 1898 ang Pilipinas sa [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)]], na may mga mapa bilang kalakip nito. Malinaw na ipinapakita ng mapa na hindi kabilang sa depinisyon ng teritoryo ng Pilipinas sa kasunduan ang Bajo de Masinloc. Dahil nanatili sa ilalim ng kontrol ng Espanya ang ilang bahagi ng [[Tawi-Tawi]] sapagkat nasa labas ang mga ito ng mga hangganan ng kasunduan. Nagbunsod ito sa paglagda sa [[Kasunduan sa Washington (1900)]], na ayon sa Pilipinas ay naglipat nang retroaktibo ng Bajo de Masinloc, Kapuluan ng Kalayaan, at natitirang bahagi ng Tawi-Tawi sa Estados Unidos bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas. Naniniwala ang mga manunuri na ang Kasunduan sa Washington (1900) ay tumukoy lamang sa mga pulo ng Sibutu at Cagayan de Sulu, gayundin sa Bajo de Masinloc.<ref name="mb.com.ph"/> Sa kaso ng Islas Palmas, muling iginiit ng Estados Unidos, bilang kinatawan ng teritoryo ng Pilipinas, sa isang ''memorandum'' na ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875 ay “kapwa opisyal na mapa ng Amerika at opisyal na mapa ng Espanya” ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{cite news |last=Mateo |first=Janvic |date=September 3, 2024 |title=DND gets copy of 1875 map of Philippines |url=https://www.philstar.com/headlines/2024/09/03/2382494/dnd-gets-copy-1875-map-philippines |work=The Philippine Star |access-date=August 6, 2026}}</ref> Ayon sa Pilipinas, nag-oobliga ito sa Estados Unidos na kilalanin ang Bajo de Masinloc at Kapuluan ng Kalayaan bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Bondoc |first=Jarius |title=Carpio debunks China lie about owning Spratlys |url=https://www.philstar.com/opinion/2023/10/18/2304571/carpio-debunks-china-lie-about-owning-spratlys |access-date=2024-08-02 |website=Philstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=de la Vega |first=Chito |date=2023-11-11 |title=Analysis: The most complicated dispute in the world |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-the-most-complicated-dispute-in-the-world/ |access-date=2024-08-02 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mula 1899 hanggang 1902, muling inilathala at muling inilabas ng Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos sa teritoryo ng Pilipinas nang apat na beses ang ''Carta General del Archipiélago Filipino'' noong 1875, na may mga na-update na katangian tulad ng mga linya ng telegrapo ng militar at kable, mga linya ng [[Eastern Cable Company]], at mga hangganan ng mga kagawaran ng militar. Ayon sa Pilipinas, isinama sa mga mapa ang Bajo de Masinloc bilang bahagi ng teritoryo ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |title=1901 U.S. War Department Map of the Philippines |url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/ArchipielagoFilipino-wardept-1901 |access-date=2024-08-02 |website=Geographicus Rare Antique Maps |language=en}}</ref> Noong 1909, pinangunahan ng Tsina sa ilalim ng Dinastiyang Qing ang isang ekspedisyon sa Kapuluang Paracel, at sa unang pagkakataon ay pormal na ipinahayag ang pag-angkin nito sa mga ito.<ref name=Tonnesson2006>{{cite journal|first1 =Stein|last1 =Tonnesson|via =International Peace Research Institute, Oslo|url =https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline |title =The South China Sea in the Age of European Decline|archive-url =https://web.archive.org/web/20160305181104/https://www.scribd.com/doc/56468/The-South-China-Sea-in-the-Age-of-European-Decline|archive-date= 2016-03-05 |pages= 1–41|journal= Modern Asian Studies|publisher=Cambridge University Press, United Kingdom|year =2006|access-date= 2009-04-13|doi =10.1017/S0026749X06001727|volume =40|issue =1|url-access =subscription}}</ref>{{rp|p=8}}<ref>{{cite web|url=https://cimsec.org/chinas-claim-spratly-islands-just-mistake/|title=China's Claim to the Spratly Islands is Just a Mistake|author=Bill Hayton|publisher=CIMSEC|date=May 16, 2018|quote=In the end, the Chinese government decided that it could not prove a claim to the Spratlys}}</ref> Ang pandaigdigang paglilitis hinggil sa pagsagip na nagresulta sa pagkawasak ng barkong Suweko na ''Nippon'' noong Mayo 8, 1913, sa Bajo de Masinloc ay dininig at kinilala ng mga umaangkin sa Pilipinas.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=9}} Noong dekada 1930, ang [[Republika ng Tsina (1912–1949)|Republika ng Tsina]] at ang [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]], nang hindi alam ginagawa ng isa't isa, ay nagsagawa ng mga hakbang ng pag-angkin sa Bajo de Masinloc.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|p=4}} Noong Abril 1935, naglathala ang Tsina ng isang mapa na kasama ang Bajo de Masinloc sa bilang bahagi ng teritoryo nito.<ref name="Bonnet2012" />{{rp|p=15}} Noong 1935, pinasinayaan ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa ilalim ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Konstitusyon ng Pilipinas ng 1935]], na muling nagpatibay sa mga pag-aangkin ng Pilipinas sa teritoryo alinsunod sa Kasunduan sa Paris ng 1898, Kasunduan sa Washington ng 1900, at Kasunduan ng Estados Unidos–Reyno Unido ng 1930.<ref>{{Cite web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1935-constitution/ | title=The 1935 Constitution | website=www.officialgazette.gov.ph}}</ref><!--tala para sa mga editors—ang mga sumunod na konstitusyon ng Pilipinas noong 1971 at 1986 ay hindi direktang bumabanggit sa mga kasunduang ito; tingnan ang https://link.springer.com/article/10.1007/s12180-009-0003-5--> Noong 1938, hiniling ng Komonwelt ng Pilipinas sa [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] na tukuyin ang pagmamay-ari ng Bajo de Masinloc, ngunit walang dokumentaryong ebidensiya ng isang opisyal na pag-angkin ng Pilipinas sa Bajo de Masinloc.<ref>{{cite book |last1=Scheiber |first1=Harry N. |url=https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ |title=Science, Technology, and New Challenges to Ocean Law |last2=Kraska |first2=James |last3=Kwon |first3=Moon-Sang |date=24 July 2015 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-29961-0 |pages=[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA405 405]-[https://books.google.com/books?id=qNd0CgAAQBAJ&pg=PA406 406] |language=en |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref> Noong 1943, inilathala ng Tsina ang ''"China Handbook (1937–1943)"'' noong [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na nagsasaad na ang pinakatimog na punto ng bansa ay ang “Pulo ng Triton ng Kapuluang Paracel.” ("Triton Island of the Paracel Group")<ref>China Handbook (1937-1943). The Chinese Ministry of Information.</ref> Noong 1947, binago ng Tsina ang nilalaman nito at sa unang pagkakataon sa kasaysayan, inangkin ang Kapuluan ng Kalayaan bilang pinakatimog na teritoryo nito. Sa ''China Handbook'' noong 1947, partikular na kinilala ng Tsina na pinagtatalunan ang pagmamay-ari sa Kapuluan ng Kalayaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at [[Indotsinang Pranses]].{{efn|Ang orihinal na sanggunian para sa pahayag na ito ay <ref>China Handbook (1947). The Chinese Ministry of Information.</ref> Posibleng ang aktuwal na sanggunian ay *China Handbook 1937–1945, New Edition with 1946 Supplement*. Ipinagsama-sama ng Chinese Ministry of Information. New York: Macmillan Co.; 1947. Pp. xvi, 844. <!---nakatalâ sa Cambridge Core: paghahanap sa "China Handbook 1947"--->}} Nagsagawa ang pamahalaan ng Pilipinas ng isang oseanograpikong pagsisiyasat noong 1957, at noong 1965, itinaas ang watawat ng Pilipinas sa bahura.<ref>{{cite book |last=Rosen |first=Mark E. |title=Philippine Claims in the South China Sea: A Legal Analysis |date=August 2014 |publisher=[[CNA (nonprofit)|CNA]] |pages=25–26 |url=https://www.cna.org/cna_files/pdf/iop-2014-u-008435.pdf |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209173557/https://www.cna.org/CNA_files/PDF/IOP-2014-U-008435.pdf |archive-date=9 December 2016 |language=en}}</ref> Sa isang artikulo noong Pebrero 18, 1980, kinumpirma ng ''[[Beijing Review]]'' na nagtayo ang astronomong si [[Guo Shoujing]] ng isang obserbatoryo sa Kapuluang Paracel, at hindi sa Bajo de Masinloc.<ref>{{Cite journal | title=China's Indisputable Sovereignty Over the Xisha and Nansha Islands | journal=Beijing Review | issue=7 | date=18 February 1980 | url=https://s3.documentcloud.org/documents/3009524/China-S-Indisputable-Sovereignty-Over-the-Xisha.pdf |language=en}}</ref> Nang magtayo ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] ng mga pasilidad sa [[Bahura ng Panganiban]] sa loob ng Eksklusibong Sonang Ekonomiko ng Pilipinas noong 1995, itinulak ng Tagapayo sa Pambansang Seguridad na si [[Jose T. Almonte]] ang pagtatayo ng isang [[parola]] sa Bajo de Masinloc upang patatagin ang pag-aangkin ng Pilipinas. Ang ilang bahagi ng parola ay naunang ginawa sa kalupaan ng Pilipinas, ngunit ayon kay Almonte, nahinto ang proyekto dahil sa mga panloob na kadahilanang pampolitika at upang maiwasang makagalit ang Tsina.<ref name="NPR 20 May 2016">{{cite news |last=Sullivan |first=Michael |title=Could A Lighthouse Have Prevented South China Sea's Latest Flashpoint? |url=https://www.npr.org/2016/05/20/478804541/unfished-lighthouse-leaves-the-philippines-feeling-vulnerable |access-date=9 June 2021 |work=NPR.org |date=20 May 2016 |language=en}}</ref> === Hegemonya o Pag-kontrol ng Tsina sa Bajo de Masinloc === Ang ugnayan ng Tsina at Pilipinas sa Bajo de Masinloc ay umunlad sa paglipas ng panahon sa pamamagitan ng ilang yugto. Ang bawat yugto ay hinubog ng mga estratehiyang diplomatiko, panloob na politika, at mga pagbabago sa kakayahang pandagat. Bago ang komprontasyon noong 2012, karaniwang nangingisda ang mga mangingisdang Pilipino at Tsino sa paligid ng bahura nang kaunti lamang ang pakikialam mula sa alinmang pamahalaan. Pinanatili ng dalawang estado ang kani-kanilang mga pag-aangkin sa teritoryo, ngunit impormal ang pang-araw-araw na mga gawain, at hindi pambihira ang mga kooperatibong ugnayan sa kabila ng mga umiiral na tensiyon.<ref name="auto2">{{Cite journal |last=Bautista |first=Lowell B. |date=2013-09-30 |title=The Philippine Claim to Bajo de Masinloc in the Context of the South China Sea Dispute |url=http://journal.yiil.org/home/archives_v6n2_08 |journal=Journal of East Asia and International Law |language=en |volume=6 |issue=2 |doi=10.14330/jeail.2013.6.2.08 |issn=1976-9229|doi-access=free}}</ref> Nagsimulang magbago ang relatibong kapanatagan nito noong huling bahagi ng dekada 2000, nang isagawa ng magkabilang panig ang pagpapalawak ng pagpapatrolya sa dagat upang protektahan ang mga pangisdaan at ipatupad ang pamamahala sa mga yamang-dagat sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas o sa Dagat Timog Tsina. Pinaigting ng Pilipinas ang pagmamanman sa lugar bilang tugon sa labis na pangingisda at presensiya ng mga dayuhang trawler, na binibigyang-diin ang pagpapatupad ng mga lokal na batas sa loob ng inaangkin nitong Eksklusibong Sonang Ekonomiko.<ref>{{Cite web |author=MARK MERUEÑAS |date=2011-08-16 |title=Supreme Court upholds PHL 2009 Baselines Law |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/229617/supreme-court-upholds-phl-2009-baselines-law/story/ |access-date=2025-12-08 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pinaigting ng Tsina ang pagmamanman sa mga itinuturing nitong pangisdaan, at nagtalaga ng mga pananagutan sa iba't ibang ahensiya para sa pagmamanman sa dagat, pangisdaan, at pagpapatupad ng batas.<ref>{{Cite web |last=Mastro |first=Oriana Skylar |title=Military Confrontation in the South China Sea |url=https://www.cfr.org/report/military-confrontation-south-china-sea |access-date=2025-12-08 |website=Council on Foreign Relations |date=20 May 2020 |language=en}}</ref> Ang mga institusyonalisasyong ito ay nagdulot ng mas madalas na mga opisyal na pagtatagpo sa dagat, na naglatag ng daan para sa mga sumunod na alitan.<ref>{{Cite journal |last1=Montiel |first1=Cristina J. |last2=Dela Paz |first2=Erwine |date=2020-05-26 |title=Constructing politicized national identities: identity positioning by US, China, and Philippine opinion editorials on the Scarborough Shoal conflict |url=https://doi.org/10.1080/14608944.2019.1634031 |journal=National Identities |volume=22 |issue=3 |pages=225–244 |doi=10.1080/14608944.2019.1634031 |bibcode=2020NatId..22..225M |issn=1460-8944|url-access=subscription |language=en}}</ref> Matapos makamit ng Tsina ang epektibong kontrol sa pagpasok sa lugar noong 2012, naging mas istrukturado ang mga interaksiyon. Nagsagawa ang mga awtoridad ng Tsina ng regular na pagpapatrolya malapit sa bunganga ng look upang subaybayan ang mga paparating na sasakyang-dagat, na inilalarawan nila bilang mga karaniwang tungkuling pampangasiwaan. Iginiit ng Pilipinas na nililimitahan ng mga hakbanging ito ang pagpapatupad nito ng batas at mga gawaing pangkapaligiran, at idokumento nito ang mga insidente kung saan hindi nakapasok sa bahura ang mga pangkat ng pananaliksik at mga yunit ng Tanod Baybayin, na nag-udyok sa mga diplomatikong protesta. Ang mga unang pagsisikap na diplomatiko na naglalayong isaayos ang mga tensiyon ay nagbunga ng limitadong resulta. Sinikap ng mga nagtatrabahong pangkat na maiwasan ang hindi pagkakaunawaan at magtatag ng mga hakbang sa pagbuo ng tiwala, tulad ng pag-iwas sa hindi sinasadyang banggaan at pag-uugnay ng mga iskedyul ng pagpapatrolya. Gayunman, dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa hurisdiksiyon at paggigiit ng Tsina na naaayon sa batas ang presensiya nito, nanatiling higit na simboliko ang mga pagsisikap nito.<ref>{{Cite journal |last1=Pagulong |first1=Charmie Joy |last2=Serafica |first2=Gladys G. |date=2016 |title=Philippine Media's Coverage of International Maritime Conflict as Seen Through the Scarborough Shoal Standoff |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12280 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=635–641 |doi=10.1111/aspp.12280 |issn=1943-0787|url-access=subscription }}</ref> Nakaimpluwensiya rin sa mga ugnayan ang mga usaping pang-ekonomiya at kabuhayan. Ang Bajo de Masinloc ay mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga pamayanang baybayin sa Pilipinas, kabilang ang Zambales at Pangasinan. Matapos ang 2012, ang paghihigpit sa pagpasok sa lugar ay nagdulot ng pagbabago-bago sa dami ng huling isda sa mga lokal na pangisdaan, na nagtulak sa mga mangingisdang Pilipino na maglayag nang mas malayo sa pampang nang mas magastos at mas panganib. Ipinangatwiran ng Tsina na naglalayong pangalagaan ng mga regulasyon nito ang mga yamang-dagat, samantalang iginiit ng Pilipinas na nilalabag ng mga ito nang unilateral ang mga karapatan ng mga mangingisda nito.<ref name="auto2"/> Ang mga pagbabago sa patakarang panlabas ng Pilipinas ay nakaimpluwensiya sa tono ng pakikipag-ugnayang bilateral. Nagpalipat-lipat ang Maynila sa pagitan ng pasibong diplomasya, mga lihim na negosasyon, at mga panukala para sa pagbabahagi ng mga yamang-dagat, kasabay ng mga hakbang sa pagpapanatili ng kalinawan at pakikipag-ugnayan sa mga internasyunal na kasosyo.<ref>{{Cite news |date=2016-07-12 |title=South China Sea: Tribunal backs case against China brought by Philippines |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-36771749 |access-date=2025-12-08 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Iginiit ng Tsina na ang pakikialam ng mga panlabas na panig ay nagpapakomplikado sa usaping itinuturing nitong usaping bilateral, samantalang itinuring ng Pilipinas na mahalaga ang internasyunal na suporta upang mapanatili ang mga karapatang pandagat nito.<ref>{{Cite web |title=South China Sea Arbitration Ruling: What Happened and What's Next? |url=https://www.uscc.gov/research/south-china-sea-arbitration-ruling-what-happened-and-whats-next |access-date=2025-12-08 |website=USCC |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} 56zw1tewv8njyvypek9tl6mbxpgi48h 0 61855 2219839 2193242 2026-08-09T09:41:53Z Rinconada227 157375 2219839 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Mga dinosauro |fossil_range = Huling [[Triassic]]—Kasalukuyan <br /> {{fossilrange|231.4|0}} |image = Various dinosaurs.png |image_width = 285px |image_caption = Ang mga kalansay ng ibat ibang mga hindi-ibong dinosauro na ang bawat isa ay mula sa ibat ibang pangkat. Direksiyong-orasan mula itaas na kaliwa ang mga kalansay: isang maninilang [[theropoda]] (''[[Tyrannosaurus|Tyrannosaurus Rex]]''), isang malaking [[sauropoda]] (''[[Diplodocus]]''), may nguso ng pato na [[ornithopoda]] (''[[Parasaurolophus]]''), tulad ng ibaong [[dromaeosaurid]] (''[[Deinonychus]]''), at sinaunang [[ceratopsian]] (''[[Protoceratops]]''), at may platong [[thyreophora]] (''[[Stegosaurus]]''). |authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 |subdivision_ranks = Major groups |subdivision = * {{extinct}}'''[[Ornithischia]]''' ** {{extinct}}[[Stegosauria]] ** {{extinct}}[[Ankylosauria]] ** {{extinct}}[[Ornithopoda]] ** {{extinct}}[[Ceratopsia]] * '''[[Saurischia]]''' ** {{extinct}}[[Sauropodomorpha]] ** [[Theropoda]] }} Ang mga '''dinosauro''', '''bayawak-kilabot''', '''daynosor''', o '''dinasawro''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''dinosaur''<ref name=Gabby>[http://www.gabbydictionary.com/home.asp ''Dinosaur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711062445/http://www.gabbydictionary.com/home.asp |date=2011-07-11 }}, Gabby's Dictionary, GabbyDictionary.com</ref>, pangalang pang-agham: ''Dinosauria'') ay mga sinaunang [[reptilya]] o bayabag namuhay noong matagal nang panahon ang nakalilipas. Nagmula ang pangalang ''dinosauro'' mula sa isang salitang [[wikang Griyego|Griyegong]] nangangahulugang "nakapanghihilakbot na butiki". Naniniwala ang mga dalubhasa sa agham na unang lumitaw ang mga dinosauro noong mga 230 [[milyon]]g taon na ang nakararaan sa panahong [[Triassiko]] at umiral sa loob ng 140 milyong taon. Noong 65 milyong taon sa nakaraan, naglaho ang mga dinosauro dahil sa pagbagsak ng isang [[asteroid]] sa mundo na bumago ng [[klima]] sa [[mundo]] noong [[ekstinksiyon]] sa panahong [[kretaseyoso]] . Ang ilan sa mga dinosauro ay mga [[herbiboro]] at ang ilan ay mga [[karniboro]]. Ang mga [[ibon]] ay mga inapo ng mga dinosauro na nag-[[ebolb]] mula sa mga [[theropod]]. Maraming mga uri ng mga dinosauro. Ngayon, may mga isang daang iba't ibang uri ng dinosaurong nakikilala ang mga siyentipiko. May ilang herbiboro o kumakain ng mga halaman, at mayroong mga karniboro o kumakain ng mga karne. Mga kumakain ng mga halaman ang pinakamalalaking mga dinosauro, katulad ng ''[[Apatosaurus]]'' at ''[[Brachiosaurus]]''. Sila ang pinakamalaking mga [[hayop]] na naglakad sa ibabaw ng tuyong lupa. May mga natatanging mga sandata ang ibang mga dinosaurong kumakaing ng mga halaman, na nakakatulong sa pakikipaglaban nila sa mga dinosaurong kumakain ng mga karne. Katulad ng ''[[Triceratops]]'' na may tatlong sungay sa mukha. Nababalutan naman ang ''[[Ankylosaurus]]'' ng mga butong-baluti. At may mga tulis sa buntot ang ''[[Stegosaurus]]''. May mainam na diwa sa kanilang mga isip ang mga dalubhasa sa agham kung ano ang itsura ng mga dinosaurong ito dahil sa mga butong natagpuan. Karamihan sa mga kumakain ng karne ang tumatakbo sa pamamagitan ng kanilang mga panlikod na mga paa. May ilang lubhang napakalalaki, katulad ng ''[[Tyrannosaurus rex|Tyrannosaurus]]'', ngunit may ilan din namang maliit, tulad ng ''[[Compsognathus]]''. Ang mga mas maliliit na mga kumakain ng karne ang siyang mga naging mga [[ebolusyon|nagbago't]] naging mga ibon. Isa sa mga unang ibon ang ''[[Archaeopteryx]]'', ngunit mas kahawig ito ng isang dinosauro. Mayroon mga malalaking nakalilipad na mga reptilyang namuhay ding kasabayan ng mga dinosauro, at tinatawag na mga Piterosauro o ''[[Pterosaur]]'', ngunit hindi sila malapit na kaugnay ng mga dinosauro o mga ibon. Marami ring mga uri ng mga malalaking reptilyang nakalalangoy, katulad ng mga ''[[Ichthyosaur]]'' at ''[[Plesiosaur]]'', ngunit hindi rin sila kalapit na kamag-anak ng mga dinosauro. [[Talaksan:Trex1.png|thumb|right|Paghahambing ng laki ng isang ''Tyrannosaurus'' at isang [[tao]].]] ==Pinagmulan at ebolusyon ng mga dinosauro== [[File:Evolution of dinosaurs EN.svg|thumb|right|450px|[[Ebolusyon]] at klasipikasyon ng mga dinosauro]] [[File:Herrerasaurusskeleton.jpg|thumb|alt=Full skeleton of an early carnivorous dinosaur, displayed in a glass case in a museum|Ang mga maagang dinosauro na ''[[Herrerasaurus]]'' (malaki), ''[[Eoraptor]]'' (maliit) at isang bungo ng ''[[Plateosaurus]]'' mula sa panahong Triassiko.]] [[File:Neognathae.jpg|thumb|Ang mga [[ibon]] ay mga inapo ng mga dinosauro na nag-[[ebolb]] mula sa mga [[theropod]] at kabilang sa pangkat na Dinaosauria.]] Ang mga dinosauro ay humiwalay sa kanilang mga ninunong [[archosaur]] noong panahong [[Triassico]] mga 20 milyong taon pagkatapos ng [[ekstinksiyong Permiyano-Trriasiko]] na pumatay sa 96 porsiyentoo ng lahat ng mga espesyesyeng pandagat at 70 porsiyento ng mga espesyeng [[bertebrado]] noong 252 milyong taon ang nakakalipas. Ang [[pagpepetsang radyometriko]] ng [[pormasyong Ischigualasto Formation]] sa [[Argentina]] kung saan ang maagang genus ng dinosaurong ''[[Eoraptor]]'' na natagpuan ay may edad na 231.4&nbsp;milyong taon.<ref name="OARM2010">{{cite journal |last1=Alcober |first1=Oscar A.|last2=Martinez |first2=Ricardo N. |year=2010 |title=A new herrerasaurid (Dinosauria, Saurischia) from the Upper Triassic Ischigualasto Formation of northwestern Argentina |journal=[[ZooKeys]] |location=[[Sofia]] |publisher=[[Pensoft Publishers]] |issue=63 |pages=55–81 |doi=10.3897/zookeys.63.550 |pmc=3088398 |issn=1313-2989 |pmid=21594020|doi-access=free}}</ref> Ang ''Eoraptor'' ay pinaniniwalaang kamukha ng karaniwang ninuno ng lahat ng mga dinosauro. Kung ito ay totoo, ang mga katangian nito ay nagmumungkahing ang mga unang dinosauro ay maliliit at [[bipedal]] na mga [[predator]].<ref name="Daemonosaurus">{{cite journal |last1=Nesbitt |first1=Sterling J |last2=Sues |first2=Hans-Dieter |title=The osteology of the early-diverging dinosaur ''Daemonosaurus chauliodus'' (Archosauria: Dinosauria) from the Coelophysis Quarry (Triassic: Rhaetian) of New Mexico and its relationships to other early dinosaurs |journal=Zoological Journal of the Linnean Society |date=2021 |volume=191 |issue=1 |pages=150–179 |doi=10.1093/zoolinnean/zlaa080}}</ref> Ang pagkakatuklas sa isang primitibo na tulad ng dinosaurong ornithodariano gaya ng ''[[Lagosuchus]]'' at ''[[Lagerpeton]]'' sa [[Argentina]] noong panahong [[Carniyano]] ng [[Triassiko]] mga 233&nbsp;milyong taon ang nakakalipas<ref name="mariscano2016">{{cite journal |last1=Marsicano |first1=C.A. |last2=Irmis |first2=R.B. |last3=Mancuso |first3=A.C. |last4=Mundil |first4=R. |last5=Chemale |first5=F. |year=2016 |title=The precise temporal calibration of dinosaur origins |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=113 |issue=3 |pages=509–513 |doi=10.1073/pnas.1512541112|pmid=26644579 |pmc=4725541 |bibcode=2016PNAS..113..509M |doi-access=free }}</ref> ay sumusuporta sa pananaw na ito. Ang analisis ng mga nakuhang [[fossil]] ay nagmumungkahing ang mga [[hayop]] na ito ay maliliit at naglalakad na may dalawang hita. Ang mga dinosauro ay lumitaw noong panahong [[Anisiyano]] ng Triassiko mga 245 milyong taon ang nakakalipas gaya ng mga natagpuang labi ng genus na ''[[Nyasasaurus]]'' sa panahong ito gayunpaman, ang mga fossil ay pragmentaryo upang sabihing ito ay isang dinosauro o isang malapit na kamag-anak nito.<ref name=nyasasaurus>{{cite journal |last1=Nesbitt |first1=Sterling J. |last2=Barrett |first2=Paul M. |last3=Werning |first3=Sarah |last4=Sidor |first4=Christian A. |author-link4=Christian Sidor |last5=Charig |first5=Alan J. |author-link5=Alan J. Charig |display-authors=3 |year=2012 |title=The oldest dinosaur? A Middle Triassic dinosauriform from Tanzania |journal=[[Biology Letters]] |volume=9 |issue=1 |page=20120949 |location=London |publisher=Royal Society |doi=10.1098/rsbl.2012.0949 |issn=1744-9561 |pmc=3565515 |pmid=23221875}}</ref> Natukoy ng paleontologong si sina Max C. Langer ''et al.'' (2018) na ang ''[[Staurikosaurus]]'' mula sa [[pormasyong Santa Maria]] ay mula 233.23&nbsp;milyong taon ang nakakalipas na gumagawa ritong mas matanda sa edad heolohiko ''Eoraptor''.<ref name=langer18>{{cite journal |last1=Langer |first1=Max C.|last2=Ramezani |first2=Jahandar |last3=Da Rosa |first3=Átila A.S. |title=U-Pb age constraints on dinosaur rise from south Brazil |date=May 2018 |journal=[[Gondwana Research]] |location=Amsterdam |publisher=Elsevier |volume=57 |pages=133–140 |doi=10.1016/j.gr.2018.01.005 |bibcode=2018GondR..57..133L |issn=1342-937X}}</ref> Nang lumitaw ang mga dinosauro, ang mga ito ay hindi ang nanaig ng mga hayop sa lupain. Ang mga lupain ay tinirhan ng mga iba't ibang uri ng mga [[Archosauromorpha|archosauromorph]] at [[therapsid]] gaya ng mga [[cynodont]] at mga [[rhynchosaur]]. Ang kanilang mga pangunahing katunggali ang mga [[pseudosuchians]] gaya ng mga [[aetosauro]], [[ornithosuchidae|ornithosuchid]] at mga rauisuchian na naging mas matagumpay sa mga dinasauro.<ref>{{cite journal |last1=Brusatte |first1=Stephen L. |author-link1=Stephen L. Brusatte |last2=Benton |first2=Michael J. |last3=Ruta |first3=Marcello |author-link3=Marcello Ruta |last4=Lloyd |first4=Graeme T. |year=2008 |title=Superiority, Competition, and Opportunism in the Evolutionary Radiation of Dinosaurs |url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/8232088/PDF_Brusatteetal2008SuperiorityCompetition.pdf |journal=Science |location=Washington, D.C. |publisher=American Association for the Advancement of Science |volume=321 |issue=5895 |pages=1485–1488 |doi=10.1126/science.1161833 |bibcode=2008Sci...321.1485B |issn=0036-8075 |pmid=18787166 |access-date=October 22, 2019|hdl=20.500.11820/00556baf-6575-44d9-af39-bdd0b072ad2b |s2cid=13393888 }}</ref> Ang karamihan sa mga hayop na ito ay naging ektinkt noong panahong triassiko sa dalawang pangyayari. Ang una ay noong 215 milyong taon ang nakakalip kung saan ang uri ng isang basalyong mga archousomorph kabilang ang [[Protosauria]] ay naging ekstinkt. Ito ay sinundan ng isang pangyayaring ekstinksiiyon ng Triassiko-[[Hurasiko]] noong 201 milyong taon ang nakakalips na nagpalaho sa mga maagang archosauro tulad ng [[artesauro]], [[ornithosauchid]], [[phytosauro]] at mga [[rausichiano]]. Ang mga Rhynchosauro at mga [[dicynodont]] ay nakaligtas sa ilang mga lugar noong gitna at huling [[Noriyano]] o pinakamaagang panahong [[Rhaetian]].<ref>{{harvnb|Tanner|Spielmann|Lucas|2013|pp=[https://econtent.unm.edu/digital/collection/bulletins/id/1688 562–566]|loc="The first Norian (Revueltian) rhynchosaur: Bull Canyon Formation, New Mexico, U.S.A." by Justin A. Spielmann, Spencer G. Lucas and Adrian P. Hunt.}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Sulej |first1=Tomasz |last2=Niedźwiedzki |first2=Grzegorz |year=2019 |title=An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs |journal=Science |location=Washington, D.C. |publisher=American Association for the Advancement of Science |volume=363 |issue=6422 |pages=78–80 |doi=10.1126/science.aal4853 |issn=0036-8075 |pmid=30467179|bibcode=2019Sci...363...78S |s2cid=53716186 |doi-access=free }}</ref> Ang mga paglahong ito ay nagiwan ng mga lupaing fauna sa mga [[crocodylomorpha]], dinosauro, [[mamalya]], [[pterosauriano]] at mga [[pagong]]. Ang mga unang linya ng mga maagang dinosauro ay dumami sa Carniyano at Noriyano noong Triassiko sa pagtira sa mga tirahan ng mga grupong naging ekstinkt. Nagkaroon rin ng tumaas na antas ng ekstinksiyon noong pangyayaring pluvial na Carniyano.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=April 19, 2018 |title=Fossil tracks in the Alps help explain dinosaur evolution |url=https://www.economist.com/science-and-technology/2018/04/19/fossil-tracks-in-the-alps-help-explain-dinosaur-evolution |url-access=registration |department=Science and Technology |newspaper=[[The Economist]] |location=London |issn=0013-0613 |access-date=May 24, 2018}}</ref> ==Kasaysayan ng pagaaral== === Mga pagaaral bago ang agham === Nalalaman na ang mga kusilba ng dinosauro sa ilang libong taon, bagama't ang kanilang tunay na katangian ay hindi nakilala. Tinuri at itinala ng mga Intsik na mga buto ng dragon ang mga ito. Halimbawa, ang ''Huayang Guo Zhi'' (華陽國志), isang pahayagang pinagsama-sama ni Chang Qu (常璩) sa panahon ng Dinastiya ng Kanluraning Jin (265–316), ay nag-ulat ng pagtuklas ng mga buto ng dragon sa Wucheng sa Lalawigan ng Sichuan.{{fact}} Ang mga taganayon sa gitnang Tsina ay matagal nang nakahukay ng mga nakusilbang "butong-dragon" para magamit sa mga nkaugaliang mga gamot.{{fact}} Sa Europa, ang mga kusilba ng dinosauro ay karaniwang pinaniniwalaan na mga labi ng mga higante at iba pang nilalang sa Bibliya.<ref name=benton2000>{{harvnb|Paul|2000|pp=10–44|loc=chpt. 1: "A Brief History of Dinosaur Paleontology" by Michael J. Benton.}}</ref> === Naunang pananaliksik === Unang nagpakita ang mga pandalubhasang paglalarawan ng kung ano ang makikilala ngayon bilang mga buto ng dinosauro noong huling bahagi ng ika-17 siglo sa Inglatera. Bahagi ng buto, na kilala ngayon bilang buto sa bintgi ng ''Megalosaurus'',{{fact}} ay nahukay sa isang patibagan ng apog sa Cornwell malapit sa Chipping Norton, Oxfordshire, noong 1676. Ipinadala ang pamantingin kay Robert Plot, Propesor ng Kimika sa Pamantasan ng Oxford at unang tagapangasiwa ng Ashmolean Museum, na naglathala ng paglalarawan sa kanyang ''The Natural History ng Oxford-shire'' (1677). Natukoy niya ang buto bilang ang ibabang bahagi ng femur ng isang malaking hayop, at nakilala na ito ay masyadong malaki upang mapabilang sa anumang kilalang species. Siya, samakatuwid, ay nagpasiya na ito ay ang butong mula binti ng isang malaking tao, marahil isang Titan o isa pang uri ng higanteng itinampok sa mga alamat.<ref>{{harvnb|Plot|1677|p=[https://archive.org/details/naturalhistoryo00plot/page/131/mode/1up]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oum.ox.ac.uk/learning/pdfs/plot.pdf |title=Robert Plot |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2006 |website=Learning more |publisher=[[Oxford University Museum of Natural History]] |location=Oxford |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001094736/http://www.oum.ox.ac.uk/learning/pdfs/plot.pdf |archive-date=October 1, 2006 |access-date=November 14, 2019}}</ref> ==Klasipikasyon== === Orden Saurischia === * '''Suborden [[Theropoda]]''' ** †Impraorden [[Herrerasauria]] ** †Impraorden [[Coelophysoidea]] ** †Impraorden [[Ceratosauria]]+ *** †Dibisyon [[Neoceratosauria]]+ **** †Subdibisyon [[Abelisauroidea]] ***** †Pamilya [[Abelisauridae]] ***** †Pamilya [[Noasauridae]] **** †Subdibisyon [[Ceratosauridae]] ** Impraorden [[Tetanurae]] *** †Dibisyon [[Megalosauria]] **** †Subdibisyon [[Spinosauroidea]] ***** †Pamilya [[Megalosauridae]] ***** †Pamilya [[Spinosauridae]] *** †Dibisyon [[Carnosauria]] **** †Subdibisyon [[Allosauroidea]] ***** †Pamilya [[Allosauridae]] ***** †Pamilya [[Carcharodontosauridae]] ***** †Pamilya [[Neovenatoridae]] ***** †Pamilya [[Metriacanthosauridae]] *** Dibisyon [[Coelurosauria]] **** †Pamilya [[Coeluridae]] **** Subdibisyon [[Maniraptoriformes]] ***** †Pamilya [[Tyrannosauridae]] ***** †Pamilya [[Ornithomimidae]] ***** Impradibisyon [[Maniraptora]] ****** †Pamilya [[Alvarezsauridae]] ****** †Pamilya [[Therizinosauridae]] ****** †Cohort [[Deinonychosauria]] ******* †Pamilya [[Troodontidae]] ******* †Pamilya [[Dromaeosauridae]] ******* Class [[Aves]] * †'''Suborden [[Sauropodomorpha]]''' ** †''[[Thecodontosaurus]]'' ** †Pamilya [[Plateosauridae]] ** †''[[Riojasaurus]]'' ** †Pamilya [[Massospondylidae]] ** †Impraorden [[Sauropoda]] *** †Pamilya [[Vulcanodontidae]] *** †Pamilya [[Omeisauridae]] *** †Dibisyon [[Neosauropoda]] **** †Pamilya [[Cetiosauridae]] **** †Pamilya [[Diplodocidae]] **** †Subdibisyon [[Macronaria]] ***** †Pamilya [[Camarasauridae]] ***** †Impradibisyon [[Titanosauriformes]] ****** †Pamilya [[Brachiosauridae]] ****** †Cohort [[Somphospondyli]] ******* †Pamilya [[Euhelopodidae]] ******* †Pamilya [[Titanosauridae]] ===†Orden Ornithischia [[File:Ornithischia pelvis structure.svg|frameless|40x40px]]=== * †Pamilya [[Pisanosauridae]] * †Pamilya [[Fabrosauridae]] * '''†Suborden [[Thyreophora]]''' ** †Pamilya [[Scelidosauridae]] ** †Infraorder [[Stegosauria]] ** †Infraorder [[Ankylosauria]] *** †Pamilya [[Nodosauridae]] *** †Pamilya [[Ankylosauridae]] * '''†Suborden [[Cerapoda]]''' ** †Infraorder [[Pachycephalosauria]] ** †Infraorder [[Ceratopsia]] *** †Pamilya [[Psittacosauridae]] *** †Pamilya [[Protoceratopsidae]] *** †Pamilya [[Ceratopsidae]] ** †Infraorder [[Ornithopoda]] *** †Pamilya [[Heterodontosauridae]] *** †Pamilya [[Hypsilophodontidae]] *** †Pamilya [[Iguanodontidae]] [[Paraphyletic|*]] *** †Pamilya [[Hadrosauridae]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{wikispecies|Dinosauria}} {{commonscat|Dinosauria}} [[Kategorya:Dinosauro| ]] {{stub|Hayop}} <!-- interwiki --> mf9n12grluin6iziu5cl8xqs9tzhctk 0 62215 2219820 2200046 2026-08-09T04:16:02Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2219820 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | name = Canid(ae)<ref name=msw3>{{MSW3 Wozencraft | pages = | id = 14000691}}</ref> | fossil_range = [[Paleogene]] (55.4 Ma) - Kamakailan | image = Coyote portrait.jpg | image_caption = [[Koyote]] (''[[Canis latrans]]'') | taxon = Canidae | authority = [[Johann Fischer von Waldheim|G. Fischer de Waldheim]], 1817 | subdivision_ranks = Sari at uri | subdivision = Tingnan ang teksto.}} Ang '''Canidae''' (bigkas: /ka-ni-dey/)<ref>Canidae. Dictionary.com. The American Heritage Stedman's Medical Dictionary. Houghton Mifflin Company. http://dictionary.reference.com/browse/Canidae (napuntahan noong Pebrero 16, 2009).</ref> ay isang pamilya ng mga karniboro at omniborong mga mamalyang kinabibilangan ng mga [[lobo (hayop)|lobo]], mga [[soro]], mga [[tsakal]], mga [[koyote]], at ng domestikadong mga [[aso]]; tinatawag na '''kanido''' ang kasapi sa pamilyang ito. Nahahati ang pamilyang Canidae sa mga hayop na "[[lobo (hayop)|wangis-lobo]]" at mga "[[wangis-aso]]" ng tribong Canini at ng mga "soro" ng tribong Vulpini. Mas sinauna ang dalawang uri ng [[Basal (phylogenetics)|basal]] o pambaseng Caninae kaya't hindi ugma sa anumang mga tribo. == Mga genus == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item (concat("''[[", ?taxonname, "]]''") as ?taxonLink) (concat("[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=", ?msw, " Mammal Species of the World]") as ?mswLink) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 ; wdt:P105 wd:Q34740 ; wdt:P171* wd:Q25324 ; wdt:P225 ?taxonname . optional { ?item wdt:P959 ?msw . } } |columns=P18:Larawan,?taxonLink:Genus,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW |section= |min_section=3 |sort=P225 |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! Larawan ! Genus ! Ibang tawag ! MSW |- | [[Talaksan:Eisfuchscele4.jpg|center|128px]] | ''[[Alopex]]'' | | |- | [[Talaksan:Canis lupus laying in grass.jpg|center|128px]] | ''[[Canis]]'' | eo:Kaniso<br/>et:Koer<br/>frr:Wulwer<br/>he:כלב<br/>ja:イヌ属<br/>ko:개속<br/>la:Canis(genus)<br/>nb:Ektehundedyr<br/>ru:Волки<br/>uk:Вовк<br/>zh:犬属<br/>en:coyote<br/>en:dogs<br/>en:wolves<br/>sl:pes | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000696 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Cormocyon leptodus.JPG|center|128px]] | ''[[Cormocyon]]'' | | |- | | ''[[Cynalicus]]'' | | |- | | ''[[Dasycyon]]'' | | |- | [[Talaksan:Eucyon davisi.JPG|center|128px]] | ''[[Eucyon]]'' | | |- | | ''[[Fennecus]]'' | | |- | [[Talaksan:Lupulella.jpg|center|128px]] | ''[[Lupulella]]'' | | |- | [[Talaksan:Genus pseudalopex.jpg|center|128px]] | ''[[Lycalopex]]'' | nb:Søramerikanske rever<br/>ru:Зорро<br/>en:South American foxes | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000799 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:African wild dog (24273710124).jpg|center|128px]] | ''[[Lycaon]]'' | it:Licaone<br/>ja:リカオン属<br/>pl:Likaon | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000817 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Mececyon]]'' | | |- | | ''[[Megacyon]]'' | | |- | | ''[[Neocynodesmus]]'' | | |- | [[Talaksan:Nyctereutes.png|center|128px]] | ''[[Nyctereutes]]'' | en:Raccoon dog<br/>fr:Chien viverrin<br/>fr:Tanuki | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000824 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Otocycon]]'' | | |- | | ''[[Prohesperocyon]]'' | | |- | | ''[[Pseudalopex]]'' | | |- | | ''[[Schaeffia]]'' | | |- | [[Talaksan:Urocyon cinereoargenteus.jpg|center|128px]] | ''[[Urocyon]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000840 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Genus vulpes.jpg|center|128px]] | ''[[Vulpes]]'' | en:True foxes | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000865 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Vulpes]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{usbong|Mamalya}} [[Kategorya:Canidae]] e1sjbc8juf41q90y713ixijd1299xay 0 94293 2219788 2218688 2026-08-08T22:37:55Z NDG 153598 Kinansela ang pagbabagong 2201876 ni [[Special:Contributions/2partyrock1975|2partyrock1975]] ([[User talk:2partyrock1975|Usapan]]) 2219788 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Michael Jackson in 1988.jpg | caption = Pagtatanghal ni Jackson noong 1988 | image_size = 215 | alt = | birth_name = Michael Joseph Jackson | alias = Michael Joe Jackson<!-- Legal aliases only. This is not a value for nicknames.--> | birth_date = {{Birth date|1958|8|29|mf=y}} | birth_place = [[Gary, Indiana|Gary]], [[Indiana]], U.S. | death_date = {{Death date and age|2009|6|25|1958|8|29|mf=y}} | death_place = [[Los Angeles]], [[California]], Estados Unidos | occupation = Musikero, mang-aawit, mananayaw, manananghal, prodyuser, aktor, negosyante, pilantropo | years_active = 1964–2009 | relatives = [[Joe Jackson]] (ama)<br />[[Katherine Jackson]] (ina)<br />[[Rebbie Jackson]] (kapatid na babae)<br />[[Jackie Jackson]] (kapatid na lalaki)<br />[[Tito Jackson]] (kapatid na lalaki)<br />[[Jermaine Jackson]] (kapatid na lalaki)<br />[[La Toya Jackson]] (kapatid na babae)<br />Brandon Jackson (kapatid na lalaki)<br />[[Marlon Jackson]] (kapatid na lalaki)<br />[[Randy Jackson (The Jacksons)|Randy Jackson]] (kapatid na lalaki)<br />[[Janet Jackson]] (kapatid na babae) | signature = Michael Jackson signature.svg | signature_alt = Lagda ni Michael Jackson | signature_size = 125px | module = {{Infobox musical artist |embed=yes | background = solo_singer | instrument = Boses | associated_acts = [[The Jackson 5]] | genre = Musikang pop, [[Rock music|rock]], [[Soul music|soul]], [[Rhythm and blues|R&B]], [[funk]], [[Disco music|disco]], [[new wave]], [[new jack swing]] | label = [[Motown]], [[Universal Records|Universal]], [[Sony BMG|Sony]], [[Epic Records|Epic]], [[Legacy Recordings|Legacy]], [[MJJ Music|MJJ Productions]] }} }} Si '''Michael Joseph Jackson''' (29 Agosto 1958&nbsp;– 25 Hunyo 2009) ay isang Amerikanong mang-aawit, manananghal, mananayaw, negosyante at pilantropo. Kadalasang binabansagang "Hari ng Pop", o sa kanyang inisyal na '''MJ''',<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0001391/bio |title=Biography for Michael Jackson | publisher=Internet Movie Database | accessdate=15 Oktubre 2011}}</ref><ref name="edeath">{{cite web |last=Ryan|first=Joal| title= Michael Jackson, Pop's Thrilling King, Dead at 50|url=http://www.eonline.com/uberblog/b131173_michael_jackson_pops_thrilling_king.html|date=2009-06-25|publisher=E! Online|accessdate=2009-06-25}}</ref> Tinaguriang pinakamatagumpay na manananghal sa lahat ng panahon si Jackson ayon sa ''[[Guinness World Records]]''. Ang kanyang mga ambag sa musika, sayaw, at pananamit, kasama ang kanyang personal na buhay, ang naging dahilan upang siya ay maging tanyag sa buong daigdig. Pangwalong anak siya ng mag-anak na Jackson, at nagsimula magtanghal ng musika kasama ang kanyang mga kapatid na lalaki bilang kasapi ng [[The Jackson 5]] noong 1964, at lumaon ay nagsimulang magsolo noong 1971. Noong unang bahagi ng dekada 80, naging si Jackson sa [[musikang popular]]. Ang mga bidyong pangmusika o ''music video'' niya ng "[[Beat It]]," "[[Billie Jean]]," at "[[Thriller (awit)|Thriller]]," ang pinaniniwalaang nagpabago sa mga bidyong pangmusika bilang isang uri ng sining at kasangkapang pang-promosyon. Ang katanyagan ng mga bidyo niya ang tumulong sa bago pa lamang noong himpilang pantelebisyon na [[MTV]] na sumikat. Kasama ng mga bidyo na "[[Black or White]]" at "[[Scream/Childhood|Scream]]", nagpatuloy si Jackson sa pagbago ng medyang ito hanggang dekada 90. Sa mga pagtatanghal niya sa entablado at sa mga bidyong pangmusika, nagpasikat siya ng mga mahihirap na sayaw, gaya ng [[robot (sayaw)|robot]], at ang [[moonwalk (sayaw)|moonwalk]], na siya ang mismo ang nagpangalan. Ang album ni Jackson noong 1982 na ''[[Thriller (album)|Thriller]]'' ay ang pinakamabentang album sa lahat ng panahon. Ang iba pa niyang mga album, kasama na ang ''[[Off the Wall (album)|Off the Wall]]'' (1979), ''[[Bad (album)|Bad]]'' (1987), ''[[Dangerous (Michael Jackson album)|Dangerous]]'' (1991), at ''[[HIStory: Past, Present and Future, Book I|HIStory]]'' (1995), ay napabilang din sa pinakamabentang mga album sa daigdig. Ang mga aspeto ng personal na buhay ni Jackson, kasama na ang pagbabago ng kanyang hitsura, mga kaugnayang personal at pag-uugali ay nakagawa ng mga kontrobersiya. Noong kalagitnaan ng dekada 90, inakusahan siya ng pag-aabuso sa mga bata, subalit ang kaso ay naareglo sa halagang $25 milyon at hindi na nagsampa pa ng pormal na kaso.<ref>{{cite web|last=Mankiewicz |first=Josh |url=http://www.msnbc.msn.com/id/5906855/ns/dateline_nbc-newsmakers/t/new-details-about-jackson-case/ |title=New details about 1993 Jackson case |publisher=NBC News |date=3 Setyembre 2004 |accessdate=13 Disyembre 2012}}</ref> Noong 2005, siya ay nilitis at napawalang sala sa iba pang mga kaso ng alegasyon ng pang-aabuso. Namatay siya noong 25 Hunyo 2009 habang naghahanda siya sa pagbabalik niya sa mga serye ng pagkokonsiyerto na pinamagatang ''This Is It''. Ang pagkamatay ni Jackson ay sinundan ng pandaigdigang pagkalungkot at ng isang ''live'' na pagpapalabas ng kanyang libing na napanood sa buong daigdig.<ref>{{cite news | url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5592621 | publisher=MSN | title=Hazarika's funeral creates world record | date=8 Hulyo 2009 | access-date=2014-01-29 | archive-date=2014-08-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140807110046/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5592621 | url-status=dead }}</ref> == Talambuhay == Si Michael Jackson ay ipinanganak noong 29 Agosto 1958, sa Gary, Indiana, Estados Unidos. Siya ang ikawalo sa sampung mga anak nina Katherine Esther Scruse na isang relihiyosong [[Jehovah's Witness]] at ni Joseph Walter "Joe" Jackson, na isang trabahador ng paggawaan ng bakal. Ang kanyang ama ay nagtatanghal kasama ng bandang R&B na The Falcons. Ang pamilya ay tumira sa isang bahay na may tatlong kuwarto. Ang iba pang kapatid ni Jackson sina Rebbie, La Toya, [[Janet Jackson|Janet]], Jackie, Tito, Jermaine, Marlon, at Randy. Ang isa pang kapatid na lalake na si Brandon na kakambal ni Marlon ay namatay pagkatapos ipanganak. Si Michael ay nakaranas ng pang-aabuso sa masasakit na salita at panggugulpi mula sa kanyang ama. Siya ay tinawag ng kanyang amang "matabang ilong" sa maraming okasyon. Isinaad ni Michael na siya ay emosyonal at pisikal na inaabuso ng kanyang ama sa walang tigil na pageensayo bagaman kinilala ni Michael ang disiplina ng kanyang ama sa kanyang tagumpay. Isinaad ni Michael na nasusuka siya kapag nakikita niya ang kanyang ama. Noong 1964, sina Michael at Marlon ay sumali bilang mga backup musician na nagpapatugtog ng conga at tambourine sa bandang Jackson Brothers na binuo ng kanilang kapatid na sina Jackie, Tito, at Jermaine. [[Talaksan:Jackson 5 tv special 1972.JPG|thumb|left|Michael Jackson (gitna) sa The Jackson 5 noong 1972]] Nang siya ay walong taon, si Michael ay nagsimulang magsalo bilang lead vocals kasama ni Jermain at ang pangalan ng grupo ay pinalitan na [[The Jackson 5]]. Ang banda ay nagtanghal sa gitnang kanluran ng Estados Unidos mula 1966 hanggang 1968 sa mga black club na kilalang "chitlin' circuit". Noong 1966, ang banda ay nanalo sa isang talent show sa kanilang rendisyon ng mga hit ng Motown at ni [[James Brown]] na "I Got You (I Feel Good)". Ang Jackson 5 ay nagrecord ng ilang mga kanta kabilang ang "Big Boy", para sa isang record label na Stteltown noong 1967 bago lumagda sa Motown Records noong 1968. Ang apat na single ng grupo ("I Want You Back", "ABC", "The Love You Save", at "I'll Be There") ay nagpeak na number one Billboard Hot 100. Sa pagitan ng 1972 at 1975, si Michael ay naglabas ng apat na studio album sa Motown na lumikha ng mga single gaya ng "Got to Be There", "Ben", at isang remake ng kanta ni Bobby Day na "Rockin' Robin". Ang benta ng grupo ay nagsimulang bumagsak noong 1973 at ang grupo ay umalis sa Motown noong 1975. Noong Hunyo 1975, ang Jackson 5 ay lumagda sa Epic Records na subsidiary ng CBS Records. Ang pangalan ay pinalitan muli ng the Jacksons. Ang kapatid nilang si Randy ay sumali sa bandang ito samantalang si Jermain ay nanatili sa Motown at nagsolo. Ang banda ay patuloy na nagtanghal sa ibang bansa. Sil aay naglabas ng anim pang album mula 1976 at 1984. Si Michael ang sumulat ng mga hit nilang "Shake Your Body (Down to the Ground)", "This Place Hotel", at "Can You Feel It". Noong 1978, si Michael ay bumida bilang Panakot ng Ibon sa musika na The Wiz na isang sakuna sa box-office. Sa musikal na ito na nakipagtulungan siya kay [[Quincy Jones]] na nagsasaayos ng score ng pelikula. Pumayag si Jones na iproduce ang susunod na solo album ni Michael na [[Off the Wall]]. Noong 1979, nabali ang ilong niya sa isang dance routine. Ang kanyang rhinoplasty sa ilong ay hindi naging matagumpay na nagkaroon ng kahirapan sa paghinga. Siya ay nirefer kay Dr. Steven Hoefflin na nagsagawa ng mga kalaunang rhinoplasty ni Michael. Noong 1979, inilabas ni Michael Jackson ang solo album niyang [[Off the Wall]] na pareho nilang prinodyus ni Quincy Jones. Ang mga manunulat ng kanta sa album na ito ay kinabibilangan nina Michael Jackson, Rod Temperton, Stevie Wonder, at Paul McCartney. Ito ang unang solo album na nakalikha ng apat na top 10 hits sa US kabilang ang mga nanguna sa chart na "Don't Stop 'til You Get Enough" at"Rock with You". Ito ay naging number three saBillboard 200 at nakapagbenta ng 20 milyong kopya sa buong mundo. Noong 1980, si Jackson ay nanalo ng tatlong award sa American Music Awards par asa Favorite Soul/R&B Album, Favorite Soul/R&B Male Artist, at Favorite Soul/R&B Single para "Don't Stop 'Til You Get Enough". Nang taong iyon, siya ay nanalo ng Billboard Year-End for Top Black Artist at Top Black Album at isang Grammy Award para sa Best Male R&B Vocal Performance, para sa "Don't Stop 'Til You Get Enough". Si Jackson ay muling nanalo sa American Music Awards noong 1981 para sa Favorite Soul/R&B Album and Favorite Soul/R&B Male Artist. Noong 1980, nakuha niya ang pinakamataas na royal sa music industry na 37 porsiyento ng wholesale album profit. <!-- [[Talaksan:MichaelJacksonSnoopyKBFApr1984.jpg|thumb|200px|Michael Jackson noong 1984.]] --> Noong 1982, si Jackson ay nagambag ng kantang "Someone In the Dark" sa storybook ng pelikulang E.T. the Extra-Terrestrial na nanalo ng Grammy for Best Recording for Children noong 1984. Noong 1982,inilabas ni Jackson ang kanyang solo album na [[Thriller]] na naging pinakabumentang album noong 1983 sa buong mundo. Ito ang naging pinakabumentang album sa lahat ng panahon sa Estados Unidos at pinakabumentang album sa lahat ng panahon sa buong mundo na nakapagbenta ng 65 milyong kopya. Ang album ay nanguna sa Billboard 200 chart ng 37 linggo at nasa top 10&nbsp;ng 200 sa 80 magkakasunod na linggo. Ito ang unang album na nagkaroon ng pitong Billboard Hot 100 top 10 singles kabilang ang "Billie Jean", "Beat It", at "Wanna Be Startin' Somethin'". Ang Thriller ay certified para sa 29 million shipments ng RIAA, na nagbibigay dito ng Double Diamond status sa US. Ang album ay nanalo ng isang Grammy for Best Engineered Recording – Non Classical noong 1984 kay Bruce Swedien. Si Jackson ay nanalo ng pitong Grammy at walong American Music Awards (kabilang ang Award of Merit, na pinakabatang artist na nanalo nito) na gumawa kay Jackson na artist na may pinakamaraming award sa isang gabi para sa parehong mga palabas. Noong 25 Marso 1983, si Jackson at kanyang mga kapatid ay muling nagsama para sa isang live performance para sa Motown 25: Yesterday, Today, Forever television special. Si Jackson ay nagperform ng Billi Jean na suot ang isang itim sequin jacket at golf glove na may mga rhinestone. Sa palabas na ito na dinebut ni Jackson ang kanyang signature na galaw sa pagsasayaw na [[moonwalk]] na tinuro sa kanya ng miembro ng Shalamar ng tatlong taon. Noong 1987, lumayo na si Jackson [[Jehovah's Witnesses]] bilang sagot sa kanilang hindi pagtanggap sa Thriller video. Noong 1987, inilabas ni Jackson ang kanyang unang album sa limang taon na Bad. Ito ay hindi naging kasing tagumpay ng Thriller album ngunit ito ay nakalikha ng pitong hit single sa US. Ang lima rito na "I Just Can't Stop Loving You", "Bad", "The Way You Make Me Feel", "Man in the Mirror" at "Dirty Diana" ay naging number one sa Billboard Hot 100 charts. Ang Bad world tour ay nagsimula noong 12 Setyembre 1987 at natapos noong 14 Enero 1989. Sa Hapon, ang tour ay nagkaroon ng 14 sellouts na pinanonood ng 570,000 tao. Nabasag ni Jackson ang Guinness World Record nang ang 504,000 ay dumalo sa pitong sold out show sa Wembley Stadium. [[Talaksan:NeverlandRides.jpg|thumb|200px|Neverland Valley Ranch ni Michael Jackson.]] Noong Marson 1988, binili ni Jackson ang lupain sa Santa Ynez, California, upang itayo ang Neverland Ranchsa halagang $17 million. Naglagay siya ng mga Ferris wheels, menagerie, at movie theater sa 2,700-acre (11 km2) property. Mula 1985 hanggang 1990, siya ay nagdonate ng $500,000 sa United Negro College Fund, at lahat ng tubo sa single na "Man in the Mirror" ay napunta sa charity. Noong Marso 1991, muling binago ni Jackson ang kanyang kontrata sa Sony para sa $65 million, na humigit sa kontratang pagbabago ni Neil Diamond sa Columbia Records. Noong 1991, inilabas ni Jackson ang kanyang ikawalong album na [[Dangerous]]. Ang unang single "Black or White" ay naging number one sa Billboard Hot 100 sa pitong linggo. Ang ikalawang single na "Remember the Time" ay nasa top 5 sa 8 linggo na nagpeak na number 3 sa Billboard Hot 100 singles chart. Sa wakas ng 1992, ang Dangerous ay ginawaran ng pinakabumentang album ng taon sa buong mundo at ang Black or White ang ginawaran pinakabumentang single ng taon sa buong mundo. Ang "Heal the World" ay naging pinakamalaking hit mula as album na nakapagbenta ng 450,000 kopya sa UK at naging number 2&nbsp;ng limang linggo noong 1992. Itinatag ni Jackson ang Heal the World Foundation noong 1992 na isang charity na nagdala ng mga batang underprivileged sa Neverland upang magsaya sa mga theme park ride. Noong taginit ng 1993, si Jackson ay inakusahan ng pang-aabusong seksuwal sa isang 13 años na batang lalake na si Jordan Chandler at ama nitong dentistang si Evan Chandler(na nagpakamatay noong 5 Nobyembre 2009). Ang pamilya ay humingi ng kabayaran kay Jackson ngunit si Jackson ay tumanggi sa simula. Si Jordan Chandler ay pumunta sa pulis upang sabihing inabuso siya ni Jackson. Sinaad ni Jackson na siya ay biktima ng ama ni Jordan Chandler upang mangikil ng pera mula sa kanya. Noong Agosto 1993, ang bahay ni Jackson ay niraid ng mga pulis at iniulat na nakakita ng mga aklat at litrato sa kwarto ni Jackson na nagpapakita ng mga batang lalaki na may kaunti o walang damit. Noong Disyembre 1993, si Jackson ay hinubaran at nilatratuhan ang kanyang maseselang bahagi ng katawan. Inilarawan ni Jordan Chandler sa pulis ang hitsura ng maselang parte ni Jackson at inulat na tamang nailarawan ni Jordan Chandler ang kulay ng puwit ni Jackson, maikling [[bulbol|pubic hair]] ni Jackson, at may markang pink at kayumangging [[bayag|testicle]] ni Jackson. Maling nailarawan ni Jordan Chandler na tuli si Jackson bataysa autopsy ng katawan ni Jackson. Iniulat na tumpak na naiguhit ni Jordan ang itim na marka sa [[titi|ari]] ni Jackson na makikita lamang kung ito ay itinaas. Ang itim na marka ay ay iniulat na inayunan ng sheriff's photographer at District Attorney sa kanilang sinumpaang salaysay. Noong 1 Enero 1994, iniulat na ang insurance carrier ni Jackson ay nakipagareglo sa mga Chandler sa labas ng korte para sa $22 million. Ang Santa Barbara County grand jury at Los Angeles County grand jury ay binuwag noong 2 Mayo 1994 na walang pagkakaso kay Jackson pagkatapos na tumigil makipagtulungan ng mga Chandler sa kriminal na imbestigasyon noong 6 Hulyo 1994. Ang dokumentasyon ng areglo ay nagsaad na hindi umamin si Jackson sa anumang nagawang masama at walang liabilidad. Ito ay nilagdaan ng mga Chandler. Noong ikalawang mga alegasyon kay Jackson ng pang-aabuso noong 2005, nagfile ng memo ang mga abogado ni Jackson na ang 1994 areglo ay ginawa ng walang pahintulot ni Jackson. Noong Mayo 1994, pinakasalan ni Jackson ang anak ni [[Elvis Presley]] na si [[Lisa Marie Presley]]. Sila ay unang nagkakilala noong 1975 nang dumalo si Presley sa isa sa mga engagement ng pamilya ni Jackson sa MGM Grand Hotel and Casino. Ayon sa kaibigan ni Presley, ang pakikipagibigan ni Presley kay Jackson ay nagsimula noong Nobyembre 1992 sa LA. Si Jackson ay nagpropose ng kasal kay Presley sa telepono noong taglagas ng 1993 at lihim na nagpakasal sa Dominican Republic. Sinaad ni Lisa Marie na "hindi ako naniwalang gumawa ng anumang masama si Michael, at siya ay maling inakusahan, at oo, nagsimula akong mahulog sa kanya. Gusto ko siyang iligtas. Nadama kong magagawa ko ito". Hinikayat ni Lisa Marie si Michael na makipag-areglo at magparehabilitate upang makapagpagaling na parehong ginawa ni Michael. Noong Enero 1996, si Lisa Marie ay nakipagdiborsiyo kay Michael sa dahilang hindi mapagkasunduang mga pagkakaiba. Noong 1995, pinagsama ni Jackson ang kanyang ATV Music catalog sa Sony's music publishing division na lumikha ng Sony/ATV Music Publishing.Napanatili niya ang kalahating pag-aari ng kompanya at kumita ng $95 million at mga rights sa mas maraming mga kanta. Inilabas niya ang double album HIStory: Past, Present and Future, Book I. Ang HIStory Begins, ay isang 15-track greatest hits album, kalaunang muling inilabas na Greatest Hits: HIStory, Volume I noong 2001, samantalang ang second disc, HIStory Continues, ay naglalaman ng 13 bagong kanta at 2 cover versions. Ang album ay nagdebut na number one sa mga chart at naging certified para sa pitong milyong shipment sa US. Ito ang pinakabumentang multiple-disc album ng lahat ng panahon na may 20 milyong kopya (40 milyong unit) sa buong mundo. Ang unang single na "Scream/Childhood" ay isang duet sa kanyang kapatid na si [[Janet Jackson]]. Ang single ang pinakamataas na debut sa Billboard Hot 100 sa number five. Ang ikalawang single na "You Are Not Alone" ay humahawak ng Guiness World Record para sa unang kanta na nagdebut ng number one sa Billboard Hot 100 chart. Ang ikatlong single "Earth Song" ay nanguna sa UK Singles Chart ng anim na linggo. Ang album ay pinopromote sa HIStory World Tour. Ang tour ay nagsimula noong 7 Setyembre 1996,at natapos noong 15 Oktubre 1997 na kumita ng $165 million. Habang nagtotour, pinakasalan ni Jackson ang kanyang kaibigang si [[Deborah Jeanne Rowe]] na nurse sa isang impromptu ceremony sa Sydney, Australia. Si Rowe ay mga anim na buwang buntis sa kanilang unang anak. Si as approximately six months pregnant with the couple's first child at the time. Originally, Rowe and Michael Joseph Jackson Jr (Prince) ay ipinangank noong 13 Pebrero 1997 at ang kanyang kapatid na si Paris-Michael Katherine Jackson noong 3 Abril 1998. Si Jackson at Rowe ay nagdiborsiyo noong 1999 at nakuha ni Jackson ang buong kustodiya ng kanilang anak. [[Talaksan:Michael Jackson Cannescropped.jpg|thumb|200px|Michel Jackson noong 1997]] Noong 1997, inilabas ni Jackson ang Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix, na naglalaman ng mga remix ng mga hit single mula sa HIStory at limang bagong kanta. Ito ay naibenta ng 6 milyong kopya sa buong mundo at ang pinakabumentang remix album na kailanman nailabas. Sa buong 1999, si Jackson ay lumahok sa mga charitable event. Siya ay sumali kay [[Luciano Pavarotti]] para sa benefit concert sa Italya. Ang palabas ay pagsuporta sa nonprofit organization War Child, at nakalikom ng milyong dolyar para sa mga refugee ng Kosovo, FR Yugoslavia, gayundin para sa mga bata ng Guatemala. Pagkalipas ng isang buwan, si Jackson ay nagsagawa ng isang "Michael Jackson & Friends" sa Germany at Korea na kinabibilangan nina Slash, The Scorpions, Boyz II Men, Luther Vandross, Mariah Carey, A. R. Rahman, Prabhu Deva Sundaram, Shobana, Andrea Bocelli at Luciano Pavarotti. Ang kinita ay napunta sa Nelson Mandela Children's Fund, the Red Cross at UNESCO. Noong 2001, inilabas ni Jackson ang kanyang album na Invincible. Tatlong single ang inilabas mula sa album na "You Rock My World", "Cry" at "Butterflies". Ang unang at huling single ay nagchart sa top 20 sa Billboard Hot 100 chart at nagpeak na number one sa top 10 sa ilang mga bansa sa buong mundo. Pagkatapos ng alitan sa pagitan at ng kanyang record label na Sony, itinigal na ng Sony Music ang pagpopromote ng album. Simula Mayo 2002, pinayagan ni Jackson ang paggawa ng isang dokumentaryo ng British na si [[Martin Bashir]] na sumama sa kanya saan man nagpunta si Jackson. Ang programa ay ipinalabas noong 3 Pebrero 2003 sa UK at Marso 2003 sa US na Living with Michael Jackson. Ito ay naging kontrobersiyal dahil sa ipinakitang paghawak sa kamay at pagtalakay ni Jackson ng kanyang pagtulog kasama ng batang lalaki na si Gavin Arvizo. Sinabi ng bata ng hindi niya alam na ang dokumentaryo ay ipapalabas sa buong mundo at pagkatapos ipalabas ay tinutukso siya ng mga kaibigan niya.Ang Santa Barbara county attorney's office ay nagsimula ng isang kriminal na imbestigasyon. Ang isang interview sa pamilya ng batang lalaki ay isinagawa ng videographer na si Hamid Moslehi noong 19 Pebrero 2003 kung saan pinuri ng pamilya at ina ni Arvizo si Jackson at iginiit ng batang lalaki na walang nangyaring pangmomolestiya sa kanya ni Jackson at si Jackson ay inosente. Sinabi rin ng pamilya na bagaman natutulog si Arvizo sa kama ni Jackson, si Jackson ay natutulog sa sahig. Kalaunang inakusahan ng pamilya at ni Gavin Arvizo si Jackson ng pang-aabusong seksuwal. Sinabi ng mga abogado ni Jackson na ang mga akusasyon ng pamilya ay paghihiganti ng malaman nilang hindi na itutuloy ni Jackson ang pinansiyal na pagsuporta sa kanila. Si Jackson ay inaresto noong Nobyembre 2003 at sinampahan ng pitong bilang ng molestasyon ng bata at dalawang bilang ng pagbibigay ng nakakalasing na inumin sa nag-akusa sa kanyang 13 años na si Gavin Arvizo. Itinanggi ni Jackson ang mga alegasyon na nagsasabing hindi seksuwal ang kanyang pagtulog kasama ng bata. Ang paglilitis na People v. Jackson ay nagsimula noong 31, 2005, sa Santa Maria, California, na tumagal ng limang buwan. Noong 13 Hunyo 2005, si Jackson ay napawalang sala sa lahat ng ibinibintang sa kanya. Pagkatapos mapawalang sala sa paglilitis, si Jackson ay nanirahan sa [[Bahrain]] bilang panauhin ni [[Sheikh Abdullah]].Noong Nobyembre 2006, inimbitahan ni Jackson ang Access Hollywood camera crew sa studio sa Westmeath. Iniulat ng MSNBC na si Jackson ay gumagawa sa isang bagong album na prinoduce ni [[will.i.am]] ng [[Black Eyed Peas]]. Si Jackson ay nagtanghal sa World Music Awards,sa London noong 15 Nobyembre 2006, at tumanggap ng Diamond Award sa pagbenta ng higit 100 milyong record. Noong Marso 2007, binisita ni Jackson ang isang U.S. Army post sa Japan na Camp Zama upang batiin ang mga 3,000 sundalong Amerikano at kanilang pamilya. Ang host ay nagtanghal sa kanya ng isang Certificate of Appreciation para sa kanyang debosyon sa mga sundalong Amerikano at kanilang pamilya. Noong Marso 2009, inanunsiyo ni Jackson sa isang press conference sa London's O2 Arena ang serye ng kanyang mga comeback concerts na pinamagatang This Is It. Iminungkahi ni Jackson ang kanyang pagreretiro pagkatapos ng mga concert at iyon ang kanyang magiging "final curtain call". Ang simulang plano ay 20 concert sa London na sinundan ng mga concert sa Paris, New York City at Mumbai. Ang concert sa London ay dumami sa 50 concert pagkatapos ng makabasag ng record na pagbili ng mga ticket. Ang isang milyong ticket ay nabili sa kaunting dalawang oras. Si Jackson ay nagensayo sa Los Angeles. Ang karamihan nito ay sa Staples Center. Noong 25 Hunyo 2009, si Jackson ay namatay sa kanyang inuupahang mansion sa 100 North Carolwood Drive sa the Holmby Hills district ng Los Angeles. Bago siya namatay, si Jackson ay dumating sa pageensayo ng kanyang concert sa Staples Center noong mga 6:30&nbsp;ng gabi ng Miyerkoles ng 24 Hunyo 2009.Ang anumang tangka na sagiping mabuhay si Jackson habang dinadala siya sa Ronald Reagan UCLA Medical Center ay hindi naging matagumpay. Siya ay inanunsiyong namatay noong 2:26&nbsp;ng hapon sa Los Angeles(21:26 UTC). Ang sanhi ng kamatayan ni Jackson ang pagkalason sa labis na propofol at ativan. Ito ay ginamit ni Jackson bilang pampatulog para sa kanyang insomnia na ibinigay ng kanyang personal na doktor na si Dr. Conrad Murray na kinasuhan ng homicide. Ang kamatayan ni Jackson ay mabilis na kumalat online. Ang mga TMZ at Los Angeles Times ay dumanas ng outage. Ang Google ay simulang naniwalang ang mga input mula sa milyong taong naghahanap ng Michael Jackson ay mula sa isang DDoS attack. Ang Twitter ay nagcrash gayundin ang Wikipedia noong 3:15 pm PDT (22:15 UTC). Ang AOL ay nagcollapse ng 40 minuto. Ang memorial ni Jackson ay idinaos noong 7 Hulyo 2009 sa Staples Center sa Los Angeles na dinaluhan o pinagtanghalan ng mga kilalang mang-aawit at celebrity gaya nina Mariah Carey, Stevie Wonder, Lionel Richie, John Mayer, Jennifer Hudson, Usher, Jermaine Jackson, Shaheen Jafargholi, Berry Gordy, Smokey Robinson, Queen Latifah. Noong 7 Nobyembre 2011, si Conrad Murray ay natagpuang nagkasala sa hindi boluntaryong pagpatay kay Jackson. Siya ay tumanggap ng maximum sentence na 4 taon sa bilangguan. Siya ay pinalaya noong 28 Oktubre 2013 na mas maaga ng dalawang taon dahil sa siksikang bilangguan at mabuting pag-aasal. == Studio albums == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2" style="width:13em;"| Title ! rowspan="2" style="width:16em;"| Album details ! colspan="10"| Peak chart positions ! rowspan="2" style="width:13em;"| Sales ! rowspan="2" style="width:13em;"| [[Music recording sales certification|Certifications]]<br /><small>([[List of best selling music artists|sales threshold]])</small> |- style="font-size:smaller;" ! width="30"| [[Billboard 200|US]]<br /><ref name="United States Chart">Peak chart positions for albums charting on the United States chart: * {{cite web| url={{Allmusic|class=artist|id=p4576/charts-awards|pure_url=yes}}|title=Michael Jackson – Artist US chart history |publisher=[[Allmusic]] |accessdate=4 Hunyo 2009}} * {{cite web| url={{BillboardURLbyName|artist=michael jackson|chart=Billboard 200}}|title=Michael Jackson – Billboard 200 (1983-to date) |publisher=''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'' |accessdate=14 Enero 2010}}</ref> ! width="30"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="Australian Chart">Peak chart positions for albums charting on the Australian chart: * {{Cite book| title = Australian Chart Book 1970 - 1992 | author = [[David Kent (historian)|David Kent]] | id = ISBN 0-646-11917-6, ISBN 978-0-646-11917-5 | year = 1993 | publisher = Australian Chart Book, St Ives, N.S.W.}} * {{cite web| url=http://australian-charts.com/search.asp?search=Michael+Jackson&cat=a |title = Michael Jackson - Australian Albums Chart (from 1988 to date) |publisher=australian-charts.com|accessdate=28 Hunyo 2009}} * {{cite web| url=http://www.ariacharts.com.au/pages/chartifacts.htm |title=ARIA Chartifacts (51–100 positions archive weekly available only with subscriptions to the ARIA Report) |publisher=ARIA Charts|accessdate=12 Hulyo 2009}}</ref> ! width="30"| [[Canadian Albums Chart|CAN]]<br /><ref name="Canadian Chart">Peak chart positions for albums charting on the Canadian chart: * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.4233&volume=18&issue=15&issue_dt=November%2025%201972&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=25 Nobyembre 1972 Canadian Albums Chart 1968–2000 (Ben)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.0168a&volume=33&issue=9&issue_dt=May%2024%201980&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=24 Mayo 1980 Canadian Albums Chart 1968–2000 (Off the Wall)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.6212a&volume=38&issue=5&issue_dt=April%2002%201983&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=02 Abril 1983 Canadian Albums Chart 1968–2000 (Thriller)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.0880&volume=46&issue=26&issue_dt=October%2003%201987&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=03 Oktubre 1987 Canadian Albums Chart 1968–2000 (Bad)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.1703&volume=55&issue=3&issue_dt=December%2021%201991&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=21 Disyembre 1991 Canadian Albums Chart 1968–2000 (Dangerous)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.9031&volume=61&issue=22&issue_dt=July%2003%201995&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=03 Hulyo 1995 Canadian Albums Chart 1968–2000 (HIStory: Past, Present and Future, Book I)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://jam.canoe.ca/JamMusicCharts/ALBUMS.html|title=08 Nobyembre 2001 Canadian Albums Chart 2001–2004 (Invincible)|publisher=Jam! Showbiz|accessdate=14 Hunyo 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011109231957/http://jam.canoe.ca/JamMusicCharts/ALBUMS.html|archivedate=2001-11-09|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.6785b&volume=40&issue=18&issue_dt=July%2007%201984&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=07 Hulyo 1984 Canadian Album Chart 1968–2000 (Farewell My Summer Love)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://hitsofalldecades.com/chart_hits/index.php?option=com_content&task=view&id=1383&Itemid=52|title=Canoe (Canada) Weekly Album Charts For 2009 (Greatest Hits: HIStory - Vol. 1, Number Ones, The Essential Michael Jackson and Michael Jackson's This Is It. Including also the reissues of Off the Wall, Thriller, Bad and Dangerous)|publisher=Hits of all Decades|accessdate=20 Abril 2010}} * {{cite web|url=http://www.vintagevinylnews.com/2009/07/chart-watch-canada-july-16-2009.html|title=Chart Watch Canada: 16 Hulyo 2009 (The Ultimate Collection and Gold)|publisher=Vintage Vinyl News|accessdate=8 Setyembre 2011|archive-date=21 Marso 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321000345/http://www.vintagevinylnews.com/2009/07/chart-watch-canada-july-16-2009.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.vintagevinylnews.com/2009/08/chart-watch-canada-august-13-2009.html|title=Chart Watch Canada: 13 Agosto 2009 (Off the Wall/Thriller)|publisher=Vintage Vinyl News|accessdate=8 Setyembre 2011|archive-date=21 Marso 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321000426/http://www.vintagevinylnews.com/2009/08/chart-watch-canada-august-13-2009.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://hitsofalldecades.com/chart_hits/index.php?option=com_content&task=view&id=1496&Itemid=52|title=CANADIAN (Canoe) WEEKLY ALBUM CHARTS FOR 2010 (Michael)|publisher=Hits of all Decades|accessdate=11 Enero 2011}} * {{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-119.01-e.php?&file_num=nlc008388.3222&volume=65&issue=13&issue_dt=June%2002%201997&type=1&interval=24&PHPSESSID=sp19smnjn4io5g2nmhli5tdfo5|title=02 Hunyo 1997 Canadian Album Chart 1968–2000 (Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix)|publisher=RPM|accessdate=14 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://hitsofalldecades.com/chart_hits/index.php?option=com_content&task=view&id=1186&Itemid=52|title=CANADA'S (CANOE) WEEKLY ALBUM CHARTS FOR 2008 (Thriller - 25th Anniversary Edition)|publisher=Hits of all Decades|accessdate=14 Hunyo 2009}}</ref> ! width="30"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name="French Chart">Peak chart positions for albums charting on the French chart: * {{cite web|url=http://www.infodisc.fr/Album_J.php|title=French Albums Charts Archive (from 1968 to 2007)|publisher=InfoDisc|accessdate=29 Hunyo 2009|archive-date=29 Septiyembre 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929085627/http://infodisc.fr/Album_J.php|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://lescharts.com/search.asp?search=Michael+Jackson&cat=a|title=Michael Jackson - French Albums Charts (from 1996 to date)|publisher=lescharts.com|accessdate=29 Hunyo 2009}} * {{cite web|url=http://www.disqueenfrance.com/fr/page-257573.xml?cid=296661|title=Le Classement Compilations (Semaine du 12/07/2009 au 19/07/2009) (The Best of Michael Jackson)|publisher=SNEP|accessdate=24 Hulyo 2009}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=http://www.disqueenfrance.com/fr/page-257573.xml?cid=295546|title=Le Classement Compilations (Semaine du 06/07/2009 au 12/07/2009) (Anthology and 50 Best Songs: The Motown Years)|publisher=SNEP|accessdate=16 Hulyo 2009}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=http://www.disqueenfrance.com/fr/page-257573.xml?cid=293343|title=Le Classement Compilations (Semaine du 22/06/2009 au 28/06/2009) (King of Pop)|publisher=SNEP|accessdate=2 Hulyo 2009|archive-date=2013-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/6I6frYXEg?url=http://www.snepmusique.com/fr/page-257573.xml?cid=293343|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.disqueenfrance.com/fr/page-257573.xml?cid=315879|title=Le Classement Compilations (Semaine du 02/11/2009 au 08/11/2009) (La Legende de la Pop)|publisher=SNEP|accessdate=24 Hulyo 2009}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! width="30"| [[Media Control Charts|GER]]<br /><ref name="German Chart">Peak chart positions for albums charting on the German chart: * {{cite web|url=http://charts.de/search.asp?search=Michael+Jackson&x=0&y=0&cat=a&country=de|title=Michael Jackson - German Longplays Chart|publisher=Media Control|accessdate=8 Setyembre 2011}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Jackson%2CMichael/?type=longplay|title=Michael Jackson - German Longplays Chart (from 1992 to date)|publisher=Musicline.de|accessdate=2 Hulyo 2009|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713213948/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Jackson%2CMichael/?type=longplay|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Jackson%2CMichael+%26+Jackson+5%2CThe/longplay|title=Michael Jackson & the Jackson Five German Longplays Chart (from 1992 to date)|publisher=Musicline.de|accessdate=30 Disyembre 2009|archive-date=2011-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829115553/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Jackson%2CMichael+%26+Jackson+5%2CThe/longplay|url-status=dead}}</ref> ! width="30"| [[MegaCharts|NL]]<br /><ref name="Netherlands Chart">{{cite web| url=http://www.dutchcharts.nl/search.asp?search=Michael+Jackson&cat=a |title = Michael Jackson - Dutch Albums Chart |publisher=dutchcharts.nl|accessdate=13 Mayo 2010}}</ref> ! width="30"| [[RIANZ|NZ]]<br /><ref name="New Zealand Chart">{{cite web|url=http://charts.org.nz/search.asp?search=Michael+Jackson&cat=a|title=Michael Jackson - New Zealand Albums Chart|publisher=charts.org.nz|accessdate=6 Pebrero 2010|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024041935/http://charts.org.nz/search.asp?search=Michael+Jackson&cat=a|url-status=dead}}</ref> ! width="30"| [[PROMUSICAE|SPN]]<br /><ref name="Spanish Chart">Peak chart positions for albums charting on the Spanish chart: * {{Cite book| title = Sólo éxitos: año a año, 1959–2002 | author = Fernando Salaverri | id = ISBN 84-8048-639-2, ISBN 978-84-8048-639-2 | year = 2005 | publisher = Fundación Autor-SGAE, 2005}} * {{cite web|url=http://spanishcharts.com/search.asp?search=Michael+Jackson&cat=a|title=Michael Jackson - Spanish Albums Chart (from 2005 to date)|publisher=spanishcharts.com|accessdate=24 Enero 2010}} * {{cite web|url=http://www.promusicae.es/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2006_17.pdf|title=TOP 100 ALBUMES (Lista de los títulos más vendidos del 24.04.06 al 30.04.06) (Number Ones)|publisher=PROMUSICAE|accessdate=17 Oktubre 2010|archive-date=17 Oktubre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017085616/http://promusicae.es/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2006_17.pdf|url-status=dead}}</ref> ! width="30"| [[Swiss Music Charts|SWZ]]<br /><ref name="Swiss Chart">{{cite web| url=http://swisscharts.com/search.asp?search=Michael+Jackson&cat=a |title = Michael Jackson - Swiss Albums Chart |publisher=IFPI Switzerland|accessdate=27 Marso 2010}}</ref> ! width="30"| [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="United Kingdom Chart">Peak chart positions for albums charting on the United Kingdom chart: * {{cite web|url=http://www.everyhit.com/|title=UK Top 40 Hit Database|publisher=everyHit|accessdate=15 Setyembre 2008}} * {{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=285|title=Michael Jackson on Chart Stats|publisher=Chart Stats|accessdate=9 Hunyo 2009|archiveurl=https://archive.today/20120722035913/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=285|archivedate=2012-07-22|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11818|title=DianaRoss/Michael Jackson/Gladys Knight/Stevie Wonder on Chart Stats|publisher=Chart Stats|accessdate=20 Agosto 2009|archiveurl=https://archive.today/20121208152654/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11818|archivedate=2012-12-08|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_J.HTM|title=Chart Log UK: 1994–2010 (Bad/Dangerous)|publisher=Zobbel|accessdate=2 Hulyo 2011}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Got to Be There]]'' | * Release date: 24 Enero 1972 * Label: [[Motown]] | 14 | — | — | 121 | — | — | — | — | — | 37 | * World: 6,000,000 * [[Recording Industry Association of America|US]]: 500,000 | * [[Recording Industry Association of America|US]]: Gold<ref name="RIAA"/> |- ! scope="row"| ''[[Ben (album)|Ben]]'' | * Release date: 4 Agosto 1972 * Label: Motown | 5 | 65 | 12 | 162 | — | — | — | — | — | 17 | * World: 6,500,000 * [[British Phonographic Industry|UK]]: 60,000 | * [[British Phonographic Industry|UK]]: Silver<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Music & Me]]'' | * Release date: 13 Abril 1973 * Label: Motown | 92 | 27 | — | 108 | — | — | — | — | — | — | * World: 4,800,000 | |- ! scope="row"| ''[[Forever, Michael]]'' | * Release date: 16 Enero 1975 * Label: Motown | 101 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | * World: 4,900,000 | |- ! scope="row"| ''[[Off the Wall (album)|Off the Wall]]'' | * Release date: 10 Agosto 1979 * Label: [[Epic Records|Epic]] | 3 | 1 | 4 | 27 | 25 | 8 | 2 | 11 | 27 | 3 | * World: 20,000,000 <ref name="Off the Wall 20 million">{{cite web |url=http://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php |title=Michael Jackson: Off the Wall - Classic albums - Music - Virgin media |publisher=[[Virgin Media]] |accessdate=2008-12-12 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014010941/http://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php |url-status=dead }}</ref> * [[Music Canada|CAN]]: 300,000<ref>{{cite book|url=http://books.google.fr/books?id=BVC9zltjf-EC&pg=PA48&dq=billboard+%22michael+jackson%22+%22off+the+wall%22+canada&ei=5tT9Sa_dO4bEzQTowNX_CQ#v=onepage&q=billboard%20%22michael%20jackson%22%20%22off%20the%20wall%22%20canada&f=false|title=King of Pop|publisher=Branden Books|accessdate=2012-04-24}}</ref> * UK: 1,800,000<ref>{{cite book|url=http://books.google.com.bd/books?id=yb_ghov9uEMC&pg=PA30&dq=Michael+Jackson+off+the+wall+sales+in+uk&hl=en&sa=X&ei=1LvKT7qcEoXMrQe7o6DQDg&redir_esc=y#v=onepage&q=Michael%20Jackson%20off%20the%20wall%20sales%20in%20uk&f=falserelyear=1979 |title=Michael Jackson The Solo Years|author= Craig Halstead, Chris Cadman|publisher=Books.google.com.bd |date= |accessdate=2012-06-03}}</ref> | * US: 8× Multi-Platinum<ref name="RIAA">{{cite web| url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=Michael%20Jackson&format=ALBUM&go=Search&perPage=50 |title=United States albums certifications |publisher=[[Recording Industry Association of America|RIAA]] |accessdate=12 Setyembre 2008}}</ref> * [[Australian Recording Industry Association|AUS]]: 5× Platinum<ref name="ARIA2">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm |title=Australian albums accreditations (2009) |publisher=[[Australian Recording Industry Association|ARIA]] |accessdate=22 Pebrero 2009}}</ref> * [[Music Canada|CAN]]: Platinum<ref name="CRIA">{{cite web |url=http://www.musiccanada.com/GPSearchResult.aspx?st=&ica=False&sa=Michael%20Jackson&sl=&smt=0&sat=-1&ssb=Cert.%20Date&ssdir=descending |title=Canadian certifications |publisher=[[Music Canada]] |accessdate=10 Hulyo 2011 |archive-date=23 Marso 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323092635/http://www.musiccanada.com/GPSearchResult.aspx?st=&ica=False&sa=Michael%20Jackson&sl=&smt=0&sat=-1&ssb=Cert.%20Date&ssdir=descending |url-status=dead }}</ref> * [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]: Platinum<ref name="InfoDiscCert">{{cite web |url=http://www.infodisc.fr/Certif_Album.php |title=French albums certifications |publisher=[[InfoDisc]] |accessdate=14 Hunyo 2009 |archive-date=21 Hunyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621054859/http://www.infodisc.fr/Certif_Album.php |url-status=dead }}</ref> * [[NVPI|NL]]: Platinum<ref name="NVPI">{{cite web |url=http://www.ifpi.nl/nvpi/pagina.asp?pagkey=60461 |title=Netherlands certifications (until 2006) |publisher=[[NVPI]] |accessdate=13 Nobyembre 2011 |archive-date=2015-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125112256/http://www.ifpi.nl/nvpi/pagina.asp?pagkey=60461 |url-status=dead }}</ref> * [[Recording Industry Association of New Zealand|NZ]]: 6× Platinum<ref name="RIANZ">{{cite book |last=Scapolo |first=Dean |title=The Complete New Zealand Music Charts, 1966-2006: Singles, Albums DVDs, Compilations |year=2007 |publisher=Maurienne House |isbn=1-877443-00-X}}</ref> * UK: 6x Platinum<ref name="BPI">{{cite web |url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |title=British certifications |publisher=[[British Phonographic Industry|BPI]] |accessdate=26 Agosto 2009 |archive-date=17 Enero 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mr0Evm3j?url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Thriller (Michael Jackson album)|Thriller]]'' | * Release date: 30 Nobyembre 1982 * Label: Epic | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 4 | 1 | * World:65,000,000<ref name="CNN Hunyo 25">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/jackson/index.html |title=Michael Jackson, pop music legend, dead at 50|last=Leopold|first=Todd|publisher=[[CNN]]|date=2012-06-25|accessdate=2012-12-03}}</ref><ref name="The Baby Boomer Encyclopedia">{{cite book|url=http://books.google.com.pe/books?id=pQakFJFPT4YC&q=%22with+65+million+albums+sold%22#v=snippet&q=%22with%2065%20million%20albums%20sold%22&f=false|title=The Baby Boomer Encyclopedia|page=196|last=Gitlin|first=Martin|publisher=ABC-CLIO|date=2011-03-01|accessdate=2012-03-15|isbn=9780313382185}}</ref> * AUS: 1,150,000<ref name="AusSales">{{cite web|url=http://www.smh.com.au/opinion/society-and-culture/blogs/the-tribal-mind/the-tribal-mind-archive-the-music-australia-loved-20130110-2cilw.html|title=The music Australia loved|last=Dale|first=David|date=2013-01-13|accessdate=2013-01-15|work=The Sydney Morning Herald|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://www.webcitation.org/6GdVtz6rb?url=http://www.smh.com.au/opinion/society-and-culture/blogs/the-tribal-mind/the-tribal-mind-archive-the-music-australia-loved-20130110-2cilw.html|url-status=dead}}</ref> * CAN: 2,400,000<ref>{{cite book|url=http://books.google.com.bd/books?id=2SQEAAAAMBAJ&pg=PA1&dq=Billboard+20+December+1986&hl=en&sa=X&ei=qx6UT8qHE46HrAeInsiJBQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Billboard%2020%20December%201986&f=false|title=Springsteen Big in canada too|publisher=Billboard|accessdate=2012-04-22}}</ref> * FRA: 2,366,700<ref name="infodisc">{{cite web|url=http://www.infodisc.fr/CDCertif_D.php?debut=50|title=InfoDisc: Les Certifications&nbsp;— Les Disques de Diamant|publisher=InfoDisc.fr|accessdate=2010-08-29|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016192710/http://www.infodisc.fr/CDCertif_D.php?debut=50|url-status=dead}}</ref> * NL: 1,400,000<ref name="Trouw.nl">{{cite web|url=http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/2486242/2001/10/29/Een-ster-in-het-land-van-lilliputters.dhtml|title=Een ster in het land van lilliputters|publisher=Trouw.nl|accessdate=2012-03-27}}</ref> * UK: 4,248,000<ref name="The Official Charts Company">{{Cite web | url=http://www.theofficialcharts.com/chart-news/adele-overtakes-michael-jackson-in-all-time-biggest-selling-albums-chart907/ | title=Adele overtakes Michael Jackson in all-time biggest selling albums chart| publisher=The Official Charts Company| accessdate=2012-02-28}}</ref> * US: 29,844,000<ref name="The Official Charts Company"/> | * US: 29× Multi-Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: 16× Platinum<ref name="ARIA4">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auALBUMaccreds2011.htm |title=Australian albums accreditations (2011) |publisher=[[Australian Recording Industry Association|ARIA]] |accessdate=7 Setyembre 2011}}</ref> * CAN: 2× Diamond<ref name="CRIA"/> * FRA: Diamond<ref name="InfoDiscCert"/> * [[IFPI|GER]]: 3× Platinum<ref name="IFPI Germany">{{cite web| url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/ |title=German albums certifications |publisher=[[IFPI|IFPI Germany]] |accessdate=13 Nobyembre 2011}}</ref> * NL: 8× Multi-Platinum<ref name="NVPI"/> * NZ: 12× Platinum<ref name="RIANZ2">{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=61 |title=New Zealand albums certifications (2007-to date) |publisher=RadioScope |accessdate=30 Hunyo 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014104737/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=61 |archivedate=2008-10-14 |url-status=dead }}</ref> * [[IFPI|SWZ]]: 6× Platinum<ref name="IFPI Switzerland">{{cite web|url=http://swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Michael+Jackson |title=Swiss certifications (1988-to date) |publisher=[[IFPI Switzerland]] |accessdate=30 Mayo 2009}}</ref> * UK: 11× Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Bad (album)|Bad]]'' | * Release date: 31 Agosto 1987 * Label: Epic | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | * World: 32,000,000<ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/sep/18/entertainment/la-et-ms-michael-jacksons-bad-25-is-it-worth-your-money-20120918| title=Michael Jackson's 'Bad 25' box: Is it worth your time and money?| last=Roberts| first=Randall| work=[[Los Angeles Times]]|date=2012-09-18| accessdate=2013-06-18}}</ref><ref name="MTV Bad">{{cite news| url=http://www.mtv.com/news/articles/1651633/michael-jacksons-new-album-cover-decoded.jhtml| title=Michael Jackson's New Album Cover Decoded Painting is packed with iconic MJ images| last=Kaufman| first=Gil| publisher=[[MTV]]| date=2010-11-05| accessdate=2012-05-25| archive-date=2012-05-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20120511013231/http://www.mtv.com/news/articles/1651633/michael-jacksons-new-album-cover-decoded.jhtml| url-status=dead}}</ref> * US: 10,000,000<ref name="MJ JPN and US sales">{{cite web |url=http://www.sonymusic.co.jp/Music/International/Arch/ES/MichaelJackson/m_info.html |title=?NUMBER ONES?:???? |publisher=''SonyBMG Japan'' |date=10 Oktubre 2003|accessdate=19 Abril 2009}}</ref> * FRA: 1,289,400<ref name="infodisc"/> * NL: 500,000<ref name="Trouw.nl"/> * UK: 3,961,000<ref name="Bad UK sales">{{cite web| url=http://www.officialcharts.com/chart-news/adeles-21-is-now-the-uks-sixth-biggest-selling-album-of-all-time-1214/| title=Adele overtakes Dire Straits to become UK's sixth biggest selling album of all-time | publisher=The Official Charts Company| accessdate=2012-03-26}}</ref> | * US: 9× Multi-Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: 6× Platinum<ref name="Julien's Auctions">{{cite web |url=http://www.juliensauctions.com/auctions/2009/michael-jackson/icatalog5.html |title=Bad six-time Platinum in Australia, page 80 |publisher=[[Julien's Auctions]] |accessdate=10 Abril 2009 |archive-date=2009-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410021557/http://www.juliensauctions.com/auctions/2009/michael-jackson/icatalog5.html |url-status=dead }}</ref> * CAN: 7× Platinum<ref name="CRIA"/> * FRA: Diamond<ref name="InfoDiscCert"/> * GER: 4× Platinum<ref name="IFPI Germany"/> * NL: Platinum<ref name="NVPI"/> * NZ: 9× Platinum<ref name="RIANZ2"/> * SWZ: 5× Platinum<ref name="Julien's Auctions2">{{cite web |url=http://www.juliensauctions.com/auctions/2009/michael-jackson/icatalog5.html |title=Bad five-time Platinum in Switzerland, page 74 |publisher=[[Julien's Auctions]] |accessdate=10 Abril 2009 |archive-date=2009-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410021557/http://www.juliensauctions.com/auctions/2009/michael-jackson/icatalog5.html |url-status=dead }}</ref> * UK: 13× Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Dangerous (Michael Jackson album)|Dangerous]]'' | * Release date: 13 Nobyembre 1991 * Label: Epic | 1 | 1 | 3 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | * World: 30,000,000<ref>{{cite news| url=http://www.time.com/time/interactive/0,31813,1908637,00.html| title=Michael Jackson's Life as Prodigy, Superstar and Jacko| publisher=[[Time (magazine)|Time]]| date=| accessdate=2013-02-28| archive-date=2013-08-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20130826122608/http://www.time.com/time/interactive/0,31813,1908637,00.html| url-status=dead}}</ref> * US: 8,000,000<ref name="MJ JPN and US sales"/> * AUS: 740,000<ref name="AusSales"/> * FRA: 1,985,500<ref name="infodisc"/> * UK: 2,010,069<ref>{{cite web|url=http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=22&storycode=1038052&c=2 |title=Michael Jackson sales special|publisher=music week|accessdate=march 10,2012}}</ref> | * US: 7× Multi-Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: 10× Platinum<ref name="ARIA4"/> * CAN: 6× Platinum<ref name="CRIA"/> * FRA: Diamond<ref name="InfoDiscCert"/> * GER: 4× Platinum<ref name="IFPI Germany"/> * NL: 3× Multi-Platinum<ref name="NVPI"/> * NZ: 6× Platinum<ref name="RIANZ2"/> * SWZ: 5× Platinum<ref name="IFPI Switzerland"/> * UK: 6× Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[HIStory: Past, Present and Future, Book I]]'' | * Release date: 16 Hunyo 1995 * Label: Epic | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 1 | 1 | * World: 24,000,000<ref name="jackson telegraph">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652780/Michael-Jackson-list-of-his-records.html|title=Michael Jackson: list of his records|last=|first=|date=2009-06-26|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|accessdate=2010-03-25|location=London}}</ref><ref name="lipstickalley.com">{{cite news|url=http://www.lipstickalley.com/f227/michael-jackson-numbers-exclusive-look-into-lifetime-sales-king-pop-297587|title=Michael Jackson: The Numbers, An Exclusive Look Into The Lifetime Sales Of The King Of POP|date=|accessdate=2013-07-09|archive-date=2013-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718052434/http://www.lipstickalley.com/f227/michael-jackson-numbers-exclusive-look-into-lifetime-sales-king-pop-297587/|url-status=dead}}</ref> * US: 4,000,000<ref name="MJ JPN and US sales"/> * FRA: 1,644,200 <ref name="infodisc"/> * UK: 1,500,000<ref name="Some UK sales">{{cite news |first=Elizabeth |last=Day |url=http://music.guardian.co.uk/pop/story/0,,2265010,00.html#article_continue |title=The whole world in his hands |publisher=''The Guardian'' |date=16 Marso 2008|accessdate=21 Abril 2008 | location=London}}</ref> | * US: 7× Multi-Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: 8× Platinum<ref name="ARIA2"/> * CAN: 5× Platinum<ref name="CRIA"/> * FRA: Diamond<ref name="InfoDiscCert"/> * GER: 3× Platinum<ref name="IFPI Germany"/> * NL: 3× Multi-Platinum<ref name="NVPI"/> * NZ: 10× Platinum<ref name="RIANZ"/> * SWZ: 3× Platinum<ref name="IFPI Switzerland"/> * UK: 4× Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Invincible (Michael Jackson album)|Invincible]]'' | * Release date: 30 Oktubre 2001 * Label: Epic | 1 | 1 | 3 | 1 | 1 | 1 | 4 | 2 | 1 | 1 | * World: 11,000,000<ref name="jackson telegraph"/><ref name="lipstickalley.com"/> * US: 2,138,000<ref name="Nielsen SoundScan sales">{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/photos/stylus/97334-michaeljackson_pp_03l.jpg |title=Nielsen SoundScan Top Catalog Album Chart: week ending Hulyo 5th, 2009 |publisher=''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'' |accessdate=9 Hulyo 2009}}</ref><ref name="Nielsen SoundScan sales2">{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1616273/20090715/jackson_michael.jhtml |title=Michael Jackson Dominates Charts For Third Week |publisher=[[MTV]] |accessdate=15 Hulyo 2009 |archive-date=16 Hulyo 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716042308/http://www.mtv.com//news//articles//1616273//20090715//jackson_michael.jhtml |url-status=dead }}</ref> * CAN: 100,000<ref name="Invincible album CAN sales">{{cite web |first=Slotek |last=Jim |url=http://jam.canoe.ca/Music/Artists/J/Jackson_Michael/2004/12/02/759672.html |title=Sales jumped over balcony incident |publisher=''Jam! Showbiz'' |date=2 Disyembre 2004|accessdate=4 Hunyo 2009}}</ref> * UK: 369,913<ref>{{cite web|title=Key Releases|url=http://business.highbeam.com/411456/article-1G1-207207854/key-releases-050909|work=Music Week|accessdate=2012-10-02|date=2009-09-05|archive-date=2014-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141125001143/http://business.highbeam.com/411456/article-1G1-207207854/key-releases-050909|url-status=dead}}</ref> | * US: 2× Multi-Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: 2× Platinum<ref name="ARIA">{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2001.htm |title=Australian albums accreditations (2001) |publisher=[[Australian Recording Industry Association|ARIA]] |accessdate=28 Enero 2009}}</ref> * FRA: Platinum<ref name="InfoDiscCert"/> * GER: Platinum<ref name="IFPI Germany"/> * NL: Platinum<ref name="NVPI"/> * NZ: Platinum<ref name="RIANZ"/> * SWZ: Platinum<ref name="IFPI Switzerland"/> * UK: Platinum<ref name="BPI"/> |- | colspan="15" style="font-size:8pt"| "—" denotes releases that did not chart |- |} {{anchor|greatesthits}}{{anchor|bestof}}<!-- For redirects, etc. --> == Compilations == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2" style="width:12em;"| Title ! rowspan="2" style="width:16em;"| Album details ! colspan="10"| Peak chart positions ! rowspan="2"| Sales ! rowspan="2"| [[Music recording sales certification|Certifications]]<br /><small>([[List of best selling music artists|sales threshold]])</small> |- style="font-size:smaller;" ! width="30"| [[Billboard 200|US]]<br /><ref name="United States Chart"/> ! width="30"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="Australian Chart"/> ! width="30"| [[Canadian Albums Chart|CAN]]<br /><ref name="Canadian Chart"/> ! width="30"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]<br /><ref name="French Chart"/> ! width="30"| [[Media Control Charts|GER]]<br /><ref name="German Chart"/> ! width="30"| [[MegaCharts|NL]]<br /><ref name="Netherlands Chart"/> ! width="30"| [[RIANZ|NZ]]<br /><ref name="New Zealand Chart"/> ! width="30"| [[PROMUSICAE|SPN]]<br /><ref name="Spanish Chart"/> ! width="30"| [[Swiss Music Charts|SWZ]]<br /><ref name="Swiss Chart"/> ! width="30"| [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="United Kingdom Chart"/> |- ! scope="row"| ''[[The Best of Michael Jackson]]'' | * Type: Best of * Release date: 28 Agosto 1975 * Label: Motown | 156 | 76 | — | 16 | — | 3 | — | — | — | 11 | * World: 2,400,000 * UK: 60,000 | * UK: Silver<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[One Day in Your Life (album)|One Day in Your Life]]'' | * Type: Best of * Release date: 25 Marso 1981 * Label: Motown | 144 | — | — | — | — | — | — | — | — | 29 | * World: 2,000,000 | |- ! scope="row"| ''18 Greatest Hits'' | * Type: Greatest hits * Release date: 1983 * Label: Motown | — | 53 | — | — | — | 23 | 22 | — | — | 1 | * UK: 300,000 | * UK: Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''9 Singles Pack'' | * Type: Box set * Release date: 1983 * Label: Epic | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 66 | | |- ! scope="row"| ''14 Greatest Hits'' | * Type: Greatest hits * Release date: 1984 * Label: Motown | 168 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | | |- ! scope="row"| ''[[Farewell My Summer Love]]'' | * Type: Unreleased tracks * Release date: 8 Mayo 1984 * Label: Motown | 46 | 90 | 94 | — | 40 | 47 | 50 | — | — | 9 | * World: 3,000,000 * UK: 300,000 | * UK: Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Anthology (Michael Jackson album)|Anthology]]'' | * Type: Box set * Release date: 14 Nobyembre 1986 * Label: Motown | — | — | — | 17 | — | — | — | 89 | — | — | * World: 3,000,000 | |- ! scope="row"| ''Their Very Best – Back to Back <br /><small>(with Diana Ross/Gladys Knight/Stevie Wonder)</small>'' | * Type: Best of * Release date: 1986 * Label: Motown | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 21 | | |- ! scope="row"| ''Love Songs <br /><small>(with Diana Ross)</small>'' | * Type: Greatest hits * Release date: 1987 * Label: Motown | — | 86 | — | — | — | — | — | — | — | 12 | * UK: 1,300,000 | * UK: Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''Singles Souvenir Pack'' | * Type: Box set * Release date: 1988 * Label: Epic | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 91 | | |- ! scope="row"| ''Motown's Greatest Hits'' | * Type: Greatest hits * Release date: 1992 * Label: Motown | — | 27 | — | 6 | — | — | — | — | — | 53 | | |- ! scope="row"| ''Tour Souvenir Pack'' | * Type: Box set * Release date: 1992 * Label: Epic | — | 83 | — | — | — | — | — | — | — | 32 | | |- ! scope="row"| ''The Best of Michael Jackson & The Jackson 5ive'' | * Type: Best of * Release date: 1997 * Label: Motown | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 5 | * UK: 1,000,000 | * UK: Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''The Very Best of Michael Jackson with The Jackson Five'' | * Type: Best of * Release date: 1999 * Label: Motown | — | 41 | — | — | — | — | — | — | — | 15 | | * UK: Gold<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[20th Century Masters – The Millennium Collection: The Best of Michael Jackson|20th Century Masters – The Millennium Collection: <br />The Best of Michael Jackson]]'' | * Type: Best of * Release date: 2000 * Label: Motown | — | — | 27 | — | — | — | — | — | — | — | * CAN: (100,000)<ref name="Invincible album CAN sales" /> | |- ! scope="row"| ''[[Greatest Hits: HIStory, Volume I]]'' | * Type: Greatest hits * Release date: 13 Nobyembre 2001 * Label: Epic | 85 | 44 | 8 | 10 | — | — | — | 54 | 45 | 15 | * World: 4,000,000 * US: 1,000,000 * AUS: 35,000 * UK: (245,000)<ref name="Some UK sales"/> | * UK: Gold<ref name="BPI"/> * US: Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: Gold<ref name="ARIA2"/> |- ! scope="row"| ''[[Number Ones (Michael Jackson album)|Number Ones]]'' | * Type: Greatest hits * Release date: 18 Nobyembre 2003 * Label: Epic | 13 | 2 | 1 | 5 | 2 | 17 | 1 | 17 | 9 | 1 | * World: 11,900,000 * US: 4,000,000 (4,753,000)<ref name="Nielsen SoundScan sales3">{{cite web|url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/chart-watch-extra-top-albums-last-10-years-181452729.html |title=Chart Watch Extra: Top Albums Of Last 10 Years |first=Paul |last=Grein |accessdate=17 Marso 2012}}</ref> * AUS: 350,000 * GER: 100,000 * NZ: 60,000 * SWZ: 20,000 * UK: 2,100,000 | * US: 4× Multi-Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: 5× Platinum<ref name="ARIA2"/> * GER: Gold<ref name="IFPI Germany"/> * NZ: 4× Platinum<ref name="RIANZ2"/> * SWZ: Gold<ref name="IFPI Switzerland"/> * UK: 7× Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Off the Wall (album)|Off the Wall]] / [[Thriller (Michael Jackson album)|Thriller]]'' | * Type: Box set * Release date: 2004 * Label: Epic | — | 25 | 87 | 65 | — | — | — | — | — | — | | |- ! scope="row"| ''[[Bad (album)|Bad]] / [[Dangerous (Michael Jackson album)|Dangerous]]'' | * Type: Box set * Release date: 2004 * Label: Epic | — | 27 | — | 85 | 58 | — | — | — | — | 163 | | |- ! scope="row"| ''[[The Ultimate Collection (Michael Jackson album)|The Ultimate Collection]]'' | * Type: Box set * Release date: 17 Nobyembre 2004 * Label: Epic | 170 | — | 29 | 29 | 37 | 46 | — | 29 | 33 | 75 | * World: 1,020,000 * US: 250,000 | * US: Platinum<ref name="RIAA"/> |- ! scope="row"| ''[[The Essential Michael Jackson]]'' | * Type: Greatest hits * Release date: 19 Hulyo 2005 * Label: Epic | 98 | 1 | 4 | 1 | 10 | 19 | 1 | 23 | 2 | 1 | * World: 8,900,000 * US: 2,120,000<ref>{{cite web |url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-aug-4-2013-albums-robin-thicke-145258186.html |title=Week Ending 4 Agosto 2013. Albums: Robin Thicke, Call Katy Perry |author=Paul Grein |work=Yahoo Chart Watch |date=7 Agosto 2013 }}</ref> * AUS: 420,000 * FRA: 200,000 * NZ: 30,000 * UK: 900,000 (829,884)<ref>{{cite web|title=Key releases|url=http://business.highbeam.com/411456/article-1G1-210766166/key-releases-311009|work=Music Week|accessdate=2012-10-02|date=2009-10-31|archive-date=2013-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526071602/http://business.highbeam.com/411456/article-1G1-210766166/key-releases-311009|url-status=dead}}</ref> | * US: 3× Multi-Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: 6× Platinum<ref name="ARIA3">{{cite web|url=http://aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2010Albums.htm |title=Australian albums accreditations (2010) |publisher=[[Australian Recording Industry Association|ARIA]] |accessdate=12 Setyembre 2010}}</ref> * FRA: 2× Gold<ref name="InfoDiscCert"/> * NZ: 2× Platinum<ref name="RIANZ2"/> * UK: 3× Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix]] / [[Invincible (Michael Jackson album)|Invincible]]'' | * Type: Box set * Release date: 2006 * Label: Epic | — | — | — | 125 | — | — | — | — | — | 112 | | |- ! scope="row"| ''[[Visionary: The Video Singles]]'' | * Type: Box set * Release date: 20 Pebrero 2006 * Label: Epic | — | — | — | — | — | — | 27 | — | — | — | * World: 5,000,000 | |- ! scope="row"| ''Les 50 plus belles chansons'' | * Type: Best of * Release date: 2007 * Label: Motown | — | 14 | — | 4 | 36 | 4 | 12 | 7 | 19 | 4 | * AUS: 35,000 | * AUS: Gold<ref name="ARIA2"/> |- ! scope="row"| ''[[King of Pop (album)|King of Pop]]'' | * Type: Best of * Release date: 22 Agosto 2008 * Label: Epic | — | 5 | — | 1 | 1 | 1 | 6 | 1 | 1 | 3 | * World : 6,000,000 * AUS: 140,000 * FRA: 100,000 * GER: 500,000 * NZ: 7,500 * UK: 300,000 | * AUS: 2× Platinum<ref name="ARIA2"/> * FRA: Platinum<ref name="InfoDiscCert"/> * GER: 5× Gold<ref name="IFPI Germany"/> * NZ: Gold<ref name="RIANZ2"/> * UK: Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[Gold (Michael Jackson album)|Gold]]'' | * Type: Best of * Release date: 26 Agosto 2008 * Label: Motown | 139 | 46 | — | — | — | 60 | — | — | — | — | | |- ! scope="row"| ''[[Dangerous (Michael Jackson album)|Dangerous]] / [[Dangerous – The Short Films]]'' | * Type: Box set * Release date: 2008 * Label: Epic | — | 62 | — | — | — | — | — | — | — | — | | |- ! scope="row"| ''[[The Collection (Michael Jackson album)|The Collection]]'' | * Type: Box set * Release date: 29 Hunyo 2009 * Label: Epic | — | 2 | — | 1 | 2 | 2 | — | 1 | 4 | 14 | * FRA: 100,000 | * FRA: Platinum<ref name="SNEP">{{cite web |url=http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259165.xml?year=&type=12 |title=Certifications Albums Platine - année 2010 |publisher=[[SNEP]] |accessdate=1 Marso 2011 |archive-date=24 Disyembre 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224111539/http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259165.xml?year=&type=12 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| ''[[The Definitive Collection (Michael Jackson album)|The Definitive Collection]]'' | * Type: Best of * Release date: 25 Agosto 2009 * Label: Motown | 39 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | * World: 1,200,000 | |- ! scope="row"| ''La Légende de la Pop'' | * Type: Box set * Release date: 2009 * Label: Pias France | — | — | — | 19 | — | — | — | — | — | — | | |- ! scope="row"| ''[[Michael (album)|Michael]]'' | * Type: Unreleased tracks * Release date: 10 Disyembre 2010 * Label: Epic | 3 | 10 | 2 | 4 | 1 | 1 | 10 | 2 | 2 | 4 | * World: 6,000,000 * US: 1,000,000 * AUS: 35,000 * CAN: 80,000 * FRA: 200,000 * NL: 25,000 (30,000)<ref name="NVPI3"/> * NZ: 7,500 * UK: 300,000 | * US: Platinum<ref name="RIAA"/> * AUS: Gold<ref name="ARIA3"/> * CAN: Platinum<ref name="CRIA"/> * FRA: 2× Platinum<ref name="SNEP2">{{cite web |url=http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259165.xml?year=&type=13 |title=Certifications Albums Double Platine - année 2010 |publisher=[[SNEP]] |accessdate=1 Marso 2011 |archive-date=2010-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224111352/http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259165.xml?year=&type=13 |url-status=dead }}</ref> * NL: Gold<ref name="NVPI3">{{cite web|url=http://www.parool.nl/parool/nl/23/MUZIEK/article/detail/1071123/2010/12/10/Goud-voor-Michael-Jackson.dhtml |title=Goud voor Michael Jackson |publisher=[[Parool.nl]] |accessdate=19 Disyembre 2010}}</ref> * NZ: Gold<ref name="RIANZ2"/> * UK: Platinum<ref name="BPI"/> |- ! scope="row"| ''[[The Indispensable Collection (Michael Jackson album)|The Indispensable Collection]]'' | * Type: Box set * Release date: 21 Hunyo 2013 * Label: MJJ Productions | | | | | | | | | | | | |- ! scope="row"| ''[[The Ultimate Fan Extras Collection (Michael Jackson album)|The Ultimate Fan Extras Collection]]'' | * Type: Box set * Release date: 24 Hunyo 2013 * Label: MJJ Productions | | | | | | | | | | | | |- |} * In the United States, between 25 Mayo 1991 and 25 Nobyembre 2009, the catalog albums (albums at least 18 months old, have fallen below No. 100 on the Billboard 200 chart and do not have an active single on Billboard's radio charts), weren't more eligible in the [[Billboard 200]], but only for the [[Top Pop Catalog Albums|Top Catalog Albums]], so between 20 Nobyembre 2003 and 25 Nobyembre 2009, Billboard launched the [[Top Comprehensive Albums]] that included Current and Catalog albums.<ref name="Comprehensive">{{cite web |url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/35893/week-ending-june-28-2009-hes-still-setting-records/ |title=Week Ending 28 Hunyo 2009: He's Still Setting Records |first=Paul |last=Grein |accessdate=1 Setyembre 2009 |archive-date=21 Hulyo 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721154510/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/35893/week-ending-june-28-2009-hes-still-setting-records/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Comprehensive 2">{{Cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=OQ8EAAAAMBAJ&pg=PA6&dq=Billboard+Comprehensive+Albums&lr=#v=onepage&q=Billboard%20Comprehensive%20Albums&f=false |title=New Charts To Track Exclusives |publisher=Billboard Magazine |accessdate=25 Nobyembre 2009}}</ref><ref name="Comprehensive 3">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/266596/john-mayer-snares-no-1-on-busy-billboard-200 |title=John Mayer Snares No. 1 On Busy Billboard 200 |publisher=Billboard |accessdate=25 Nobyembre 2009}}</ref><ref name="Comprehensive 4">{{cite web |url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/42330/week-ending-nov-22-2009-mayer-zooms-as-boyle-looms/ |title=Week Ending 22 Nobyembre 2009: Mayer Zooms As Boyle Looms |first=Paul |last=Grein |accessdate=25 Nobyembre 2009 |archive-date=2009-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129192529/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/42330/week-ending-nov-22-2009-mayer-zooms-as-boyle-looms |url-status=dead }}</ref> Here, a list of his albums reached a major position in this chart while not eligible for the Billboard 200: ''Number Ones'' (#1), ''The Essential Michael Jackson'' (#2), ''Greatest Hits: HIStory, Volume 1'' (#28), ''The Ultimate Collection'' (#32) and ''7 CD Mega Bundle'' (#78). Here a list of his current albums (at the time) reached a minor position in this chart cause the presence of the catalog albums: ''The Definitive Collection'' (#43), ''The Stripped Mixes'' (#67), ''Selections from Michael Jackson's This Is It'' (#102) and ''Gold'' (#166).<ref name="Comprehensive Albums">Peak chart positions for some albums charting on the ''Billboard'' Comprehensive Albums chart: * {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3109530|title=Billboard Comprehensive Albums 2009-07-11 (Number Ones and The Essential Michael Jackson)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=11 Hulyo 2009|accessdate=7 Hulyo 2011|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007180555/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3109530|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3110060|title=Billboard Comprehensive Albums 2009-08-01 (Greatest Hits: HIStory - Vol. 1 and Gold)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=1 Agosto 2009|accessdate=7 Hulyo 2011|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007180039/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3110060|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3111612|title=Billboard Comprehensive Albums 2009-08-22 (The Stripped Mixes)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=22 Agosto 2009|accessdate=7 Hulyo 2011|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007180423/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3111612|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3111783|title=Billboard Comprehensive Albums 2009-08-29 (The Ultimate Collection)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=29 Agosto 2009|accessdate=7 Hulyo 2011|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007180439/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3111783|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3112451|title=Billboard Comprehensive Albums 2009-09-19 (The Definitive Collection)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=19 Setyembre 2009|accessdate=7 Hulyo 2011|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007180526/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3112451|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3113342|title=Billboard Comprehensive Albums 2009-10-24 (7 CD Mega Bundle)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=24 Oktubre 2009|accessdate=7 Hulyo 2011|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007180541/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3113342|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3113923|title=Billboard Comprehensive Albums 2009-11-14 (Selections from Michael Jackson's This Is It)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=14 Nobyembre 2009|accessdate=7 Hulyo 2011|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007180548/http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/chart-search-results/albums/3113923|url-status=dead}}</ref> == Filmography == {| class="wikitable sortable" border="1" !Year!!Film!!Role!!Director!!class="unsortable"|Ref |- |align="center"|1978||''[[The Wiz (film)|The Wiz]]''||[[Scarecrow (Oz)|Scarecrow]]||{{sortname|Sidney|Lumet}}||align="center"|<ref name = "quincy">Jones, pp. 229, 259</ref> |- |align="center"|1982||''[[Michael Jackson's Thriller]]''||Himself/Werewolf/Zombie||{{sortname|John|Landis}}||align="center"|<ref name= "tara">610 Taraborrelli, p. 610</ref> |- |align="center"|1986||''[[Captain EO]]''||[[Captain EO]]||{{sortname|Francis Ford|Coppola}}||align="center"|<ref name = "tara 355-356">Taraborrelli, pp. 355–356</ref> |- |align="center"|1988||''[[Moonwalker]]''||Himself||{{sortname|Jerry|Kramer|nolink=1}}||align="center"|<ref name = "tara 413-414">Taraborrelli, pp. 413–414</ref> |- |align="center"|1997||''[[Michael Jackson's Ghosts]]''||Maestro/Mayor/Ghoul/Skeleton||{{sortname|Stan|Winston}}||align="center"|<ref name = "tara 610">Taraborrelli, p. 610</ref> |- |align="center"|2002||''[[Men in Black II]]''||Agent M (cameo)||{{sortname|Barry|Sonnenfeld}}||align="center"|<ref name="Defending Earth, With Worms and a Talking Pug">{{cite news|first=A. O|last=Scott|url=http://www.nytimes.com/2002/07/03/movies/03BLAC.html?ex=1234155600&en=1e9c4a5a1eafc54f&ei=5070|title=Defending Earth, With Worms and a Talking Pug|publisher=''[[The New York Times]]''|accessdate=7 Pebrero 2009|date=3 Hulyo 2002|archive-date=2009-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090630194214/http://www.nytimes.com/2002/07/03/movies/03BLAC.html?ex=1234155600&en=1e9c4a5a1eafc54f&ei=5070|url-status=dead}}</ref> |- |align="center"|2004||''[[Miss Cast Away and the Island Girls]]''||Agent MJ (cameo)||{{sortname|Bryan Michael|Stoller}}||align="center"|<ref name="'Miss Cast Away': You Know It's Bad">{{cite news|first=Jen|last=Chaney|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/07/18/AR2005071800641_pf.html|title='Miss Cast Away': You Know It's Bad|publisher=''The Washington Post''|date=19 Hulyo 2005|accessdate=7 Pebrero 2009}}</ref> |- |align="center"|2009||''[[Michael Jackson's This Is It]]''||Himself||[[Kenny Ortega]]||align="center"|<ref name="Michael Jackson's ">{{cite web|first=Danny|last=Le|url=http://www.michaeljackson.com/us/news/michael-jacksons-it-be-presented-theaters-around-world|title='Michael Jackson's "This Is It," to be Presented In Theaters Around The World|publisher=''MichaelJackson.com''|date=11 Agosto 2009|accessdate=11 Agosto 2009|archive-date=24 Pebrero 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224061737/http://www.michaeljackson.com/us/news/michael-jacksons-it-be-presented-theaters-around-world|url-status=dead}}</ref> |- |align="center"|2011||''[[Michael Jackson: The Life of an Icon]]''||Himself||[[Andrew Eastel]] |- |align="center"|2012||''[[Bad 25 (film)|Bad 25]]''||Himself||[[Spike Lee]]||align="center"|<ref>{{cite web |author=By&nbsp;Karen Bliss |url=http://www.rollingstone.com/music/news/spike-lee-revisits-michael-jacksons-career-for-bad25-documentary-20120917 |title=Spike Lee Revisits Michael Jackson's Career for 'BAD 25' Documentary &#124; Music News |publisher=Rolling Stone |date=2012-09-17 |accessdate=2012-11-11 |archive-date=2016-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025080351/http://www.rollingstone.com/music/news/spike-lee-revisits-michael-jacksons-career-for-bad25-documentary-20120917 |url-status=dead }}</ref> |- |align="center"|2014||''[[Michael: The Last Photo Shoots]]''||Himself||[[Craig Williams (director)|Craig Williams]] |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Authority control}} {{BD|1958|2009|Jackson, Michael}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga negosyante mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompositor mula sa Estados Unidos]] e1x5vb4eypay3fjybno3x7ikj58vbnu 14 196168 2219773 2038630 2026-08-08T15:07:17Z Glennznl 73709 added [[Category:Pagpapakete]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219773 wikitext text/x-wiki {{cat main|Lalagyan}} [[Kategorya:Gamit]] [[Kategorya:Pagpapakete]] 2mio8c8d006t8c6zoerzm4cv1nqzh1h 0 205227 2219754 2219706 2026-08-08T12:49:58Z Shrekiolous 163929 Kinansela ang pagbabagong 2219706 ni [[Special:Contributions/~2026-43474-08|~2026-43474-08]] ([[User talk:~2026-43474-08|Usapan]]): ya dentro Cebuano Wikipedia 2219754 wikitext text/x-wiki {{italic title}} Ang '''''Balitang Bisdak ''''' ay isang palabas sa [[telebisyon sa Pilipinas]] ng GMA Regional TV Cebu sa [[Gitnang Kabisayaan|Gitna]] at [[Silangang Kabisayaan|Silangang Visayas]] at napapanood sa [[Negros Oriental]], [[Cebu]], [[Bohol]], [[Siquijor]], at [[Leyte]]. Salin sa diyalektong [[Wikang Sebwano|Cebuano]], una itong sumahihimpawid noong 4 Oktubre 1999. Ito'y kasalukuyang pinapangunahan nina Lou Anne Mae Rondina at Alan Domingo. Napapanood din ito sa buong mundo sa pamamagitan ng GMA News TV International. Dati rin itong nakilala bilang ''24 Oras Central Visayas'' noong 10 Nobyembre 2014 hanggang 29 Enero 2016 bago itong ibinalik sa orihinal nitong pangalan noong 1 Pebrero 2016. [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] [[Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon mula sa Pilipinas]] {{stub}} irgmv0ycpg8fd2710i7j9ekk5rg7vrc 0 209899 2219819 2219553 2026-08-09T03:25:57Z Lolbet101 163542 /* Mga Sanggunian */ 2219819 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:NGC 324 DECam.jpg|thumb|NGC 324]] Ang NGC 324 ay isang [[galaksiyang lentikular]] na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Phoenix (talampad)|Phoenix]]. Ito ay natuklasan noong Oktubre 23, 1835, ni [[John Herschel]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 300 - 349 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc3.htm#324 |access-date=2026-08-07 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=NGC 324 |url=https://simbad.cds.unistra.fr/mobile/object.html?object_name=NGC+324 |access-date=2026-08-07 |website=simbad.cds.unistra.fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Results for object NGC 0324 (NGC 324) |url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=NGC+324&hconst=67.8&omegam=0.308&omegav=0.692&wmap=4&corr_z=1 |access-date=2026-08-07 |website=NASA/IPAC Extragalactic Database |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] iodur8m282xakcg157ar93i8ym9t828 0 210719 2219823 1945720 2026-08-09T06:23:00Z Filipinayzd 3409 #WPWPPH #WPWP 2219823 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Somali_Pirates.jpg | thumb | right | Mga piratang Somali sakay ng MV Faina]]Ang '''pamimirata''', '''panunulisan''', o '''pandarambong''' ay karaniwang isang gawain ng [[pagnanakaw]] o [[panliligalig]] na [[kriminal]] (labag sa batas) na nagaganap sa [[karagatan]], kaya't tinatawag ding '''panunulisan sa dagat''' o '''pandarambong sa dagat'''. Maaaring isama sa kataga ang mga gawain na ginagawa habang nasa lupa, nasa himpapawid, o sa iba pang pangunahing mga katawan ng tubig o habang nasa [[dalampasigan]] o baybayin. Hindi karaniwang kasali rito ang mga krimen na ginagawa laban sa mga tao na naglalakbay at nakasakay din sa mismong sasakyan ng mga tulisan (katulad ng isang pasahero na nagnakaw mula sa kaniyang mga kasamahang pirata na nakalulan sa iisang sasakyan). Ang kataga ay ginamit sa kahabaan ng kasaysayan upang tukuyin ang mga pagsalakay sa kahabaan ng mga hangganang lupain na isinagawa ng mga ahenteng walang estado. Ang pamimirata ay ang pangalan ng isang tiyak na krimen na nasa ilalim ng [[customary international law|karaniwang batas na pandaigdigan]] at pangalan din ng ilang mga krimen na nasa ilalim ng batas na munisipal ng ilang mga Estado. Ipinagkakaiba ito mula sa [[privateer|pagpipribadero]], na pinahihintulutan o binigyang kapangyarihan (pinayagan) ng mga may-kapangyarihan ng isang bansa at sa kung gayon ay isang lehitimong anyo ng gawaing parang pakikidigma na isinasagawa ng mga gumaganap na walang kaugnayan sa estado. Ang pagpipribadero (''privateering'') ay itinuturing na isang [[commerce raiding|paglusob na pangkalakalan]], at ginawang labag sa batas sa pamamagitan ng [[Kapayapaan ng Westphalia]] (1648) para sa mga lumagda sa mga kasunduang ito. Ang mga lumalahok sa mga gawain ng pamimirata ay tinatawag na mga '''tulisang-dagat''', '''pirata''', o '''mandarambong sa dagat'''. Kaugnay ng kasaysayan, ang mga lumalabag sa batas dahil sa pamimirata ay karaniwang hinuhuli ng mga tauhang militar at nililitis ng mga [[tribunal na pangmilitar]]. Sa ika-21 daantaon, ang [[pamayanang internasyunal]] ay humaharap sa maraming mga suliranin upang maiharap sa [[hukuman]] ng batas ang mga pirata.<ref>{{cite news |first=M.Chiarugi |last=D.Archibugi |url=http://www.opendemocracy.net/article/piracy-challenges-global-governance |title=Piracy challenges global governance |date=Abril 9, 2009 |accessdate=Abril 9, 2009 |publisher=[[Open Democracy]] |archive-date=Abril 12, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412063756/http://www.opendemocracy.net/article/piracy-challenges-global-governance |url-status=dead }}</ref> == Tingnan din == * [[Pandarambong sa Pilipinas]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pandarambong]] [[Kategorya:Krimen]] 0ml5jgofptzinh7ki1mr59q3km5oolg 0 243147 2219825 2035971 2026-08-09T06:56:37Z Jojit fb 38 2219825 wikitext text/x-wiki Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], ang '''mga banal na araw ng pangilin''' o '''mga araw na itinakda ng utos ng Simbahan''' ay mga araw kung kailan inaasahang dadalo sa [[Misa]] ang mga [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] Katoliko at maglalaan ng panahon para sa pamamahinga mula sa trabaho at paglilibang (ibig sabihin, dapat silang umiwas sa mga gawain o aktibidad na nakahahadlang sa [[Pagsamba|pagsambang]] nararapat ialay sa [[Diyos]]), alinsunod sa ikatlong utos. Nananatili ang obligasyon sa banal na araw kahit ilipat ito sa ibang [[petsa]], gaya ng kung minsan ay ginagawa sa [[Ritong Romano]]. Gayunman, sa ilang bansa, nagbibigay ng dispensasyon sa gayong mga pagkakataon. [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] m34kwugteo2fimx1ybubk8tv4adksgt 2219826 2219825 2026-08-09T06:56:51Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Pistang Pangilin]] sa [[Banal na araw ng pangilin]] 2219825 wikitext text/x-wiki Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], ang '''mga banal na araw ng pangilin''' o '''mga araw na itinakda ng utos ng Simbahan''' ay mga araw kung kailan inaasahang dadalo sa [[Misa]] ang mga [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] Katoliko at maglalaan ng panahon para sa pamamahinga mula sa trabaho at paglilibang (ibig sabihin, dapat silang umiwas sa mga gawain o aktibidad na nakahahadlang sa [[Pagsamba|pagsambang]] nararapat ialay sa [[Diyos]]), alinsunod sa ikatlong utos. Nananatili ang obligasyon sa banal na araw kahit ilipat ito sa ibang [[petsa]], gaya ng kung minsan ay ginagawa sa [[Ritong Romano]]. Gayunman, sa ilang bansa, nagbibigay ng dispensasyon sa gayong mga pagkakataon. [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] m34kwugteo2fimx1ybubk8tv4adksgt 2219829 2219826 2026-08-09T06:58:10Z Jojit fb 38 2219829 wikitext text/x-wiki Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], ang '''mga banal na araw ng pangilin''' o '''mga araw na itinakda ng utos ng Simbahan''' ay mga araw kung kailan inaasahang dadalo sa [[Misa]] ang mga [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] Katoliko at maglalaan ng panahon para sa pamamahinga mula sa trabaho at paglilibang (ibig sabihin, dapat silang umiwas sa mga gawain o aktibidad na nakahahadlang sa [[Pagsamba|pagsambang]] nararapat ialay sa [[Diyos]]), alinsunod sa ikatlong utos. Nananatili ang obligasyon sa banal na araw kahit ilipat ito sa ibang [[petsa]], gaya ng kung minsan ay ginagawa sa [[Ritong Romano]]. Gayunman, sa ilang bansa, nagbibigay ng dispensasyon sa gayong mga pagkakataon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] jwk6t928f4ma7hobfxbi4a5spajb3th 2219830 2219829 2026-08-09T06:58:52Z Jojit fb 38 2219830 wikitext text/x-wiki Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], ang '''mga banal na araw ng pangilin''' o '''mga araw na itinakda ng utos ng Simbahan''' ay mga araw kung kailan inaasahang dadalo sa [[Misa]] ang mga [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] Katoliko at maglalaan ng panahon para sa pamamahinga mula sa trabaho at paglilibang (ibig sabihin, dapat silang umiwas sa mga gawain o aktibidad na nakahahadlang sa [[Pagsamba|pagsambang]] nararapat ialay sa [[Diyos]]), alinsunod sa ikatlong utos. Nananatili ang obligasyon sa banal na araw kahit ilipat ito sa ibang [[petsa]], gaya ng kung minsan ay ginagawa sa [[Ritong Romano]]. Gayunman, sa ilang bansa, nagbibigay ng dispensasyon sa gayong mga pagkakataon.<ref name="ZENIT">{{cite web |last=McNamara |first=Edward |date=17 Disyembre 2013 |title=Feast of the Immaculate Conception |url=http://www.zenit.org/en/articles/feast-of-the-immaculate-conception |access-date=13 Mayo 2017 |work=ZENIT News Agency |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Simbahang Katolika Romana]] 0vd9rlfbubndppq79n0gt7wv1lss4rw 0 275634 2219818 2219556 2026-08-09T03:19:06Z Lolbet101 163542 2219818 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy|name=[[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 4111|image=[[File:Elegance conceals an eventful past.jpg|250px]]|caption=NGC 4111 kuha ng [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]]|epoch=[[J2000]]|constellation name=[[Canes Venatici]]|ra={{RA|12|07|03.1}}<ref name="ned" />|dec={{DEC|43|03|57}}<ref name="ned" />|z=792 ± 5 km/s<ref name="ned" />|dist_ly=43 ± 13 [[Sinag-taon|Mly]] (13.1 ± 4.1 [[parsec|Mpc]])<ref name="ned" />|type=SA(r)0+ <ref name="ned">{{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | work=Results for NGC 4111 | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4111 | accessdate=2016-01-18 }}</ref>|size_v=4&prime;.6 &times; 1&prime;.0<ref name="ned" />|appmag_v=10.7|names=[[Uppsala General Catalogue|UGC]] 7103, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] +07-25-026, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 38440<ref name="ned" />}} Ang '''NGC 4111''' ay isang galaksiyang lentikular sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Canes Venatici]]. Ito ay matatagpuan sa isang distansya ng tungkol sa 50 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]], na kung saan, na ibinigay ng maliwanag na mga sukat, na nangangahulugan na ang galaksiyang ito ay may laking 55,000 taong-liwanag ang diyametro. Ito ay natuklasan ni [[William Herschel]] noong 1788.<ref name="ned" /><ref>{{Cite web |last= |title=Elegance conceals an eventful past |url=https://www.esahubble.org/images/potw1616a/ |access-date=2026-08-07 |website=www.esahubble.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=NGC 4111 - Lenticular Galaxy in Canes Venatici {{!}} TheSkyLive |url=https://theskylive.com/sky/deepsky/ngc4111-object |access-date=2026-08-07 |website=theskylive.com |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] j3qcm6axviam31irza70b39ku34l5t2 0 277561 2219765 2121225 2026-08-08T14:48:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219765 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Boxtrolls | image = | alt = | caption = | directors = {{Plainlist| * [[Graham Annable]] * [[Anthony Stacchi]] }} | producers = {{Plainlist| * David Ichioka * [[Travis Knight]] }} | screenplay = {{Plainlist| * Irena Brignull * Adam Pava }} | based_on = {{based on|''[[Here Be Monsters!]]''|[[Alan Snow]]}} | starring = {{Plainlist|<!-- This order is according to the film's end credits. --> * [[Ben Kingsley]] * [[Isaac Hempstead Wright]] * [[Elle Fanning]] * [[Dee Bradley Baker]] * [[Steven Blum]] * [[Toni Collette]] * [[Jared Harris]] * [[Nick Frost]] * [[Richard Ayoade]] * [[Tracy Morgan]] * [[Simon Pegg]] }} | music = [[Dario Marianelli]]<ref name="filmmusicreporter.com">{{cite news|title=Dario Marianelli to Score ‘The Boxtrolls’|url=http://filmmusicreporter.com/2013/12/04/dario-marianelli-to-score-the-boxtrolls/|accessdate=February 12, 2014|newspaper=Film Music Reporter|date=December 4, 2013}}</ref> | editing = Edie Bleiman | studio = [[Laika (studio)|Laika]] | distributor = [[Focus Features]] | released = {{Film date|2014|08|31|[[Venice Film Festival|Venice]]|2014|09|26|United States}} | runtime = 96 minutes<!--Theatrical runtime: 96:36--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/boxtrolls-film-0 | title=''THE BOXTROLLS'' [2D] (PG) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=August 12, 2014 | accessdate=August 13, 2014}}</ref> | country = United States | language = English | budget = $60 million<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/news/the-equalizer-gunning-for-nearly-40-million-at-weekend-box-office-1201314852/|title=‘The Equalizer’ Gunning for Nearly $40 Million at Weekend Box Office|date=27 September 2014|work=Variety|accessdate=27 September 2014}}</ref> | gross = $109.3 million<ref name="mojo">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=laika2014.htm|title=The Boxtrolls (2014) - Box Office Mojo|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database]]|accessdate=November 28, 2015}}</ref> }} Ang '''''The Boxtrolls''''' ay isang [[pelikulang pakikipagsapalaran]]g-[[pantasya]] na may halong [[stop-motion]] noong 2014. Ang pelikula ay inilabas noong 26 Setyembre 2014, sa pamamagitan ng [[Focus Features]], sa karaniwang positibong mga review mula sa mga kritiko.<ref name=ColliderTeaser /> Ang pelikulang ito ay naghahalaga ng $109 milyon<ref name="mojo"/> sa isang $60 milyong halaga.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/news/the-equalizer-gunning-for-nearly-40-million-at-weekend-box-office-1201314852/|title='The Equalizer' Gunning for Nearly $40 Million at Weekend Box Office|date=27 September 2014|work=Variety|accessdate=27 September 2014}}</ref> Ito rin ay nominado bilang [[Academy Award for Best Animated Feature]]. ==Buod== Sa katunayan, ang Boxtrolls ay mapayapa at lumabas mula sa ilalim ng lupa sa gabi upang mag-scavenge para sa mga itinatapon na mga item kung saan upang gumawa ng mga kapaki-pakinabang na imbensyon. Ang isang batang lalaki na nagngangalang Egg ay nabubuhay kasama ng mga ito, inaalagaan ng isang Boxtroll na pinangalanang Isda. Tulad ng Egg lumalaki up, siya ay naging dismayed sa mawala Boxtrolls seized sa pamamagitan ng Snatcher. Pagkatapos ng anak na babae ng Panginoon Portley-Rind, si Winnie ay nakikita ang Egg na may dalawang Boxtrolls, kinukuha ng Snatcher Fish. Tumutok ang mga itlog sa ibabaw upang makahanap ng Isda at lumilitaw sa isang taunang patas upang gunitain ang pagkawala ng "Trubshaw Baby" na pinaghihinalaang pinatay ng Boxtrolls. Nagagalit sa di-tumpak na paglalarawan ng mga nilalang ng lungsod, ang mga itlog ay sumusunod sa Winnie. Pagkatapos ng isang maikling palitan, hinihiling niya sa kanya ang mga direksyon sa punong-tanggapan ng Snatcher, na matatagpuan sa isang inabandunang pabrika, kung saan nagligtas ang Mga Isda. Nahuli sila sa pagtakas. Kinikilala ng Snatcher ang Itlog bilang Trubshaw Baby at ipinapakita na ang lahat ng nakunan Boxtrolls ay gumagawa sa kanya ng isang makina. Si Winnie, na covertly sinundan Egg, overhears ito exchange. Pagkatapos ay tinutulungan niya ang mga Egg at Fish na makatakas mula sa Snatcher at tumagal sila sa kanlungan sa mga Kuweba ng Boxtrolls, kung saan Ipinapaliwanag ng Isda na ibinigay sa kanya ng ama ni Egg ang mga ito upang panatilihin siya mula sa Snatcher. Sumang-ayon si Winnie na tulungan ang Egg na sabihin sa Portley-Rind ang katotohanan. Sa isang bola na gaganapin upang gunitain ang pagbili ng isang higanteng gulong na tinatawag na Briehemoth, ang Egg ay sumusubok na harapin ang Portley-Rind, ngunit kinukumpirma ng Snatcher (itinago bilang isang babae na pinangalanang "Madame Frou-Frou"). Habang sinusubukang iwasan ang Snatcher, ang mga itlog ay hindi sinasadya ang knocks ng cheese wheel sa isang ilog. Ang mga itlog ay nagpapahayag ng kanyang sarili sa partido bilang Trubshaw Baby, ngunit walang naniniwala sa kanya, kabilang ang Portley-Rind na masyadong nababahala tungkol sa pagkawala ng wheel ng keso. Ang mga taong-bayan at mga Boxtroll ay nagsisimula ng mapayapang magkakasamang buhay. Sinasabi ni Winnie ang kuwento ng pagtatapos ng Snatcher sa isang karamihan ng tao, habang ang mga Itlog at Isda ay nagmamaneho sa isa sa mga kontraktwal ng Herbert. Sa isang [[post-credits scene|mid-credits scene]], si Mr. Trout at Mr. Pickles ay linisin ang mga kalye at magkaroon ng pilosopikong talakayan bilang isang empleyado ng [[Laika Studios]] na nag-iisa ang eksena, na sinira ang [[ika-apat na pader]]. ==Mga itinatampok== {{multiple image | footer = Isaac Hempstead Wright (Eggs), Elle Fanning (Winnie) and Ben Kingsley (Archibald Snatcher) promoting the film at the 2014 [[San Diego Comic-Con International]] | width = 150 | direction = vertical | image1 = Isaac Hempstead-Wright, The Boxtrolls, 2014 Comic-Con 1 (crop).jpg | alt1 = | image2 = Elle Fanning, The Boxtrolls, 2014 Comic-Con 1 (crop).jpg | alt2 = | image3 = Ben Kingsley, The Boxtrolls, 2014 Comic-Con 1 (crop).jpg | alt3 = }} <!-- order to be confirmed after viewing or from movie poster star billing --> ==Produksyon== [[File:Anthony Stacchi and Graham Annable, The Boxtrolls, Comic-Con (crop).jpg|thumb|left|Directors [[Anthony Stacchi]] and [[Graham Annable]] promoting the film at the 2014 [[San Diego Comic-Con International]].]] ===Home media=== Ang ''The Boxtrolls'' ay inilabas sa [[DVD]] at [[Blu-ray]] noong 20 Enero 2015, sa pamamagitan ng [[Universal Pictures Home Entertainment]].<ref>{{cite web|title=The Boxtrolls Blu-ray|url=http://www.blu-ray.com/news/?id=15411|publisher=Blu-ray.com|accessdate=November 8, 2014|date=November 8, 2014}}</ref> ==Musika== {{Infobox album | name = The Boxtrolls | type = Soundtrack | artist = [[Dario Marianelli]] | cover = | alt = | released = September 23, 2014 | recorded = 2014 | venue = | studio = | genre = [[Film score]] | length = 60:02 | label = Back Lot Music | producer = | chronology = [[Laika (company)|Laika]] film soundtrack | prev_title = [[ParaNorman#Soundtrack|ParaNorman]] | prev_year = 2012 | next_title = [[Kubo and the Two Strings#Soundtrack|Kubo and the Two Strings]] | next_year = 2016 | misc = {{Extra chronology | artist = [[Dario Marianelli]] | type = Soundtrack | prev_title = [[Third Person (film)|Third Person]] | prev_year = 2013 | title = The Boxtrolls | year = 2014 | next_title = [[Wild Card (2015 film)|Wild Card]] | next_year = 2014 }} }} Noong 4 Disyembre 2013, ang kompositor [[Dario Marianelli]] ay inupahan upang markahan ang '' The Boxtrolls '', ang unang animated feature film ng kanyang karera.<ref name="filmmusicreporter.com"/> Noong 30 Agosto 2014, inihayag na ang Release Lot Music ay maglalabas ng isang soundtrack album para sa pelikula noong 23 Setyembre 2014.<ref>{{cite news|title=‘The Boxtrolls’ Soundtrack Details|url=http://filmmusicreporter.com/2014/08/30/the-boxtrolls-soundtrack-details/|accessdate=August 31, 2014|publisher=filmmusicreporter.com|date=August 30, 2014}}</ref> ;Track listing {{Track listing | all_music = [[Dario Marianelli]], except as noted | total_length = 60:02 | title1 = The Unspeakable Has Happened | length1 = 2:19 | title2 = The Scavengers | length2 = 2:26 | title3 = The Boxtrolls Cavern | length3 = 2:32 | title4 = Eggs' Music Box | length4 = 1:50 | title5 = Quattro Sabatino | note5 = performed by Peter Harris, Alex Tsilogiannis, Thomas Kennedy & Edmund Saddington | length5 = 2:38 | title6 = One Busy Night | length6 = 2:35 | title7 = Rooftop Chase | length7 = 1:38 | title8 = Broken Eggs | length8 = 2:00 | title9 = Cheesebridge Funfair | length9 = 0:46 | title10 = The Boxtrolls Song | note10 = written by [[Eric Idle]]; performed by Sean Patrick Doyle, [[Mark Orton]] & [[Loch Lomond (band)|Loch Lomond]] | length10 = 2:35 | title11 = Snatcher and His Stooges | length11 = 1:34 | title12 = Allergic | length12 = 4:51 | title13 = To the Rescue | length13 = 1:59 | title14 = I'm Sure I Am Delicious | length14 = 1:59 | title15 = I Was Given to Them | length15 = 2:53 | title16 = What's a Father? | length16 = 1:31 | title17 = Slap Waltz | length17 = 2:28 | title18 = Snatcher's Dramatical Entrance | length18 = 3:26 | title19 = Look What You Did | length19 = 3:45 | title20 = Jelly! | length20 = 4:11 | title21 = Last Battle | length21 = 3:43 | title22 = Say Cheese | length22 = 2:01 | title23 = [[Little Boxes]] | note23 = written by [[Malvina Reynolds]],<ref name=SeatleTimesReview>{{cite news|last1=Harti|first1=John|title=‘The BoxTrolls’: Out comes humor, surprises, great visuals|url=http://seattletimes.com/html/entertainment/2024620488_boxtrollsreviewxml.html|accessdate=October 17, 2014|work=The Seattle Times|date=September 25, 2014}}</ref> performed by Loch Lomond | length23 = 2:36 | title24 = Some Kids | note24 = performed by Loch Lomond | length24 = 3:03 | title25 = Whole World | note25 = performed by Loch Lomond | length25 = 1:34 }} ==Mga akoladya== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ <span style="font-size: 9pt">'''List of Awards and Nominations'''''</span> |- ! scope="col" style="width:4%;"| Year ! scope="col" style="width:25%;"| Award ! scope="col" style="width:33%;"| Category ! scope="col" style="width:33%;"| Recipients and nominees ! scope="col" style="width:5%;"| Results |- ! scope="row" rowspan="14" style="text-align:center;"| 2014 | [[San Francisco Film Critics Circle|San Francisco Film Critics Circle Award]]<ref>{{cite web|url=http://sffcc.org/2014/12/2014-san-francisco-film-critics-circle-award-nominees/|title=2014 SAN FRANCISCO FILM CRITICS AWARDS:Full List of Nominees|publisher=[[San Francisco Film Critics Circle]]|date=2014|accessdate=December 14, 2014|archive-date=December 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214130322/http://sffcc.org/2014/12/2014-san-francisco-film-critics-circle-award-nominees/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hitfix.com/in-contention/boxtrolls-how-to-train-your-dragon-2-lead-annie-awards-nominations |title='Boxtrolls,' 'How to Train Your Dragon 2' lead Annie Awards Nominations |publisher=Hitfix |date=January 1, 2015 |first=Matt |last=Patches |accessdate=January 4, 2015 |archive-date=Disyembre 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214105123/http://www.hitfix.com/in-contention/boxtrolls-how-to-train-your-dragon-2-lead-annie-awards-nominations |url-status=dead }}</ref> |colspan=2|[[San Francisco Film Critics Circle Award for Best Animated Feature|Best Animated Feature]] |{{nom}} |- | scope="row" rowspan="12" | [[42nd Annie Awards|42nd Annual Annie Awards]]<ref>{{cite web|url=http://annieawards.org/nominees/|title=42nd Annual Annie Award Nominees|accessdate=December 1, 2014|archive-date=Disyembre 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214091232/http://annieawards.org/nominees/|url-status=dead}}</ref> |colspan=2|[[Annie Award for Best Animated Feature|Best Animated Feature]] |{{nom}} |- |Animated Effects in an Animated Production |Rick Sevy, Peter Vickery, Kent Estep, Peter Stuart, Ralph Procida |{{nom}} |- |rowspan="3"|Character Animation in a Feature Production |Travis Knight |{{nom}} |- |Malcolm Lamont |{{nom}} |- |Jason Stalman |{{nom}} |- |Character Design in an Animated Feature Production |Mike Smith |{{nom}} |- |[[Annie Award for Directing in an Animated Feature Production|Directing in an Animated Feature Production]] |Anthony Stacchi & Graham Annable |{{nom}} |- |Production Design in an Animated Feature Production |Paul Lasaine, Tom McClure & August Hall |{{nom}} |- |Storyboarding in an Animated Feature Production |Emanuela Cozzi |{{nom}} |- |rowspan="2"|[[Annie Award for Voice Acting in a Feature Production|Voice Acting in a Feature Production]] |Sir Ben Kingsley <small>(as Archibald Snatcher)</small> |{{won}} |- |Dee Bradley Baker <small>(as Fish)</small> |{{nom}} |- |[[Annie Award for Writing in an Animated Feature Production|Writing in an Animated Feature Production]] |Irena Brignull & Adam Pava |{{nom}} |- |[[72nd Golden Globe Awards]]<ref>{{cite web|title=2015 GOLDEN GLOBE NOMINATIONS|url=http://www.goldenglobes.com/2015_72nd_Golden_Globes_Nominees|publisher=Golden Globe Awards|accessdate=12 December 2014|archive-date=25 Enero 2015|archive-url=https://www.webcitation.org/6Vqcm7vXb?url=http://www.goldenglobes.com/2015_72nd_Golden_Globes_Nominees|url-status=dead}}</ref> |colspan=2|[[Golden Globe Award for Best Animated Feature Film|Best Animated Feature]] |{{nom}} |- ! scope="row" rowspan="9" style="text-align:center;"| 2015 |[[87th Academy Awards|Academy Awards]] |colspan=2|[[Academy Award for Best Animated Feature|Best Animated Feature]] |{{nom}} |- |[[20th Critics' Choice Awards|Critics' Choice Awards]] |colspan=2|Best Animated Feature |{{nom}} |- |[[Producers Guild of America]] |Best Outstanding Producer of Animated Theatrical Motion Pictures |David Bleiman Ichioka and Travis Knight |{{nom}} |- |[[41st Saturn Awards|Saturn Awards]] |colspan=2|Best Animated Film |{{nom}} |- |rowspan="5"|[[13th Visual Effects Society Awards]]<ref>{{cite web|url=https://www.visualeffectssociety.com/ayear/13th-annual-ves-awards|title=13th Annual VES Awards|work=visual effects society|accessdate=January 3, 2018|archive-date=Agosto 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819161244/https://www.visualeffectssociety.com/ayear/13th-annual-ves-awards|url-status=dead}}</ref> |Outstanding Animation in an Animated Feature Motion Picture |[[Travis Knight (animator)|Travis Knight]], Anthony Stacchi, Graham Annable, Brad Schiff |{{nom}} |- |Outstanding Animated Character in an Animated Feature Motion Picture | [[Travis Knight (animator)|Travis Knight]], Jason Stalman, Michael Laubach, Kyle Williams for "Archibald Snatcher" |{{nom}} |- |Outstanding Created Environment in an Animated Feature Motion Picture |Curt Enderle, Rob DeSue, Emily Greene, Jesse Gregg for "Boxtroll Cavern" |{{nom}} |- |Outstanding Models in any Motion Media Project |Tom McClure, Oliver Jones, Raul Martinez for "Mecha-Drill" |{{nom}} |- |Outstanding Effects Simulations in an Animated Feature Motion Picture |Kent Estep, Peter Stuart, Ralph Procida, Timur Khodzhaev |{{nom}} |} ==Sanggunian== {{Reflist|refs= <ref name=ColliderTeaser>{{cite news|last=Chitwood|first=Adam|title=First Teaser Trailer and Poster for THE BOXTROLLS, from the Makers of CORALINE and PARANORMAN|url=http://collider.com/the-boxtrolls-trailer-poster/|accessdate=2 Hulyo 2013|newspaper=Collider.com|date=2 Hulyo 2013}}</ref> }} ==Mga kawing panlabas== {{Commons category|The Boxtrolls Panel at the 2014 Comic-Con International|The Boxtrolls}} * {{Official website|http://www.theboxtrolls.com/}} * {{Official website|http://www.focusfeatures.com/the_boxtrolls|''The Boxtrolls''}} at [[Focus Features]] * {{IMDb title|0787474|The Boxtrolls}} * {{bcdb title|109810|The Boxtrolls}} * {{mojo title|laika2014|The Boxtrolls}} * {{rotten-tomatoes|the_boxtrolls|The Boxtrolls}} * {{metacritic film|the-boxtrolls|The Boxtrolls}} {{Laika (studio)}} {{DEFAULTSORT:Boxtrolls}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 2014]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikulang pakikipagsapalaran ng mga 2010s]] [[Kategorya:Mga pelikulang komedya ng mga 2010s]] [[Kategorya:Mga pelikulang pakikipagsapalaran mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikulang pantasya mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikulang komedya mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikula tungkol sa mga trolls]] [[Kategorya:Mga pelikula ng Universal Pictures]] [[Kategorya:Mga pelikulang animation na may stop-motion]] b2c32pfeqnvlds2ykl919zpzm3d1wxl 15 280863 2219776 2219608 2026-08-08T15:12:28Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2219776 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Alodia Gosiengfiao 2013-07-04 (2) a.jpg|center|128px]] | [[Alodia Gosiengfiao]] | [[modelo]]<br/>[[cosplayer]] | | | | [[:en:Alodia_Gosiengfiao|Alodia Gosiengfiao]] |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | [[Talaksan:Amin Nazari 20191102.jpg|center|128px]] | [[Amin Nazari]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Amin_Nazari|Amin Nazari]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | [[Talaksan:Aubrey Miles.jpg|center|128px]] | [[Aubrey Miles]] | [[modelo]]<br/>[[mang-aawit]] | | | | [[:en:Aubrey_Miles|Aubrey Miles]] |- | [[Talaksan:Portrait of Rosalina Abejo.jpg|center|128px]] | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Kiyomi Watanabe PH.jpg|center|128px]] | [[Kiyomi Watanabe]] | [[judoka]] | | | | [[:en:Kiyomi_Watanabe|Kiyomi Watanabe]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | | [[Rex Andrew Clement Alarcon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic deacon]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Caceres]] | [[:en:Rex_Andrew_Alarcon|Rex Andrew Alarcon]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobe]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} hc9to2bncegbr9lt5kmrgpjoczpv4sv 0 281251 2219835 2214135 2026-08-09T08:00:18Z Lolbet101 163542 /* Talaan ng mga bituin */ 2219835 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Tala}} [[Talaksan:Alpheratz.gif|thumb|[[:en:Alpha Andromedae|Alpha Andromedae]], isang bituin.]] Ang '''bituin''', '''bituwin''', '''tala''', '''estrelya''' ([[Wikang Kastila|Kastila]]: ''estrella''), o '''lusero''' (Kastila: ''lucero'')<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Star''}}</ref> ay isang katawan ng iba ibang [[Plasma (pisika)|plasma]] sa dakong labas na kalawakan na binibigkis ng sarili niyang [[grabidad]] at may sapat na bigat upang masustentuhan ang kanyang pagsasalikop nukleyar sa kanyang siksik na ubod. Ang pagsasanib ng mga nukleyong atomiko ay nabubunga ng enerhiya na tuloy-tuloy na lumalabas sa buong buhay nito. Ang ating Araw ay halimbawa ng isang bituin. Sa Kalawakang Araw natin, lumilibot ang mga tala o [[planeta]] kasama ang ating Lupa. Ang pinakamalapit na bituin sa ating Kalawakang Araw, at ang ikalawang bituin na pinakamalapit sa Lupa ay ang [[Proxima Centauri]]. Ito ay may layong 40 [[trilyo]]ng [[kilometro]]. Ito ay 4.2 liwanag na taon o [[light year]]s kung saan ang liwanag mula sa bituing ito ay darating sa Lupa pagkaraan ng 4.2 [[taon]]. Nalalaman ng mga astronomo ang mga katangian ng isang bituin sa pagmamatyag ng kaniyang spektrum, ningning, at kilos sa kalawakan. Makakaiba ang mga bituin sa kanilang kabuuang bigat, komposisyong kimikal at edad. Ang kabuuang bigat ng isang bituin ang pangunahing pang-alam sa pag-inog at kahihinatnan nito. Ang iba pang katangian ng isang bituin ay inaalam sa kasaysayang pag-inog nito tulad ng diametro, paglibot, kilos at temperatura. Ang krokis ng temperatura ng bituin sa ningning ay tinatawag na [[Hertzsprung-Russell diagram]] (HR-diagram), na nagtataya sa tamang edad at katuyuang pag-inog nito. Sumisilang ang isang bituin sa pagsasalikop ng ulap na pangunahing binubuo ng mga hidroheno kasama ang ilang helio at mangilan-ngilang mabibigat na elemento. Kapag sapat ng siksik na ang ubod nito, ang ilang hidroheno ay magsasanib upang makabuo ng helio na pamamagitan ng pagsasalikop nukleyar. Ang natitirang loob ng bituin ang nagdadala ng enerhiya palayo at palabas ng ubod sa pamamagitan ng radyasyon at mga prosesong convective. Ang enerhiyang ito ay nagbubunga ng simoy bituin sa rabaw na isisingaw naman sa kalawakan. Kapag naubos na ang parikit na hidroheno sa ubod nito, ang isang bituin na may mabigat ng 0.4 beses sa bigat ng Araw natin o higit pa ay lalaki upang maging isang pulang higante na magsasalikop ng mga mabibigat na elemento nito o sa talukap ng ubod nito. Pagkatapos, magigiba ito upang magamit muli ang ilang materya nito sa interestelang kapaligiran nito kung saan bubuo ito ng bagong henerasyon ng mga bituin na may mas mataas ng proporsyon ng mabibigat ng mga elemento. Ang dalwahin at sistema ng magkakadikit na mga bituin ay binubuo ng dalawa o higit pang mga bituin na binigkis ng kanikanilang balani at kalimitang lumilibot sa bawat isa sa isang matiwasay na libutan. Kapag ang dalawang bituin ay masasabing magkalapit na libutan, ang kanilang pagniniig pambalani ay may matibay na impluwensiya sa kanilang pag-inog. ==Pagkakabuo ng isang bituin== Ang mga bituin gaya ng [[araw]] ay nabubuo sa mga ulap ng alikabok na nagkalat sa karamihan ng mga [[galaksiya]]. Ang isang halimbawa nito ang [[Orion Nebula]]. Ang mga malalim na kaguluhan sa mga ulap na ito ay nagpapalitaw sa mga buhol nang may sapat na [[masa]] na ang mga gas at alikabok ay nagsisimulang bumagsak sa sarili nitong atraksiyong [[grabitasyon]]al. Kapag bumagsak na ang ulap, ang materyal sa gitna ay nagsisimulang uminit at nagiging isang [[protostar]] na kalaunan ay magiging isa nang bituin. Ang mga modelo sa [[kompyuter]] ng pagkakabuo ng mga bituin ay humuhula na ang mga umiikot na ulap ng mga bumabagsak na ulap at alikabok ay maaaring maghiwalay sa dalawa o tatlong mga tumpok at nagpapaliwanag kung bakit ang karamihan ng mga bituin sa [[Ariwanas|Milky Way]] ay nasa pares o mga grupo ng maraming bituin. Ang isang bituin na kasinglaki ng [[araw]] ay nangangailangan ng mga 50 milyong taon upang tumanda mula sa pasimula ng pagbagsak hanggang sa pagtanda. Ang araw na bituin ay mananatili sa anyong ito sa loob ng 10 bilyongn taon. Ang mga bituin ay ginagatungan ng [[pagsasamang nukleyrar]] (nuclear fusion) upang bumuo ng [[helium]] nang malalim sa kanilang loob. Ang paglabas ng [[enerhiya]] mula sa mga sentral na rehiyon ng bituin ay nagbibigay ng [[presyon]] na kailangan upang maiwasan ang isang bituin na bumagsak sa sarili nitong bigat. Ang mga pinakamaliliit na bituwin na kilala bilang [[unanong pula]] ay naglalaman lamang ng sampung porsiyento ng masa ng [[araw]] at naglalabas lamang ng enerhiyang 0.01% at mahina lamang na nagliliwanag sa mga temperatura sa pagitan ng 3000-4000K. Sa kabila ng kanilang kaliitan, ang mga pulang unanong bituin ay ang pinakamaraming mga bituin at may buhay na tumatagal ng mga 10 bilyong taon. Sa kabilang dako, ang pinakamalalaking mga bituin na kilala bilang mga [[hypergiant]] na mga 100 mas malaki sa [[araw]] may temperaturang higit sa 30,000 K. Ang mga hypergiant ay naglalagabas ng enerhiyang mga libo libong beses kesa sa araw at may mga buhay ng ilan lamang milyong taon. Bagaman ang mga bituin ito ay karaniwan sa sinaunang [[Uniberso]]. .sa ngayon, ang mga hypergiant ay sobrang bihira at ang Milky ay naglalaman lamang ng ilang mga hypergiant. ==Kamatayan ng isang bituin== [[File:Representative lifetimes of stars as a function of their masses.svg|thumb|upright=1.35|Paglalarawan ng edad at mga buhay ng ng mga bituin bilang punsiyon ng kanilang mga masa.]] [[File:Star_life_cycles_red_dwarf_en.svg|thumb|upright=1.35|left|400px|Eboluyon ng isang bituing may mababang masa (kaliwa) at malaking masa.(kanan).]] Sa pangkalahatan, kung mas malaki ang isang bituin ay mas maikli ang buhay nito. Kapag ang bituin ay nagsasama ng lahat ng [[hidroheno]] sa looban nito, ang mga reaksiyong nukleyar ay tumitigil. Kapag nawalan na ng produksiyon ng enerhiya na kailangan nito upang mabuhay, ang looban ay nagsisimula ng bumagsak sa sarili nito at naging mas mainit. Ang hidroheno ay nasa labas pa rin ng looban nito gaya ang pagsasama ng hidroheno ay patulog sa shell na nakapalibot sa looban nito. Ang tumataas na maiinit na looban ay nagtutulak sa mga panlabas na patong ng bituin ng papalabas na nagsasanhi ritong lumawig at lumamig at nagiging isa ng [[red giant]]. == Talaan ng mga bituin == *[[Araw (astronomiya)]] sa [[Sistemang Solar]] na isang bituin *[[Exoplaneta]] * [[Proxima Centauri]] * [[Alpha Centauri]] * [[Altair]] * [[VV Cephei]] * [[VY Canis Majoris]] *[[Supernoba]] *[[Bituing neutron]] *[[puting unano]] *[[Uniberso]] == Tingnan din == * [[Asterisko]] *[[Black hole]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Sistemang Solar}} [[Kategorya:Astronomiya]] pcf3ry7sh67k6alj26ae4g3sql1ymt8 0 293177 2219824 2030686 2026-08-09T06:25:35Z Filipinayzd 3409 #WPWPPH #WPWP 2219824 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Pamulinawen Festival|type=Pista|image=|imagesize=300px|caption=Pista ni [[Guillermo ng Maleval|San Guillermo de Maleval]]|official_name=Pamulinawen Festival|nickname=|observedby=[[Laoag]], [[Ilocos Norte]], [[Pilipinas]]|litcolor=|longtype=|significance=Pista ni [[Guillermo ng Maleval|San Guillermo del Maleval]]|begins=1 Pebrero|ends=10 Pebrero|date=Pebrero|celebrations=|observances=|relatedto=}} [[Talaksan:Traditional_dance_during_pamulinawen.jpg | thumb | right | Mananayaw sa Parada ng Pamulinawen sa lungsod Laoag]] Ang '''Pista ng Pamulinawen''', ay nagmula sa pangalan ng isang babaeng pinasikat sa tanyag na awit na katutubong [[Wikang Iloko|Ilocano na]] ''[[Pamulinawen (katutubong awit)|Pamulinawen]]'' . Ipinagdiriwang ang pista sa lungsod ng [[Laoag]], [[Ilocos Norte]] upang maitaguyod ang pagsasamahan at pagkamaginoo sa palakasan.<ref>{{cite web |last1=Guia |first1=Jhaypee |title=Pamulinawen Festival |url=https://www.vigattintourism.com/tourism/articles/Pamulinawen-Festival |website=Vigattin Tourism (ARTICLES) - Philippines |accessdate=26 August 2019 |archive-date=21 Agosto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821055318/https://www.vigattintourism.com/tourism/articles/Pamulinawen-Festival |url-status=dead }}</ref> == Maikling Kasaysayan == Ipinagdiriwang ang pista sa [[Laoag]], [[Ilocos Norte]], [[Pilipinas]] upang gunitain ang patron na si [[Guillermo ng Maleval|San Guillermo de Maleval]] sa lungsod tuwing unang linggo ng Pebrero para sa isang buong linggo.<ref>{{cite book |title=Official Gazette |date=2011 |publisher=National Print. Office. |url=https://books.google.com.qa/books?id=T3iThUnFHQUC&q=laoag+city+st.+william+feast&dq=laoag+city+st.+william+feast&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjR4rrS9p_kAhVS4nMBHfdEB9oQ6AEILTAB |accessdate=26 August 2019 |language=en}}</ref> Mula sa isang simpleng pagdiriwang ng Araw ng Pista ni San Guillermo, ito ay naging isang maluhong pagdiriwang na nagtatampok ng kultura at pamana ng lungsod na may iba't ibang mga aktibidad.<ref>{{cite news |title=Laoag Festivals and Events – Philippines Guide |url=https://www.philippinesinsider.com/luzon/laoag/laoag-festivals-and-events/ |accessdate=26 August 2019 |work=www.philippinesinsider.com}}</ref> Ang pagdiriwang ng kapistahan ni San Guillermo sa lungsod ng Laoag ay noon pang panahon ng kolonisasyong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|Espanyol]] ng Pilipinas.<ref>{{cite book |last1=Nituda |first1=Victor G. |title=The Young Marcos |date=1979 |publisher=Foresight International |page=90 |url=https://books.google.com.qa/books?id=7usBAAAAMAAJ&q=laoag+city+st.+william+feast&dq=laoag+city+st.+william+feast&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjR4rrS9p_kAhVS4nMBHfdEB9oQ6AEIQTAF |accessdate=26 August 2019 |language=en}}</ref> Ang kapistahan ni San Guillermo ay ipinagdiriwang na nagtatanda ng pagbabagong loob ng mga [[Mga Ilokano|Ilocano]] sa [[Kristiyanismo]] . == Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga pista]] [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] q25oieh6mo14ybkp1rcy91psvyyhirl 0 299026 2219831 2215106 2026-08-09T07:00:47Z Jake Mendoza 97820 /* Paunang impormasyon */ 2219831 wikitext text/x-wiki {{For|talaan ng mga analog na himpilang pangtelebisyon|Talaan ng mga analogong himpilang pangtelebisyon sa Pilipinas}} {{Multiple issues|{{primary sources|date=Oktubre 2020}} {{Unreliable sources|date=Abril 2025}} {{more citations needed|date=Oktubre 2020}} {{update|date=Abril 2023}} }} [[File:Digital broadcast standards.svg|thumb|400x400px|Pamantayan ng [[dihital na telebisyon]] sa buong mundo.]] Ito ang isang '''talaan ng mga himpilang pantelebisyon na [[dihital na telebisyon sa Pilipinas|naka-dihital sa Pilipinas]]'''.<ref>{{cite web |title=NTC List of DTTB Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/3qwepDblYFlFpRIAxnpr8DeBq7m2qrvCyUDjZHDqcWYLHU55YohnTf2QwdWk8xHnErMQ6iIXPAiLJZM2qJGi32oxvPDGCessrNvB/NTC%20FOI%20223511250758.pdf |website=foi.gov.ph |date=September 6, 2019}}</ref> Mapapanood ang mga tsanel sa nakasaad na lugar. Pinagtibay ng[[National Telecommunication Commission|Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (NTC)]] ang pamantayang [[ISDB-T]] para sa mga telebisyon sa Pilipinas. ==Paunang impormasyon== [[File:ISDB-T CH Seg Prog allocation.svg|thumb|Mga bahagi (''segment'') ng ISDB-T]] Huling isinapanahon noong Oktubre 2025.<ref>{{cite web |url=http://www.dtvpilipinas.org/ |title=DTV Pilipinas official website |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716060054/https://www.dtvpilipinas.org/ |url-status=dead }} {{cite web |url=https://dtvpilipinas.blogspot.com |title=DTV Pilipinas official blogsite }}</ref> Nasa ''test broadcast'' pa rin ang karamihan sa mga nakalistang himpilan. Inaasahang permanenteng magsasara ang lahat ng mga naka-analog na serbisyo pagdating ng taong 2025.<ref name=ntcph>{{cite news |title=Gov't wants analog TV switched off by 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/story/599484/money/companies/gov-t-wants-analog-tv-switched-off-by-2023 |work=GMA News Online |date=February 14, 2017 |author=Cabuenas, Jon Viktor D.}}</ref> ''Galing sa ibang pahina ng wiking ito pati na rin sa mga sanggunian ang datos na ipinapakita sa talaang ito. Maaaring iba ang masagap na tsanel depende sa lugar o di kaya sa lakas ng signal ng himpilan. Karamihan rin ng mga nakalagay na tsanel rito ay naka-test broadcast, kaya naman maaaring hindi masagap ng ilang lugar ang ilang himpilan dahil sa mahinang signal (o dead spot) o di kaya'y mahina ang lakas ng pagta-transmit ng mga himpilan. May ilan ding mga tsanel na naka-encrypt at maaaring mapanood lamang sa piling mga tagagawang (manufacturer) ng set-top box o mobile dongle.'' {{clear}} ==National Capital Region== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! Callsign ! class="unsortable"| [[Ultra high frequency|UHF]] Channel ! class="unsortable"| [[Dalas]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! class="unsortable"| Pagprograma ! class="unsortable"| Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="4" | [[DWGT-TV]] | rowspan="4" | '''14''' | rowspan="4" | '''473.143 MHz''' | '''4.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | [[People's Television Network|PTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-Definition Television|HDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''4.02''' | '''PTV SD1''' | [[Congress TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 9 a.m. - 9 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.03''' | '''PTV SD2''' | [[DZRB-AM|Radyo Pilipinas 1]] |- | '''4.04''' | '''PTV 1SEG''' | [[People's Television Network|PTV]] | [[16:9]] [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="9" | [[DZBB-TV]] | rowspan="9" | '''15''' | rowspan="9" | '''479.143 MHz''' | '''7.01''' | rowspan="9" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network]] | rowspan="8" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (15 kW TPO; 100 kW ERP) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.08''' | '''PINOY HITS''' | [[GMA Network (kompanya)#Pinoy Hits|Pinoy Hits]] |- | '''7.11''' | {{n/a|'''(UNNAMED)'''}} | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | rowspan="2" | '''7.21''' | rowspan="2" | '''GMA 1Seg''' | rowspan="2" | [[GMA Network]] | rowspan="2" | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="2" | [[1seg]] |- | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |- | [[DZMV-TV]] | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 12 n.n. - 9:30 p.m. Sabado - Linggo: 11:30 a.m. - 9:30 p.m. | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | rowspan="2" | [[DZTV-TV]] | rowspan="2" | '''17''' | rowspan="2" | '''491.143 MHz''' | '''13.01''' | rowspan="2" | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] |'''IBC HD''' | rowspan="2" | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] |16:9 1080i HDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 11:00 p.m. Sabado - Linggo: 7:00 a.m. - 10:00 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok na broadcast (3 kW) |- | '''13.02''' | '''IBC SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" | [[DWET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DZKB-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' | '''19.02''' | rowspan="2" | [[Radio Philippines Network]], [[Nine Media Corporation]] at [[Cignal TV]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[TV5 Network, Inc.]]) | '''RPTV HD''' | rowspan="2" | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi | Komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''19.06''' | '''RPTV HD 1Seg''' | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="3" | [[DZOE-TV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' | '''20.21''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (10 kW TPO; 30 kW ERP) |- | '''20.24''' | '''Light TV''' | [[DZOZ-DTV|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.31''' | '''A2Z Oneseg''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes 5 a.m. - hatinggabi Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:30 p.m. (kinabukasan) | rowspan="1" |[[1Seg]] |- | rowspan="5" | [[DWCP-DTV]] | rowspan="5" | '''21''' | rowspan="5" | '''515.143 MHz''' | '''21.02''' | rowspan="5" | [[Southern Broadcasting Network]] at [[Solar Entertainment Corporation]] | '''SolarFlix''' | [[SolarFlix]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 8 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital sa komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.03''' | '''Shop TV''' | [[Shop TV]] | Komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.04''' | '''DepEd ALS''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV ALS]] | Maaaring mag-iba ang mga oras | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''21.06''' | '''DepEd NCR PRIME''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV NCR Prime]] | 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''21.07''' | '''DepEd Central''' | [[Solar Learning]]/[[DepEd TV|DepEd TV Central]] | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes - Sabado) |- | rowspan="2" {{n/a|PA}} | rowspan="2" | '''23''' | rowspan="2" | '''527.143 MHz''' | '''23.01''' | rowspan="2" | [[Aliw Broadcasting Corporation]] | '''ALIW 23 HD''' | rowspan="2" | [[DWIZ]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | Maaaring mag-iba ang mga oras | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration (1 kW) |- | '''23.02''' | '''ALIW 23 SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZEC-DTV]] | rowspan="5" | '''28''' | rowspan="5" | '''557.143 MHz''' | '''28.01''' | rowspan="5" | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | '''NET 25 HD''' | rowspan="2" | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 5 a.m. – hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''28.02''' | '''NET 25 SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.03''' | '''INCTV HD''' | rowspan="2" | [[INC TV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''28.04''' | '''INCTV SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.05''' | '''EBC RESERVED''' | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZRJ-DTV]] | rowspan="5" | '''29''' | rowspan="5" | '''563.143 MHz''' | '''29.21''' | rowspan="5" | [[Rajah Broadcasting Network]] | '''RJ DigiTV''' | [[DZRJ-DTV|RJ DigiTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (2.5kW) |- | '''29.22''' | '''Timeless TV''' | Timeless TV | 24 Oras | rowspan="4" | Pagsubok na broadcast |- | '''29.23''' | '''Radyo Bandido TV''' | [[DZRJ-AM|Radyo Bandido]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 5 a.m. - hatinggabi |- | '''29.24''' | '''Rock of Manila TV''' | RJ Rock TV | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) |- | '''29.25''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 Oras |- | rowspan="6" | [[DWKC-DTV]] | rowspan="6" | '''31''' | rowspan="6" | '''575.143 MHz''' | '''31.02''' | rowspan="6" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="6" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5kW) |- | '''31.03''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.04''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''31.05''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZOZ-DTV]] | rowspan="3" | '''33''' | rowspan="3" | '''587.143 MHz''' |'''33.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] | '''Light TV HD''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. | rowspan="2" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (5 kW TPO; 25 kW ERP) |- | '''33.02''' | '''Light TV SD1''' | Light TV Promotional channel |- | '''33.31''' | '''Light TV 1seg''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DWAO-TV]] | rowspan="5" | '''38''' | rowspan="5" | '''617.143 MHz''' | '''55.01''' | rowspan="5" | [[Progressive Broadcasting Corporation]] | '''UNTV''' | [[UNTV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 24 na oras | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (1 kW) |- | '''55.02''' | '''STV''' | [[STV (Pilipinas)|STV]] / kasalukuyang mirror feed mula sa [[UNTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] |- | '''55.03''' | '''TRUTH CHANNEL''' | [[Truth Channel]] |- | '''55.04''' | '''UNTV Reserve''' | {{n/a|Blangkong feed}} | rowspan="2" | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | {{n/a|Itim na screen}} |- | '''55.31''' | '''UNTV 1SEG''' | [[UNTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="9" | [[DWAQ-DTV]] | rowspan="3" | '''39''' | rowspan="3" | '''623.143 MHz''' | '''39.01''' | rowspan="9" | [[Sonshine Media Network International]] | '''SNC''' | [[SMNI News Channel]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="9" | 24 na oras | rowspan="9" | OFFLINE |- | '''39.02''' | '''SMNI''' | [[Sonshine Media Network International|SMNI]] |- | '''39.03''' | '''SMNI Radio''' | [[DZAR]] |- | rowspan="5" | '''43''' | rowspan="5" | '''647.143 MHz''' | '''44.02''' | '''SMNI HD''' | [[Sonshine Media Network International|SMNI]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''44.03''' | '''SMNI NEWS CHANNEL''' | [[SMNI News Channel]] | rowspan="4" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''44.04''' | '''DZAR SONSHINE RADIO''' | [[DZAR]] |- | '''44.05''' | '''SMNI SD3''' | rowspan="2"| [[Sonshine Media Network International|SMNI]] |- | '''44.06''' | '''SMNI SD4''' |- | '''44''' | '''653.143 MHz''' | '''44.01''' | '''SMNI NEWS''' | [[SMNI News Channel]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" | [[DWVN-DTV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143 MHz''' | '''45.01''' | rowspan="3" | [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil''' | [[Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="4" | 24 na oras | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Mahina ang paghahatid ng signal, Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (3.5kW) |- | '''45.02''' | '''Hope Intl''' | [[Hope International (Seventh-day Adventist)|Hope International]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.03''' | '''Hope Live''' | [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.04''' | [[Global Satellite Technology Services]] | '''One Media''' | [[One Media Network]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZCE-TV]] | rowspan="3" | '''49''' | rowspan="3" | '''683.143 MHz''' | '''01.01''' | rowspan="3" | [[Christian Era Broadcasting Service International]] | '''INC TV HD''' | rowspan="3" | [[DZCE-TV|INC TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="3" | 4 a.m. – hatinggabi | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | '''01.02''' | '''INC TV HD1''' |- | '''01.03''' | '''INC TV SD''' | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] at [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (Mirror feed mula sa DTT-18) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} </div> ==Luzon== {{update section|date=Mayo 2022}} ===Rehiyon I (Rehiyon ng Ilocos)=== ====Ilocos Sur==== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|[[Ultra high frequency|UHF]] Channel !class="unsortable"|[[Dalas]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !class="unsortable"|Pagprograma !class="unsortable"|Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" |[[DWBC-TV]] | rowspan="8" |'''15''' | rowspan="8" |'''479.143 MHz''' (Metro Vigan at Northern Luzon) |'''48.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (5 kW) |- |'''48.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|Good TV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.03''' | '''Heart of Asia''' |[[Heart of Asia (channel sa TV)|Heart of Asia]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''48.07''' |'''I HEART MOVES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''48.08''' |'''(HINDI PANGALAN)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" |Subok na broadcast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''48.31''' |'''GMA 1SEG''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ===Cordillera Administrative Region (CAR)=== ====Benguet==== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" | [[DWHB-TV]] | rowspan="3" | '''26''' | rowspan="3" | '''545.143 MHz''' (Metro Baguio Northern at Central Luzon) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[Broadcast Enterprises at Affiliated Media]] |'''PIE''' | rowspan="1" | [[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | rowspan="2" |16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na broadcast (5kW) |- | '''26.03''' | ''' KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="1" | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''26.31''' | '''PIE oneseg''' | rowspan="1" | [[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="5" | '''27''' | rowspan="5" | '''551.143 MHz''' (Metro Baguio) | '''27.01''' | '''DEPED TV''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel / [[DepEd TV]] | rowspan="4" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" | Pansubok na broadcast (Mahina ang Transmission ng signal) (1kW) |- | '''27.02''' | '''TV SHOP''' | TV Shop Pilipinas | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''27.03''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] |- | '''27.04''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- | '''27.31''' | '''BEAM TV 1Seg''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel / [[DepEd TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | [[1seg]] |- | rowspan="8" | [[DZEA-TV]] | rowspan="8" | '''38''' | rowspan="8" | '''617.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''10.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (15kW) |- | '''10.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.03''' | '''PUSO NG ASYA''' | [[Puso ng Asya (channel sa TV)|Puso ng Asya]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''10.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''10.08''' | {{n/a|'''(UNNAME)'''}} | {{n/a|Itim na screen}} | {{n/a|TBA}} | rowspan="1" | Itim na screen |- | '''10.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''10.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" | [[D-8-XM-TV]] | rowspan="4" | '''42''' | rowspan="4" | '''641.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) |'''4.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV SD1''' | [[D-8-XM-TV|PTV Cordillera]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] (minsan [[1080i]] [[HDTV]]) | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.02''' | '''PTV SD2''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | {{n/a|TBA}} | rowspan="2" | Blangkong screen |- | '''4.03''' | '''PTV SD3''' | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | '''4.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWFB-DTV]] | rowspan="4" |'''44''' | rowspan="4" |'''653.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''44.01''' | rowspan="3" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN North Luzon''' | [[GNN North Luzon]] | rowspan="4" | 16:9 [[480p]] [[SDTV]] (minsan [[720p]] [[HDTV]]) | rowspan="4" | Lunes-Linggo 5:00 a.m. - 11:00p.m. | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog <br /> patungo sa dihital / Pagsubok sa Broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | '''44.02''' | '''Highland TV''' | Highland TV / RNG Luzon |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- | '''44.04''' | rowspan="1"|[[Global Satellite Technology Services]] at [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Channel PHils''' | [[Hope Channel Philippines]] |- | rowspan"1" {{n/a|PA}} | rowspan"1" | '''45''' | rowspan"1" | '''659.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''45.01''' | rowspan"1" | [[DZTP|Tirad Pass Network]] | rowspan"1" | ''TPN''' | rowspan"1" | [[DZTP|TPN]] | rowspan"1" | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | rowspan"1" | 5:00 a.m. - hatinggabi | rowspan"1" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | rowspan="4" | [[DZET-TV]] | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3"|Komersyal na broadcast (5kW) |- | '''5.02''' | ''Isang PH''' | [[Isang PH]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- | '''5.03''' | ''Isang Palakasan''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (sa susunod na araw) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''Isang Seg S1''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- |} </div> ===Rehiyon III (Central Luzon)=== ====Pampanga==== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="5" | [[DWFU-DTV]] | rowspan="5" |'''44''' | rowspan="5" |'''653.143 MHz''' (Pampanga) |'''44.01''' | rowspan="5" |Infomax Television at [[First United Broadcasting Corporation]] | '''GNN TV44 Pampanga''' | GNN Pampanga [[DWFU-DTV]] | rowspan="5" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="5" {{n/a|TBA}} | rowspan="5" {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- |'''44.02''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- |'''44.03''' | '''Nakareserba''' | rowspan="3" {{n/a|TBA}} |- |'''44.04''' | '''Nakareserba''' |- |'''44.05''' | '''Nakareserba''' |- |} </div> ===Rehiyon IV-A (Calabarzon)=== ====Batangas==== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="4" |[[DWBD-TV]] | rowspan="4" |'''18''' | rowspan="4" |'''497.143 MHz''' (Batangas at Calabarzon) |'''5.01''' | rowspan="4" |[[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] | '''TV5''' | TV5 Batangas | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rownspan="4"|Komersyal na broadcast |- |'''5.02''' | '''OnePH''' | [[Isang PH]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- |'''5.03''' | ''Isang Palakasan''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | Komersyal na broadcast |- |'''5.35''' | '''Isang Seg S1''' | TV5 Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" |[[D-12-ZB-TV]] | rowspan="8" |'''32''' | rowspan="8" |'''581.143 MHz''' (Batangas at Calabarzon) |'''12.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' |[[D-12-ZB-TV|GMA Batangas]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (10kW) |- |'''12.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''12.03''' | '''PUSO NG ASYA''' |[[Puso ng Asya (channel sa TV)|Puso ng Asya]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''12.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''12.07''' |'''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''12.08''' |'''(HINDI PANGALAN)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''12.11''' | '''DEPED TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''12.31''' |'''GMA 1-Seg''' |GMA Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ===Rehiyon V (Rehiyon ng Bicol)=== ====Camarines Sur==== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="6" {{n/a|PA}} | rowspan="6" |'''19''' | rowspan="6" |'''503.143 MHz''' <br/>([[Nabua, Camarines Sur]]) |'''19.01''' | rowspan="6" |[[ Polytechnic State University of Bicol| PSUB]] <br>at<br>[[Philippine Collective Media Corporation|PCMC]] | '''PSUBTv''' | PSUB TV | rowspan="6" |[[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="6" |9 a.m. - 8 p.m. | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- |'''19.02''' | '''PSUB COHS''' | Ang TLC Channel |- |'''19.03''' | '''PSUB COBM''' | Kolehiyo ng Pamamahala ng Negosyo |- |'''19.04''' | '''PSUB COEAS''' | BigCAS Channel | rowspan="3" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''19.05''' | '''PSUB Graduate School''' | Ang Grad-Ed Channel |- |'''19.06''' | '''PSUB COE''' | Kolehiyo ng Inhinyero |- | rowspan="8" |[[DWHC-TV]] |rowspan="3"| '''32''' |rowspan="3"|'''581.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) |'''32.01''' |rowspan="3"|[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] |'''PIE''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] |rowspan="2"|16:9 [[480i]] [[SDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na Broadcast |- |'''32.03''' |''' KNOWLEDGE CHANNEL''' |[[Knowledge Channel]] |6:00 a.m. - 11:00 p.m. |- |'''32.31''' |'''PIE oneseg''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="5" |'''35''' | rowspan="5" |'''599.143 MHz''' <br /> (Metro Naga) |'''35.01''' | rowspan="5" |[[Broadcast Enterprises at Affiliated Media]] |'''DEPED TV''' |[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|DEPED TV]] | rowspan="4" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" |Subok na broadcast |- |'''35.02''' |'''TV SHOP''' |TV Shop Philippines | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''35.03''' |'''PILIPINAS HD''' |[[Pilipinas HD]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''35.04''' |'''LIFE TV''' |[[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- |'''35.31''' |'''BEAM TV 1Seg''' |[[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. |[[1seg]] |- | rowspan="8" |[[DWAI-TV]] | rowspan="8" |'''38''' | rowspan="8" |'''617.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) |'''07.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' |[[DWAI-TV|GMA Naga]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (10kW) |- |'''07.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.03''' | '''PUSO NG ASYA''' |[[Puso ng Asya (channel sa TV)|Puso ng Asya]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''07.07''' |'''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''07.08''' |'''(HINDI PANGALAN)''' |{{n/a|Itim na screen}} |rowspan="1" |TBA |rowspan="2" |Subok na broadcast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''07.35''' |'''GMA1SEG''' |[[DWAI-TV|GMA Naga Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" |[[DWMA-TV]] | rowspan="4" |'''46''' | rowspan="4" |'''665.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''8.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' |rowspan="2'|[[DWMA-TV|PTV Naga]] | rowspan="3" |16:9 [[720p]] [[HDTV]](minsan 4:3 up-scaled [[480i]] [[SDTV]]) | rowspan="4" |Mga Araw ng Linggo: <br /> 6 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado at Linggo: <br /> 7 a.m. – hatinggabi (sa susunod na araw) | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- |'''8.02''' | '''PTV HD2''' |- |'''8.03''' | '''PTV HD3''' |{{n/a|Black Screen}} |- |'''8.04''' | '''PTV 1seg''' |[[People's Television Network|PTV]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |[[1seg]] |- | rowspan="5" |[[DWIL-TV]] | rowspan="5" |'''48''' | rowspan="5" |'''677.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''48.01''' | rowspan="5" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN''' | rowspan="1" |[[Golden Nation Network]] Mga Lokal na Programa | rowspan="5" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" |6 a.m. - hatinggabi | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''48.02''' | '''DepEd TV - Telearalan''' | rowspan="1" | [[DepEd TV]] Mga Lokal na Programa |- |'''48.03''' | '''LGU Naga''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''48.04''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 na oras | Pagsubok sa Broadcast |- |'''48.05''' | '''Reserved Channel GNN Naga TV48''' | rowspan="1" | [[Golden Nation Network]] | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |} </div> ==Visayas== === Rehiyon VI (Kanlurang Visayas) === ==== Iloilo ==== ==== Negros Occidental ==== === Region VII (Gitnang Visayas) === ==== Cebu ==== ==== Bohol ==== ==Mindanao== ===Rehiyon IX (Tangway ng Zamboanga)=== ====Zamboanga del Sur==== {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"|[[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"|Programa !class="unsortable"|Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="5" |[[DXAX-DTV]] | rowspan="5" |'''40''' | rowspan="5" |'''629.143&nbsp;MHz''' |'''0.01''' | rowspan="5" | Westwind Broadcasting Corporation & eMedia Production Network | '''eMedia Digital TV''' |[[eMedia]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 4:45 n.u. – 9:30 n.g. | Tuluyang lumipat mula analog papuntang dihital |- |'''0.02''' | '''GPC''' | Global Pinoy Cinema | '''Buong araw''' |{{n/a|TBA}} |- |'''0.03''' | '''PTV''' |[[People's Television Network|PTV]] | rowspan="3" | '''Mula Maynila''' | rowspan="3" | ''Mula Maynila'' |- |'''0.04''' |'''5''' |[[5 (himpilan ng telebisyon)|5]] |- |'''0.05''' |'''One Sports''' |[[One Sports]] |} ===Rehiyon X (Hilagang Mindanao)=== ====Misamis Oriental==== ===Rehiyon XI (Davao)=== ====Davao del Sur==== {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"|[[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"|Programa !class="unsortable"|Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" |[[DXET-TV]] | rowspan="4" |'''18''' | rowspan="4" |'''497.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) |'''5.01''' | rowspan="4" |[[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] |'''TV5''' |[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | rowspan="3" |16:9 480i SDTV | rowspan="2" |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" |Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''5.02''' |'''OnePH''' |[[One PH]] |- |'''5.03''' | '''One Sports''' |[[TV5 Network|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] |16:9 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="2" |[[DXAQ-TV]] | rowspan="2" |'''19''' | rowspan="2" |'''503.143 MHz''' (Metro Davao) |'''39.01''' | rowspan="2" |[[Sonshine Media Network International]] |'''SMNI''' |[[Sonshine Media Network International|SMNI Davao]] | rowspan="2" |4:3 upscaled sa 16:9 480i SDTV | rowspan="2" |24 na oras | rowspan="2" |Pagsubok sa broadcast |- |'''39.02''' |'''SMNI UPLINK''' |[[SMNI News Channel]] |- | rowspan="3" |[[DXEX-DTV]] | rowspan="3" |'''20''' | rowspan="3" |'''509.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) |'''20.01''' | rowspan="3" |[[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) |'''A2Z''' |[[A2Z|A2Z Davao]] | rowspan="2" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] |Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2" |Komersyal na broadcast (5.5 kW) |- |'''20.02''' |'''Light TV''' |[[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] |Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- |'''20.22''' |'''A2Z 1Seg''' |[[A2Z|A2Z Davao]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes, Martes, Huwebes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Miyerkules, Biyernes: 5 a.m. - midnight (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 6 a.m. - 12:45 a.m. (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |- |[[DXSQ-TV]] |'''38''' |'''617.143 MHz''' (Digos City) |'''38.01''' |[[Sagay Broadcasting Corporation]] | '''Kapampi TV''' | Kakampi TV | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] |24 na oras | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | rowspan="4" | [[DXNP-TV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143&nbsp;MHz''' |'''11.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | PTV Davao | rowspan="2" | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] | rowspan="4" | '''Lunes''': <br /> 5 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Martes-Biyernes''': <br /> 6 n.u. - 1 n.u. <br /> '''unang Biyernes ng buwan''': <br /> 4 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Sabado''': <br /> 6 n.u. - hatinggabi <br /> '''Linggo''': <br /> 7 n.u. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="2" | ''Test broadcast'' |- |'''11.02''' | '''PTV HD2''' | PTV Manila Feed |- |'''11.03''' | '''PTV SD2''' | rowspan="2" {{n/a|Gray screen}} | ''Nakaitim na iskrin'' | Gray screen |- |'''11.04''' | '''PTV 1seg''' | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |} === Region XII (Soccsksargen) === ==== South Cotabato ==== {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" |DXER-TV | rowspan="4" |'''18''' | rowspan="4" |'''497.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) |'''5.01''' | rowspan="4" |[[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] |'''TV5''' |[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | rowspan="3" |16:9 480i SDTV | rowspan="2" |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" |Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''5.02''' |'''OnePH''' |[[One PH]] |- |'''5.03''' |'''One Sports''' |[[TV5 Network|One Sports]] |6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''5.04''' |'''One Seg S1''' |[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] |16:9 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="8" |DXBG-TV | rowspan="8" |'''34''' | rowspan="8" |'''593.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) |'''8.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network|GMA Network Inc.]] |'''GMA''' |[[GMA Network|GMA General Santos]] | rowspan="7" |16:9 [[480i]] [[SDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" |Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''8.02''' |'''GTV''' |[[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" |Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- |'''8.03''' |'''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" |6 a.m. - hatinggabi |- |'''8.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''8.07''' |'''I HEART MOVIES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''8.08''' |'''PINOY HITS''' |[[GMA Network|Pinoy Hits]] |- |'''8.11''' !'''''(UNNAME)''''' !Black Screen !TBA |- |'''8.31''' |'''GMA 1Seg''' |[[GMA Network|GMA General Santos]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |- | rowspan="2" |DXBC-TV | rowspan="2" |'''37''' | rowspan="2" |'''611.143 MHz''' (General Santos City) |'''37.01''' | rowspan="2" |[[Brigada Mass Media Corporation]] at [[Baycomms Broadcasting Corporation]] |'''Brigada News TV''' | rowspan="2" |Brigada TV | rowspan="2" |16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" |4:30 a.m. - 10:00 p.m. |Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- |'''37.31''' |'''Brigada News TV 1seg''' |''[[1seg]]'' |} === Region XIII (Caraga Region) === ==== Agusan del Norte ==== {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="8" | DXBM-TV | rowspan="8" | '''15''' | rowspan="8" | '''479.143 MHz''' (Butuan City and Caraga) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''26.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" |Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- |'''26.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" |6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.06''' | '''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''26.07''' |'''I HEART MOVIES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''26.08''' |'''PINOY HITS''' |[[GMA Network|Pinoy Hits]] |- |'''26.11''' !'''''(UNNAME)''''' !Black Screen !TBA |- |'''26.31''' |'''GMA 1Seg''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dihital na telebisyon na mga himpilan sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas| ]] [[Kategorya:Lists of television channels by country|Philippines]] [[Kategorya:Telebisyon sa Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine television-related lists]] [[Kategorya:Mga talaan ng dihital na telebisyon|Pilipinas, Himpilan]] ogzikt9rq01r2g83jww0wt3tyg80phc 0 301938 2219842 2219447 2026-08-09T10:46:45Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2219842 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] noa9clp92jo4jdpep38k0y1xlo3ruqr 0 320318 2219821 2202397 2026-08-09T04:41:05Z Ivan P. Clarin 84769 2219821 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Vicky''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * {{tcname unused|Bagyong Vicky (2008)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Vicky (2012)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Vicky (2016)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Vicky (2020)]] - ay isang bagyo na nanalasa sa [[Mindanao]]. na may internasyonal na pangalang Krovanh. * {{tcname unused|Bagyong Vicky (2024)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before={{tcname unused|Upang}}|title=Pacific typhoon season names|years=Vicky|after={{tcname unused|Warren}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Vicky}} {{paglilinaw}} 275ao9p8yhapw6n2qdk2l89qyor5piv 0 323201 2219759 2094115 2026-08-08T13:39:27Z Lolbet101 163542 Binago at inayos ang larawan. (Changed and fixed the picture.) 2219759 wikitext text/x-wiki {{Infobox software |screenshot= |logo=ChatGPT-Logo.svg |logo caption=Logo ng ChatGPT |caption= |developer=[[OpenAI]] |released={{Start date and age|2022|11|30}} |latest release version={{Start date and age|2023|03|23}}<ref name="latest version">{{cite web | url=https://help.openai.com/en/articles/6825453-chatgpt-release-notes | title=ChatGPT — Release Notes | trans-title=ChatGPT — Mga Tala sa Paglabas | lang=en | access-date=12 Abril 2023 | archive-date=23 Marso 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230323004420/https://help.openai.com/en/articles/6825453-chatgpt-release-notes | url-status=live }}</ref>|genre={{ indented plainlist | *[[Generative pre-trained transformer]] *[[Chatbot]] }}|license=[[Propyetaryong software|Propyetaryo]]|website=https://chat.openai.com/chat|logo size=150px}} Ang '''ChatGPT'''{{efn|Akronimo ang GPT para sa ''[[generative pre-trained transformer]]''.<ref name="Roose-2022">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=5 Disyembre 2022 |title=The Brilliance and Weirdness of ChatGPT |trans-title=Ang Kaningningan at Kakatwaan ng ChatGPT |url=https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html |access-date= 26 Disyembre 2022 |website=The New York Times |language=en-US |quote=Like those tools, ChatGPT — which stands for "generative pre-trained transformer" — landed with a splash. |archive-date=18 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118134332/https://www.nytimes.com/2022/12/05/technology/chatgpt-ai-twitter.html |url-status=live}}</ref>}} ay isang [[chatbot]] na may [[intelihensiyang artipisyal]] (AI) na binuo ng [[OpenAI]] at inilabas noong Nobyembre 2022. Binuo ito mula sa mga pamilyang {{nowrap|[[GPT-3.5]]}} at {{nowrap|[[GPT-4]]}} ng mga [[Malaking modelo ng wika|malalaking modelo ng wika]] (LLM){{efn|{{lang|en|Large language model}} (LLM) sa [[wikang Ingles]].}} ng OpenAI, at ito ay [[Pagpino (pagkatuto ng makina)|pinino]] (isang paraan ng [[pag-aaral sa paglipat]]{{efn|{{lang|en|Transfer learning}} sa [[wikang Ingles]].}}) gamit ang mga teknika ng [[Pinangangasiwaang pag-aaral|pag-aaral na pinangangasiwaan]]{{efn|{{lang|en|Supervised learning}} sa [[wikang Ingles]].}} at [[Pinagpapatibay na pag-aaral|pinagpapatibay]].{{efn|{{lang|en|Reinforced learning}} sa [[wikang Ingles]].}} Inilabas ang ChatGPT bilang prototipo noong Nobyembre 30, 2022. Nakukuha ito ng atensiyon dahil sa mga detalyadong tugon at maliwanag na sagot nito sa maraming dominyo ng kaalaman.<ref name="guardianpos">{{Cite web |last=Lock |first=Samantha |date=5 Disyembre 2022 |title=What is AI chatbot phenomenon ChatGPT and could it replace humans? |trans-title=Ano ang penomenong AI chatbot na ChatGPT at mapapalitan kaya nito ang mga tao? |url=https://www.theguardian.com/technology/2022/dec/05/what-is-ai-chatbot-phenomenon-chatgpt-and-could-it-replace-humans |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116100346/https://www.theguardian.com/technology/2022/dec/05/what-is-ai-chatbot-phenomenon-chatgpt-and-could-it-replace-humans |archive-date=16 Enero 2023 |access-date=5 Disyembre 2022 |website=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Subalit tinukoy ang di-pantay na katumpakan ng katotohanan nito bilang makabuluhang sagabal.<ref name="TheVergeStackOverflow">{{Cite web |last=Vincent |first=James |date=5 Disyembre 2022 |title=AI-generated answers temporarily banned on coding Q&A site Stack Overflow |trans-title=Mga sagot na binuo ng AI, pansamantalang pinagbawalan sa site ng coding Q&A Stack Overflow |url=https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117153621/https://www.theverge.com/2022/12/5/23493932/chatgpt-ai-generated-answers-temporarily-banned-stack-overflow-llms-dangers |archive-date=17 Enero 2023 |access-date=5 Disyembre 2022 |work=[[The Verge]] |language=en-US}}</ref> Kasunod ng paglabas ng ChatGPT, tinantiya sa {{US$|29|link=yes}}{{nbsp}}bilyon ang halaga ng OpenAI noong 2023.<ref>{{cite news |last=Varanasi |first=Lakshmi |date=5 Enero 2023 |title=ChatGPT creator OpenAI is in talks to sell shares in a tender offer that would double the startup's valuation to $29 billion |language=en |trans-title=Tagalikha ng ChatGPT, Open AI, nasa usapan na magbenta ng mga share sa tender offer na magdodoble sa halaga ng startup pa-$29 billion |work=Insider |url=https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |url-status=live |access-date=18 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118050502/https://www.businessinsider.com/chatgpt-creator-openai-talks-for-tender-offer-at-29-billion-2023-1 |archive-date=18 Enero 2023}}</ref> == Talababa == {{notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] [[Kategorya:Software]] imvh4cktfdwtzsk7y1i9mha9bym90r7 0 324535 2219757 2133369 2026-08-08T13:27:27Z Lolbet101 163542 Nasaan ang mga sanggunian? (Where are the references?) 2219757 wikitext text/x-wiki {{other uses}} {{more citations needed|date=Hulyo 2023}}{{Unreferenced section|date=Agosto 2026}} Ang isang '''modelong matematikal''' ay isang [[abstrakto at kongkreto|abstraktong]] paglalarawan ng isang kongkretong [[sistema]] sa pamamagitan ng [[matematika]]l na mga [[konsepto]]ng at [[wikang pangmatematika]]. Ang proseso ng kaunlaran ng isang modelong matematikal ay tinatawag na '''''pagmomodelong matematikal'''''. Ginagamit ang mga modelong matematikal sa [[matematikang nalalapat]] at sa mga [[agham pangkalikasan]] (tulad ng [[pisika]], [[biyolohiya]], [[agham pandaigdig]], at [[kimika]]) at mga disiplina ng [[inhenyeriya]] (tulad ng [[agham pangkompyuter]] at [[inhenyeriyang elektrikal]]) at saka sa mga sistemang di-pisikal tulad ng mga [[agham panlipunan]] (tulad ng [[ekonomika]], [[sikolohiya]], [[sosyolohiya]], at [[agham pampolitika]]). Natuturan rin bilang paksa sa sarili nitong karapatan. <references group="Edwards, Dilwyn; Hamson, Mike (2007). Guide to Mathematical Modelling (2 ed.). New York: Industrial Press Inc. ISBN 978-0-8311-3337-5." /> Ang paggamit ng mga modelong matematikal para lumutas ng mga problema sa mga operasyong pang[[negosyo]] at pang[[militar]] ay malaking bahagi ng sangay ng [[pananaliksik ng operasyon]]. Ginagamit din ang mga modelong matematikal sa [[musika]], [[lingguwistika]], at [[pilosopiya]] (halimbawa, masinsinan na sa [[pilosopiyang analitiko]]). Ang isang modelo ay nakakatulong sa pagpapaliwanag ng isang sistema, sa pag-aaral ng mga epekto ng mga magkaibang komponente, at sa mga prediksiyon tungkol sa [[ugali]]. == Mga elemento ng isang modelong matematikal == Ang mga modelong matematikal ay maaaring may mararaming itsura, kabilang sa mga [[sistemang dinamikal]], [[modelong pang-estadistika]], [[ekwasyong diperensiyal]], o modelo para sa [[teorya ng laro]]. Puwedeng magkasanib ang mga itong at ibang uri ng modelo, at ang ilang modelo ay maaaring may isang barayti ng mga abstraktong istruktura. Sa pangkalahatan, ang mga modelong matematikal ay maaaring sumasaklaw ng mga [[Teorya ng modelo|modelong lohikal]]. Sa mararaming kaso, ang kalidad ng isang sangay ng agham ay umaasa sa kasunduan ng mga modelong matematikal na nabubuo sa panig na teoretikal, at mga resulta ng mga [[eksperimento]]ng nauulit. Ang kakulangan ng kasunduan sa pagitan ng mga modelong matematikal teoretikal at mga sukat sa mga eksperimento ay madalas na nagdudulot ng mga mahahalagang abante habang nabubuo ang mas mabubuting [[teorya]]. Sa mga [[agham na pisikal]], ang isang modelong matematikal tradisyunal ay sumasaklaw ng karamihan ng mga ang mga sumusunod na mga elemento: # Mga [[ekwasyong pinamamahalaan]] # Mga pandagdag na sub-modelo ## Mga [[ekwasyong ipinapaliwanag (pisika)|ekwasyong ipinapaliwanag]] ## Mga [[ekwasyong nabubuo]] # Mga palagay at kahigpitan ## Mga [[inisyal na kondisyon|inisyal]] at [[hangganang kondisyon]] ## Mga [[kahigpitan (klasikong mekanika)|klasikong kahigpitan]] at [[Kinematika|ekwasyong pangkinematika]] == Mga klasipikasyon == May magkakaibang mga uri ng mga modelong matematikal: * '''Linyar vs. di-linyar:''' Kung ang lahat ng [[operador (matematika)|operador]] sa isang modelong matematikal ay nagtatanghal ng [[linyaridad]], ang modelong matematikal na nagreresulta ay ipinapaliwanag bilang linyar, at kundi, di-linyar. Ang [[katuturan]] ng linyaridad at di-linyaridad ay umaasa sa konteksto, at mga modelong linyar ay maaaring may mga [[ekspresyon (matematika)|ekspresyon]]g di-linyar sa kanila. Halimbawa, sa isang [[modelong linyar]] estadistikal, ipinalalagay na ang isang kaugnayan ay linyar sa mga [[parametro]], pero puwedeng di-linyar sa mga baryableng hinuhulaan. Gayon din, ang isang [[ekwasyong diperensiyal]] ay ikinokonsidera bilang linyar kung naisusulat sa pamamagitan ng mga linyar na [[diperensiyal na operador]], pero maaaring sumaklaw rin ng mga ekspresyong di-linyar. Sa isang modelo ng [[Optimisasyong matematikal|matematikal na pagpopograma]], kung ang mga [[obhetibong punsiyon]] ay buong-buong kinakatawan ng mga [[linyar na ekwasyon]], ang modelo ay ikinokonsidera bilang isang linyar na modelo. Kung ang isa o mas sa mga obhetibong punsiyon o [[kahigpitan (matematika)|kahigpitan]] ay kinakatawan ng isang [[Sistemang di-linyar|di-linyar na ekwasyon]], ang modelo ay ikinokonsidera bilang isang di-linyar na modelo. ** Ang terminong ''linyar na istruktura'' ay nagpapahiwatig na ang isang problema ay nasisira sa mga mas simpleng bahagi na maaaring independiyenteng atupagin at/o suriin sa isang magkaibang iskala at may bisa pa ang mga resulta para sa inisyal na problema sa inisyal na iskala. ** Ang di-linyaridad, kahit sa mga medyong simpleng sistema, ay madalas na nakikipig-ugnayan sa mga penomeno tulad ng [[teorya ng kaguluhan|kaguluhan]] at mga [[hindi maibabalik na proseso]] (sa [[termodinamika]], halimbawa [[entropiya]]). Maski may mga kataliwasan, ang pag-aaral ng mga di-linyar na sistema ay madalas na mas mahirap kaysa sa mga linyar na sistema. Ang isang karaniwang paglapit sa mga di-linyar na problema ay [[pagpapalinya]] ({{lang-en|linearization}}), pero ito ay puwedeng problematiko para sa pag-aaral ng mga hindi maibabalik na proseso, yamang malakas na tinatali sa di-linyaridad. * '''Estatiko vs. dinamiko:''' Ang isang ''dinamikong'' modelo ay isinasaalang-alang ng mga pagbabagong umaasa sa panahon sa estado ng sistema, yamang ang isang ''estatikong'' modelo ay kumakalkula ng sistema sa [[ekilibriyo (mekanika)|ekilibriyo]], at kaya hindi umaasa sa panahon. Ang mga dinamikong modelo ay karaniwang kinakatawan ng mga [[ekwasyong diperensiyal]]. * '''Eksplisito vs. implisito:''' Kung alam ang lahat ng mga parametrong ''input'' ng pangkalahatang modelo, at ang mga parametrong ''output'' ay naikakalkula ng isang pinitong serye ng mga komputasyon, ang modelo ay ikinokonsidera bilang ''eksplisito''. Pero paminsan-minsan alam ang mga parametrong ''output'', at ang mga kaukulang ''input'' ay dapat ikalkula ng ilang iteratibong proseso, tulad ng [[paraang Newton]] o [[paraang Broyden]]. Sa ganiyang kaso ang modelo ay ikinokonsidera bilang ''implisito''. Halimbawa, ang mga pisikal na propyedad ng [[motor]] ng isang ''jet airliner'' tulad ng [[turbina]] at [[tobera]] ay eksplisitong naikakalkula para sa ilang preidinisenyong [[siklong termodinamiko]] (ang mga antas ng agos ng [[hangin]] at [[gatong]], [[presyon]], at [[temperatura]]) sa ilang espesipikong kondisyon ng paglipad at ayos ng [[lakas]], pero ang mga siklong tumatakbo ng motor sa ibang mga kondisyon ng paglipad at ayos ng lakas ay hindi naikakalkula mula sa konstanteng pisikal na propyedad. * '''Diskreto vs. patuloy:''' Tinatrato ng isang [[diskretong pagmomodelo|diskretong modelo]] ang mga bagay bilang diskreto, tulad ng mga [[partikula]] sa isang [[modelong molekular]] o mga estado sa isang [[modelong estadistikal]], yamang kinakatawan ng isang [[patuloy na pagmomodelo|patuloy na modelo]] ang mga bagay sa patuloy na paraan, tulad ng [[kampong belosidad]] ng [[pluwido]] ng agos sa isang [[tubo]], mga temperatura at [[stress (mekanika)|stress]] sa isang [[solido]], at isang [[kampong elektrikal]] na ginagamitan sa loob ng buong modelo dahil sa isang [[kargang punto]]. * '''Deterministiko vs. probabilistiko (estokastiko):''' Sa isang [[sistemang deterministiko]], ang lahat ng [[pangkat (matematika)|pangkat]] ng mga estadong [[baryable]] ay bugtong na itinatakda ng mga parametro sa modelo at ng mga dating estado ng itong mga baryable. Kaya laging tumatakbo ang isang modelong deterministiko sa parehong paraan para sa ilang pangkat ng mga inisyal na kondisyon. Sa kabaligtaran naman, sa isang modelong estokastiko — na kalimitang tinatawag isang "[[modelong estadistikal]]" — may [[pagkaalisaga]], at ang mga estadong baryable ay hindi inilalarawan ng mga bugtong halaga, kundi ng mga [[distribusyong probabilidad] * '''Deduktibo, induktibo, o nakalulutang''': Ang isang modelong deduktibo ay isang istrukturang lohikal na batay sa isang [[teorya]]. Lumilitaw ang isang modelong induktibo mula sa mga empirikal na [[pagtuklas (obserbasyon)|pagtuklas]] at [[paglalahat]] mula sa mga ito. Ang isang modelong nakalulutang ay hindi umaasa sa teorya o obserbasyon, kundi ay pag-uukol ng istrukturang inaasahan. Ang pag-uukol ng [[matematika]] sa [[agham]] ay binatikos dahil sa mga modelong mali. Ang pag-uukol ng [[teorya ng katastrope]] sa agham ay binatikos bilang isang modelong nakalulutang. * '''Estratehiko vs. di-estratehiko''': Magkaiba ang mga modelong ginagamit sa [[teorya ng laro]] sa kahulugan na iminomodelo nito ang mga ahente na may inkompatibleng insentibo, tulad ng mga [[espesye]]ng naglalaban o mga tumatawad sa isang [[subasta]]. Ipinalalagay ng mga modelong estratehiko na ang mga [[manlalaro]] ay autonomong maygawa ng desisyon kung sinu-sino pumupili ng mga gawa na sinusulit ang kanilang [[obhetibong punsiyon]]. Ang isang klabeng hamon ng paggamit ng mga modelong estratehiko ay katuturan at komputasyon ng mga [[konseptong kalutasan]] tulad ng [[ekilibriyo ni Nash]]. Ang isang kawili-wiling propyedad ng mga modelong estratehiko ay kanilang paghihiwalay ng pangangatuwiran tungkol sa mga patakaran ng [[laro]] mula sa pangangatuwiran tungkol sa [[ugali]] ng mga manlalaro. == Konstruksiyon == Sa [[negosyo]] at [[inhenyeriya]], maaaring gamitin ang mga modelong matematikal para sulitin ang ilang ''output''. Ang sistemang ikinokonsidera ay kakailanganin ang ilang mga ''input''. Ang sistemang nag-uugnay ng mga ''input'' sa mga ''output'' ay umaasa din sa ilang mga [[baryable]]: mga [[Teorya ng desisyon|baryableng desisyon]], [[baryableng estado]], [[eksoheneidad|baryableng eksoheno]], at [[random variable|baryableng alisaga]]. Paminsan-minsang tinatawag ang mga baryableng desisyon na mga [[independiyenteng baryable]]. Paminsan-minsang tinatawag ang mga baryableng eksoheno na mga [[parametro]] o [[konstante]]. Ang mga baryable ay hindi malaya sa isa't isa, yamang ang mga baryableng estado ay umaasa sa mga baryableng desisyon, ''input'', alisaga, at eksoheno. Saka, ang mga baryableng ''output'' ay umaasa sa estado ng sistema (na kinakatawan ng mga baryableng estado). Ang mga [[obhetibo]] at [[kahigpitan (matematika)|kahigpitan]] ng sistema at niyang mga tagagamit ay maaaring katawanin ng mga [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] ng mga baryableng ''output'' o estado. Ang [[obhetibong punsiyon]] ay aasa sa perspektibo ng tagagamit ng modelo. Depende sa konteksto, ang isang obhetibong punsiyon ay kilala din bilang isang ''indeks ng pagganap'', kasi ito ay may interes sa tagagamit. Maski walang ([[Teoretikal na agham pangkompyuter|teoretikal na]]) takda sa dami ng mga obhetibong punsiyon at kahigpitan na puwedeng magkaroon ang isang modelo, ang paggamit o [[optimisasyong matematikal|optimisasyon]] ng modelo ay nagiging mas [[komputasyonal na mahal]] habang lumalaki ang itong dami. Halimbawa, madalas na nagagamit ng mga [[ekonomista]] ang [[alhebrang linyar]] sa mga [[modelong input-output]]. Ang mga komplikadong matematikal na modelo na may mararaming baryable ay naikokonsolida sa isang [[espasyong bektor]] kung saan kinakatawan ng nag-iisang [[sagisag]] ang mararaming baryable. === Impormasyong ''a priori'' === [[File:Blackbox3D-withGraphs.svg|thumb|480px|Para suriin ang anuman na may isang tipikal na "pagdulog ng itim na kahon", lamang ang ugali ng stimulus/tugon ay iisipin, para hinuhain ng ''kahong'' di-alam. Ang karaniwang representasyon ng itong ''sistemang itim na kahon'' ay isang [[diyagrama ng agos ng datos]] na isinisentro sa kahon.]] Madalas na inuuri ang mga problema ng pagmomodelong matematikal sa mga modelong [[itim na kahon]] at [[puting kahon (sopwer inhenyeriya)|puting kahon]] ayon sa kung magkano nagagamit ang [[impormasyon]]g ''[[a priori]]''. Ang isang modelong itim na kahon ay isang [[sistema]] kung saan hindi nagagamit ang anumang impormasyong ''a priori''. Ang isang modelong puting kahon (kilala rin bilang kahon ng salamin o malinaw na kahon) ay isang sistema kung saan nagagamit ang lahat ng kailangang impormasyon. Ang halos lahat ng mga sistema ay nasa pagitan ng mga modelong itim na kahon at puting kahon, kaya kapaki-pakinabang ang itong konsepto lamang bilang isang intuitibong giya para sa pagpili ng isang pagdulog. Karaniwang mas kanais-nais ang paggamit ng maraming impormasyong ''a priori'' hangga't maaari, para mapabuti ang [[katumpakan]] ng modelo. Kaya karaniwang ipinalalagay mas mabubuti ang modelong puting kahon, kasi ang tamang paggamit ng impormasyon ay nagdudulot ng tamang ugali ng modelo. Madalas na dumadating ang impormasyon ''a priori'' sa porma ng mga [[punsiyon (matematika)|punsiyon]]g nakikipag-ugnayan sa mga [[baryable]]. Halimbawa, kung gumagawa tayo ng isang modelo ng paggana ng isang [[gamot]] sa isang sistemang pantao (i.e. [[katawan ng tao]]), inaalam natin na karaniwang ang dami ng gamot sa [[dugo]] ay isang punsiyon na may [[eksponensiyal na pagkabulok]]. Pero may pa mararaming [[parametro]]ng di-alam: Gaano kabilis mabulok ang dami ng gamot? Ano ang inisyal na dami ng gamot sa dugo? Ang itong halimbawa ay kaya hindi isang modelong puspusan puting kahon. Ang mga itong parametro ay dapat tayahin bago paggamit ng modelo. Sa mga modelong itim na kahon, kailangan ang isang wari ng parehong punsiyonal na porma ng mga kaugnayan sa pagitan ng mga baryable at mga numerikong parametro sa mga punsiyong iyon. Sa pamamagitan ng mga impormasyong ''a priori'' tayong maaaring magtapos sa, halimbawa, isang pangkat ng mga punsiyon na malamang nailalarawan ang sistema nang karapatan. Kung walang impormasyong ''a priori'' gumagamit tayo ng mga punsiyong pangkalahatan hangga't maaari para sumaklaw ng lahat ng mga magkaibang modelo. Ang isang pagdulog na madalas ng ginagamit para sa mga modelong itim na kahon ay mga ''[[artipisyal na neural network|neural network]]'' na karaniwang hindi gumagawa ng mga palagay tungkol sa papasok na [[datos]]. Bilang kahalili, ang mga [[algoritmo]]ng NARMAX ({{lang-en|'''N'''onlinear '''A'''uto'''R'''egressive '''M'''oving '''A'''verage model with e'''X'''ogenous inputs}}), na nabuo bilang bahagi ng [[pagkilala ng sistemang di-linyar]], ay maaaring gamitin para sa pagpili ng mga termino at istruktura ng modelo, at saka wari ng mga parametrong di-alam sa presensya ng [[ingay]] na iniaayon at di-linyar. Ang bentahe ng mga modelong NARMAX kumpara kay mga ''neural network'' ay na gumagawa ang NARMAX ng mga modelong naisusulat at naiaayon sa pinagbabatayan ng proseso, yamang gumagawa ang mga ''neural work'' ng isang aproksimasyon na na hindi napaglalagusan ng liwanag. ==== Impormasyong subhetibo ==== Minsan kapaki-pakinabang ang pagsasama ng impormasyong subhetibo sa isang modelong matematikal. Nagagawa ito batay sa [[intuisyon]], [[karanasan]], o [[opinyon ng eksperto]], o batay sa [[kagandahang matematikal|kaluwagan ng pormang matematikal]]. Ibinibigay ng [[estadistikang Bayesian]] ang isang teoretikal na balangkas para sa pagsasama ng ganiyang subhetibidad sa isang rigorosong [[pagsusuri]]: itinatakda natin ang isang [[dating distribusyong probabilidad]] (na puwedeng subhetibo) at tapos iniuupdate ang itong distribusyon batay sa empirikal na datos. Kailan puwedeng kailangan ang ganiyang pagdulog? Ipagpalagay na ang isang eksperimentador ay bahagyang yumuko ng isang barya at inihahagis ito nang isang beses. Ipagpalagay na siya ay nagtatala kung ang resulta ay "ulo" o "buntot", pagkatapos dapat matukoy niya ang probabilidad ng "ulo" sa susunod na paghagis. Pagkatapos ng baluktot ng barya, ang tunay na posibilidad ng "ulo" sa susunod na paghagis ay hindi alam, kaya ang ating eksperimentador ay dapat pumili ng dating distribusyon. (Halimbawa, nagagawa batay sa hugis ng barya. Ang barya ay mas malamang na mahulog patungo sa baluktot na bahagi, dahil ang liko ay lumilipat ng [[sentro ng balani]] patungo sa panig na iyon.) Ang pagsasama ng ganiyang subhetibong impormasyon ay puwedeng mahalaga para sa isang tumpak na pagtatantya ng probabilidad. === Komplehidad === Sa pangkalahatan, ang komplehidad ng ilang modelo ay kinabibilangan ng isang ''trade-off'' sa pagitan ng pagiging simple at katumpakan ng modelo. Ang [[labaha ni Occam]] ay isang prinsipyong lalo na makabuluhan sa pagmomodelo. Ang pangunahing [[ideya]] ng prinsipyo ay na sa mga modelo na may medyo katumbas na lakas ng [[prediksyon]], pinakanais-nais ang pinakamasimple. Maski ang mas komplehidad ay kalimitang nagpapabuti ng katumpakan ng modelo, maaaring din hirapan ang pagkakaintindi at pagsusuri ng modelo, at saka maaaring lalangin ang mga [[komputasyon]]al na problema, kabilang sa [[numerikal na inestabilidad]]. Nagpapahayag si [[Thomas Kuhn]] na habang umaabante ang agham, paliwanag ay may posibilidad na maging mas kumplikado, bago ibinibigay ng isang [[pagbabago ng paradigma]] ang isang pagpapasimpleng radikal. === Pagsasanay, pagtotono, at pagbabagay === Ang anumang modelong hindi puspusan puting kahon ay sumasaklaw ng mga ilang [[parametro]] na nagagamit para sa [[pagbabagay ng modelo]] sa sistema na inilalarawan. Kung ang pagmomodelo ay ginagawa ng isang [[artipisyal na neural network]] o ibang [[pagkatuto ng makina]], ang optimisasyon ng mga parametro ay tinatawag na ''pagsasanay'', habang ang optimisasyon ng mga ''hiperparametro'' ng modelo ay tinatawag na ''pagtotono'' at madalas na gumagamit ng [[pantawid-balidasyon (estadistika)|pantawid-balidasyon]] ({{lang-en|cross-validation}}). Sa mas kumbensiyonal na pagmomodelo sa pamamagitan ng mga matematikal na punsiyong eksplisitong ibinibigay, madalas na itinatakda ang mga parametro sa pamamagitan ng [[pagbabagay ng kurba]]. === Pagsusuri at pagtatasa === Ang isang napahahalagang bahagi ng proseso ng pagmomodelo ay pagsusuri ng kung o hindi tamang inilalarawan ng isang modelong matematikal ang isang sistema. Puwedeng mahirap ang pagsagot ng itong tanong kasi kinabibilangan ng mararaming uri ng pagsusuri. ==== Paghula ng empirikal na datos ==== Kalimitan, ang pinakamadaling bahagi ng pagsusuri ng modelo ay pagsisiyasat kung hinuhulaan ng isang modelo ang eksperimental na [[sukat]] o ibang empirikal na [[datos]] na hindi ginagamit sa pag-unlad ng modelo. Sa mga modelo na may mga parametro, ang isang karaniwang pagdulog ay paghihiwalay ng datos sa dalawang [[dishuntong subpangkat]]: datos ng pagsasanay at datos ng pagpapatibay. Ginagamit ang datos ng pagsasanay para sa wari ng mga parametrong ng modelo. Ang isang tumpak na modelo ay katumbas sa datos ng pagpapatibay maski datos na iyon ay hindi ginamit para itakda ang mga parametro ng modelo. Ang itong praktika ay tinutukoy bilang [[pantawid-balidasyon]] sa [[estadistika]]. Ang katuturan ng isang [[metriko (matematika)|metriko]] para sa [[sukat]] ng mga [[distansiya]] sa pagitan ng mga datos na pinagmamasdan at hinuhulaan ay isang kapaki-pakinabang na [[gamit]] para pagtataya ng pagbabagay ng modelo. Sa estadistika, [[teorya ng desisyon]], at ilang mga [[modelong pang-ekonomika]], ang isang [[punsiyon ng pagkawala]] ({{lang-en|loss function}}) ay gumaganap ng isang katulad na papel. Maski medyo madali ang pagsubok ng mga pagkabagay ng mga parametro, puwedeng mas mahirap ang pagsubok ng katotohanan ng kalahatang matematikal na itsura ng isang modelo. Sa pangkalahatan, nabubuo ang mas matematikal na gamit para pagsubok ng pagbabagay ng mga [[modelong pang-estadistika]] kaysa sa mga modelong kinabibilangan ng mga [[ekwasyong diperensiyal]]. Ang mga gamit mula sa [[estadistikang di-parametriko]] ay minang nagagamit para sa pagbabagay ng datos o para sa paglalang ng isang kalahatang modelo na nagpapalagay ng kaunti tungkol sa matematikal na itsura ng modelo. ==== Saklaw ng modelo ==== Ang pagsisiyasat ng saklaw ng modelo, kumbaga, mga sitwasyon kung saan nagagamit ang modelo, puwedeng menos madali. Kung niyari ang modelo batay sa isang pangkat ng datos, kailangan ang pagsisiyat ng mga sitwasyon kung saan "tipikal" ang pangkat ng datos. Ang tanong ng kung mabuting inilalarawan ng modelo ang mga propyedad ng sistema sa pagitan ng mga [[punto ng datos]] ay tinatawag na [[interpolasyon]], at parehong tanong para sa mga punto ng datos na nakalabas ng datos na pinagmamasdan ay tinatawag na [[ekstrapolasyon]]. Bilang isang halimbawa ng tipikal na takda ng saklaw ng isang modelo, sa pagtataya ng [[klasikong mekanika]] ni Newton, naitatala natin na gumawa si Newton ng niyang mga sukat nang walang abanteng kagamitan, kaya hindi nasukat ang mga propyedad ng mga [[partikula]]ng nagbiyahe sa mga [[bilis]] na malapit sa [[bilis ng liwanag]]. Gayon din, hindi sumukat siya ng mga galaw ng mga [[molekula]] at ibang mga maliliit partikula, kundi lamang mga makropartikula. Pagkatapos hindi na nakakagulat na hindi ibinibigay ng niyang modelo ang isang tamang-tamang ekstrapolasyon sa itong mga sakop, maski tamang-tama ang kaniyang modelo para sa ordinaryong [[pisika]] ng [[buhay]]. ==== Pilosopikal na mga konsiderasyon ==== Ang mararaming uri ng modelo ay implisitong kinabibilangan ng mga pahayag tungkol sa [[kausalidad]]. Kalimitan (pero hindi lagi) totoo para sa mga modelong kinabibilangan ng mga [[ekwasyong diperensiyal]]. Dahil ang [[layunin]] ng pagmomodelo ay pagkakaintinding nadagdagan ng [[mundo]], ang katotohanan ng isang modelo ay umaasa hindi lang sa kaniyang korelasyon sa mga empirikal na obserbasyon, kundi sa aplikasyon sa ibang mga modelong hindi orihinal na inilarawan. Isipin ito bilang pagkakaiba sa pagitan ng mga kwalitatibong at kwantitatibong hula. Ang ibang posibleng pahayag ay na walang-saysay ang isang modelo kundi ibinibigay ang paninging dinadaig ang alam na mula sa tuwid na pagsisiyasat ng [[penomeno]]ng sinusuri. Ang isang halimbawa ng ganiyang pintas ay pahayag na mga modelong matematikal ng [[teorya ng pinakamainam na kumuha ng pagkain]] ({{lang-en|optimal foraging theory}}) ay hindi ibinibigay ng paninging dinadaig ang konklusyon ng [[karaniwang kahulugan]] ng [[ebolusyon]] at ibang mga pangunahing alituntunin ng [[ekolohiya]]. Dapat itala din na maski gumagamit ang pagmomodelong matematikal ng mga matematikal na mga konsepto at [[matematikal na wika|wika]], hindi ay isang sangay ng [[matematika]] ''per se'' at hindi ito kinakailangang umaayon sa [[lohikang matematikal]] (ang huli ay nga isang sangay ng matematika, at saka ng [[lohika]]) kundi ito ay tipikal na isang sangay ng [[agham]] o ibang teknikal na paksa, na may mga kaukulang konsepto at pamantayan ng [[pangangatwiran]]. == Kahulugan sa mga agham pangkalikasan == Napakaimportante ang mga modelong matematikal sa mga [[agham pangkalikasan]], lalo na sa [[pisika]]. Ang mga pisikal na [[teorya]] ay halos laging ipinapahayag ng mga modelong matematikal. Sa buong [[kasaysayan ng matematika|kasaysayan]], nabuo ang lalong tumpak na mga modelong matematikal. Inilalarawan ng [[mga batas ng mosyon ni Newton]] ang mararaming araw-araw ng penomeno, pero sa ilang mga hangganan dapat gamitin ang [[teorya ng relatibidad]] at [[mekanikang quantum]]. Sa pisika, karaniwang ginagamit ang modelong ginagawang perpekto para simplehan ang talakayan. Ang mga lubig na walang [[masa]] (tingnan din: [[katenarya]], [[punsiyong hiperboliko]]), [[partikulang punto]], [[ideal na gas]], at [[partikula sa kahon]] ay kabilang sa mararaming modelong sinisimplehan na ginagamit sa pisika. Ang [[mga batas ng pisika]] ay kinakatawan ng mga simpleng [[ekwasyon]] tulad ng mga batas ni Newton, [[mga ekwasyon ni Maxwell]], at [[ekwasyong Schrödinger]]. Ang mga itong batas ay batayan para sa mga modelong matematikal na mga totoong sitwasyon. Napakasasalimuot ang maraming totoong sitwasyon at kaya angkop na minomodelo ng isang [[kompyuter]]. Ipinalalagay nito ang isang modelo na maaaring komputahin sa makatwirang panahon, at na niyayari mula sa mga basikong batas. Halimbawa, ang mga [[molekula]] ay maaaring modelohin ng mga modelo ng mga [[molekular na orbital]], na humigit-kumulang mga kalutasan para sa ekwasyong Schrödinger. Sa [[inhenyeriya]], ang mga pisikal na modelo ay madalas na ginagawa ng mga paraang matematikal tulad ng [[paraan ng pinitong elemento]]. Gumagamit ang mga magkaibang modelong matematikal ng mga magkaibang [[heometriya]] na hindi naman kailangan tumpak na paglalarawan ng heometriya ng [[uniberso]]. Lalo na ginagamit ang [[heometriyang Euclidean]] sa klasikong pisika, habang ang [[teoriya ng natatanging relatibidad]] at [[teorya ng pangkalahatang relatibidad]] ay mga halimbawa ng mga teorya na gumagamit ng mga heometriyang di-Euclideano (tingnan din ang [[heometriyang Riemanniano]]). == Ilang mga aplikasyon == Madalas na ginagamit ng mga [[inhenyero]] ang isang modelong matematikal para sa [[pagsusuri]] ng isang sistemang. Sa pagsusuri, naitatayo ng mga inhenyero ang isang modelo ng sistema bilang isang [[ipotesis]] ng paggana ng sistema, o isang palagay ng kung paano tumatalab ang ilang pangyayaring hindi inaasahan ng sistema. Gayon din, inaatim ng kontrol ng isang sistema ang [[simulasyon]] ng iba't ibang paraan ng kontrol. Kalimitan inilalarawn ng isang modelong matematikal ang isang sistema sa pamamagitan ng isang [[pangkat (matematika)|pangkat]] ng mga [[baryable]] at isang pangkat ng mga [[ekwasyon]] na itinatakda ang mga kaugnayan sa pagitan ng mga baryable. May iba't ibang uri ng mga baryable: mga [[tunay na bilang]], [[buumbilang]], halagang [[boolean]], [[string (agham pangkompyuter)|string]], at iba pa. Kinakatawan ng mga baryable ang mga ilang propyedad ng sistema, halimbawa, ang mga ''output'' na sinusukat ng sistema, madalas na sa porma ng mga [[signal]], [[kronometriya|datos ng tiyempo]], [[tagapagbilang (dihital)|tagapagbilang]], o pangyayari. Ang mismong modelo ay pangkat ng mga [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] na inilalarawan ang mga kaugnayan sa pagitan ng mga magkaibang baryable. [[Kategorya:Pagmomodelong pangmatematika| ]] [[Kategorya:Nilalapat na matematika]] [[Kategorya:Agham ng impormasyon]] [[Kategorya:Semantika]] [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] sb9mno5ce0sgsrd1tr4ehe9ihm2pqk0 0 327724 2219758 2209930 2026-08-08T13:29:42Z Lolbet101 163542 2219758 wikitext text/x-wiki Ang isang '''malaking modelong pangwika''' o '''large language model''' ( '''LLM''' ) ay isang modelo ng wika na kapansin-pansin para sa kakayahang makamit ang pangkalahatang layunin ng pagbuo ng wika at iba pang mga natural na gawain sa pagproseso ng wika tulad ng pag-uuri . Nakukuha ng mga LLM ang mga kakayahang ito sa pamamagitan ng pag-aaral ng mga relasyong istatistikal mula sa mga dokumento ng teksto sa panahon ng isang computationally intensive self-supervised at semi-supervised na proseso ng pagsasanay. <ref name=":7">{{Cite web |date=2019-02-14 |title=Better Language Models and Their Implications |url=https://openai.com/blog/better-language-models/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219132206/https://openai.com/blog/better-language-models/ |archive-date=2020-12-19 |access-date=2019-08-25 |website=OpenAI}}</ref> Maaaring gamitin ang mga LLM para sa pagbuo ng teksto, isang anyo ng generative AI, sa pamamagitan ng pagkuha ng ininput na teksto at paulit-ulit na paghula sa susunod na token o salita. <ref name="Bowman">{{Cite arXiv|eprint=2304.00612|last=Bowman|title=Eight Things to Know about Large Language Models}}</ref> Ang mga LLM ay mga artipisyal na neural network . Ang pinakamalaki at pinaka may kakayahang ay binuo gamit ang isang pang-decoder lang na nakabaseng transformer na arkitektura habang ang ilang kamakailang pagpapatupad ay batay sa iba pang mga arkitektura, tulad ng mga paulit-ulit na variant ng neural network at Mamba (isang state space model). <ref>{{Cite web |last=Merritt |first=Rick |date=2022-03-25 |title=What Is a Transformer Model? |url=https://blogs.nvidia.com/blog/2022/03/25/what-is-a-transformer-model/ |access-date=2023-07-25 |website=NVIDIA Blog |language=en-US}}</ref> <ref>{{Citation |last=Gu |first=Albert |title=Mamba: Linear-Time Sequence Modeling with Selective State Spaces |date=2023-12-01 |arxiv=2312.00752 |last2=Dao |first2=Tri}}</ref> Hanggang noong 2020, ang fine tuning ang tanging paraan para maiangkop ang isang modelo para magawa ang mga partikular na gawain. Ang mga mas malalaking modelo, gaya ng GPT-3, gayunpaman, ay maaaring ihenyerihan kaagad upang makamit ang mga katulad na resulta. <ref name="few-shot-learners">{{Cite journal |last=Brown |first=Tom B. |last2=Mann |first2=Benjamin |last3=Ryder |first3=Nick |last4=Subbiah |first4=Melanie |last5=Kaplan |first5=Jared |last6=Dhariwal |first6=Prafulla |last7=Neelakantan |first7=Arvind |last8=Shyam |first8=Pranav |last9=Sastry |first9=Girish |last10=Askell |first10=Amanda |last11=Agarwal |first11=Sandhini |date=Dec 2020 |editor-last=Larochelle |editor-first=H. |editor2-last=Ranzato |editor2-first=M. |editor3-last=Hadsell |editor3-first=R. |editor4-last=Balcan |editor4-first=M.F. |editor5-last=Lin |editor5-first=H. |title=Language Models are Few-Shot Learners |url=https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf |journal=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volume=33 |pages=1877–1901}}</ref> Ipinapalagay na nakakakuha sila ng kaalaman tungkol sa sintaks, semantiks at "ontolohiya" na likas sa corpora ng wika ng tao, ngunit pati na rin ang mga kamalian at bias na nasa corpora.<ref name="Manning-2022">{{Cite journal |last=Manning |first=Christopher D. |author-link= |year=2022 |title=Human Language Understanding & Reasoning |url=https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning |journal=Daedalus |volume=151 |issue=2 |pages=127–138 |doi=10.1162/daed_a_01905 |doi-access=free}}</ref> Ang ilang kilalang LLM ay ang GPT na serye ng mga modelo ng OpenAI (hal., GPT-3.5 at GPT-4, ginagamit sa [[ChatGPT]] at Microsoft Copilot ), PaLM at Gemini ng [[Google]] (ang huli ay kasalukuyang ginagamit sa [[Bard (chatbot)|chatbot ng parehong name]] ), xAI's Grok, mga pamilya ng mga open-sourced na modelong LLaMA ng Meta, mga Claude model ng [[Anthropic]], at mga open source na modelo ng Mistral AI. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] 1rl1w47w34gx611racxbua3tx4lclsf 2219762 2219758 2026-08-08T14:46:21Z Glennznl 73709 2219762 wikitext text/x-wiki Ang isang '''malaking modelong pangwika''' o '''large language model''' ( '''LLM''' ) ay isang modelo ng wika na kapansin-pansin para sa kakayahang makamit ang pangkalahatang layunin ng pagbuo ng wika at iba pang mga natural na gawain sa pagproseso ng wika tulad ng pag-uuri . Nakukuha ng mga LLM ang mga kakayahang ito sa pamamagitan ng pag-aaral ng mga relasyong istatistikal mula sa mga dokumento ng teksto sa panahon ng isang computationally intensive self-supervised at semi-supervised na proseso ng pagsasanay. <ref name=":7">{{Cite web |date=2019-02-14 |title=Better Language Models and Their Implications |url=https://openai.com/blog/better-language-models/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219132206/https://openai.com/blog/better-language-models/ |archive-date=2020-12-19 |access-date=2019-08-25 |website=OpenAI}}</ref> Maaaring gamitin ang mga LLM para sa pagbuo ng teksto, isang anyo ng generative AI, sa pamamagitan ng pagkuha ng ininput na teksto at paulit-ulit na paghula sa susunod na token o salita. <ref name="Bowman">{{Cite arXiv|eprint=2304.00612|last=Bowman|title=Eight Things to Know about Large Language Models}}</ref> Ang mga LLM ay mga artipisyal na neural network . Ang pinakamalaki at pinaka may kakayahang ay binuo gamit ang isang pang-decoder lang na nakabaseng transformer na arkitektura habang ang ilang kamakailang pagpapatupad ay batay sa iba pang mga arkitektura, tulad ng mga paulit-ulit na variant ng neural network at Mamba (isang state space model). <ref>{{Cite web |last=Merritt |first=Rick |date=2022-03-25 |title=What Is a Transformer Model? |url=https://blogs.nvidia.com/blog/2022/03/25/what-is-a-transformer-model/ |access-date=2023-07-25 |website=NVIDIA Blog |language=en-US}}</ref> <ref>{{Citation |last=Gu |first=Albert |title=Mamba: Linear-Time Sequence Modeling with Selective State Spaces |date=2023-12-01 |arxiv=2312.00752 |last2=Dao |first2=Tri}}</ref> Hanggang noong 2020, ang fine tuning ang tanging paraan para maiangkop ang isang modelo para magawa ang mga partikular na gawain. Ang mga mas malalaking modelo, gaya ng GPT-3, gayunpaman, ay maaaring ihenyerihan kaagad upang makamit ang mga katulad na resulta. <ref name="few-shot-learners">{{Cite journal |last=Brown |first=Tom B. |last2=Mann |first2=Benjamin |last3=Ryder |first3=Nick |last4=Subbiah |first4=Melanie |last5=Kaplan |first5=Jared |last6=Dhariwal |first6=Prafulla |last7=Neelakantan |first7=Arvind |last8=Shyam |first8=Pranav |last9=Sastry |first9=Girish |last10=Askell |first10=Amanda |last11=Agarwal |first11=Sandhini |date=Dec 2020 |editor-last=Larochelle |editor-first=H. |editor2-last=Ranzato |editor2-first=M. |editor3-last=Hadsell |editor3-first=R. |editor4-last=Balcan |editor4-first=M.F. |editor5-last=Lin |editor5-first=H. |title=Language Models are Few-Shot Learners |url=https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf |journal=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volume=33 |pages=1877–1901}}</ref> Ipinapalagay na nakakakuha sila ng kaalaman tungkol sa sintaks, semantiks at "ontolohiya" na likas sa corpora ng wika ng tao, ngunit pati na rin ang mga kamalian at bias na nasa corpora.<ref name="Manning-2022">{{Cite journal |last=Manning |first=Christopher D. |author-link= |year=2022 |title=Human Language Understanding & Reasoning |url=https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning |journal=Daedalus |volume=151 |issue=2 |pages=127–138 |doi=10.1162/daed_a_01905 |doi-access=free}}</ref> Ang ilang kilalang LLM ay ang GPT na serye ng mga modelo ng [[OpenAI]] (hal., GPT-3.5 at GPT-4, ginagamit sa [[ChatGPT]] at [[Microsoft Copilot]]), [[PaLM]] at [[Gemini (chatbot)|Gemini]] ng [[Google]] (ang huli ay kasalukuyang ginagamit sa [[Bard (chatbot)|chatbot ng parehong name]] ), [[Grok]] ng xAI, mga pamilya ng mga open-sourced na modelong [[LLaMA]] ng [[Meta Platforms|Meta]], mga [[Claude (modelo ng wika)|Claude]] model ng [[Anthropic]], at mga open source na modelo ng [[Mistral AI]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] f4aq5dwiysqrq3mcyzwfio55mvjnf3k 0 331488 2219784 2218930 2026-08-08T17:51:11Z Allyriana000 119761 2219784 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|returns={{Hlist|Eslobenya|Gana|Hayti|Irak|Kosobo|Panama|Timog Aprika|Suwesya}}|venue=Impact Challenger Hall, Pak Kret, Nonthaburi, [[Taylandiya]]|debuts={{Hlist|Cabo Verde|Latina|Mayotte|Palestina|Rwanda}}|before=[[Miss Universe 2024|2024]]|next=|caption=Fátima Bosch|date=21 Nobyembre 2025|withdrawals={{Hlist|Albanya|Alemanya|Bahreyn|Eritreya|Hamayka|Hibraltar|Hilagang Masedonya|Iran|Kamerun|Kenya|Lupangyelo|Maldibas|Mongolya|Montenegro|Pidyi|Samoa|Somalya|Suriname|Tsipre|Usbekistan}}|broadcaster={{ubl|Telebisyon:|{{Hlist|[[Telemundo]]<ref>{{Cite web|date=6 Oktubre 2025|title=Telemundo To Debut Network's FIFA World Cup 26™ Song at the 2025 Billboard Latin Music Awards on Oct. 23 At 8pm/7c|url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2025/10/06/telemundo-to-debut-networks-fifa-world-cup-26-song-at-the-2025-billboard-latin-music-awards-on-oct-23-at-8pm-7c/|url-status=live|access-date=8 Oktubre 2025|website=NBCUniversal|language=en|archive-date=8 Oktubre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008053941/https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/category/telemundo-en/}}</ref>}}|Streaming:{{Hlist|Peacock|AIS Play}}}}|entrants=118|placements=30|presenters={{hlist|Steve Byrne|[[Dayanara Torres]]|[[R'Bonney Gabriel]]}}|entertainment=Jeff Satur|image=Fátima Bosch coronation on GrandTV, headshot.jpg|winner='''[[Fátima Bosch]]'''|represented={{flagicon|Mexico}} Mehiko|photogenic=Mahyla Roth<br>{{flagicon|Costa Rica}} Kosta Rika|congeniality=Ceren Arslan<br>{{flagicon|Turkey}} Turkiya}} Ang '''Miss Universe 2025''' ay ang ika-74 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Impact Challenger, Pak Kret, Nonthaburi, [[Taylandiya]] noong 21 Nobyembre 2025.<ref>{{Cite web|date=6 Oktubre 2025|title=Telemundo To Debut Network's FIFA World Cup 26™ Song at the 2025 Billboard Latin Music Awards on Oct. 23 At 8pm/7c|url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2025/10/06/telemundo-to-debut-networks-fifa-world-cup-26-song-at-the-2025-billboard-latin-music-awards-on-oct-23-at-8pm-7c/|url-status=live|access-date=28 Nobyembre 2025|website=NBCUniversal|language=en|archive-date=8 Oktubre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008053941/https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/category/telemundo-en/}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=10 Nobyembre 2025|title=Ahtisa Manalo embraces island life in Phuket, Thailand with Miss Universe sisters|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/10/ahtisa-manalo-embraces-island-life-in-phuket-thailand-with-miss-universe-sisters-1548|access-date=28 Nobyembre 2025|work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Victoria Kjær Theilvig]] ng Dinamarka si [[Fátima Bosch]] ng Mehiko bilang Miss Universe 2025.<ref>{{Cite web |last=Aggarwal |first=Mithil |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Mexico, who sparked a walkout after host's bullying, is crowned Miss Universe |url=https://www.nbcnews.com/world/mexico/miss-mexico-stood-hosts-bullying-crowned-miss-universe-rcna245093 |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref name="SUMMARY2025">{{cite news |date=21 Nobyembre 2025|title=Mexico's Fatima Bosch, who walked out on organisers, crowned Miss Universe|url=https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo.amp|work=[[BBC]]|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> Ito ang ikaapat na tagumpay ng Mehiko sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang ''first runner-up'' si [[Praveenar Singh]] ng Mehiko, at nagtapos bilang ''second runner-up'' si [[Stephany Abasali]] ng Beneswela. 118 kandidata mula sa 117 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Lex |date=21 Nobyembre 2025 |title=Scandal-plagued Miss Universe competition to crown winner |url=https://www.cnn.com/2025/11/20/style/miss-universe-2025-finale-winner-intl-hnk |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Pinangunahan ni Steve Byrne ang kompetisyon, samantalang sina [[Miss Universe 1993]] [[Dayanara Torres]] at [[Miss Universe 2022]] [[R'Bonney Gabriel]] ang nagsilbing mga ''commentary host''.<ref name="TOP30A">{{cite web |date=8 Nobyembre 2025 |title=Dayanara Torres participará en Miss Universe 2025 |trans-title=Dayanara Torres will participate in Miss Universe 2025 |url=https://www.elvocero.com/escenario/dayanara-torres-participar-en-miss-universe-2025/article_bb951cbc-bcb6-403f-bad7-db3fbc43be87.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108214145/https://www.elvocero.com/escenario/dayanara-torres-participar-en-miss-universe-2025/article_bb951cbc-bcb6-403f-bad7-db3fbc43be87.html |archive-date=8 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=El Vocero |language=es}}</ref><ref>{{cite web |date=27 Oktubre 2025 |title=ABS-CBN, AIS Play to air Miss Universe; four Asia platforms take live rights for Nov pageant |url=https://www.contentasia.tv/news/abs-cbn-ais-play-air-miss-universe-four-asia-platforms-take-live-rights-nov-pageant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108124211/https://www.contentasia.tv/news/abs-cbn-ais-play-air-miss-universe-four-asia-platforms-take-live-rights-nov-pageant |archive-date=8 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=ContentAsia |language=en}}</ref> Nagtanghal si Jeff Satur sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2025 |title=Miss Universe picks Omar Harfouch as Judge in Elite Panel led by Raul Rocha |url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/miss-universe-picks-omar-harfouch-as-judge-in-elite-panel-led-by-raul-rocha |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> == Kaligiran == [[File:เมืองทองธานี_(4).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B5_(4).jpg|thumb|Impact Challenger Hall, ang lokasyon ng Miss Universe 2025]] === Lokasyon at petsa === Noong 16 Nobyembre 2024, pagkatapos ng Miss Universe 2024 pageant, inanunsyo ng may-ari ng Legacy Holding Group USA Inc. na si Raúl Rocha Cantú na maaaring maganap ang ika-74 na edisyon ng Miss Universe sa isa sa mga na-''shortlist'' na bansang ito: Arhentina, Espanya, Indiya, Kosta Rika, Maruekos, Republikang Dominikano, Taylandiya, at Timog Aprika.<ref>{{cite web |last1=Alvarez |first1=Anaité |date=18 Nobyembre 2024 |title=Global expectation: Where will Miss Universe 2025 be? |url=https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241118215824/https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/ |archive-date=18 Nobyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=TV Azteca Guate |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Purnell |first1=Kristoff |date=17 Nobyembre 2024 |title=Chelsea Manalo wins 1st Miss Universe Asia; 2025 hosts teased |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241119063556/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased |archive-date=19 Nobyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[The Philippine Star]]}}</ref> Kalaunan ay nabago ang listahan noong 7 Pebrero 2025 noong inanunsyo ng Miss Universe Organization sa kanilang ''Facebook page'' ang bagong listahan ng mga bansang maaring pangyarihan ng kompetisyon: Espanya, Kosta Rika, Niherya, Pilipinas, Republikang Dominikano, Taylandiya, ay Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=8 Pebrero 2025 |title=Philippines considered as potential host for next Miss Universe pageant |url=https://tribune.net.ph/2025/02/07/philippines-considered-as-potential-host-for-next-miss-universe-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907021654/https://tribune.net.ph/2025/02/07/philippines-considered-as-potential-host-for-next-miss-universe-pageant |archive-date=7 Setyembre 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=8 Pebrero 2025 |title=Thailand to host Miss Universe 2025 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/02/08/2420143/thailand-host-miss-universe-2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 8 Pebrero 2025, inanunsyo ng Miss Universe Organization sa kanilang mga pahina sa [[hatirang pangmadla]] na magaganap ang ika-74 edisyon ng Miss Universe sa Bangkok, Taylandiya sa 21 Nobyembre 2025, na may mga karagdagang kaganapan na naka-iskedyul para sa Phuket at Pattaya na may mga karagdagang kaganapan na naka-iskedyul sa [[Phuket]] at Pattaya.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Pebrero 2025 |title=Miss Universe 2025 will be held in Thailand |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/ |access-date=8 Pebrero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lugay |first=Elton |date=9 Pebrero 2025 |title=Miss Universe returns to NYC, announces Thailand as 2025 pageant host |url=https://usa.inquirer.net/165987/miss-universe-returns-to-nyc-announces-thailand-as-2025-pageant-host |access-date=12 Pebrero 2025 |website=Inquirer USA |language=en}}</ref> Ito ang ikaapat na beses na magaganap ang kompetisyon sa Taylandiya. Kalaunan ay inanunsyo na magaganap ang kompestisyon sa Impact Challenger sa Pak Kret, kung saan idinaos ang [[Miss Universe 2005]] at [[Miss Universe 2018]].<ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=11 Pebrero 2025 |title=Miss Universe 2025 to be crowned in Bangkok on 21 November |url=https://tribune.net.ph/2025/02/11/miss-universe-2025-to-be-crowned-in-bangkok-on-21-november |access-date=12 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=8 Pebrero 2025 |title=74th Miss Universe pageant finds host country in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand |access-date=27 Agosto 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Noong 23 Abril, iniluklok bilang direktibong ehekutibo ng kompetisyon ang negosyanteng Taylandes na si Nawat Itsaragrisil.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=23 Abril 2025 |title=MGI founder Nawat Itsaragrisil is new Miss Universe executive director |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Paulina |date=12 Nobyembre 2025 |title=Who Is Nawat Itsaragrisil? Facts About the Executive Director of "Miss Universe" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/nawat-itsaragrisil-facts-miss-universe-a6887-20251112-dyn |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref> Noong 25 Oktubre, kinumpirma ni Itsaragrisil na magpapatuloy pa rin ang kompetisyon ayon sa nakatakda sa kabila ng isang taong pagluluksa na idineklara kasunod ng pagkamatay ni Sirikit, ang dating reyna ng Taylandiya, noong nakaraang araw.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=25 Oktubre 2025 |title=Miss Universe 2025 to proceed amid death of Thailand’s Queen Sirikit |url=https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 Oktubre 2025 |title='Tuloy na tuloy:' 74th Miss Universe Pageant will proceed in Thailand |url=https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Inayon ng mga tagapag-ayos ng kompetisyon ang mga kaugnay na gawain nito alinsunod sa mga rekomendasyon ng pamahalaan ng Taylandiya upang umangkop sa panahon ng pagluluksa.<ref>{{Cite web |last=C. |first=Toff |date=26 Oktubre 2025 |title=Miss Universe 2025 to push through with adjustments following Thailand's Queen Mother Sirikit's passing |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/26/miss-universe-2025-to-push-through-following-thailand-s-queen-mother-sirikit-s-passing-1805 |access-date=18 Nobyembre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=EN}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Dalawampu't-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging ''isang runner''-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|First runner-up sa Miss Lebanon 2024 si Sarah Bou Jaoude ng Libano.<ref>{{cite news|title=Lebanon crowns Nada Koussa as Miss Lebanon 2024|url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/786335/lbci-lebanon-articles/en|access-date=4 Agosto 2026|newspaper=LBCI|language=en|archive-date=28 Hulyo 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728110858/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/786335/lbci-lebanon-articles/en|url-status=live}}</ref><br>Second runner-up sa Miss Universe Panama 2024 si Mirna Caballini ng Panama.<ref>{{Cite news|last=Arias|first=Fanny|date=22 Abril 2025|title=Mirna Caballini Bouche representará a Panamá en Miss Universo 2025|trans-title=Mirna Caballini Bouche will represent Panama at Miss Universe 2025.|url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424021837/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294|archive-date=24 Abril 2025|access-date=4 Agosto 2026|website=Panamá América|language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Arias |first=Fanny |date=22 April 2025 |title=Mirna Caballini Bouche representará a Panamá en Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Mirna Caballini Bouche will represent Panama at Miss Universe 2025. |website=Panamá América |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294 |url-status=live |access-date=3 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424021837/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294 |archive-date=24 April 2025}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Bawat sa mga kandidata mula sa Baybaying Gaing, Bangglades, Biyetnam, Bulgarya, Cabo Verde, Dinamarka, Gana, Guadalupe, Hayti, Irak, Mawrisyo, Mayotte, Palestina, Paragway, Rwanda, Serbya, Timog Aprika, at Suwesya, ay pinili sa pamamagitan ng isang casting process na isinagawa ng kani-kanilang mga pambansang organisasyon.<ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=23 Setyembre 2025 |title=7 Potret Tangia Zaman Methila Miss Universe Bangladesh 2025, Outstanding! |trans-title=7 Portraits of Tangia Zaman Methila, Miss Universe Bangladesh 2025, Outstanding! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-tangia-zaman-methila-miss-universe-bangladesh-2025-c1c2-01-cw2f3-qq4335 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301173901/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-tangia-zaman-methila-miss-universe-bangladesh-2025-c1c2-01-cw2f3-qq4335 |url-status=live |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Hunyo 2025 |title=Gaby Guha Officially Nominated as Miss Universe Bulgaria 2025 |url=https://www.wric.com/business/press-releases/ein-presswire/822815104/gaby-guha-officially-nominated-as-miss-universe-bulgaria-2025/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206044918/https://www.wric.com/business/press-releases/ein-presswire/822815104/gaby-guha-officially-nominated-as-miss-universe-bulgaria-2025/ |archive-date=6 Disyembre 2025 |access-date=4 Agosto 2026 |website=WRIC-TV|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde marca presença histórica no Miss Universo com Prissy Gomes |trans-title=Cape Verde makes a historic appearance at Miss Universe with Prissy Gomes |url=https://inforpress.cv/en/cabo-verde-marca-presenca-historica-no-miss-universo-com-prissy-gomes |access-date=4 Agosto 2026 |website=Inforpres |language=pt-CV}}</ref><ref>{{Cite news |last=Adanle |first=Angèle M. |date=15 July 2025 |title=Miss Universe: Miss Côte d'Ivoire 2025 Fatima Koné sidelined? Former miss contestants are being solicited |url=https://beninwebtv.com/en/miss-universe-miss-cote-divoire-2025-fatima-kone-sidelined-former-miss-contestants-are-being-solicited/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224185848/https://beninwebtv.com/en/miss-universe-miss-cote-divoire-2025-fatima-kone-sidelined-former-miss-contestants-are-being-solicited/ |archive-date=24 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=beninwebtv.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=18 November 2025 |title=7 Potret Monique Sonne Miss Universe Denmark 2025, Charming Banget! |trans-title=7 Portraits of Monique Sonne, Miss Universe Denmark 2025, So Charming! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-monique-sonne-miss-universe-denmark-2025-charming-c1c2-01-cw2f3-73prnx |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213015646/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-monique-sonne-miss-universe-denmark-2025-charming-c1c2-01-cw2f3-73prnx |url-status=live |archive-date=13 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ofori |first=Oral |date=13 October 2025 |title=Osam-Peters crowned Miss Universe Ghana 2025, to rep globally |url=https://www.theafricandream.net/osam-peters-miss-universe-ghana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117130209/https://www.theafricandream.net/osam-peters-miss-universe-ghana/ |archive-date=17 January 2026 |access-date=1 March 2026 |website=TheAfricanDream |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Martial |first1=Christelle |last2=Pelmard |first2=Barbara |date=13 July 2025 |title=Ophély Mezino représentera la Guadeloupe au concours Miss Univers 2025 |trans-title=Ophély Mezino will represent Guadeloupe at the Miss Universe 2025 competition |url=https://la1ere.franceinfo.fr/guadeloupe/ophely-mezino-representera-la-guadeloupe-au-concours-miss-univers-1604259.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121075351/https://la1ere.franceinfo.fr/guadeloupe/ophely-mezino-representera-la-guadeloupe-au-concours-miss-univers-1604259.html |archive-date=21 November 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[:fr:Outre-mer La Première (réseau)|Outre-mer la 1ère]] |language=fr}}</ref><ref>{{Cite news |date=31 October 2025 |title=Melissa Sapini to represent Haiti at Miss Universe 2025 after Florida crowning |url=https://haitiantimes.com/2025/10/31/melissa-sapini-miss-universe-haiti-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102031159/https://haitiantimes.com/2025/10/31/melissa-sapini-miss-universe-haiti-2025/ |archive-date=2 November 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[The Haitian Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=20 August 2025 |title=7 Potret Hanin Al Qoreishy Miss Universe Irak 2025, Memukau! |trans-title=7 Portraits of Hanin Al Qoreishy, Miss Universe Iraq 2025, Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-hanin-al-qoreishy-miss-universe-irak-2025-c1c2-01-cw2f3-3948qk |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301180555/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-hanin-al-qoreishy-miss-universe-irak-2025-c1c2-01-cw2f3-3948qk |url-status=live |archive-date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 September 2025 |title=À Royal Green, Réduit : Aurélie Alcindor nommée Miss Universe Mauritius 2025 |trans-title=In Royal Green, Réduit: Aurélie Alcindor named Miss Universe Mauritius 2025 |url=https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251106123813/https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-date=6 November 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[Le Mauricien]] |language=fr}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mathias Ali |first=Shanyce |date=20 October 2025 |title=Une ambassadrice mahoraise à Miss Universe : le défi de Nourya Aboutoihi |trans-title=A Mayotte ambassador at Miss Universe: Nourya Aboutoihi's challenge |url=https://lejournaldemayotte.yt/2025/10/20/une-ambassadrice-mahoraise-a-miss-universe-le-defi-de-nouria-aboutoihi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206165445/https://lejournaldemayotte.yt/2025/10/20/une-ambassadrice-mahoraise-a-miss-universe-le-defi-de-nouria-aboutoihi/ |archive-date=6 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=Le Journal De Mayotte |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Minyvonne |date=19 Agosto 2025 |title=Nadeen Ayoub will be first model to represent Palestine at Miss Universe pageant |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/nadeen-ayoub-will-first-model-represent-palestine-miss-universe-pagean-rcna225917 |access-date=7 Setyembre 2025 |website=[[NBC News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=9 September 2025 |title=7 Potret Yanina Gomez Miss Universe Paraguay 2025, Captivating! |trans-title=7 Captivating Portraits of Yanina Gomez, Miss Universe Paraguay 2025! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-yanina-gomez-miss-universe-paraguay-2025-captivating-c1c2-01-cw2f3-d790y2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912104539/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-yanina-gomez-miss-universe-paraguay-2025-captivating-c1c2-01-cw2f3-d790y2 |url-status=live |archive-date=12 September 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=11 November 2025 |title=7 Potret Solange Keita Miss Universe Rwanda 2025, Inspiratif! |trans-title=7 Inspiring Portraits of Solange Keita, Miss Universe Rwanda 2025! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-solange-keita-miss-universe-rwanda-2025-inspiratif-c1c2-01-cw2f3-947gnn |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211091304/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-solange-keita-miss-universe-rwanda-2025-inspiratif-c1c2-01-cw2f3-947gnn |url-status=live |archive-date=11 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |editor=Wahyu Kurniawan |date=8 November 2025 |title=7 Potret Elena Egorova Miss Universe Serbia 2025, Charming Banget! |trans-title=7 Portraits of Elena Egorova, Miss Universe Serbia 2025, So Charming! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elena-egorova-miss-universe-serbia-2025-charming-banget-c1c2-01-cw2f3-xh32dz |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213004327/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elena-egorova-miss-universe-serbia-2025-charming-banget-c1c2-01-cw2f3-xh32dz |url-status=live |archive-date=13 December 2025 |access-date=1 March 2026 |website=[[IDN Times]] |language=id}}</ref><ref>{{Cite news |author=Ngenyane| first=Andiswa |date=23 October 2025 |title=Melissa to represent Mzansi for Miss Universe! |url=https://www.snl24.com/dailysun/celebs/melissa-nayimuli-crowned-miss-universe-south-africa-2025-after-two-previous-attempts-20251023#google_vignette |access-date=23 October 2025 |website=[[Daily Sun (South Africa)|Daily Sun]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |author=Vittrup |first=Alexander |date=14 October 2025 |title=Josh Yugen to appoint Miss Universe Sweden 2025 |url=https://scandasia.com/filipino-director-josh-yugen-takes-over-miss-universe-sweden-franchise/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251014071626/https://scandasia.com/filipino-director-josh-yugen-takes-over-miss-universe-sweden-franchise/ |archive-date=14 October 2025 |access-date=14 October 2025 |website=Scandasia |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 October 2025 |title=Giang to make Việt Nam's beauty shine at Miss Universe 2025 |url=https://vietnamnews.vn/life-style/1727283/giang-to-make-vie-t-nam-s-beauty-shine-at-miss-universe-2025.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251014192126/https://vietnamnews.vn/life-style/1727283/giang-to-make-vie-t-nam-s-beauty-shine-at-miss-universe-2025.html |archive-date=14 October 2025 |access-date=14 October 2025 |website=[[Việt Nam News]] |language=en}}</ref>}}<ref>{{Cite web |last=Guy |first=Jack |date=18 Agosto 2025 |title=Miss Palestine to compete in Miss Universe pageant for first time |url=https://www.cnn.com/2025/08/18/style/miss-universe-palestine-scli-intl |access-date=7 Setyembre 2025 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> at apat na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi. Mula Hunyo hanggang Hulyo 2025, ipinalabas ng Telemundo ang palatuntunan na ''Miss Universe Latina, el reality'' sa Estados Unidos, na pumili ng isang kandidatang na kumakatawan sa mga Hispano at Latino-Amerikana sa bansa, na itinalaga bilang ''Miss Universe Latina''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Nobyembre 2024 |title=Telemundo Unveils Miss Universe® Latina, El Reality, A Competition Designed to Crown the First-Ever Miss Universe® Latina Delegate to Participate in the 74th Miss Universe® Pageant |url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2024/11/18/telemundo-unveils-miss-universe-latina-el-reality-a-competition-designed-to-crown-the-first-ever-miss-universe-latina-delegate-to-participate-in-the-74th-miss-universe-pageant/ |access-date=23 Abril 2025 |website=NBCUniversal News Group |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Civita |first=Alicia |date=18 Nobyembre 2024 |title=Telemundo Announces New Reality Show 'Miss Universe Latina' |url=https://www.latintimes.com/telemundo-announces-new-reality-show-miss-universe-latina-566264 |access-date=23 Abril 2025 |website=Latin Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Cortes |first1=Gabriela |last2=Collantes |first2=Alonso |date=12 Mayo 2025 |title=Jacky Bracamontes nos habla de 'Miss Universe Latina, El Reality' |trans-title=Jacky Bracamontes reveals exclusive details about ‘Miss Universe Latina, El Reality’ |url=https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250512831530/jacky-bracamontes-miss-universe-latina-reality-telemundo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519133141/https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250512831530/jacky-bracamontes-miss-universe-latina-reality-telemundo/ |archive-date=19 Mayo 2025 |access-date=8 Hunyo 2025 |website=¡Hola! |language=es-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=22 Hulyo 2025 |title=Pageant veteran Yamilex Hernandez is first-ever ‘Miss Universe Latina’ |url=https://entertainment.inquirer.net/620183/pageant-veteran-yamilex-hernandez-is-first-ever-miss-universe-latina |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Dorcas Dienda si Miss Universe DR Congo 2025 Déborah Djema matapos siyang mapatalsik sa kaniyang titulo buhat ng pagtanggi sa pagpirma ng isang mandatoryong kontrata na kinakailangan ng pambansang organisasyon.<ref>{{Cite news |author=Valdez |first=Cynthia |date=4 Setyembre 2025 |title=Destituyen a Déborah Djema, Miss Universe Congo 2025, ¿qué pasó y quién la sustituirá? |language=es |trans-title=Miss Universe Congo 2025 Déborah Djema dethroned. What happened and who will replace her? |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250905854035/miss-universe-congo-2025-deborah-djema-destitucion/ |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905061925/https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250905854035/miss-universe-congo-2025-deborah-djema-destitucion/ |archive-date=5 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bakambana |first=Germaine |date=28 Agosto 2025 |title=Déborah DJEMA, élue Miss Univers RDC 2025, représentera le Grand Congo en décembre prochain en Thaïlande |language=fr |trans-title=Déborah DJEMA, elected Miss Universe DRC 2025, will represent the Greater Congo next December in Thailand |website=PourElle.info |url=https://pourelle.info/deborah-djema-elue-miss-univers-rdc-2025-representera-le-grand-congo-en-decembre-prochain-en-thailande/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828164909/https://pourelle.info/deborah-djema-elue-miss-univers-rdc-2025-representera-le-grand-congo-en-decembre-prochain-en-thailande/ |archive-date=28 Agosto 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bakambana |first=Germaine |date=4 Setyembre 2025 |title=Destitution de Déborah DJEMA : La nouvelle Miss Univers RDC perd sa couronne après avoir refusé de signer un contrat |language=fr |trans-title=Déborah DJEMA dismissed: The new Miss Universe DRC loses her crown after refusing to sign a contract |website=PourElle.info |url=https://pourelle.info/destitution-de-deborah-djema-la-nouvelle-miss-univers-rdc-perd-sa-couronne-apres-avoir-refuse-de-signer-un-contrat/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904222245/https://pourelle.info/destitution-de-deborah-djema-la-nouvelle-miss-univers-rdc-perd-sa-couronne-apres-avoir-refuse-de-signer-un-contrat/ |archive-date=4 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ng ''first runner-up'' ng Miss Universe Trinidad & Tobago 2025 na si Latifa Morris ang orihinal na nagwagi na si Sihlé Letren,<ref>{{Cite web |last=Doughty |first=Melissa |date=25 Hulyo 2025 |title=Dr Sihlé Letren is Miss Universe TT 2025 |url=https://newsday.co.tt/2025/07/25/dr-sihle-letren-is-miss-universe-tt-2025/ |access-date=2 Agosto 2025 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref> matapos nitong bumitiw dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2025 |title=Miss Universe T&T steps down, cites “ongoing challenges |url=https://trinidadexpress.com/newsextra/miss-universe-t-t-steps-down-cites-ongoing-challenges/article_48c1bd34-6676-4491-b033-bdd8f3049206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250911134000/https://trinidadexpress.com/newsextra/miss-universe-t-t-steps-down-cites-ongoing-challenges/article_48c1bd34-6676-4491-b033-bdd8f3049206.html |archive-date=11 Setyembre 2025 |access-date=12 Setyembre 2025 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Doughty |first=Melissa |date=11 Setyembre 2025 |title=Dr Sihlé Letren resigns as Miss Universe TT |url=https://newsday.co.tt/2025/09/11/dr-sihle-letren-resigns-as-miss-universe-tt/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912040736/https://newsday.co.tt/2025/09/11/dr-sihle-letren-resigns-as-miss-universe-tt/ |archive-date=12 Setyembre 2025 |access-date=12 Setyembre 2025 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=6 Oktubre 2025 |title=7 Potret Latifah Morris Miss Universe Trinidad dan Tobago 2025, Stunning Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Latifah Morris, Miss Universe Trinidad and Tobago 2025, Absolutely Stunning! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-latifah-morris-miss-universe-trinidad-dan-tobago-2025-c1c2-01-cw2f3-qvbr38 |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012154854/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-latifah-morris-miss-universe-trinidad-dan-tobago-2025-c1c2-01-cw2f3-qvbr38 |archive-date=12 Oktubre 2025}}</ref> Pinalitan ni Zhao Na si Xuhe Hou bilang kinatawan ng Tsina dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2024 |title=侯旭合摘得桂冠！！第 72 届环球小姐中国区大赛皇冠之夜：华丽落幕，星光绽放 |trans-title=Hou Xuhe won the crown! ! The 72nd Miss Universe China crown night: a gorgeous ending with star-studded glory |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202407/30/WS66a88451a310054d254ea9b5.html |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=China Daily |language=zh |archive-date=27 Nobiyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127093947/https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202407/30/WS66a88451a310054d254ea9b5.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Le |first=Linh |date=16 Abril 2025 |title=4 Miss Universe national winners stripped of titles |language=en |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/4-miss-universe-national-winners-stripped-of-titles-4874881.html |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427040311/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/4-miss-universe-national-winners-stripped-of-titles-4874881.html |archive-date=27 Abril 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |language=en |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251017093012/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=17 Oktubre 2025}}</ref> Pinalitan ng second runner-up ng Miss Polonia 2025 na si Emily Reng ang orihinal na kandidata ng Polonya na si Miss Polski 2025 Oliwia Mikulska matapos malipat ang prangkisa ng Miss Universe sa Polonya sa Miss Polonia.<ref>{{Cite news |last=Wolniewicz |first=Natalia |date=29 Hunyo 2025 |title=To ona została Miss Polski 2025. Oliwia Mikulska ma na swoim koncie spore osiągnięcia |language=pl |trans-title=She is Miss Poland 2025. Oliwia Mikulska has a lot of achievements under her belt. Oliwia Mikulska is Miss Poland 2025. |website=Onet.pl |url=https://www.onet.pl/styl-zycia/plejada/to-ona-zostala-miss-polski-2025-oliwia-mikulska-ma-na-swoim-koncie-spore-osiagniecia/jych0l5,0898b825 |url-status=live |access-date=30 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629223057/https://www.onet.pl/favicon.ico |archive-date=29 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Szulim |first=Igor |date=22 Oktubre 2025 |title=Takiej reprezentantki jeszcze nie mieliśmy. 19-latka z Chicago powalczy o tytuł Miss Universe |language=pl |trans-title=We've never had a representative like this before. A 19-year-old from Chicago will compete for the Miss Universe title |website=Plejada |url=https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2025-kim-jest-emily-reng-reprezentantka-polski/z4qtn1t |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022194152/https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2025-kim-jest-emily-reng-reprezentantka-polski/z4qtn1t |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Cabo Verde, Mayotte, Palestina, at Rwanda.<ref>{{cite news |author=Oliveira |first=Aline |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde estreia-se no concurso Miss Universo com modelo Prissy Gomes |language=pt |trans-title=Cape Verde debuts in the Miss Universe contest with model Prissy Gomes |website=Balai |url=https://www.balai.cv/balai-style/cabo-verde-estreia-se-no-concurso-miss-universo-com-modelo-prissy-gomes/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022183126/https://www.balai.cv/balai-style/cabo-verde-estreia-se-no-concurso-miss-universo-com-modelo-prissy-gomes/ |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Paul |first=Iraa |date=14 Agosto 2025 |title=Who is Nadeen Ayoub, first Miss Palestine in Miss Universe after decades of absence? Fans warn: ‘Israel will target her’ |language=en |website=The Times of India |url=https://www.indiatimes.com/trending/who-is-nadeen-ayoub-first-miss-palestine-in-miss-universe-after-decades-of-absence-fans-warn-israel-will-target-her-666736.html |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814053128/https://www.indiatimes.com/trending/who-is-nadeen-ayoub-first-miss-palestine-in-miss-universe-after-decades-of-absence-fans-warn-israel-will-target-her-666736.html |archive-date=14 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Requintina |first=Robert |date=17 Oktubre 2025 |title=House of Yugen pioneers in reshaping the future of Miss Universe |language=en |website=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/10/17/house-of-yugen-pioneers-in-reshaping-the-future-of-miss-universe |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Eslobenya at Irak na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]];<ref>{{Cite news |last=Boscarol |first=Taja |date=6 Mayo 2025 |title=Miss Universe returns to Slovenia |language=en-US |website=Boscarol |url=https://boscarol.si/en/miss-universe-returns-to-slovenia/ |url-status=live |access-date=8 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518080138/https://boscarol.si/en/miss-universe-returns-to-slovenia/ |archive-date=18 Mayo 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Marso 2025 |title=Miss Universe Iraq Returns to the 74th Miss Universe Competition |url=https://www.missuniverse.com/press-releases/mr-al-mousawy-was-inspired-to-bring-iraq-back-to-miss-universe/ |url-status=live |access-date=2 Abril 2025 |website=Miss Universe |language=en}}</ref> Suwesya na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]];<ref name="SWEDENRETURN">{{Cite news |author=Tuazon |first=Nikko |date=12 Oktubre 2025 |title=Josh Yugen to appoint Miss Universe Sweden 2025 |language=en |website=PEP.ph |url=https://www.pep.ph/news/local/189097/josh-yugen-miss-universe-sweden-2025-a721-20251012 |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012152057/https://www.pep.ph/news/local/189097/josh-yugen-miss-universe-sweden-2025-a721-20251012 |archive-date=12 Oktubre 2025}}</ref> Gana at Hayti na huling sumali noong [[Miss Universe 2022|2022]];<ref name=":2">{{Cite news |author=Ramírez |first=José Carlos Molina |date=18 Agosto 2025 |title=Estas son las latinas rumbo a Miss Universo 2025: ¿Quiénes faltan? |language=es |trans-title=These are the Latinas headed to Miss Universe 2025: Who's missing? |website=La Prensa Gráfica |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Estas-son-las-latinas-rumbo-a-Miss-Universo-2025-Quienes-faltan-20250818-0032.html |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903131326/https://www.laprensagrafica.com/farandula/Estas-son-las-latinas-rumbo-a-Miss-Universo-2025-Quienes-faltan-20250818-0032.html |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> at Kosobo, Panama, at Timog Aprika na huling sumali noong [[Miss Universe 2023|2023]].<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=12 Setyembre 2025 |title=7 Potret Dorea Shala Miss Universe Kosovo 2025, Sweet Abis! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-dorea-shala-miss-universe-kosovo-2025-sweet-abis-c1c2-01-cw2f3-n97n07 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2025 |title=Señorita Panamá inicia proceso de selección para Miss Universe 2025 y 2026 |trans-title=Miss Panama begins the selection process for Miss Universe 2025 and 2026 |url=https://www.critica.com.pa/show/senorita-panama-inicia-proceso-de-seleccion-para-miss-universe-2025-y-2026-490027 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407155021/https://www.critica.com.pa/show/senorita-panama-inicia-proceso-de-seleccion-para-miss-universe-2025-y-2026-490027 |archive-date=7 Abril 2025 |access-date=7 Abril 2025 |website=Crítica |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2025 |title=Global Glamour Meets Controversy at Miss Universe 74 |language=en |website=Greater Belize Media |url=https://www.greaterbelize.com/global-glamour-meets-controversy-at-miss-universe-74/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107190243/https://www.greaterbelize.com/global-glamour-meets-controversy-at-miss-universe-74/ |archive-date=7 Nobyembre 2025}}</ref> Bumitiw si Sahar Biniaz ng Iran buhat ng pag-aalala para sa kaligtasan ng kaniyang pambansang direktor kasunod ng mga ulat ng pagkakakulong ng direktor sa Iran.<ref>{{cite news |last=Fatemehzadeh |first=Muhammad |date=1 Hunyo 2025 |title=«سحر بی‌نیاز» دختر شایسته پارسی ۲۰۲۵ شد _ نماینده ایران در رقابت جهانی تایلند |language=Farsi |trans-title="Sahar Biniaz" became Miss Persia 2025 - Iran's representative in the world competition in Thailand |website=Anajournal |url=https://anajournal.ir/news/akhbar-film-serial/dokhtar-shayesteh-parsi-2025-sahar-biniaz/ |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602091925/https://anajournal.ir/news/akhbar-film-serial/dokhtar-shayesteh-parsi-2025-sahar-biniaz/ |archive-date=2 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nam |first=Duy |date=10 Oktubre 2025 |title=Người đẹp hai lần bỏ thi Hoa hậu Hoàn vũ |language=vi |trans-title=Beauty twice dropped out of Miss Universe contest |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/nguoi-dep-hai-lan-bo-thi-hoa-hau-hoan-vu-post1785827.tpo |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010055000/https://tienphong.vn/nguoi-dep-hai-lan-bo-thi-hoa-hau-hoan-vu-post1785827.tpo |archive-date=10 Oktubre 2025}}</ref> Bumitiw si Diana Fast ng Alemanya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Abril 2025 |title=Miss Universe Germany: Diana Fast ist Miss Universe Germany 2025 / Mit Charisma, Mut und Business-Mindset an die Spitze |trans-title=Miss Universe Germany: Diana Fast is Miss Universe Germany 2025 / With charisma, courage and business mindset to the top |url=https://ga.de/sonderthemen/spezial/presseportal/diana-fast-ist-miss-universe-germany-2025-mit-charisma-mut-und-business-mindset-an-die-spitze_aid-126077937 |access-date=7 Abril 2025 |website=General-Anzeiger Bonn |language=de }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |last=Parent |first=Tabitha |date=6 Nobyembre 2025 |title=Miss Germany 2025 Diana Fast Withdraws from Miss Universe Pageant |language=en |website=People |url=https://people.com/miss-germany-2025-withdraws-from-miss-universe-pageant-11844828 |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251106184948/https://people.com/miss-germany-2025-withdraws-from-miss-universe-pageant-11844828 |archive-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> Hindi nagpakita sa Taylandiya sina Iman Totic ng Hilagang Masedonya,<ref>{{cite news |date=23 Oktubre 2025 |title=Убавината им е во гените: Ќерка на поранешна Мис Македонија го освојува светот, ќе ја претставува нашата земја на Мис Универзум 2025 |language=mk |trans-title=Beauty is in their genes: Daughter of former Miss Macedonia conquers the world, will represent our country at Miss Universe 2025 |website=Zenski Magazin |url=https://zenskimagazin.faktor.mk/ubavinata-im-e-vo-genite-kjerka-na-poraneshna-mis-makedonija-go-osvojuva-svetot-kje-ja-pretstavuva-nashata-zemja-na-mis-univerzum-2025 |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024181529/https://zenskimagazin.faktor.mk/ubavinata-im-e-vo-genite-kjerka-na-poraneshna-mis-makedonija-go-osvojuva-svetot-kje-ja-pretstavuva-nashata-zemja-na-mis-univerzum-2025 |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> Josiane Golonga ng Kaemerun,<ref>{{Cite news |last=Mawel |first=Arnaud Nicolas |date=13 Hulyo 2025 |title=Josiane Golonga Harangada élue Miss Cameroun 2025 |language=fr |trans-title=Josiane Golonga Harangada elected Miss Cameroon 2025 |website=Journal du Cameroun |url=https://fr.journalducameroun.com/josiane-golonga-harangada-elue-miss-cameroun-2025/ |url-status=live |access-date=13 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713130827/https://fr.journalducameroun.com/josiane-golonga-harangada-elue-miss-cameroun-2025/ |archive-date=13 Hulyo 2025}}</ref> at Chiara Wijntuin ng Suriname dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=3 Nobyembre 2024 |title=Chiara Wijntuin gekroond tot Miss Suriname 2025 |url=https://www.waterkant.net/suriname/2024/11/03/chiara-wijntuin-gekroond-tot-miss-suriname-2025/ |access-date=19 Nobyembre 2024 |website=Waterkant |language=nl}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 2025 |title=Loạt hoa hậu bỏ thi Miss Universe 2025 |language=vi |trans-title=Miss Universe 2025 series dropped out |website=VnExpress |url=https://ngoisao.vnexpress.net/loat-hoa-hau-bo-thi-miss-universe-2025-4962455.html |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Bumitiw rin si Helena O'Connor ng Lupangyelo dahil sa isang karamdaman.<ref>{{Cite web |last=Guðjónsdóttir |first=Guðrún Ósk |date=3 Abril 2025 |title=Helena er Ungfrú Ísland 2025 |trans-title=Helena is Miss Iceland 2025 |url=https://www.dv.is/fokus/2025/04/03/helena-er-ungfru-island-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404064133/https://www.dv.is/fokus/2025/04/03/helena-er-ungfru-island-2025/ |archive-date=4 Abril 2025 |access-date=4 Abril 2025 |website=Dagblaðið Vísir |language=is}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 2025 |title=Helena hættir við þátttöku í Miss Universe í Tælandi vegna veikinda |language=is |trans-title=Helena withdraws from Miss Universe in Thailand due to illness |website=Dagblaðið Vísir |url=https://www.dv.is/fokus/2025/11/08/helena-haettir-vid-thatttoku-miss-universe-taelandi-vegna-veikinda/ |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Bagama't lumahok sa paunang kompetisyon, hindi na nagpakita sa pangwakas na kompetisyon si Flavia Harizaj ng Albanya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=21 Nobyembre 2025 |title=Scandal at Miss Universe in Thailand, the representative from Albania does not appear in the final |url=https://www.voxnews.al/english/lifestyle/skandal-ne-miss-universe-ne-tajlande-perfaqesuesja-nga-shqiperia-nuk-s-i104741 |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=Vox News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 June 2025 |title=Shqipëria dhe Kosova zgjedhin më të bukurat për Miss Universe 2025 |language=sq |trans-title=Albania and Kosovo choose the most beautiful for Miss Universe 2025 |website=Albanian Post |url=https://albanianpost.com/shqiperia-dhe-kosova-zgjedhin-me-te-bukurat-per-miss-universe-2025/ |url-status=live |access-date=30 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250630092821/https://albanianpost.com/shqiperia-dhe-kosova-zgjedhin-me-te-bukurat-per-miss-universe-2025/ |archive-date=30 June 2025}}</ref> Napilitang bumitiw si Gabrielle Henry ng Hamayka matapos mahulog sa isang hindi nababantayang siwang sa sahig ng entablado at nagtamo ng matinding pinsala sa kasagsagan ng paunang kompetisyon.<ref name="JamaicaGleaner2025b">{{cite news |title=Prayers for Miss Universe Jamaica after extent of injuries revealed|work=Jamaica Gleaner|date=9 Disyembre 2025|url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20251209/prayers-miss-universe-jamaica-after-extent-injuries-revealed|access-date=11 Hunyo 2026|language=en}}</ref> Siya ay ipinasok sa ''intensive care'' sa Bangkok, at inako ng Miss Universe Organization ang buo at agarang responsibilidad para sa insidente at sinaklaw ang lahat ng nauugnay na gastos sa medikal at pagpapauwi.<ref>{{cite news |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Jamaica Universe withdraws from pageant after suffering head injury in fall |work=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/#google_vignette |url-status=live |access-date=26 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122090404/https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/ |archive-date=22 Nobyembre 2025}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Bahreyn, Eritreya, Hibraltar, Kenya, Maldibas, Mongolya, Pidyi, Samoa, Somalya, Tsipre, at Usbekistan sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Josh Yugen secures another Miss Universe franchise, with 4 bets this 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634111/josh-yugen-secures-another-miss-universe-franchise-with-4-bets-this-2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025 contestants who withdrew from the beauty pageant |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20251110866702/miss-universe-2025-contestantswithdrew/ |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 2025''' | * {{flagdeco|Mexico}} '''[[Mehiko]]''' – '''[[Fátima Bosch]]'''<ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Nobyembre 2025 |title=Fatima Bosch of Mexico crowned Miss Universe 2025 in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/639639/fatima-bosch-of-mexico-crowned-miss-universe-2025-in-thailand |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] – [[Praveenar Singh]]<ref name=":1" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – [[Stephany Abasali]]<ref name=":1" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":1" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] – [[Olivia Yacé]]<ref name=":1" /> |- |Top 12<ref>{{Cite web |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=21 Nobyembre 2025 |title=Live Updates: Ahtisa Manalo advances to Miss Universe 2025 Top 12 |url=https://www.pep.ph/news/local/189754/live-updates-miss-universe-2025-a5132-20251121 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> | * {{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] – Ophély Mézino * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Vanessa Pulgarín * {{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] – Lina Luaces * {{flagdeco|MLT}} [[Malta]] – Julia Cluett * {{flagdeco|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Zashely Alicea * {{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] – Inna Moll * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Zhao Na |- |Top 30<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Ahtisa Manalo advances to Top 30 |url=https://entertainment.inquirer.net/639594/miss-universe-2025-ahtisa-manalo-advances-to-top-30 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] – Tangia Methila * {{flagicon|BRA}} [[Brasil]] – Gabriela Lacerda * {{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] – Audrey Eckert * {{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] – Raschel Paz * {{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] – Kaori Hashimoto * {{flagdeco|IND}} [[Indiya]] – Manika Vishwakarma * {{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Jaime Vandenberg * {{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Mahyla Roth * {{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] – Laura Gnjatović * {{flagicon image|Flag of the Hispanic peoples.svg}} [[Amerikang Latino|Latina]] – Yamilex Hernández * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Itza Castillo * {{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] – Nathalie Mogbelzada * {{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] – Nadeen Ayoub * {{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Yanina Gómez * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Ève Gilles * {{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Jennifer Ventura * {{flagdeco|RWA}} [[Rwanda]] – Solange Keita * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Lyshanda Moyas |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Aprika at Oseaniya | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Olivia Yacé (bumitiw)<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=24 Nobyembre 2025 |title=Cote d’Ivoire’s Olivia Yace steps down as Miss Universe Africa and Oceania |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/24/2489681/cote-divoires-olivia-yace-steps-down-miss-universe-africa-and-oceania |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |Asya | * {{flagicon|CHN}} Tsina – Zhao Na<ref name=":4">{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=22 Nobyembre 2025 |title=China’s Zhao Na succeeds Chelsea Manalo as Miss Universe Asia |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/22/2488313/chinas-zhao-na-succeeds-chelsea-manalo-miss-universe-asia |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |Europa at Gitnang Silangan | * {{flagdeco|MLT}} Malta – Julia Cluett<ref name=":4" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Stephany Abasali<ref name=":4" /> |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagdeco|CRI}} Kosta Rika – Mahyla Roth<ref name=":5">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=22 Nobyembre 2025 |title=Ahtisa Manalo snags 3rd place in Miss Universe ‘Beyond the Crown’ tilt |url=https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagdeco|TUR}} Turkiya – Ceren Arslan<ref name=":5" /> |- |Best in National Costume | * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Ahtisa Manalo]]<ref>{{Cite web |last=Núñez|first=Bárbara Sepúlveda|date=26 Nobyembre 2025|title=¿Qué país obtuvo el premio al “Mejor Traje Típico” en Miss Universe 2025?|url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/|access-date=27 Nobyembre 2025|website=El Nuevo Día|language=es|trans-title=Which country won the "Best National Costume" award at Miss Universe 2025?}}</ref> |- |People's Choice | * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Yanina Gómez<ref name=":5" /> |- |Most Beautiful Skin | * {{flagdeco|IDN}} Indonesya – Sanly Liu<ref name=":5" /> |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Pambansang Direktor |- |Best National Pageant | * [[Miss Universe Philippines]] – Jonas Gaffud<ref>{{cite web |date=22 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Philippines Organization named 'Best National Pageant' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/ |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=GMA News Online |publisher=GMA Network |language=en}}</ref> |} ==== ''Beyond the Crown'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Yanina Gómez<ref name=":5" /> |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NLD}} Olanda – Nathalie Mogbelzada<ref name=":5" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":5" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 2024|2024]], tatlumpung semi-finalist ang napili sa pamamagitan ng national costume competition, paunang kompetisyon at ang mga closed-door interview.<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Organization reaffirms 4 official competition stages, no form of 'preference or advantage' |language=en |website=[[GMA Network]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964810/miss-universe-organization-reaffirms-4-official-competition-stages-no-form-of-preference-or-advantage/story/ |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=4 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Candidates to be judged in four categories |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/636626/miss-universe-2025-candidates-to-be-judged-in-four-categories |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Nagsagawa ng ''internet voting'' kung saan ang mga manonood ay maaaring bumoto para sa isa pang kandidata upang umabante sa ''semifinals''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang tatlumpung mga ''semifinalist'' at pagkatapos ay pinili ang labindalawang mga ''semifinalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semifinalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista na lalahok sa ''question-and-answer round'', ''final question'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=16 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: What to expect at the coronation show |url=https://entertainment.inquirer.net/638621/miss-universe-2025-what-to-expect-at-the-coronation-night |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Natukoy ang mga nanalo ng walong natatatanging parangal at ang kanilang mga ''runner-up'' sa pamamagitan ng ''online public voting'' sa pamamagitan ng mga aplikasyon na Miss Universe at Zetrix, kabilang ang parangal na ''Miss Congeniality''.<ref>{{Cite news |last=Adina|first=Armin P.|date=9 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 online voting to include Miss Congeniality|url=https://entertainment.inquirer.net/637588/miss-universe-2025-online-voting-to-include-miss-congeniality|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 opens online voting for multiple categories, including Miss Congeniality|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/965453/miss-universe-2025-online-voting/story/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109155151/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/965453/miss-universe-2025-online-voting/story/|archive-date=9 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]}}</ref> Ito ang unang edisyon na ang nagwagi ng parangal ay napagpasyahan sa pamamagitan ng pampublikong boto sa halip na isang nakagawiang boto ng mga kandidata. === Komite sa pagpili === * Miniyothabo Francisca Baloyi – koronel ng hukbo mula sa Simbabwe ''(sa'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)<ref name="ADDJUDGE">{{cite web |last1=Purnell |first1=Kristoffer |date=19 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2005 Natalie Glebova, Angolan [sic] commander join Miss Universe 2025 jury |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488515/miss-universe-2005-natalie-glebova-angolan-commander-join-miss-universe-2025-jury |archive-url=https://web.archive.org/web/20251120002116/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488515/miss-universe-2005-natalie-glebova-angolan-commander-join-miss-universe-2025-jury |archive-date=20 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[The Philippine Star]]}}</ref>'' * Romero Britto – Brasilenyong artista at iskulptor ''(sa gabi ng'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)''<ref name=":2" /> * Ismael Cala – Kubanong mamamahayag at manununulat<ref>{{cite web |last1=González|first1=Elvis|date=10 Nobyembre 2025|title=Ismael Cala confirmado como jurado de Miss Universo 2025|trans-title=Ismael Cala confirmed as a judge for Miss Universe 2025|url=https://meridiano.net/usa/farandula/ismael-cala-confirmado-como-jurado-de-miss-universo-2025-2025111013120|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112010033/https://meridiano.net/usa/farandula/ismael-cala-confirmado-como-jurado-de-miss-universo-2025-2025111013120|archive-date=12 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Diario Meridiano|language=es}}</ref><ref name="PREJUDGE">{{cite news |date=20 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 รอบพรีลิมฯ สุดปัง แฟนไทยเชียร์ วีนา ฟอร์มแรงทุกด่าน|trans-title=Miss Universe 2025 preliminary round was spectacular, with Thai fans cheering as Veena delivered a strong performance in every segment|url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2896661|archive-url=https://web.archive.org/web/20251119174302/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2896661|archive-date=19 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Thairath|language=th}}</ref> * Sharon Fonseca – Benesolanong modelo, aktres, at negosyante<ref>{{Cite news |author=Reina |first=Kleimar |date=25 Agosto 2025 |title=Una actriz venezolana integra el jurado del Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=A Venezuelan actress joins the Miss Universe 2025 judge |website=Diario Meridiano |url=https://meridiano.net/usa/farandula/una-actriz-venezolana-integra-el-jurado-del-miss-universo-2025-202582520450 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826131205/https://meridiano.net/usa/farandula/una-actriz-venezolana-integra-el-jurado-del-miss-universo-2025-202582520450 |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> * [[Natalie Glebova]] – [[Miss Universe 2005]] mula sa Kanada''<ref name="ADDJUDGE" />'' * Louie Heredia – Pilipinong mang-aawit<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|title=Filipino singer Louie Heredia joins Miss Universe 2025 selection committee|url=https://entertainment.inquirer.net/639173/filipino-singer-louie-heredia-joins-miss-universe-2025-selection-committee|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en-US|date=19 Nobyembre 2025|website=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Filipino singer Louie Heredia joins Miss Universe selection committee|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/966635/filipino-singer-louie-heredia-joins-miss-universe-selection-committee/story/?amp|access-date=28 Nobyembre 2025|website=GMA News Online|date=19 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> * [[Andrea Meza]] – [[Miss Universe 2020]] mula sa [[Mehiko]]<ref>{{Cite news |author=Julio Blanca |date=14 Agosto 2025 |title=Andrea Meza será jueza en Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Andrea Meza will be a judge at Miss Universe 2025 |website=El Diario La Prensa |url=https://eldiariony.com/2025/08/14/andrea-meza-sera-jueza-en-miss-universo-2025/ |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826134123/https://eldiariony.com/2025/08/14/andrea-meza-sera-jueza-en-miss-universo-2025/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> * Saina Nehwal – Indiyanong manlalaro ng badminton; tumanggap ng tansong medalya sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012]]<ref>{{cite news |last1=Ganapathy|first1=Vivek|date=16 Nobyembre 2025|title=Ace Judge! Indian Badminton Icon Saina Nehwal Joins Miss Universe 2025 Judges' Panel|url=https://www.news18.com/sports/ace-judge-indian-badminton-icon-saina-nehwal-joins-miss-universe-2025-judges-panel-9712019.html#google_vignette|archive-url=https://web.archive.org/web/20251116135425/https://www.news18.com/sports/ace-judge-indian-badminton-icon-saina-nehwal-joins-miss-universe-2025-judges-panel-9712019.html|archive-date=16 November 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=News18|language=en}}</ref> ''(sa'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)'' * Savinee Pakaranang – Miss Thailand 1984<ref name="PREJUDGE" /> ''(sa paunang'' ''kompetisyon lamang)'' * Chalida Thaochalee – Aktres, Miss Thailand 1998<ref>{{cite news |date=17 Nobyembre 2025|title=ตัวแทนคนไทย! นก ชลิดา นั่งกรรมการตัดสิน ประกวด Miss Universe|trans-title=Thai representative! Nok Chalida as judge for Miss Universe pageant|url=https://www.matichon.co.th/lifestyle/news_5461292|archive-url=https://web.archive.org/web/20251117163955/https://www.matichon.co.th/lifestyle/news_5461292|archive-date=17 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Matichon|language=th}}</ref> * Farung Yuthithum – Miss Thailand Universe 2007<ref name="PREJUDGE" /> ''(sa paunang'' ''kompetisyon lamang)'' == Mga kandidata == 118 kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=28 Hulyo 2025 |title=Omar Harfouch Joins Miss Universe Jury with Vision to Inspire Future Female Leaders |language=en |website=Entrepreneur |url=https://www.entrepreneur.com/en-ae/news-and-trends/omar-harfouch-joins-miss-universe-jury-with-vision-to/495106 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250729021403/https://www.entrepreneur.com/en-ae/news-and-trends/omar-harfouch-joins-miss-universe-jury-with-vision-to/495106 |archive-date=29 Hulyo 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Gomez |first=Shirley |date=17 October 2025 |title=Miss Universe 2025: The 119 confirmed contestants and missing countries |website=[[¡Hola!]] |url=https://www.hola.com/us/beauty/20251017862218/miss-universe-2025-confirmed-contestants-missing-countries/ |url-status=live |access-date=17 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251017165147/https://www.hola.com/us/beauty/20251017862218/miss-universe-2025-confirmed-contestants-missing-countries/ |archive-date=17 October 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{Sortname|Maria |Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Disyembre 2024 |title=Maria Cunha Eleita Miss Angola Universo 2024 |trans-title=Maria Cunha elected Miss Angola Universe 2024 |url=https://platinaline.com/maria-cunha-eleita-miss-angola-universo-2024/ |access-date=19 Enero 2025 |website=PlatinaLine |language=pt |archive-date=4 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204070416/https://platinaline.com/maria-cunha-eleita-miss-angola-universo-2024/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{Sortname|Aldana |Masset|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 2025 |title=Una cantante y modelo de Entre Ríos fue elegida Miss Universo Argentina 2025 |language=es |trans-title=A singer and model from Entre Ríos was chosen Miss Universe Argentina 2025 |website=Clarín |url=https://www.clarin.com/internacional/cantante-modelo-rios-elegida-miss-universo-argentina-2025_0_Zcx3OVQ13X.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526123319/https://www.clarin.com/internacional/cantante-modelo-rios-elegida-miss-universo-argentina-2025_0_Zcx3OVQ13X.html |archive-date=26 Mayo 2025}}</ref> |25 |Aldea Valle María |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Peggy|Garabekian|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Setyembre 2025 |title=Հայաստանը «Միսս Տիեզերք»-ում կներկայացնի Փեգի Գարաբեկյանը |language=hy |trans-title=Peggy Garabekian will represent Armenia at Miss Universe |website=News.am |url=https://style.news.am/arm/news/109973/hayastany-miss-tiezerq-um-knerkayacni-pegi-garabekyany.html |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912123658/https://style.news.am/arm/news/109973/hayastany-miss-tiezerq-um-knerkayacni-pegi-garabekyany.html |archive-date=12 Setyembre 2025}}</ref> |31 |[[Los Angeles]] |- |{{flagdeco|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Hannah|Arends|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Agosto 2025 |title=Hannah Arends crowned Miss Universe Aruba 2025 |language=en |website=Aruba Papers |url=https://arubapapers.com/hannah-arends-crowned-miss-universe-aruba-2025/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812085600/https://arubapapers.com/hannah-arends-crowned-miss-universe-aruba-2025/ |archive-date=12 Agosto 2025}}</ref> |28 |Savaneta |- |{{Flag icon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Lexie|Brant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2025 |title=Lexie Brant Crowned Miss Universe Australia 2025 |url=https://gcmag.com.au/lexie-brant-crowned-miss-universe-australia-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815164107/https://gcmag.com.au/lexie-brant-crowned-miss-universe-australia-2025/ |archive-date=15 Agosto 2025 |access-date=23 Agosto 2025 |website=Gold Coast |language=en}}</ref> |21 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |{{Sortname|Malique Maranda |Bowe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Florencia Smith |date=27 Mayo 2025 |title=A new Miss Universe Bahamas crowned |language=en |website=Eyewitness News |url=https://ewnews.com/a-new-miss-universe-bahamas-crowned/ |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527220642/https://ewnews.com/a-new-miss-universe-bahamas-crowned/ |archive-date=27 Mayo 2025}}</ref> |24 |Grand Bahama |- |{{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Tangia|Methila|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2025 |title=Methila crowned Miss Universe Bangladesh 2025 |url=https://www.observerbd.com/news/544738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919105037/https://www.observerbd.com/news/544738 |archive-date=19 Setyembre 2025 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Daily Observer |language=en}}</ref> |33 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Olivia|Yacé|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ulrich A. |date=23 Hulyo 2025 |title=Miss Universe 2025 : Olivia Yacé désignée pour représenter la Côte d’Ivoire |language=fr |trans-title=Miss Universe 2025: Olivia Yacé chosen to represent Côte d'Ivoire |website=YOP L-FRII |url=https://yop.l-frii.com/miss-universe-2025-olivia-yace-designee-pour-representer-la-cote-divoire/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250723180153/https://yop.l-frii.com/miss-universe-2025-olivia-yace-designee-pour-representer-la-cote-divoire/ |archive-date=23 Hulyo 2025}}</ref> |27 |[[Yamoussoukro]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{Sortname|Karen |Jansen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Schillewaert |first=Nils |date=15 Pebrero 2025 |title=2e keer, goede keer: Karen Jansen (23) uit Lommel is Miss België 2025 |url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/15/miss-belgie-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216003814/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/15/miss-belgie-2025/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=16 Pebrero 2025 |website=VRT NWS |language=nl}}</ref> |23 |Lommel |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Isabella|Zabaneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=29 Hunyo 2025 |title=Miss Universe Belize 2025 is Isabella Zabaneh |url=https://www.greaterbelize.com/miss-universe-belize-2025-is-isabella-zabaneh/ |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US}}</ref> |21 |Independence |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{Sortname|Stephany |Abasali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title=Representante de Anzoátegui, Stephany Abasali, es elegida Miss Universe Venezuela 2024 |trans-title=Anzoátegui representative, Stephany Abasali, is elected Miss Universe Venezuela 2024 |url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/196564/anzoategui-stephany-abasali-es-elegida-miss-universe-venezuela-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206124655/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/196564/anzoategui-stephany-abasali-es-elegida-miss-universe-venezuela-2024 |archive-date=6 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Puerto Ordaz |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Alena|Kucheruk|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Setyembre 2025 |title=Объявили имя победительницы конкурса «Мисс Беларусь – 2025» – ей стала Алёна Кучерук |language=ru |trans-title=The name of the winner of the contest "Miss Belarus - 2025" was announced - she was Alyona Kucheruk |website=Capital TV |url=https://ctv.by/news/obshestvo/obuyavili-imya-pobeditelnicy-konkursa-miss-belarus-2025-ej-stala-alyona-kucheruk |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913001922/https://ctv.by/news/obshestvo/obuyavili-imya-pobeditelnicy-konkursa-miss-belarus-2025-ej-stala-alyona-kucheruk |archive-date=13 Setyembre 2025}}</ref> |18 |Agrotown |- |{{flagdeco|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Hương Giang|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2025 |title=Hoa hậu chuyển giới Hương Giang dự thi Miss Universe 2025 |language=vi |trans-title=Transgender beauty queen Huong Giang competes in Miss Universe 2025 |website=VietNamNet |url=https://vietnamnet.vn/hoa-hau-chuyen-gioi-huong-giang-du-thi-miss-universe-2025-2445762.html |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924133230/https://vietnamnet.vn/hoa-hau-chuyen-gioi-huong-giang-du-thi-miss-universe-2025-2445762.html |archive-date=24 Setyembre 2025}}</ref> |33 |[[Hanoi]] |- |{{Flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Nicole|Peiliker-Visser|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Hans Hofstra |date=17 Agosto 2025 |title=Nicole Visser vertegenwoordigt Bonaire bij Miss Universe 2025 in Thailand |language=nl |trans-title=Nicole Visser will represent Bonaire at Miss Universe 2025 in Thailand |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/78276/nicole-visser-vertegenwoordigt-bonaire-bij-miss-universe-2025-in-thailand |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817153956/https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/78276/nicole-visser-vertegenwoordigt-bonaire-bij-miss-universe-2025-in-thailand |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref> |41 |Kralendijk |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Lillian|Andries|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Setyembre 2025 |title=Lilian Andries Crowned Miss Universe Botswana 2025 |language=en |website=Botswana Youth Magazine |url=https://www.botswanayouth.com/lilian-andries-crowned-miss-universe-botswana-2025/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902174345/https://www.botswanayouth.com/lilian-andries-crowned-miss-universe-botswana-2025/ |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |29 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] |{{Sortname|Gabriela|Lacerda|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Santana |first=Caio |date=13 Pebrero 2025 |title=Piauí vence Miss Universe Brasil 2025 e leva coroa ao estado pela 2ª vez |trans-title=Piauí wins Miss Universe Brazil 2025 and takes the crown to the state for the 2nd time |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2025/02/13/miss-universe-brasil-acontece-em-sp-com-ausencia-de-3-estados-saiba-tudo.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214040948/https://www.uol.com.br/splash/noticias/2025/02/13/miss-universe-brasil-acontece-em-sp-com-ausencia-de-3-estados-saiba-tudo.htm |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Splash |publisher=UOL |language=pt-br}}</ref> |21 |Teresina |- |{{flagicon|British Virgin Islands}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Olivia|Freeman|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Agosto 2025 |title=Olivia M. Freeman is Miss BVI Universe 2025 |language=en |website=Virgin Islands News Online |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/olivia-m-freeman-is-miss-bvi-universe-2025 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825210047/https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/olivia-m-freeman-is-miss-bvi-universe-2025 |archive-date=25 Agosto 2025}}</ref> |22 |Paraquita Bay |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Gaby|Guha|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Marso 2025 |title=Gaby Guha announces her participation in Miss Universe 2025 |language=en |website=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/investing/markets/markets-news/GetNews/31521781/gaby-guha-announces-her-participation-in-miss-universe-2025/ |url-status=live |access-date=20 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420062331/https://www.theglobeandmail.com/investing/markets/markets-news/GetNews/31521781/gaby-guha-announces-her-participation-in-miss-universe-2025/ |archive-date=20 Abril 2025}}</ref> |27 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Yessica|Hausermann|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=28 Hunyo 2025 |title=¡Yessica Hausermann es la nueva Miss Bolivia Universo 2025! |language=es |trans-title=Yessica Hausermann is the new Miss Bolivia Universe 2025! |website=Red Uno Bolivia |url=https://www.reduno.com.bo/noticias/yessica-hausermann-es-la-nueva-miss-bolivia-universo-2025--20256271270 |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629065049/https://www.reduno.com.bo/noticias/yessica-hausermann-es-la-nueva-miss-bolivia-universo-2025--20256271270 |archive-date=29 Hunyo 2025}}</ref> |24 |Magdalena |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Prissy|Gomes|nolink=1}}<ref>{{cite news |author=Pina |first=Constanca |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde desfila pela primeira vez no Miss Universo com Prissy Gomes |language=pt |trans-title=Cape Verde parades for the first time in Miss Universe with Prissy Gomes |website=Mindel Insite |url=https://mindelinsite.com/social/cabo-verde-desfila-pela-primeira-vez-no-miss-universo-com-prissy-gomes/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251020203251/https://mindelinsite.com/social/cabo-verde-desfila-pela-primeira-vez-no-miss-universo-com-prissy-gomes/amp/ |archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref> |32 |Tarrafal |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Camille |Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hart |first=Rick |date=8 Hunyo 2025 |title=Camille Thomas gekroond tot Miss Universe Curaçao 2025 |trans-title=Camille Thomas crowned Miss Universe Curaçao 2025 |url=https://nu.cw/2025/06/08/camille-thomas-gekroond-tot-miss-universe-curacao-2025/ |access-date=8 Hunyo 2025 |website=nu.CW |language=nl-NL}}</ref> |26 |Willemstad |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Dorcas|Dienda|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Dime |date=4 Setyembre 2025 |title=Miss Universe RDC 2025 : le comité nomme Dorcas Dienda après la destitution de Déborah Djema |language=fr |trans-title=Miss Universe DRC 2025: Committee appoints Dorcas Dienda after Déborah Djema's dismissal |website=La Plume |url=https://laplumeinfos.net/culture-art/miss-universe-rdc-2025-le-comite-nomme-dorcas-dienda-apres-la-destitution-de-deborah-djema-7752.html |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905062505/https://laplumeinfos.net/culture-art/miss-universe-rdc-2025-le-comite-nomme-dorcas-dienda-apres-la-destitution-de-deborah-djema-7752.html |archive-date=5 Setyembre 2025}}</ref> |31 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Monique|Sonne|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nam|first=Duy|date=13 Oktubre 2025|title=Cô gái kế nhiệm đương kim Hoa hậu Hoàn vũ|trans-title=The girl who succeeded the current Miss Universe|url=https://tienphong.vn/co-gai-ke-nhiem-duong-kim-hoa-hau-hoan-vu-post1786758.tpo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013131022/https://tienphong.vn/co-gai-ke-nhiem-duong-kim-hoa-hau-hoan-vu-post1786758.tpo|archive-date=13 Oktubre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Tiền Phong|language=vi}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{Flag|Ehipto}} |{{sortname|Sabrina|Maged|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Andihi |first=Dewi |date=28 Agosto 2025 |title=7 Potret Sabrina Maged Miss Universe Mesir 2025, Bikin Terpukau! |language=id |trans-title=7 Portraits of Sabrina Maged, Miss Universe Egypt 2025, Will Amaze You! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sabrina-maged-miss-universe-mesir-2025-c1c2-01-cw2f3-0dwjsm |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828163952/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sabrina-maged-miss-universe-mesir-2025-c1c2-01-cw2f3-0dwjsm |archive-date=28 Agosto 2025}}</ref> |23 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Nadia|Mejía|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2025 |title=Nadia Mejía es la Miss Universo Ecuador 2025 |language=es |trans-title=Nadia Mejía is Miss Universe Ecuador 2025 |website=El Universo |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/nadia-mejia-es-la-miss-universo-ecuador-2025-nota/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727095101/https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/nadia-mejia-es-la-miss-universo-ecuador-2025-nota/ |archive-date=27 Hulyo 2025}}</ref> |29 |[[Los Angeles]] |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Giulia|Zanoni|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Puente |first=Leidy |date=26 Setyembre 2025 |title=Giulia Zanoni es coronada como Miss Universe El Salvador 2025 |language=es |trans-title=Giulia Zanoni es coronada como Miss Universe El Salvador 2025 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-universo-el-salvador-belleza-reinas-de/1244257/2025/ |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927060742/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-universo-el-salvador-belleza-reinas-de/1244257/2025/ |archive-date=27 Setyembre 2025}}</ref> |20 |La Unión |- |{{flagdeco|UAE}} [[Emiratos Arabes Unidos]] |{{sortname|Mariam|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nasreen Abdulla |date=4 Oktubre 2025 |title=26-year-old crowned Miss Universe UAE 2025 to be first Emirati to carry flag on global stage |language=en |website=Khaleej Times |url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/fashion/mariam-mohamed-miss-universe-uae-2025-first-emirati-global-stage |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004102124/https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/fashion/mariam-mohamed-miss-universe-uae-2025-first-emirati-global-stage |archive-date=4 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Dubai]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Viktoria|Güllová|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Kmeťová |first=Alexandra |date=8 Oktubre 2025 |title=Foto: návrat Miss Universe SR po troch rokoch – poznáme víťazku, je ňou táto 20-ročná kráska |language=sk |trans-title=Photo: Miss Universe SR returns after three years – we know the winner, it's this 20-year-old beauty |website=Plus jeden deň |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/foto-navrat-miss-universe-sr-po-troch-rokoch-pozname-vitazku-je-nou-tato-20-rocna-kraska |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008174056/https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/foto-navrat-miss-universe-sr-po-troch-rokoch-pozname-vitazku-je-nou-tato-20-rocna-kraska |archive-date=8 Oktubre 2025}}</ref> |20 |[[Bratislava]] |- |{{flagdeco|SVN}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Hana|Klaut|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=3 Setyembre 2025 |title=To je nova slovenska lepotica, miss universe: Hana iz Šempetra je izvrstna zobozdravnica |language=sl |trans-title=This is the new Slovenian beauty, Miss Universe: Hana from Šempeter is an excellent dentist |website=NaDlani |url=https://www.nadlani.si/novice/to-je-nova-slovenska-lepotica-miss-universe-hana-iz-sempetra-je-izvrstna-zobozdravnica/ |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903221104/https://www.nadlani.si/novice/to-je-nova-slovenska-lepotica-miss-universe-hana-iz-sempetra-je-izvrstna-zobozdravnica/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |28 |Šempeter pri Gorici |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Andrea|Valero|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Ciganda |first=Vanessa |date=31 Hulyo 2025 |title=Descubre a Andrea Valero, la nueva Miss Universe Spain 2025: gallega, comprometida con la sostenibilidad y muy familiar |language=es |trans-title=Discover Andrea Valero, the new Miss Universe Spain 2025: Galician, committed to sustainability, and very family-oriented |website=[[Semana]] |url=https://www.semana.es/corazon/descubre-a-andrea-valero-nueva-miss-universe-spain-2025_2801979 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731103627/https://www.semana.es/corazon/descubre-a-andrea-valero-nueva-miss-universe-spain-2025_2801979 |archive-date=31 Hulyo 2025}}</ref> |28 |A Coruña |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Audrey|Eckert|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Elliott |first=Jacob |date=24 Oktubre 2025 |title=Miss Nebraska USA Audrey Eckert crowned Miss USA 2025 |language=en |website=1011 NOW |url=https://www.1011now.com/2025/10/25/miss-nebraska-usa-audrey-eckert-crowned-miss-usa-2025/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025162031/https://www.1011now.com/2025/10/25/miss-nebraska-usa-audrey-eckert-crowned-miss-usa-2025/ |archive-date=25 Oktubre 2025}}</ref> |23 |Lincoln |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Brigitta|Schaback|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Veidemann-Makko |first=Anna-Maria |date=1 Oktubre 2025 |title=GALERII Suletud uste taga valiti tänavune Eesti esindaja Miss Universumil, kelleks on kogenud iluduskuninganna |language=Estonian |trans-title=GALLERY This year's Estonian representative at Miss Universe was chosen behind closed doors, and she is an experienced beauty queen |website=Õhtuleht |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1141008/galerii-suletud-uste-taga-valiti-tanavune-eesti-esindaja-miss-universumil-kelleks-on-kogenud-iluduskuninganna |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251001120331/https://www.ohtuleht.ee/melu/1141008/galerii-suletud-uste-taga-valiti-tanavune-eesti-esindaja-miss-universumil-kelleks-on-kogenud-iluduskuninganna |archive-date=1 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Tallin]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Andromeda|Osam-Peters|nolink=1}}<ref>{{Cite web|title=From giant teapot to 'KPop Demon Hunters': Miss Universe 2025 national costume highlights|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488435/giant-teapot-kpop-demon-hunters-miss-universe-2025-national-costume-highlights|website=[[Philippine Star]]|access-date=28 Nobyembre 2025|first=Kristofer|last=Purnell|date=19 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> |37 |Cape Coast |- |{{flagicon|GEQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Carmen Ismelda |Avomo Obama|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Carmen Ismelda Avomo Obama, nueva Miss Guinea Ecuatorial y Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Carmen Ismelda Avomo Obama, the new Miss Equatorial Guinea and Miss Universe 2025 |website=Ahora |url=https://ahoraeg.com/cultura/2025/09/07/carmen-imelda-avomo-de-19-anos-coronada-miss-guinea-ecuatorial-2025/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908090509/https://ahoraeg.com/cultura/2025/09/07/carmen-imelda-avomo-de-19-anos-coronada-miss-guinea-ecuatorial-2025/ |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |19 |Mongomo |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Danielle|Latimer|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sexta-Feira |date=1 Agosto 2025 |title=Com Brasil e mais de 50 países confirmados, Miss Universo agita o cenário da beleza internacional |language=pt-BR |trans-title=With Brazil and more than 50 countries confirmed, Miss Universe is shaking up the international beauty scene |website=Folha do Estado |url=https://www.folhadoestado.com.br/colunistas-sociais/edson-guilherme/miss-universo-2025-reune-candidatas-de-mais-de-100-paises-em-edicao-historica-na-tailandia/624789 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801183424/https://www.folhadoestado.com.br/colunistas-sociais/edson-guilherme/miss-universo-2025-reune-candidatas-de-mais-de-100-paises-em-edicao-historica-na-tailandia/624789 |archive-date=1 Agosto 2025}}</ref> |36 |Barry |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Mary|Chatzipavlou|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author= |date=26 Setyembre 2025 |title=Όλες οι νικήτριες στη λαμπερή βραδιά των Εθνικών Καλλιστείων GS HELLAS 2025 |language=el |trans-title=All the winners at the glittering evening of the GS HELLAS 2025 National Beauty Contest |website=Zougla |url=https://www.zougla.gr/politismos/oles-oi-nikitries-sti-laberi-vradia-ton-ethnikon-kallisteion-gs-hellas-2025/ |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926193957/https://www.zougla.gr/politismos/oles-oi-nikitries-sti-laberi-vradia-ton-ethnikon-kallisteion-gs-hellas-2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> |32 |Elefsina |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Ophély|Mézino|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Romaindate |first=Priscilla |date=12 July 2025 |title=Miss Univers 2025 : la renaissance d'Ophélie Mézino |language=fr-GP |trans-title=Miss Universe 2025: the rebirth of Ophélie Mézino |website=[[Radio Caribbean International]] |url=https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Miss-Univers-2025-la-renaissance-dOphelie-Mezino |url-status=live |access-date=12 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713051157/https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Miss-Univers-2025-la-renaissance-dOphelie-Mezino |archive-date=13 July 2025}}</ref> |26 |Morne-à-l'Eau |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Tiguidanké |Bérété|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2024 |title=Tiguidanké Bérété élue Miss Guinée 2024 |trans-title=Tiguidanké Bérété elected Miss Guinea 2024 |url=https://ledjely.com/2024/12/01/tiguidanke-berete-elue-miss-guinee-2024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230717/https://ledjely.com/2024/12/01/tiguidanke-berete-elue-miss-guinee-2024/ |archive-date=18 Enero 2025 |access-date=24 Hunyo 2025 |website=ledjely |language=fr}}</ref> |23 |[[Conakry]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Raschel|Paz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=28 June 2025 |title=Raschel Paz es coronada como Miss Universe Guatemala 2025 |language=es |trans-title=Raschel Paz is crowned Miss Universe Guatemala 2025 |website=[[:es:Unión Latinoamericana de Agencias de Noticias|Agencia Guatemalteca de Noticias]] |url=https://agn.gt/raschel-paz-es-coronada-como-miss-universe-guatemala-2025/ |url-status=live |access-date=13 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713065626/https://agn.gt/raschel-paz-es-coronada-como-miss-universe-guatemala-2025/ |archive-date=13 July 2025}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Chandini|Baljor|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Sarwal |first=Amit |date=26 Agosto 2025 |title=Indian-origin beauty queens set to shine on Miss Universe 2025 stage |language=en |website=The Australian Today |url=https://www.theaustraliatoday.com.au/indian-origin-beauty-queens-set-to-shine-on-miss-universe-2025-stage/ |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826035405/https://www.theaustraliatoday.com.au/indian-origin-beauty-queens-set-to-shine-on-miss-universe-2025-stage/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> |22 |[[Georgetown]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{Sortname|Gabrielle|Henry|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 2025 |title=Ophthalmologist Dr Gabrielle Henry named Miss Universe Jamaica 2025 |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20250810/ophthalmologist-dr-gabrielle-henry-named-miss-universe-jamaica-2025 |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810132050/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20250810/ophthalmologist-dr-gabrielle-henry-named-miss-universe-jamaica-2025 |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |29 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Kaori|Hashimoto|nolink=1}}<ref>{{Cite news |title=ミス・ユニバース日本代表は栃木の大学４年、21歳橋本佳央理さん「殻破れた」家族も「びっくり」 (2025年7月16日掲載) |language=ja |trans-title=Miss Universe Japan is 21-year-old Kaori Hashimoto, a fourth-year university student in Tochigi. "She's come out of her shell," her family says. (Published on July 16, 2025) |website=Livedoor |url=https://news.livedoor.com/topics/detail/29180288/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717023353/https://news.livedoor.com/topics/detail/29180288/ |archive-date=17 Hulyo 2025}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Melissa |Sapini|nolink=1}}<ref>{{Cite web|title=Miss Universe Contestant Breaks Silence on Pageant Controversies Behind the Scenes, from ‘Red Flags’ to Numerous Hospitalizations (Exclusive)|url=https://people.com/miss-universe-contestant-breaks-silence-on-pageant-controversies-behind-the-scenes-exclusive-11857775|website=People Magazine|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en|date=26 Nobyembre 2025|last=Lyttle|first=Zoey}}</ref> |22 |[[Puerto Principe]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Alejandra|Fuentes|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=López |first=Nicolle |date=10 July 2025 |title=Alejandra Fuentes Sierra gana la corona de Miss Honduras Universo 2025 |language=es-HN |trans-title=Alejandra Fuentes Sierra wins the Miss Honduras Universe 2025 crown |website=[[El Heraldo (Colombia)|El Heraldo]] |url=https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/alejandra-fuentes-sierra-miss-olancho-gana-corona-miss-honduras-universo-2025-DG26575457 |url-status=live |access-date=11 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711083013/https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/alejandra-fuentes-sierra-miss-olancho-gana-corona-miss-honduras-universo-2025-DG26575457 |archive-date=11 July 2025}}</ref> |31 |Olancho |- |{{flag|Hong Kong}} |{{sortname|Lizzie|Li|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2025 |title=《環球小姐2025》香港區總決賽圓滿落幕 新一屆環球小姐代表誕生! |language=zh-hant |trans-title=The "Miss Universe 2025" Hong Kong finals concluded successfully and the new Miss Universe representative was born! |website=[[:zh:巴士的报- 维基百科，自由的百科全书|Bastill Post]] |url=https://www.bastillepost.com/hongkong/article/15278870-%E3%80%8A%E7%92%B0%E7%90%83%E5%B0%8F%E5%A7%902025%E3%80%8B%E9%A6%99%E6%B8%AF%E5%8D%80%E7%B8%BD%E6%B1%BA%E8%B3%BD%E5%9C%93%E6%BB%BF%E8%90%BD%E5%B9%95-%E6%96%B0%E4%B8%80%E5%B1%86%E7%92%B0%E7%90%83 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250921083412/https://www.bastillepost.com/hongkong/article/15278870-%E3%80%8A%E7%92%B0%E7%90%83%E5%B0%8F%E5%A7%902025%E3%80%8B%E9%A6%99%E6%B8%AF%E5%8D%80%E7%B8%BD%E6%B1%BA%E8%B3%BD%E5%9C%93%E6%BB%BF%E8%90%BD%E5%B9%95-%E6%96%B0%E4%B8%80%E5%B1%86%E7%92%B0%E7%90%83 |archive-date=21 Setyembre 2025}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Manika|Vishwakarma|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kuntamalla |first=Vidheesha |date=23 Agosto 2025 |title=Will this ‘tall, graceful and confident’ DU student become another Sushmita Sen from India? |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/ms-freshers-miss-universe-india-teachers-du-student-manika-vishwakarma-journey-10206301/ |access-date=23 Agosto 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |22 |Sri Ganganagar |- |{{flagdeco|IDN}} [[Indonesya]] |{{sortname|Sanly|Liu|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tarmizi Murdianto |first=Muhammad |date=22 Setyembre 2025 |title=Sanly Liu Raih Gelar Miss Universe Indonesia 2025, Well Deserved! |language=id |trans-title=Sanly Liu Wins Miss Universe Indonesia 2025 Title, Well Deserved! |website=IDN Times |editor=Wahyu Kurniawan |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sanly-liu-raih-gelar-miss-universe-indonesia-2025-well-deserved-00-rqp85-9k5hbj |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922153747/https://www.idntimes.com/men/ladies/sanly-liu-raih-gelar-miss-universe-indonesia-2025-well-deserved-00-rqp85-9k5hbj |archive-date=22 Setyembre 2025}}</ref> |29 |Denpasar |- |{{flagdeco|IRQ}} [[Iraq|Irak]] |{{sortname|Hanin|Al Qoreishy|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nuñez |first=Gabriel |title=Miss Universe 2025: Das sind die Kandidatinnen |trans-title=Miss Universe 2025: These are the candidates |url=https://www.msn.com/de-de/unterhaltung/news/miss-universe-2025-das-sind-die-kandidatinnen/ss-AA1DK5mz#interstitial=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702021924/https://www.msn.com/de-de/unterhaltung/news/miss-universe-2025-das-sind-die-kandidatinnen/ss-AA1DK5mz#image=18 |archive-date=2 July 2025 |access-date=9 July 2025 |language=de |via=[[MSN]]}}</ref> |27 |[[Baghdad]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aadya|Srivastava|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Mikie O'Loughlin |date=5 Oktubre 2025 |title=In pictures: Aadya Srivastava crowned as Miss Universe Ireland in glittering ceremony |language=en-IE |website=Daily Mirror |url=https://www.irishmirror.ie/lifestyle/gallery/aadya-srivastava-miss-universe-ireland-36016436 |url-status= |access-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |18 |Headford |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Melanie|Shiraz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Taylor |first=Ezra |date=19 July 2025 |title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change |language=en |website=[[The Jerusalem Post]] |url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514 |url-status=live |access-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514 |archive-date=19 July 2025}}</ref> |26 |[[Cesarea Palestina]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucilla|Nori|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Rebecca Riitano |date=1 Setyembre 2025 |title=Miss Universo, Lucilla Nori rappresenterà l'Italia: chi è la nuova reginetta |language=it |trans-title=Miss Universe: Lucilla Nori to Represent Italy: Who Is the New Queen? |website=Il Mattino |url=https://www.ilmattino.it/lifestyle/persone/miss_universo_2025_lucilla_nori_italia_chi_e-9042249.html |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901104652/https://www.ilmattino.it/lifestyle/persone/miss_universo_2025_lucilla_nori_italia_chi_e-9042249.html |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Anzio]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Nearysocheata|Thai|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Chan Sotheavy |date=13 September 2025 |title=ហ្វីយ៉ាតា បានក្លាយជាម្ចាស់មកុដក្នុងកម្មវិធីប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា ២០២៥ |language=km |trans-title=Fiyata crowned Miss Universe Cambodia 2025 |website=[[Kampuchea Thmey|Kampuchea Thmey Daily]] |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/986913 |url-status=live |access-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913000604/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/986913 |archive-date=13 September 2025}}</ref> |30 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Jaime|Vandenberg|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Stoodley |first=Chris |date=10 Agosto 2025 |title=Miss Universe Canada faces heat after announcing its 'best body' finalists: 'This category is why people have a problem with pageants' |language=en-CA |website=Yahoo Style Canada |url=https://ca.style.yahoo.com/miss-universe-canada-faces-heat-after-announcing-its-best-body-finalists-this-category-is-why-people-have-a-problem-with-pageants-155537065.html |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810195657/https://ca.style.yahoo.com/miss-universe-canada-faces-heat-after-announcing-its-best-body-finalists-this-category-is-why-people-have-a-problem-with-pageants-155537065.html |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |29 |Lethbridge |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Britanny|Robinson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ryan |first=Everett |date=29 Setyembre 2025 |title=There she is |language=en |website=The Virgin Islands Daily News |url=https://www.virginislandsdailynews.com/news/there-she-is/image_ea304d8b-4f16-4d59-ade2-db7abbaf52d4.html |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929062425/https://www.virginislandsdailynews.com/news/there-she-is/image_ea304d8b-4f16-4d59-ade2-db7abbaf52d4.html |archive-date=29 Setyembre 2025}}</ref> |34 |Northside |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Tahiti|Seymour|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ewing-Chow |first=Daphne |date=11 Agosto 2025 |title=Tahiti Seymour crowned Miss Universe Cayman Islands 2025 |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2025/08/10/tahiti-seymour-crowned-miss-universe-cayman-islands-2025/#:~:text=Bodden%20Town's%20Tahiti%20Moorea%20Seymour,Seven%20Mile%20Beach%20Resort%20%26%20Spa. |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811092904mp_/https://www.caymancompass.com/2025/08/10/tahiti-seymour-crowned-miss-universe-cayman-islands-2025/ |archive-date=11 Agosto 2025}}</ref> |22 |Bodden Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Bereniece|Dickenson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tyson |first=Vivian |date=2 Agosto 2025 |title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025 |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025 |archive-date=2 Agosto 2025}}</ref> |22 |Salt Cay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Dana |Almassova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |20 |Kostanay |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] | {{Sortname|Mary|Kuvakova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 July 2024 |title=На конкурсе «Мисс Кыргызстан — 2024» выбрали сразу трех победительниц — фото |url=https://vesti.kg/obshchestvo/item/127374-na-konkurse-miss-kyrgyzstan-2024-vybrali-srazu-trekh-pobeditelnits-foto.html |access-date=19 November 2024 |website=Vesti |language=Kyrgyz}}</ref> | 18 | [[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Vanessa|Pulgarín|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Castañeda |first=Karen |date=28 Setyembre 2025 |title=Conozca a Vanessa Pulgarín, Miss Universe Colombia 2025: su trayectoria en pasarelas y liderazgo |language=es |trans-title=Meet Vanessa Pulgarín, Miss Universe Colombia 2025: Her career on the catwalk and in leadership |website=La FM |url=https://www.lafm.com.co/entretenimiento/conozca-a-vanessa-pulgarin-miss-universe-colombia-2025-su-trayectoria-en-pasarelas-y-liderazgo |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929061508/https://www.lafm.com.co/entretenimiento/conozca-a-vanessa-pulgarin-miss-universe-colombia-2025-su-trayectoria-en-pasarelas-y-liderazgo |archive-date=29 Setyembre 2025}}</ref> |34 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Medellín]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Dorea|Shala|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 June 2025 |title=Kurorëzohet “Miss Universe Albania & Kosova 2025” |language=sq |trans-title="Miss Universe Albania & Kosovo 2025" is crowned |website=[[Televizioni Klan|TV Klan]] |url=https://tvklan.al/kurorezohet-miss-universe-albania-kosova-2025 |access-date=30 June 2025}}</ref> |24 |[[Lincoln, Nebraska|Lincoln]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|Mahyla|Roth|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Castro |first=Camila |date=19 Hulyo 2025 |title=Mahyla Roth es la nueva Miss Universe Costa Rica 2025 |language=es |trans-title=Mahyla Roth is the new Miss Universe Costa Rica 2025 |website=CR Hoy |url=https://crhoy.com/mahyla-roth-es-la-nueva-miss-universe-costa-rica-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720130948/https://crhoy.com/mahyla-roth-es-la-nueva-miss-universe-costa-rica-2025/ |archive-date=20 Hulyo 2025}}</ref> |26 |Cahuita |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{Sortname|Laura |Gnjatović|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2025 |title=Laura Gnjatovic is declared "Miss Universe Croatia 2025" |url=https://www.telegrafi.com/en/Laura-Gnjatovic-is-announced-as-Miss-Universe-Croatia-2025/ |access-date=29 Abril 2025 |website=Telegrafi |language=en}}</ref> |23 |Zadar |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Lina|Luaces|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 2025 |title=Lina Luaces, sobrina de los Estefan, es la nueva Miss Cuba Universo elegida en EE.UU. |language=es |trans-title=Lina Luaces, niece of the Estefans, is the new Miss Cuba Universe chosen in the U.S. |website=SWI swissinfo |url=https://www.swissinfo.ch/spa/lina-luaces,-sobrina-de-los-estefan,-es-la-nueva-miss-cuba-universo-elegida-en-ee.uu./89651735 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709171025/https://www.swissinfo.ch/spa/lina-luaces,-sobrina-de-los-estefan,-es-la-nueva-miss-cuba-universo-elegida-en-ee.uu./89651735 |archive-date=9 Hulyo 2025}}</ref> |22 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LAO}} [[Laos]] |{{sortname|Lattana|Munvilay|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Insixiangmai |first=Chanthasone |date=22 Setyembre 2025 |title=ຈາກສາລະວັນສູ່ເວທີຈັກກະວານ: ແດງ ລັດຕະນາ ໝັ້ນວິໄລ Miss Universe Laos 2025 |language=lo |trans-title=From Salavan to the universe stage: Daeng Lattana Munvilay Miss Universe Laos 2025 |website=Muan.Space |url=https://muan.space/miss-universe-laos-2025-daeng-lattana-salavan/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922135559/https://muan.space/miss-universe-laos-2025-daeng-lattana-salavan/ |archive-date=22 Setyembre 2025}}</ref> |31 |Salavan |- |{{flagicon image|Flag of the Hispanic peoples.svg}} [[Amerikang Latino|Latina]] |{{sortname|Yamilex|Hernández|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 2025 |title=Yamilex Hernández se corona como la primera Miss Universe Latina 2025 |language=es |trans-title=Yamilex Hernández is crowned the first Latina Miss Universe 2025 |website=Más Vip |url=https://masvip.com.do/2025/07/21/yamilex-hernandez-se-corona-como-miss-universe-latina-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722020923/https://masvip.com.do/2025/07/21/yamilex-hernandez-se-corona-como-miss-universe-latina-2025/ |archive-date=22 Hulyo 2025}}</ref> |29 |Perth Amboy |- |{{flagdeco|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Meldra|Rosenberg|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Latviešu skaistule Meldra Rozenberga gatavojas pārstāvēt Latviju "Miss Universe" konkursā |language=lv |trans-title=Latvian beauty Meldra Rozenberga is preparing to represent Latvia at the "Miss Universe" contest |website=1188.lv |url=https://www.1188.lv/zinas/latviesu-skaistule-meldra-rozenberga-gatavojas-parstavet-latviju-miss-universe-konkursa/54171 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908123730/https://www.1188.lv/zinas/latviesu-skaistule-meldra-rozenberga-gatavojas-parstavet-latviju-miss-universe-konkursa/54171 |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |23 |[[Riga]] |- |{{flagdeco|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Sarah|Bou Jaoude|nolink=1}}<ref>{{cite web |title="هذه هي قضيتي"... سارة-لينا بو جودة تستعد للمشاركة بمسابقة ملكة جمال الكون وهذه التفاصيل (صور) |trans-title="This is my case"... Sarah-Leena Bou Jaoude is preparing to participate in the Miss Universe competition. Here are the details |url=https://www.lbcgroup.tv/news/beauty/863802/%D9%87%D8%B0%D9%87-%D9%87%D9%8A-%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D9%84%D9%8A%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86/ar |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=ar}}</ref> |20 |[[:en:Jdeideh|Jdeideh]] |- |{{flagdeco|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Kristen|Feng|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=24 Oktubre 2025 |title=7 Potret Kristen Feng Miss Universe Makau 2025, Cute Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Kristen Feng, Miss Universe Macau 2025, So Cute! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristen-feng-miss-universe-makau-2025-cute-abis-c1c2-01-cw2f3-1cbj6v |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024175349/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristen-feng-miss-universe-makau-2025-cute-abis-c1c2-01-cw2f3-1cbj6v |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Macau|Makaw]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Chloe|Lim|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2025 |title=Chloe Lim crowned Miss Universe Malaysia 2025 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2025/09/14/chloe-lim-crowned-miss-universe-malaysia-2025 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |27 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Julia|Cluett|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Spiteri |first=Rebecca |date=4 Hulyo 2025 |title=Julia Ann Cluett Crowned Miss Universe Malta 2025 |language=en-GB |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/malta/julia-ann-cluett-crowned-miss-universe-malta-2025/ |url-status=live |access-date=13 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704123500/https://lovinmalta.com/malta/julia-ann-cluett-crowned-miss-universe-malta-2025/ |archive-date=4 Hulyo 2025}}</ref> |27 |Floriana |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Célya|Abatucci|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Peggy Pinel-Fereol and Pierre-Yves Honoré |date=20 September 2025 |title=Célya Abatucci est Miss Universe Martinique 2025 |language=fr |trans-title=Célya Abatucci is Miss Universe Martinique 2025 |website=[[:fr:Outre-mer La Première (réseau)|Outre-mer la 1ère]] |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/celya-abatucci-est-miss-universe-martinique-2025-1624991.html |url-status=live |access-date=21 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250921053831/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/celya-abatucci-est-miss-universe-martinique-2025-1624991.html |archive-date=21 September 2025}}</ref> |31 |Schœlcher |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Aurelie |Alcindor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2025 |title=À Royal Green, Réduit : Aurélie Alcindor nommée Miss Universe Mauritius 2025 |trans-title=At Royal Green, Reduced: Aurélie Alcindor named Miss Universe Mauritius 2025 |url=https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905034648/https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-date=5 Setyembre 2025 |access-date=5 Setyembre 2025 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |31 |Distristo ng Facq |- |{{flagicon|Mayotte|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Nourya |Aboutoihi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 2025 |title=Mayotte entre dans l'histoire de Miss Universe |language=fr |trans-title=Mayotte enters Miss Universe history |website=L'info Kwezi |url=https://www.linfokwezi.fr/mayotte-entre-dans-lhistoire-de-miss-universe/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011090936/https://www.linfokwezi.fr/mayotte-entre-dans-lhistoire-de-miss-universe/ |archive-date=11 Oktubre 2025}}</ref> |25 |Kani-keli |- |{{flagdeco|Mexico}} [[Mehiko]] |{{sortname|Fátima|Bosch|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Huerta Ortiz |first=César |date=13 Setyembre 2025 |title=Se corona a Fátima Bosch de Tabasco como Miss Universo México 2025 |language=es |trans-title=Fátima Bosch of Tabasco is crowned Miss Universe Mexico 2025 |website=El Universal |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/se-corona-a-fatima-bosch-de-tabasco-como-miss-universo-mexico-2025/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914070538/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/se-corona-a-fatima-bosch-de-tabasco-como-miss-universo-mexico-2025/ |archive-date=14 Setyembre 2025}}}</ref> |25 |Teapa |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |{{sortname|Mariana|Ignat|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Conovali |first=Mihaela |date=6 Oktubre 2025 |title=Noua Miss Universe Moldova 2025: va reprezenta țara pe scena internațională |language=ro |trans-title=The new Miss Universe Moldova 2025: will represent the country on the international stage |website=NewsMaker |url=https://newsmaker.md/ro/tehnicile-de-manipulare-cum-ne-protejam |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006070620/https://newsmaker.md/ro/tehnicile-de-manipulare-cum-ne-protejam |archive-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[:en:Chișinău|Chișinău]] |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Myat Yadanar|Soe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 2025 |title=Myat Yadanar Soe crowned Miss Universe Myanmar 2025 |language=en |website=Xinhua News Agency |editor=Huaxia |url=https://english.news.cn/20250627/7349360e96984014a3132e7da52750b1/c.html |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627220504/https://english.news.cn/20250627/7349360e96984014a3132e7da52750b1/c.html |archive-date=27 Hunyo 2025}}</ref> |22 |[[:en:Mandalay|Mandalay]] |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Johanna|Swartbooi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nakaziko |first=Pinehas |date=20 Hulyo 2025 |title=Johanna Swartbooi crowned Miss Namibia 2025 |language=en |website=The Namibian |url=https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724122536/https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |archive-date=24 Hulyo 2025}}</ref> |27 |Vaalgras |- |{{NPL}} |{{sortname|Sanya|Adhikari|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2025 |title=‘मिस युनिभर्स नेपाल २०२५’ को उपाधि सान्या अधिकारीलाई |language=ne |trans-title=Sanya Adhikari wins the title of 'Miss Universe Nepal 2025' |website=Online Khabar |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1771753/sanya-adhikari-wins-the-title-of-miss-universe-nepal-2025 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924174715/https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1771753/sanya-adhikari-wins-the-title-of-miss-universe-nepal-2025 |archive-date=24 Setyembre 2025}}</ref> |23 |[[Katmandu]] |- |{{flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Basil|Onyinyechi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Samuel Omotere |date=30 Agosto 2025 |title=Miss Anambra emerges Miss Universe Nigeria 2025 |language=en |website=The Punch |url=https://punchng.com/miss-anambra-emerges-miss-universe-nigeria-2025/?utm_source=auto-read-also&utm_medium=web |url-status=live |access-date=31 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250830230707/https://punchng.com/miss-anambra-emerges-miss-universe-nigeria-2025/ |archive-date=30 Agosto 2025}}</ref> |25 |Anambra |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Itza |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=5 Setyembre 2025 |title=Itza Castillo crowned Miss Universe Nicaragua 2025: Meet the queen heading to Thailand |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20250905854165/itza-castillo-crowned-miss-universe-nicaragua-2025/ |access-date=7 Setyembre 2025 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |30 |[[Managua]] |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Leonora|Lysglimt-Rødland|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=31 Agosto 2025 |title=Leonora (19) fra Nordstrand stakk av med seieren i Miss Norway 2025 |language=Norwegian |trans-title=Leonora (19) from Nordstrand won Miss Norway 2025 |website=Nordstrands Blad |url=https://www.noblad.no/leonora-19-fra-nordstrand-stakk-av-med-seieren-i-miss-norway-2025/s/5-56-969484 |url-status=live |access-date=31 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831104311/https://www.noblad.no/leonora-19-fra-nordstrand-stakk-av-med-seieren-i-miss-norway-2025/s/5-56-969484 |archive-date=31 Agosto 2025}}</ref> |19 |Nordstrand |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Abbigail|Sturgin|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 July 2025 |title=Auckland police officer Abby Sturgin named Miss Universe New Zealand 2025 |language=en |website=[[The New Zealand Herald]] |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/auckland-police-officer-abby-sturgin-named-miss-universe-new-zealand-2025/YGPOCWZT2FCN5OLOCPBD7AFX24/ |url-status=live |access-date=6 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706022248/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/auckland-police-officer-abby-sturgin-named-miss-universe-new-zealand-2025/YGPOCWZT2FCN5OLOCPBD7AFX24/ |archive-date=6 July 2025}}</ref> |28 |[[Auckland]] |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Nathalie|Mogbelzada|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 July 2025 |title=Noord-Hollandse Nathalie Yasmin nieuwe Miss Universe Netherlands |language=nl |trans-title=North Holland Nathalie Yasmin new Miss Universe Netherlands |website=[[:nl:Nieuws.nl|Nieuws.nl]] |url=https://nieuws.nl/entertainment/noord-hollandse-nathalie-yasmin-nieuwe-miss-universe-netherlands |url-status=live |access-date=5 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706010941/https://nieuws.nl/entertainment/noord-hollandse-nathalie-yasmin-nieuwe-miss-universe-netherlands |archive-date=6 July 2025}}</ref> |28 |[[Amsterdam]] |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Roma|Riaz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 Oktubre 2025 |title=In a first, Emirati fashion student crowned Miss Universe UAE 2025 |language=en |website=Geo News |url=https://www.geo.tv/latest/627184-emirati-fashion-student-crowned-miss-universe-uae-2025 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006071833/https://www.geo.tv/latest/627184-emirati-fashion-student-crowned-miss-universe-uae-2025 |archive-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[:en:Lahore|Lahore]] |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] |{{sortname|Nadeen|Ayoub|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Tusing |first=David |date=13 Agosto 2025 |title=Dubai resident Nadeen Ayoub to represent Palestine at Miss Universe 2025 |language=en |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2025/08/13/palestine-miss-universe-nadeen-ayoub-thailand/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813145628/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2025/08/13/palestine-miss-universe-nadeen-ayoub-thailand/ |archive-date=13 Agosto 2025}}</ref> |28 |Ramallah |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Mirna |Caballini|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hurtado Mendoza |first=Solangel |date=23 Abril 2025 |title=Panamá ya tiene representante en Miss Universo 2025: Mirna Caballini, de 22 años y 1.80 de estatura, es la nueva Miss Universe Panamá |trans-title=Panama already has a representative at Miss Universe 2025: Mirna Caballini, 22 years old and 1.80 meters tall, is the new Miss Universe Panama |url=https://www.ellas.pa/belleza/panama-ya-tiene-representante-en-miss-universo-2025-mirna-caballini-de-22-anos-y-180-de-estatura-es-la-nueva-miss-universe-panama/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423041002/https://www.ellas.pa/belleza/panama-ya-tiene-representante-en-miss-universo-2025-mirna-caballini-de-22-anos-y-180-de-estatura-es-la-nueva-miss-universe-panama/ |archive-date=23 Abril 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=Ellas Panama |language=es}}}</ref> |22 |David |- |{{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Yanina|Gómez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=3 Setyembre 2025 |title=De favorita a reina: Yanina Gómez es la nueva Miss Universo Paraguay |language=es |trans-title=From favorite to queen: Yanina Gómez is the new Miss Universe Paraguay |website=La Nación |url=https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/09/03/de-favorita-a-reina-yanina-gomez-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903182209/https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/09/03/de-favorita-a-reina-yanina-gomez-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |28 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |{{sortname|Karla|Bacigalupo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=15 June 2025 |title=Miss Perú 2025: Karla Bacigalupo alza la corona nacional y se convierte en sucesora de Tatiana Calmell rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Miss Peru 2025: Karla Bacigalupo wins the national crown and succeeds Tatiana Calmell on her way to Miss Universe |website=[[Radio Programas del Perú|RPP]] |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2025-karla-bacigalupo-alza-la-corona-nacional-y-se-convierte-en-sucesora-de-tatiana-calmell-rumbo-al-miss-universo-noticia-1641067 |url-status=live |access-date=16 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616154251/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2025-karla-bacigalupo-alza-la-corona-nacional-y-se-convierte-en-sucesora-de-tatiana-calmell-rumbo-al-miss-universo-noticia-1641067 |archive-date=16 June 2025}}</ref> |33 |[[:en:Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2025|Pilipinas]] |{{Sortname|Ahtisa|Manalo|link=Ahtisa Manalo}}<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon Province is Miss Universe Philippines 2025! |language=en |website=[[GMA Integrated News|GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944765/ahtisa-manalo-of-quezon-province-is-miss-universe-philippines-2025/story/ |url-status=live |access-date=5 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502161314/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944765/ahtisa-manalo-of-quezon-province-is-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-date=2 Mayo 2025}}</ref> |28 |[[Candelaria, Quezon|Candelaria]] |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Sarah|Dzafce|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Saarinen |first=Sonja |last2=Viskari |first2=Julia |date=6 Setyembre 2025 |title=Hän on Miss Suomi 2025 |language=fi |trans-title=She is Miss Finland 2025 |website=Iltalehti |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/871fa29b-3e08-4f76-8c5f-b59b50ba92ac |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906193940/https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/871fa29b-3e08-4f76-8c5f-b59b50ba92ac |archive-date=6 Setyembre 2025}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Emily|Reng|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Gąsiorowski |first=Maciej |date=22 Oktubre 2025 |title=Polka z Chicago wystartuje w Miss Universe. Pierwszy taki przypadek |language=pl |trans-title=A Polish woman from Chicago will compete in Miss Universe. This is the first time this has happened |website=o2.pl |url=https://rozrywka.o2.pl/plotki/polka-z-chicago-wystartuje-w-miss-universe-pierwszy-taki-przypadek-7213553135135712a |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022103652/https://rozrywka.o2.pl/plotki/polka-z-chicago-wystartuje-w-miss-universe-pierwszy-taki-przypadek-7213553135135712a |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |19 |[[Chicago]] |- |{{flagdeco|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Zashely|Alicea|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=14 Agosto 2025 |title=Zashely Alicea se corona como Miss Universe Puerto Rico 2025 |language=es |trans-title=Zashely Alicea is crowned Miss Universe Puerto Rico 2025 |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/08/15/zashely-alicea-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2025/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815074459/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/08/15/zashely-alicea-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2025/ |archive-date=15 Agosto 2025}}</ref> |25 |Dorado |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Camila|Vitorino|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barraco |first=Nuno |date=15 Hunyo 2025 |title=Nova Miss Universo Portugal coroada em Elvas |language=pt-PT |trans-title=New Miss Universe Portugal crowned in Elvas |website=Linhas de Elvas |url=https://nortealentejo.pt/2025/06/15/nova-miss-universo-portugal-coroada-em-elvas/ |url-status=live |access-date=24 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615151416/https://nortealentejo.pt/2025/06/15/nova-miss-universo-portugal-coroada-em-elvas/ |archive-date=15 Hunyo 2025}}</ref> |26 |Setúbal |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{Sortname|Ève |Gilles|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Moore |first=Julia |date=19 Disyembre 2023 |title=Miss France Winner Defends Her Short Hairstyle: ‘No One Should Dictate Who You Are’ |url=https://people.com/miss-france-winner-defends-her-short-hairstyle-8417883 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=People |language=en}}</ref> |21 |Quaëdypre |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Jennifer|Ventura|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Alvarez |first=Carolina |date=10 Agosto 2025 |title=Jennifer Ventura is the new Miss RD Universe 2025 |language=en |website=De Último Minuto |url=https://deultimominuto.net/en/entertainment/jennifer-ventura-is-the-new-miss-rd-universe-2025/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812085331/https://deultimominuto.net/en/entertainment/jennifer-ventura-is-the-new-miss-rd-universe-2025/ |archive-date=12 Agosto 2025}}</ref> |27 |Barahona |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Michaela|Tomanová|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Ondřej |first=Kočí |date=25 Hunyo 2025 |title=Historicky první žena s dítětem, která u nás vyhrála soutěž krásy: Miss Universe Česko se stala tato nádherná blondýnka |language=cs |trans-title=Historically, the first woman with a child to win a beauty contest in our country: this beautiful blonde became Miss Universe Czech Republic |website=Super.cz |url=https://www.super.cz/clanek/celebrity-historicky-prvni-zena-s-ditetem-ktera-u-nas-vyhrala-soutez-krasy-miss-universe-cesko-se-stala-tato-nadherna-blondynka-1515813 |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250625233140/https://www.super.cz/clanek/celebrity-historicky-prvni-zena-s-ditetem-ktera-u-nas-vyhrala-soutez-krasy-miss-universe-cesko-se-stala-tato-nadherna-blondynka-1515813?noredirect=1 |archive-date=25 Hunyo 2025}}</ref> |27 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|ROM}} [[Rumanya]] |{{sortname|Catalina|Jacob|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Diana Oprea |date=7 Oktubre 2025 |title=Cine este Cătălina Jacob, tânăra de 28 de ani care va reprezenta România la Miss Universe 2025 |language=ro |trans-title=Who is Cătălina Jacob, the 28-year-old who will represent Romania at Miss Universe 2025? |website=Pro TV |url=https://www.protv.ro/articol/117743-cine-este-catalina-jacob-tanara-de-28-de-ani-care-va-reprezenta-romania-la-miss-universe-2025 |url-status=live |access-date=8 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008051452/https://www.protv.ro/articol/117743-cine-este-catalina-jacob-tanara-de-28-de-ani-care-va-reprezenta-romania-la-miss-universe-2025 |archive-date=8 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Avezzano]] |- |{{flagdeco|RUS}} [[Rusya]] |{{sortname|Anastasia|Venza|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Анатолий Мармышев |date=5 Oktubre 2025 |title=Анастасия Венза стала «Мисс Россия — 2025»: как выглядит самая красивая девушка страны. Фотогалерея |language=ru |trans-title=Anastasia Venza crowned Miss Russia 2025: What does the country's most beautiful woman look like? Photo gallery |website=UA.RU |url=https://ura.news/news/1053006108 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005094323/https://ura.news/news/1053006108 |archive-date=5 Oktubre 2025}}</ref> |22 |[[Mosku]] |- |{{flagdeco|RWA}} [[Rwanda]] |{{sortname|Solange|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 Oktubre 2025 |title=Miss Universe boří hranice. Letos poprvé v ní soutěží dvě ženy starší 40 let |language=cs |trans-title=Miss Universe is breaking boundaries. This year, for the first time, two women over 40 are competing in it |website={{!}}iDNES.cz |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-solange-keita-nicole-visser-peiliker-vek-kralovna-krasy-rwanda-bonaire.A251029_100047_missamodelky_nh |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102183149/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-solange-keita-nicole-visser-peiliker-vek-kralovna-krasy-rwanda-bonaire.A251029_100047_missamodelky_nh |archive-date=2 Nobyembre 2025}}</ref> |42 |[[Kigali]] |- |{{flagdeco|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Kunda|Mwamulima|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Sichula |first=Augustine |date=21 Abril 2025 |title=Kalulushi model, Mwamulima, crowned Miss Universe Zambia 2025 |language=en |website=Zambia Monitor |url=https://www.zambiamonitor.com/kalulushi-model-mwamulima-crowned-miss-universe-zambia-2025/ |url-status=live |access-date=23 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421160900/https://www.zambiamonitor.com/kalulushi-model-mwamulima-crowned-miss-universe-zambia-2025/ |archive-date=21 Abril 2025}}</ref> |29 |Kalulushi |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Shianne|Smith|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tony Nicholas |date=3 Setyembre 2025 |title=Saint Lucia’s 2025 Miss Universe Delegate Crowned! |language=en |website=St. Lucia Times |url=https://stluciatimes.com/172785/2025/09/saint-lucias-2025-miss-universe-delegate-crowned/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903222221/https://stluciatimes.com/172785/2025/09/saint-lucias-2025-miss-universe-delegate-crowned/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |21 |Micoud |- |{{flagdeco|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Camilla|Diagne|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Mané |first=Dianké |date=27 Setyembre 2025 |title=Ndeye Ngone Diagne élue Miss Univers Sénégal 2025 |language=fr |trans-title=Ndeye Ngone Diagne, crowned Miss Universe Senegal 2025 |website=Senego |url=https://senego.com/ndeye-ngone-diagne-elue-miss-univers-senegal-2025_1881731.html |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928024810/https://senego.com/ndeye-ngone-diagne-elue-miss-univers-senegal-2025_1881731.html |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Jelena|Egorova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 2025 |title=Якутянка Елена Егорова представит Сербию на «Мисс Вселенная» |language=ru |trans-title=Yakutian Elena Egorova will represent Serbia at Miss Universe |website=YKT.ru |url=https://ykt.ru/a/akutanka-elena-egorova-predstavit-serbiu-na-miss-vselennaa |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024052518/https://ykt.ru/a/akutanka-elena-egorova-predstavit-serbiu-na-miss-vselennaa |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Sakha Republic|Republika ng Sakha]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Lyshanda|Moyas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2025 |title=Lyshanda Moyas crowned Miss Universe Zimbabwe 2025 |url=https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-252988.html#google_vignette |access-date=19 Mayo 2025 |website=Bulawayo24 News |language=en}}</ref> |27 |Gweru |- |{{flagdeco|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Annika|Sager|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Belmont Lay |date=5 Oktubre 2025 |title=Master's student & model Annika Sager, 25, is Miss Universe S'pore 2025 |language=en |website=Mothership |url=https://mothership.sg/2025/10/annika-sager-miss-universe-singapore/ |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005134052/https://mothership.sg/2025/10/annika-sager-miss-universe-singapore/ |archive-date=5 Oktubre 2025}}</ref> |25 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagdeco|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Lihasha|White|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Hulyo 2025 |title=Lihasha Lindsay White Crowned Miss Universe Sri Lanka 2025 |language=en |website=Sunday Observer |url=https://www.sundayobserver.lk/2025/07/29/explorer/58189/lihasha-lindsay-white-crowned-miss-universe-sri-lanka-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250729185251/https://www.sundayobserver.lk/2025/07/29/explorer/58189/lihasha-lindsay-white-crowned-miss-universe-sri-lanka-2025/ |archive-date=29 Hulyo 2025}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{Sortname|Daniella |Lundqvist|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |date=1 Nobyembre 2025 |title=7 Potret Daniella Lundqvist Miss Universe Swedia 2025, Pageant Fighter! |language=id |trans-title=7 Portraits of Daniella Lundqvist, Miss Universe Sweden 2025, Pageant Fighter! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://jateng.idntimes.com/life/men/7-potret-daniella-lundqvist-miss-universe-swedia-2025-pageant-fighter-c1c2-01-cw2f3-v9856j |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102181434/https://jateng.idntimes.com/life/men/7-potret-daniella-lundqvist-miss-universe-swedia-2025-pageant-fighter-c1c2-01-cw2f3-v9856j |archive-date=2 Nobyembre 2025}}</ref> |26 |Kalmar |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Naima|Acosta|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Flurin Pestalozzi |date=28 Setyembre 2025 |title=Tessinerin Naima Acosta (20) ist Miss Universe Schweiz |language=de |trans-title=Naima Acosta (20) from Ticino is Miss Universe Switzerland |website=20 Minuten |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-schweiz-jeder-mensch-ist-schoen-trotzdem-gewann-nur-eine-kandidatin-103423631 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928232641/https://www.20min.ch/story/miss-universe-schweiz-jeder-mensch-ist-schoen-trotzdem-gewann-nur-eine-kandidatin-103423631 |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> |20 |Ticino |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Naisae Yona<ref>{{Cite web |last=Theos |first=Uwiduhaye |date=24 Agosto 2025 |title=Umugore ufite umwana yegukanye ikamba rya Miss Universe Tanzania 2025 (Amafoto) |trans-title=A woman with a child wins the Miss Universe Tanzania 2025 crown (Photos) |url=https://igihe.com/imyidagaduro/ibirori/article/umugore-ufite-umwana-yegukanye-ikamba-rya-miss-universe-tanzania-2025-amafoto |access-date=27 Agosto 2025 |website=IGIHE.com |language=rw}}</ref> |28 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Miss Universe Thailand 2025|Taylandiya]] |{{Sortname|Praveenar|Singh}}'''<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Agosto 2025 |title=มงลง "วีนา ปวีนา ซิงห์" Miss Universe Thailand 2025 |language=th |trans-title=The crown goes to "Veena Praveenar Singh" Miss Universe Thailand 2025 |website=Thai Public Broadcasting Service |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |url-status=live |access-date=24 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823151509/https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |archive-date=23 Agosto 2025}}</ref>''' |29 |[[Chiang Mai]] |- |{{flagdeco|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Melissa|Nayimuli|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Manuel |first=Marilynn |date=23 Oktubre 2025 |title=Melissa Nayimuli crowned Miss Universe SA 2025, headed to Miss Universe finale in Thailand |language=en |website=News24 |url=https://www.news24.com/life/lifestyle-trends/beauty-and-fashion/melissa-nayimuli-crowned-miss-universe-sa-2025-headed-to-miss-universe-finale-in-thailand-20251022-1030 |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> |29 |Butterworth |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Su-yeon|Lee|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=25 Setyembre 2025 |title=美의 제전,2025 미스유니버스 코리아,진-이수연 등극 |language=ko |trans-title=Festival of Beauty: Lee Su-yeon crowned as the winner of Miss Universe Korea 2025 |website=Daehanilbo |url=https://www.daehanilbo.co.kr/news/articleView.html?idxno=63286 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925190827/https://www.daehanilbo.co.kr/news/articleView.html?idxno=63286 |archive-date=25 Setyembre 2025}}</ref> |30 |Gyeongbuk |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Latifah|Morris|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Setyembre 2025 |title=Latifah Morris to represent Trinidad and Tobago at Miss Universe |language=en |website=Trinidad and Tobago Newsday |url=https://newsday.co.tt/2025/09/26/latifah-morris-to-represent-trinidad-and-tobago-at-miss-universe/ |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927100532/https://newsday.co.tt/2025/09/26/latifah-morris-to-represent-trinidad-and-tobago-at-miss-universe/ |archive-date=27 Setyembre 2025}}</ref> |31 |Chaguanas East |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{Sortname|Inna|Moll|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Guerra |first=Ignacio Andres |date=2 Agosto 2025 |title=Inna Moll, candidata de Vitacura, se impone en Miss Chile 2025: Representará al país en el Miss Universo |language=es |trans-title=Inna Moll, a candidate from Vitacura, wins Miss Chile 2025: She will represent the country at Miss Universe |website=El Mercurio |url=https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2025/08/02/1173889/vitacura-miss-chile-universo.html |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802072640/https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2025/08/02/1173889/vitacura-miss-chile-universo.html |archive-date=2 Agosto 2025}}</ref> |28 |Vitacura |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | {{sortname|Zhao|Na|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 October 2025 |title=「完美模板、顏值巨高」山東姑娘趙娜 下月參加環球小姐選美 |language=zh-hant |trans-title="Perfect template, extremely beautiful" Shandong girl Zhao Na will compete in the Miss Universe pageant next month |website=[[World Journal]] |url=https://www.worldjournal.com/wj/story/121343/9096690 |access-date=29 October 2025}}</ref> | 20 | [[Shandong]] |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Ceren|Arslan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Morsi |first=Asmaa |date=6 Oktubre 2025 |title=أجمل نساء الدنيا.. تتويج سيرين أرسلان بلقب ملكة جمال الكون 2025 |language=ar |trans-title=The most beautiful women in the world... Ceren Arslan crowned Miss Universe 2025 |website=Masrawy |url=https://www.masrawy.com/howa_w_hya/fashion-moda/details/2025/10/6/2867154/%D8%A3%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86-2025- |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009110739/https://www.masrawy.com/howa_w_hya/fashion-moda/details/2025/10/6/2867154/%D8%A3%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86-2025- |archive-date=9 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Istanbul]] |- |{{flagdeco|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Sofiya|Tkachuk|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Pysarenko |first=Oksana |date=9 Hunyo 2025 |title=Ukraine reveals its Miss Universe 2025 contestant — See her stunning photos |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/ukraine-reveals-its-miss-universe-2025-contestant-1749481586.html |access-date=27 Agosto 2025 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> |25 |Rivne |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kincső|Dezsényi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=14 Setyembre 2025 |title=Ő lett a 2025-ös Miss Universe Hungary: a gyönyörű, vörös hajú Kincső lett a szépségverseny győztese |language=hu |trans-title=She became Miss Universe Hungary 2025: the beautiful, red-haired Kincső became the winner of the beauty contest |website=Femina |url=https://femina.hu/hazai_sztar/miss-universe-hungary-2025-gyoztes-dezsenyi-kincso/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914070310/https://femina.hu/hazai_sztar/miss-universe-hungary-2025-gyoztes-dezsenyi-kincso/ |archive-date=14 Setyembre 2025}}</ref> |21 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Valeria|Baladan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2025 |title=Valeria Baladan, la nueva Miss Universe Uruguay 2025 |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250911855359/miss-universe-uruguay-2025-valeria-baladan/ |access-date=12 Setyembre 2025 |website=¡HOLA! |language=es-US}}</ref> |23 |[[Montevideo]] |} == Mga kontrobersiya == === Alitan sa yamang-isip sa Miss Universe Thailand === Noong 3 Nobyembre 2025, inilahad ng Miss Universe Organization na hindi opisyal na awtorisado ang kaganapang "Special Dinner and Talk Show" na inorganisa ng Miss Universe Thailand, at nilabag ang mga karapatan sa intelektwal na ari-arian ng MUO.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=องค์กรมิสยูนิเวิร์ส ฟาด Miss Universe ไทย ห้ามจัดกิจกรรมที่ไม่ได้รับอนุญาต|trans-title=The Miss Universe Organization has slammed Miss Universe Thailand, banning it from holding unauthorized events|url=https://www.brighttv.co.th/entertain/drama-missuniverse|access-date=28 Nobyembre 2025|website=BrightTV|language=th}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand defends 'Special Dinner & Talk Show' campaign: 'Our actions are fully within the rights'|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964705/miss-universe-thailand-defends-special-dinner-talk-show-campaign-our-actions-are-fully-within-the-rig/story/?amp|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mallorca|first=Hannah|date=3 Nobyembre 2025|title=Power struggle at Miss Universe org? Nawat Itsaragrisil's talk show 'unauthorized'|url=https://entertainment.inquirer.net/636373/power-struggle-at-miss-universe-org-nawat-itsaragrisils-talk-show-unauthorized|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]]|language=en}}</ref> Tumugon ang Miss Universe Thailand Organization na ang kaganapan at ang nauugnay nitong botohan ay bahagi ng opisyal na ''marketing package'' ng Taylandiya bilang mangungunang bansa, na isinagawa nang malinaw sa ilalim ng kanilang mga awtorisadong karapatan, at na sila ay kumunsulta sa mga legal na tagapayo upang masuri ang mga potensyal na epekto at maghanda para sa posibleng legal na aksyon kung kinakailangan.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Organization ชี้แจงกิจกรรมที่ไม่ได้รับอนุญาต ด้าน MUT ยืนยันเป็นสิทธิ์ของประเทศเจ้าภาพ|trans-title=Miss Universe Organization clarifies unauthorized activities; MUT confirms it is the host country's right|url=https://atime.live/efm/news/12521|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Atime.live|language=th}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lim|first=Ron|date=3 Nobyembre 2025|title=MUO and Miss Universe Thailand trade statements on 'Special Dinner & Talk Show' event|url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/127442/muo-and-miss-universe-thailand-trade-statements-on-special-dinner-talk-show-event/story|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 scandal broke out, Miss Huong Giang was praised for her class|url=https://www.vietnam.vn/en/hoa-hau-hoan-vu-2025-bung-no-scandal-hoa-hau-huong-giang-duoc-khen-dang-cap|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Vietnam.vn|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe và ông Nawat căng thẳng quyền tổ chức, kết quả của Hương Giang sẽ bị hủy?|trans-title=Miss Universe and Mr. Nawat are in tension over the organization rights, will Huong Giang's results be canceled?|url=https://docnhanh.vn/giai-tri/miss-universe-va-ong-nawat-cang-thang-quyen-to-chuc-ket-qua-cua-huong-giang-se-bi-huy-tintuc1018485|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Docnhanh.vn|language=vi}}</ref> Gayunpaman, opisyal na kinansela ang kaganapan noong 6 Nobyembre.<ref>{{Cite news|last=Purnell|first=Kristofer|date=6 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand cancels 'special dinner, talk show' with Nawat Itsaragrisil|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/06/2485287/miss-universe-thailand-cancels-special-dinner-talk-show-nawat-itsaragrisil|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|archive-date=6 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106193538/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/06/2485287/miss-universe-thailand-cancels-special-dinner-talk-show-nawat-itsaragrisil}}</ref><ref>{{cite web |last1=Harvey|first1=Lex|date=21 Nobyembre 2025|title=Scandal-plagued Miss Universe competition to crown winner|url=https://edition.cnn.com/2025/11/20/style/miss-universe-2025-finale-winner-intl-hnk|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[CNN]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nawat Itsaragrisil bows to Miss Universe org, cancels ‘Top 10 Special Dinner’|url=https://entertainment.inquirer.net/637234/nawat-itsaragrisil-bows-to-miss-universe-org-cancels-top-10-special-dinner|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=6 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en|first=Armin P.|last=Adina}}</ref> === Promosyon ng sugalan === Noong 3 Nobyembre 2025, naglunsad ng imbestigasyon ang Metropolitan Police Bureau sa Bangkok pagkatapos magsampa ng reklamo si Itsaragrisil, ang tagapangulo ng ''Miss Universe Thailand Host Committee'', na nagsasaad na inutusan ng MUO ang mga kandidata na magsapelikula sila ng mga materyal na pang-promosyon para sa isang ''online gambling website'' sa kanilang hotel, na maaaring maging isang paglabag sa batas ng mga Taylandes. Itinanggi ng MGI ang anumang pagkakasangkot at sinabi na ang promosyon ay responsibilidad lamang ng MUO. Nagbigay ng pahayag si Itsaragrisil sa pulisya at pormal na itinanggi ang gawain.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Police raid Miss Universe team over illegal Casino Promo|url=https://www.khaosodenglish.com/news/2025/11/03/police-raid-miss-universe-team-over-illegal-casino-promo/|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Khaosod English|language=en|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103214634/https://www.khaosodenglish.com/news/2025/11/03/police-raid-miss-universe-team-over-illegal-casino-promo/}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title='ณวัฒน์' เดือด!พาตำรวจลงตรวจสอบกอง MU หลังนำป้ายโปรโมทเว็บพนันวางในโรงแรมเก็บตัวนางงาม|trans-title=Nawat is furious! He has brought police to inspect the MU team after they placed a sign promoting a gambling website in the beauty pageant hotel|url=https://www.naewna.com/entertain/925283#google_vignette|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Naew Na|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215053/https://www.naewna.com/entertain/925283#google_vignette}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=ด่วน! บอสณวัฒน์ แจ้งจับออร์แกไนซ์ ให้นางงามถ่ายคลิปกาสิโน|trans-title=Urgent! Boss Nawat reports the organizer who allowed the beauty queen to film a video of a casino|url=https://www.brighttv.co.th/entertain/nawat-muo-mut|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=BrightTV|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215506/https://www.brighttv.co.th/entertain/nawat-muo-mut}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=ด่วน! ณวัฒน์ เรียกตำรวจตรวจสอบ หลังทีมงาน MUO ให้นางงามถ่ายสปอนเซอร์ผิดกฎหมายไทย|trans-title=Urgent! Nawat calls police to investigate after MUO team allows beauty queen to take photos for sponsors, violating Thai law|url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2893142|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Thairath TV|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215958/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2893142}}</ref> === ''Sashing ceremony'' === Noong 4 Nobyembre 2025, sa panahon bago ang ''sashing ceremony'', sinaway ni Itsaragrisil si [[Fátima Bosch]] ng Mehiko dahil sa hindi paglahok sa mga kaganapang pang-promosyon, ipinahiwatig na ginagawa siyang "tanga" ng kaniyang mga gawain, at pinalabas siya ng mga guwardiya pagkatapos niyang tangkaing makagambala. Ilang kandidata ang biglaang umalis din bilang pakikiisa.<ref>{{Cite news|date=4 Nobyembre 2025|title=เกิดอะไรขึ้น เมื่อจู่ๆ บอส ณวัฒน์ สั่งหยุดงานกระทันหัน หลังนางงามเอาต์ระหว่างประชุม|trans-title=What happened when Boss Nawat suddenly ordered a sudden work stoppage after a beauty queen was out during a meeting?|url=https://today.line.me/th/v3/article/0MNM1nP|via=Line Today|work=Siam News|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=4 Nobyembre 2025|title=เกิดอะไรขึ้น! มิสยูนิเวิร์ส2025หลายประเทศวอล์กเอาท์ต่อหน้า"บอสณวัฒน์ "|trans-title=What happened! Miss Universe 2025 from many countries walked out in front of 'Boss Nawat'|url=https://www.amarintv.com/news/entertain/529405|website=Amarin TV|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref name="Tel">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/06/miss-universe-contestants-walkout-organiser-row-miss-mexico/|title=Miss Universe contestants walk out after organiser rows with Miss Mexico|newspaper=Daily Telegraph|date=6 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|language=en}}</ref><ref name="NYT-apology">{{cite news |first=Francesca|last=Regalado|url=https://www.nytimes.com/2025/11/06/world/asia/miss-universe-walkout-mexico-thailand.html|title=Miss Universe Organizer Apologizes After Tirade at Miss Mexico|newspaper=The New York Times|date=6 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |first=Shahana|last=Yasmin|url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-thai-director-insults-miss-mexico-fatima-bosch-b2858964.html|title=Miss Universe contestants walk out after Miss Mexico 'humiliated'|work=The Independent|date=5 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|type=with video|language=en}}</ref> Umalis din sa lugar ang kasalukuyang may-hawak ng titulo na si [[Victoria Kjær Theilvig]], at sinabi na ang mga salita ni Itsaragrisil ay "higit pa sa kawalang-galang".<ref name="Tel" /><ref>{{Cite news|last=S.|first=Sukanlaya|date=4 Nobyembre 2025|title=นางงาม MU 2025 แห่ลุกออกจากห้อง หลังปะทะ ณวัฒน์ เผย ถูกตะคอก-ไม่ให้เกียรติ|trans-title=Miss Universe 2025 leaves the room after a confrontation with Nawat, revealing she was yelled at and disrespected|url=https://thethaiger.com/th/news/1481499/|website=The Thaiger|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|last=Purnell|first=Kristofer|date=4 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 sashing delayed as queens walk out after heated exchange|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/04/2484824/miss-universe-2025-sashing-delayed-queens-walk-out-after-heated-exchange|access-date=2 Disyembre 2025|website=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> Kinalaunan ay kinondena ng may-ari ng Miss Universe na si Raúl Rocha ang pag-uugali ni Itsaragrisil bilang hindi katanggap-tanggap, iniutos ang pagsuspinde ng ''sashing ceremony'', at inihayag na ang papel ni Itsaragrisil sa mga opisyal na gawain ng Miss Universe ay paghihigpitan, habang ang punong ehekutibong opisyal na si Mario Búcaro ay ipinadala sa Taylandiya upang makipag-ugnayan sa [[Miss Grand International]] upang matiyak na magpapatuloy ang kompetisyon nang propesyonal at ligtas.<ref>{{Cite news|date=5 Nobyembre 2025|title=สรุปดราม่ามิสยูนิเวิร์ส 2025 กลุ่มนางงามวอล์กเอาต์ ต่อหน้า บอสณวัฒน์|trans-title=What happened when Boss Nawat suddenly ordered a sudden work stoppage after a beauty queen was out during a meeting?|url=https://today.line.me/th/v3/article/Ya5aWWL|via=Line Today|work=The Bangkok Insight|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=5 Nobyembre 2025|title=Miss Universe presses on 'as you wish' after Bangkok walkout|url=https://www.khaosodenglish.com/life/2025/11/05/miss-universe-presses-on-as-you-wish-after-bangkok-walkout/|access-date=2 Disyembre 2025|website=Khaosod English|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Civita|first=Alicia|date=4 Nobyembre 2025|title=Miss Universe owner Raúl Rocha Sends Executives to Thailand Pulls Rank and Limits Thai Director's Power After He Insulted Miss Mexico|url=https://www.latintimes.com/miss-universe-owner-raul-rocha-sends-executives-thailand-pulls-rank-limits-thai-directors-power-591268|access-date=2 Disyembre 2025|website=Latin Times|language=en}}</ref> Nagbigay si Itsaragrisil ng pormal na paghingi ng tawad sa lahat ng mga kandidata sa seremonya ng pagtanggap, at tinanggihan ang paggamit ng mga salitang "tanga" o "siraulo".<ref name="Tel" /><ref>{{Cite news|last=Flores Layno|first=Karen|date=6 Nobyembre 2025|title='I did not intend to harm anyone': Nawat Itsaragrisil apologizes for Miss Universe controversy|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/6/-i-did-not-intend-to-harm-anyone-nawat-itsaragrisil-apologizes-for-miss-universe-controversy-1318|access-date=2 Disyembre 2025|website=[[ABS-CBN]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sukri|first=Hazeeq|date=6 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand director Nawat Itsaragrisil apologises for controversy, claims he said 'damage', not 'dumb head'|url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/nawat-itsaragrisil-apology-miss-universe-473526|access-date=2 Disyembre 2025|website=CNA|archive-date=6 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106192124/https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/nawat-itsaragrisil-apology-miss-universe-473526|language=en}}</ref> === Mga iregularidad sa pagboto === Natapos ang pampublikong pagboto noong 19 Nobyembre, ngunit biglang pinalawig ng mga tagapag-ayos ang pagboto para sa ''Most Beautiful People'' nang walang paunang abiso.<ref name=":32">{{Cite web |last=Radhakrishnan |first=Manjusha |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025 drama deepens: Was contest rigged? Dubai's Miss Palestine Nadeen Ayoub calls out 'unjust' public polling |url=https://gulfnews.com/entertainment/miss-universe-2025-drama-deepens-was-contest-rigged-dubais-miss-palestine-nadeen-ayoub-calls-out-unjust-public-polling-1.500357487 |access-date=11 Hunyo 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> Nangunguna ang Pilipinas at Bangglades sa orihinal na resulta.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=18 Nobyembre 2025 |title=Ahtisa Manalo leading in multiple categories ahead of Miss U preliminaries |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/ahtisa-manalo-leading-in-multiple-categories-ahead-of-miss-u-preliminaries/127911/ |access-date=11 Hunyo 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> Dalawang araw matapos ang koronasyon, naglabas ng bidyo si Nadeen Ayoub ng Palestina na tumutukoy sa ilang iregularidad sa proseso ng pagboto at nagsabing pinakialaman ito.<ref>{{Cite web |last=Dey |first=Adrija |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Miss Palestine Nadeen Ayoub alleges vote manipulation at Miss Universe |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-universe-2025-miss-palestine-nadeen-ayoub-alleges-vote-manipulation-at-miss-universe-101763975982134.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124105524/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-universe-2025-miss-palestine-nadeen-ayoub-alleges-vote-manipulation-at-miss-universe-101763975982134.html |archive-date=24 Nobyembre 2025 |access-date=4 Agosto 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Palestine, nagreklamo sa resulta ng botohan sa Miss Universe 2025 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/189814/miss-palestine-mu-2025-most-beautiful-people-poll-a734-20251124 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124111657/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/189814/miss-palestine-mu-2025-most-beautiful-people-poll-a734-20251124 |archive-date=24 Nobyembre 2025 |access-date=4 Agosto 2026 |website=PEP.ph |language=tl}}</ref> === Mga pagbitiw at resulta === Nagbitiw ang tatlong miyembro ng komite sa pagpili ng Miss Universe 2025 bago ang huling kompetisyon. Nagbitiw ang French-Lebanese na pinaista at kompositor na si Omar Harfouch mula sa lupon ng mga hurado ng Miss Universe 2025 tatlong araw bago ang kompetisyon, matapos niyang ibunyag na isang "lihim" na komite sa pagpili ang pumili sa mga pinalistang pasok sa top 30 sa labas ng opisyal na proseso ng paghuhusga.<ref>{{Cite web |last=Lyttle |first=Zoey |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Judge Resigns Days Ahead of Pageant, Claims Top 30 Was Pre-Selected by 'Impromptu Jury' |url=https://people.com/miss-universe-judge-resigns-amid-claims-top-30-was-pre-selected-11851747 |access-date=8 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Brittany |last2=Yasmin |first2=Shahana |date=18 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe judge resigns three days before competition after claiming 'secret committee' pre-picked finalists |url=https://www.yahoo.com/news/articles/miss-universe-judge-resigns-three-211334228.html |access-date=8 Agosto 2026 |website=The Independent |language=en-US |via=Yahoo News}}</ref> == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} 61r2ux8hbddu1afro2q6ihjvrtuwfxx 0 334071 2219777 2219607 2026-08-08T15:46:37Z Tabilay 153890 /* Estadistika ng karera */ 2219777 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ====2026==== Noong 2026, umabot siya sa semifinals ng Auckland, quarterfinals ng Abu Dhabi at Dubai, at ika-apat na round ng Indian Wells at Miami. Sa Wimbledon, tinalo niya si Iga Świątek bago matalo sa fourth round—unang Pilipino na nakapasok sa round na iyon. Nanalo siya sa Washington Open (WTA 500) laban kay Pegula, naging unang Pilipino na may WTA title at umakyat sa No. 20 sa mundo.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 23a0bolzx05i8vci8vbqxv9fpfg8swr 2219778 2219777 2026-08-08T15:48:53Z Tabilay 153890 /* Mga panlabas na link */ 2219778 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ====2026==== Noong 2026, umabot siya sa semifinals ng Auckland, quarterfinals ng Abu Dhabi at Dubai, at ika-apat na round ng Indian Wells at Miami. Sa Wimbledon, tinalo niya si Iga Świątek bago matalo sa fourth round—unang Pilipino na nakapasok sa round na iyon. Nanalo siya sa Washington Open (WTA 500) laban kay Pegula, naging unang Pilipino na may WTA title at umakyat sa No. 20 sa mundo.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] nkv74zoqd0nmupxpp4vrurp24asvxl8 0 337010 2219789 2196962 2026-08-08T23:46:32Z LknFenix 125962 + link sa [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] 2219789 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:USAID_Measuring_Impact_Conservation_Enterprise_Retrospective_(Philippines;_Kalahan_Educational_Foundation)_(40246611432).jpg|thumb|Iba’t ibang uri ng telang t’nalak, na may mga disenyo gamit ang iisang ikat (mga disenyong pagtitina sa kibal); ang ilan ay gumagamit din ng maraming solidong kulay ng sinulid sa pahabi]] Ang '''t'nalak''' (binabaybay ding '''tenalak''') ay isang tradisyon ng paghahabi ng tela gamit ang mga sinulid na tinina ng mga taong [[T'boli]] ng [[Timog Cotabato]], [[Pilipinas]].<ref name="MaraFabella20200601">{{Cite web |last=Fabella |first=Mara |date=Hunyo 1, 2020 |title=The T'nalak of the Tboli |url=https://narrastudio.com/blogs/journal/the-tnalak-of-the-tboli |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920085421/https://narrastudio.com/blogs/journal/the-tnalak-of-the-tboli |archive-date=Setyembre 20, 2020 |access-date=Pebrero 16, 2022 |website=Narra Studio |language=en|trans-title=Ang T'nalak ng mga Tboli}}</ref> Hinahabi lamang ang mga telang t'nalak ng mga kababaihang nakatanggap ng mga disenyo para sa paghahabi sa kanilang mga panaginip, na pinaniniwalaan nilang regalo mula kay Fu Dalu, ang diyosa ng [[Abaka (halaman)|abaka]] ng mga T'boli.<ref name="MaraFabella20200601" /> Ang iba pang miyembro ng komunidad, kabilang ang mga lalaki, ay nakikibahagi sa paggawa ng t’nalak sa pamamagitan ng maingat na pagpili, paghuhubad, at pagpapatuyo sa araw ng mga hibla ng abaka na gagamitin.<ref name="MaraFabella20200601" /><ref name="DelMundo20210507">{{Cite web |last=del Mundo |first= Ida Anita |title=How the T'boli Women Weave their Dreams |url=https://fameplus.com/touchpoint/how-the-tboli-women-weave-their-dreams |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507010936/https://fameplus.com/touchpoint/how-the-tboli-women-weave-their-dreams |archive-date=Mayo 7, 2021 |access-date=Pebrero 17, 2022 |website=FAME+ |language=en-ph|trans-title=Paano Hinahabi ng mga Babaeng T'boli ang mga Pinaginipan Nila}}</ref> Kapag naihanda na ang mga hibla, kinukulayan ang mga ito gamit ang paraan ng panangga sa pagtitina na tinatawag na ikat, batay sa disenyong pinaginipan ng manghahabi; ang babaeng binigyan ni Fu Dalu ng disenyo ang siyang humahabi ng tela gamit ang isang sikad o ''backstrap loom''.<ref name="MaraFabella20200601" /><ref name="DelMundo20210507" /> Dahil ang mga disenyo ay nagmumula sa mga panaginip ng mga manghahabi, hindi maaaring gawin nang maramihan ang mga tradisyonal na disenyo ng t’nalak.<ref name="TnalakcannotbemassproducedRappler">{{Cite web |last=Oliveros |first=Daphne |date=Pebrero 11, 2012 |title=Dreamweavers |url=https://www.rappler.com/life-and-style/1455-dreamweavers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217121647/http://www.rappler.com/life-and-style/1455-dreamweavers |archive-date=Pebrero 17, 2012 |access-date=Pebrero 16, 2022 |website=RAPPLER |language=en-US|trans-title=Mga Manghahabing-panaginip}}</ref> Dahil dito, ang mga manghahabi ng t’nalak ay kilala bilang mga manghahabing-panaginip (''dreamweavers'').<ref>{{Cite web |date=December 2, 2011 |title=The dreamweaver of Lake Sebu |trans-title=Ang manghahabing-panaginip ng Lawa ng Sebu |url=http://www.ilo.org/global/meetings-and-events/regional-meetings/asia/aprm-15/media-centre/WCMS_169408/lang--en/index.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605144451/http://www.ilo.org/global/meetings-and-events/regional-meetings/asia/aprm-15/media-centre/WCMS_169408/lang--en/index.htm |archive-date=June 5, 2013 |access-date=February 16, 2022 |website=International Labour Organization Website |language=en}}</ref> == Produksiyon at kasaysayan == [[File:T'nalak weaver at Lake Sebu, North Cotabato.jpg|thumb|Mga manghahabing [[T'boli people|T'boli]] sa [[Lake Sebu|Lawa ng Sebu]], [[Timog Cotabato]]]]Ang paghabi ng t’nalak ay bahagi ng [[di-materyal na pamanang kultural]] ng [[mga T’boli]],<ref name="MaraFabella20200601" /> isang katutubong pangkat sa Pilipinas na ang lupang ninuno ay nasa lalawigan ng Timog Cotabato sa isla ng [[Mindanao]].<ref name="TboliAncestralDomainInquirer">{{Cite web |date=October 25, 2015 |title=The T'boli: A story of massive land-grabbing through the centuries |url=https://lifestyle.inquirer.net/210932/the-tboli-a-story-of-massive-land-grabbing-through-the-centuries/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151026102152/http://lifestyle.inquirer.net/210932/the-tboli-a-story-of-massive-land-grabbing-through-the-centuries |archive-date=October 26, 2015 |access-date=February 16, 2022 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> === Pinaginipang disenyo mula kay Fu Dalu === Nagsisimula ang paghahabi ng tradisyonal na telang t’nalak kapag ang isang babaeng T’boli ay nagkaroon ng kena (panaginip)<ref name="MaraFabella20200601" /> kung saan nakatagpo niya si Fu Dalu, ang diyosa ng [[abaka]]<ref name="DelMundo20210507" /> at tagapag-alaga ng t’nalak ng mga T’boli.<ref name="MaraFabella20200601" /> Sa mga panaginip na ito, ipinapakita ni Fu Dalu sa babae ang mga disenyong kalaunan ay ihahabi sa tela. Isinasagawa nang may ibayong pag-iingat ang mga proseso ng pagtitina at paghahabi, sapagkat pinaniniwalaan ng mga T’boli na naninirahan si Fu Dalu sa bawat hibla ng sinulid.<ref name="MaraFabella20200601"/> === Pagpipili, pagsisimot === Nakikibahagi rin ang mas malawak na komunidad, kabilang ang mga lalaking T'boli, sa paggawa ng tela sa proseso ng pagpili at pagsisimot ng hibla ng abaka.<ref name="DelMundo20210507" /> Kinukuha ang mga hibla mula sa tangkay ng halamang abaka (''Musa textilis''),<ref name="MaraFabella20200601" /> isang uri ng halamang saging na katutubo sa Pilipinas. Upang magawa ito, ikinakabit nila ang isang balat ng sigay sa isang dulo ng poste mula sa tangkay ng abaka at ikinakabit ang kabilang dulo sa bubong na nagsisilbing bisagra. Itinutulak ang poste upang idiin ang hibla gamit ang balat ng sigay.<ref name=":0">{{Cite web |last=Zhang |first=Kan |title=The Filipino islanders who weave their dreams |url=https://www.bbc.com/travel/article/20230328-the-filipino-islanders-who-weave-their-dreams |access-date=2023-03-29 |website=www.bbc.com |date=Marso 29, 2023 |language=en|trans-title=Ang mga Pilipinong taga-isla na naghahabi ng kanilang mga panaginip}}</ref> Ang mga hibla, na napakanipis, ay maingat na inaalis mula sa tangkay gamit ang isang nakapirming talim, at pagkatapos ay pinatutuyo sa araw.<ref name="MaraFabella20200601" /><ref name="DelMundo20210507" /> === Pagtitinang ikat === [[Talaksan:T'nalak cloth of the T'boli people from Lake Sebu.jpg|thumb|Isang halimbawa ng natapos na telang t'nalak]] Pinatutuyo muna sa araw ang mga hibla, at pagkatapos ay tinitina gamit ang katutubong paraang panangga sa pagtitina na tinatawag na ikat. Binabalutan ng manghahabi ang ilang bahagi ng sinulid ng abaka ng sangkap na panangga sa tina upang hindi kapitan ang mga ito ng tina. Inuulit ang prosesong ito nang ilang ulit ayon sa hinihingi ng disenyo.<ref name="MaraFabella20200601" /> May tatlong kulay ang t'nalak: ang puti ay sumasagisag sa kadalisayan, ang pula ay kumakatawan sa dugo, at ang itim ay sumasagisag sa lupa. Bukod sa likas na puting abaka, ang pulang tina ay nagmumula sa mga ugat na kayumangging-pula ng punong loko, samantalang ang itim ay nakukuha sa pagpapakulo ng berdeng mga dahon ng punong ''knalum'' sa loob ng pitong araw, na nagiging kasing-itim ng tinta.<ref name=":0" /> === Proseso ng paghahabi === Pagkatapos, hinahabi ng manghahabi ang disenyo gamit ang isang sikad, isang prosesong maaaring tumagal nang hanggang dalawang buwan, depende sa disenyong ipinakita sa panaginip.<ref name="MaraFabella20200601" /><ref name="DelMundo20210507" /> Ang mga handog, tulad ng mga hinabing blusa at alahas, ay tradisyonal na iniiwan sa lugar ng paghahabi bilang pagpupugay kay Fu Dalu.<ref name="MaraFabella20200601" /> Sa panahon ng mahabang proseso ng paghahabi, pinagbabawalan ang mga babaeng manghahabi at ang kanilang mga asawa na makipagtalik bilang pagpapakita ng paggalang kay Fu Dalu.<ref name=":0" /> == Pagpapahalaga == Kinikilala ang tradisyon ng paghahabi ng t'nalak bilang bahagi ng di-nahahawakang pamanang kultura ng mga T'boli at ng Pilipinas.<ref name="BritishCouncilPDF">{{Cite web |author=Karina Abola |author2=Reichelle Castro |author3=Lilibeth L. Leh-Arcena |author4=Angelica Misa |author5=Denise Subido |year=2020 |title=Crafting Futures: Sustainable Handloom Weaving in the Philippines |url=https://www.britishcouncil.ph/sites/default/files/british_council_-_crafting_futures_-_full_report.pdf |website=The British Council in the Philippines Website |publisher=The British Council in the Philippines |language=en |trans-title=Paggawa ng Kinabukasan: Sustenableng Paghahabi gamit ang Kamay sa Pilipinas |access-date=2026-02-14 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529130550/https://www.britishcouncil.ph/sites/default/files/british_council_-_crafting_futures_-_full_report.pdf |url-status=dead }}</ref> Bilang pagkilala sa kahalagahan ng t'nalak sa kultura at pamana ng Pilipinas, makikita ang isang disenyo ng t'nalak sa likod ng isang libong pisong banknote ng [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]].<ref name="2020CurrencyUpdate">{{Cite news |last=Lucas |first=Daxim L. |date=Hulyo 29, 2020 |title=BSP upgrades decade-old banknotes with easier to identify, harder to counterfeit designs |language=en |trans-title=Pinahusay ng BSP ang mga perang papel na dekada na ang tanda, na may mga disenyong mas madaling matukoy, mas mahirap pekein |newspaper=The [[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://business.inquirer.net/303858/bsp-upgrades-decade-old-banknotes-with-easier-to-identify-harder-to-counterfeit-designs |url-status=live |access-date=Pebrero 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729082711/https://business.inquirer.net/303858/bsp-upgrades-decade-old-banknotes-with-easier-to-identify-harder-to-counterfeit-designs |archive-date=Hulyo 29, 2020}}</ref> Ang lalawigan ng Timog Cotabato sa Pilipinas, kung saan matatagpuan ang lupang ninuno ng mga T'boli, ay nagdiriwang taun-taon ng Pista ng T'nalak.<ref>{{Cite web |last=Sarmiento |first=Bong S. |date=Agosto 19, 2018 |title=T'boli cloth wraps the world |trans-title=Telang T'boli, nagbabalot sa mundo |url=https://newsinfo.inquirer.net/1022704/tboli-cloth-wraps-the-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819113507/http://newsinfo.inquirer.net/1022704/tboli-cloth-wraps-the-world |archive-date=Agosto 19, 2018 |access-date=Pebrero 16, 2022 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Setyembre 20, 2018 |title=T'nalak Festival: A Colorful Celebration |trans-title=Pista ng T'nalak: Isang Makulay na Pagdiriwang |url=https://www.caremin.com/2018/09/tnalak-festival-a-colorful-celebration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815101935/https://www.caremin.com/2018/09/tnalak-festival-a-colorful-celebration |archive-date=Agosto 15, 2020 |access-date=Pebrero 16, 2022 |website=International Care Ministries |language=en-US}}</ref> ==Tingnan din== *[[Abaka]] *[[Batik]] *[[Inabel]] *[[Lang Dulay]] *[[Piña (hibla)|Piña]] *[[Tapis]] *[[Yakan]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] ah9vsrdma18hzi7n7cs3k7ax4irfyxh 0 337458 2219779 2219753 2026-08-08T16:01:48Z SirWonderful 156685 /* */ 2219779 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino historian}} {{Infobox person | name = Arius Lauren Raposas | image = File:Arius Raposas as featured by the documentary film Gomburza (2023).png | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1996|01|01}} | birth_place = Marikina, Metro Manila | death_date = | death_place = | citizenship = Philippines | alma_mater = [[University of the Philippines Diliman]] | other_names = Al Raposas | occupation = {{unbulleted list| [[Historyador]]| [[Agham pampolitika|Siyentipiko pampolitika]]| [[lingkod bayan|Lingkod Bayan]]| [[Manunulat]]}} | awards = {{unbulleted list| ''Parangal ng Gintong Pluma''| Influencer of the Year for Filipino History 2025| Icons of Change 2025| ''Dangal ng Lahi'' Award| ''Natatanging Bayaning Pilipino sa Larangan ng Kasaysayan''| ''Natatanging Pilipino na Naglilingkod sa Tao at sa Bayan'' | 2026 International Literary Award for Author of the Year| Charles Dickens Medal for Literary Excellence| Mega Golden Quill Award| Philippine Public Service Leadership Award| Asian Pillars Award}} | website = }} Si '''Arius Raposas''' (ipinanganak noong Enero 1, 1996) ay isang Pilipinong historyador,<ref name="sadje">{{cite journal |last1=Sadje |first1=Hadje Cresencio |title=Grassroots Theology in the Philippines as a Third Way Beyond Pentecostal and Liberation Theologies |journal=QUEST: Studies on Religion & Culture in Asia |date=14 June 2018 |volume=3 |url=https://www.theology.cuhk.edu.hk/quest/index.php/quest/article/view/59 |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=A SURVEY OF CHRISTIAN CHURCHES/DENOMINATIONS WITH VALID BAPTISM |url=https://studylib.net/doc/25543814/ecdf-on-valid-baptisms |website=CATHOLIC BISHOPS CONFERENCE OF THE PHILIPPINES |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="novel">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel "Revolution: 80 Days" offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.prfree.org/@mtachibana/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny-3rmwee77jmn4 |website=PRFree |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="ein">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel Revolution: 80 Days offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.einnews.com/pr_news/584439506/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny |website=EINPresswire |date=4 August 2022 |access-date=5 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Le |first1=Yenlinh |title=Maria Orosa - A war hero and nutritionist who saved thousands of lives |url=https://reclaimed.jusnet.co.uk/2022/05/31/maria-orosa-a-war-hero-and-nutritionist-who-saved-thousands-of-lives/ |website=Reclaimed Magazine |date=May 31, 2022 |access-date=5 June 2024 }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Agham pampolitika|siyentipiko pampolitika]],<ref name=malaya>{{cite web |title=Before the Bells |url=https://malaya.com.ph/weekender/arts-culture/before-the-bells/ |website=Malaya Business Insight |date=August 8, 2026 |access-date=8 August 2026}}</ref> lingkod bayan,<ref name="gpa">{{cite web |title=Heroes Gallery |url=https://gawadpilipino.com/gallery/ |website=Gawad Pilipino Awards |access-date=21 January 2026 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at manunulat.<ref>{{cite web |title=What? #PinoyScifi |url=https://www.8lettersbooks.com/what-pinoyscifi/ |website=8Letters |date=2 December 2022 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=List of Filipino Authors, Writers and Their Books |url=https://peoplaid.com/2019/10/21/list-filipino-authors/ |website=PeoPlaid |date=21 October 2019 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=The Authors Show® Lineup For The Week Of August 15, 2022 |url=https://www.24-7pressrelease.com/press_releases_by_date/20220816/2 |access-date=24 May 2024}}</ref> Tinaguriang pinakabatang historyador ng bansa (''nation's youngest historian'') sa Pilipinas dahil sa kanyang maagang paglitaw sa [[Midya (pakikipagtalastasan)|pambansang media]], kilala rin siya sa pagkakaroon ng mga gantimpala at gawaing pang-akademiko sa kasaysayan, agham pampolitika, pananalapi at ekonomiya, ugnayang pandaigdig, at pampublikong pangangasiwa.<ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas AD Scientific Index 2025 |url=https://www.adscientificindex.com/scientist/arius-lauren-raposas/5145449 |website=AD Scientific Index |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=PARALLEL SESSION 3A: PUBLIC SECTOR TRANSFORMATIONS |url=http://www.eropa.co/daily-bulletin1/parallel-session-3a-public-sector-transformations |website=EROPA |access-date=9 July 2025}}</ref> Natunghayan na rin siya sa media sa labas ng Pilipinas, gaya ng mga bansa sa Europa, Africa, Amerika, at Asya, nagpapatibay sa kanyang posisyon bilang isa sa pinakamaimpluwensiya na Pilipinong historyador sa buong mundo. Mayroon siyang websayt sa kasaysayan na kilala bilang ''Filipino Historian'', kung saan lagpas isang bilyong katao sa mahigit 100 bansa sa buong mundo na ang nakabasa nito mula sa pagkatatag noong 2012.<ref>{{cite web |title=Top 100 Philippines Blogs And Websites To Follow in 2021 |url=https://blog.feedspot.com/philippines_blogs/ |website=Feedspot |date=13 December 2017 |access-date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://www.goodreads.com/author_blog_posts/15518768-first-filipino-gets-a-real-blogger-recognition-award |website=Goodreads |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://firstfilipino.blogspot.com/2017/08/first-filipino-gets-real-blogger.html |website=First Filipino |date=3 August 2017 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=history-ph.blogspot.com ranking |url=https://www.similarweb.com/website/history-ph.blogspot.com/ |website=Similarweb |access-date=9 July 2025}}</ref> Bilang lingkod bayan, nakapagsilbi si Raposas sa iba't-ibang ahensya ng pamahalaan, kasama na ang [[Kagawaran ng Kalusugan]] (Department of Health), [[Senado ng Pilipinas]] (Senate), [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (House of Representatives), [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] (Department of Environment and Natural Resources), at Kagawaran ng Pananahanang Pantao at Pagpapaunlad ng Kalunsuran (Department of Human Settlements and Urban Development).<ref>{{cite web |title=Icons of Change Metro Manila 2025 - Arius Lauren Raposas |url=https://www.goodwall.io/posts/arius-lauren-raposas-chief-of-9ff14307 |website=Goodwall |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Icon of Change Metro Manila 2025 (Arius Lauren Raposas) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Y5SCEVZbw4c |website=YouTube | date=April 13, 2025 |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas |url=https://www.linkedin.com/in/arius-raposas/ |website=LinkedIn |access-date=22 Marso 2026}}</ref> Isa si Raposas sa mga ekspertong natampok sa pelikula ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]] noong 2023 na pinamagatang [[Gomburza]].<ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://www.youtube.com/watch?v=iUlf9KtbqC8 |website=YouTube | date=30 March 2023 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://hdhub.net/titles/578753/gomburza-an-nhcp-documentary |website=HDHub |access-date=17 May 2024 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Film Review: GOMBURZA AN NHCP DOCUMENTARY |url=https://pinoyrebyu.wordpress.com/2024/02/11/gomburza-an-nhcp-documentary/ |website=Society of Filipino Film Reviewers |date=11 February 2024 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (AN NHCP DOCUMENTARY) |url=https://flixi.com/movies/gomburza-1 |website=flixi |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Another good look at the Gomburza |url=https://www.pressreader.com/philippines/daily-tribune-philippines/20230207/282170770303656 |access-date=17 May 2024 |agency=The Daily Tribune}}</ref> Noong 2024, nanguna si Raposas sa kategoryang [[Pampublikong pangangasiwa|Public Administration]] mula sa talaan ng mga siyentipiko na hango sa [[University of the Philippines]] ayon sa AD Scientific Index.<ref>{{cite web |title=University of the Philippines Open University Scientists Subject Rankings |url=https://www.adscientificindex.com/subject-rankings/?subject=Business+%26+Management+%2F+Public+Administration&university=University+of+the+Philippines+Open+University |website=AD Scientific Index |access-date=10 December 2025}}</ref> Noong 2025, nominado si Raposas sa The Outstanding Young Men of the Philippines (TOYM) para sa kanyang karera sa iba't ibang larangan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [https://scholar.google.com/citations?hl=en&user=jPnfMkQAAAAJ Arius Raposas sa Google Scholar] * [https://www.yugatech.com/author/arius/ Arius Raposas sa YugaTech] * [https://www.youtube.com/watch?v=NBgFW3krXmc Pagtampok kay Arius Raposas sa 2023 Manila International Book Fair] * [https://notablepeopleproject.org/arius_raposas Arius Raposas sa The Notable People Project] * [https://history-ph.blogspot.com/ Website ng Filipino Historian] {{Authority control}} [[Category:Ipinanganak noong 1996]] [[Category:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Category:Mga historyador]] [[Category:Mga manunulat]] [[Category:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Category:Mga Pilipino]] 7arhfwftnn3gbxek1wsqg24egzhr5ed 2219780 2219779 2026-08-08T16:22:58Z SirWonderful 156685 /* */ 2219780 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino historian}} {{Infobox person | name = Arius Lauren Raposas | image = File:Arius Raposas as featured by the documentary film Gomburza (2023).png | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1996|01|01}} | birth_place = Marikina, Metro Manila | death_date = | death_place = | citizenship = Philippines | alma_mater = [[University of the Philippines Diliman]] | other_names = Al Raposas | occupation = {{unbulleted list| [[Historyador]]| [[Agham pampolitika|Siyentipiko pampolitika]]| [[lingkod bayan|Lingkod Bayan]]| [[Manunulat]]}} | awards = {{unbulleted list| ''Parangal ng Gintong Pluma''| Influencer of the Year for Filipino History 2025| Icons of Change 2025| ''Dangal ng Lahi'' Award| ''Natatanging Bayaning Pilipino sa Larangan ng Kasaysayan''| ''Natatanging Pilipino na Naglilingkod sa Tao at sa Bayan'' | 2026 International Literary Award for Author of the Year| Charles Dickens Medal for Literary Excellence| Mega Golden Quill Award| Philippine Public Service Leadership Award| Asian Pillars Award}} | website = }} Si '''Arius Raposas''' (ipinanganak noong Enero 1, 1996) ay isang Pilipinong historyador,<ref name="sadje">{{cite journal |last1=Sadje |first1=Hadje Cresencio |title=Grassroots Theology in the Philippines as a Third Way Beyond Pentecostal and Liberation Theologies |journal=QUEST: Studies on Religion & Culture in Asia |date=14 June 2018 |volume=3 |url=https://www.theology.cuhk.edu.hk/quest/index.php/quest/article/view/59 |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=A SURVEY OF CHRISTIAN CHURCHES/DENOMINATIONS WITH VALID BAPTISM |url=https://studylib.net/doc/25543814/ecdf-on-valid-baptisms |website=CATHOLIC BISHOPS CONFERENCE OF THE PHILIPPINES |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="novel">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel "Revolution: 80 Days" offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.prfree.org/@mtachibana/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny-3rmwee77jmn4 |website=PRFree |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="ein">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel Revolution: 80 Days offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.einnews.com/pr_news/584439506/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny |website=EINPresswire |date=4 August 2022 |access-date=5 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Le |first1=Yenlinh |title=Maria Orosa - A war hero and nutritionist who saved thousands of lives |url=https://reclaimed.jusnet.co.uk/2022/05/31/maria-orosa-a-war-hero-and-nutritionist-who-saved-thousands-of-lives/ |website=Reclaimed Magazine |date=May 31, 2022 |access-date=5 June 2024 }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Agham pampolitika|siyentipiko pampolitika]],<ref name=malaya>{{cite web |title=Before the Bells |url=https://malaya.com.ph/weekender/arts-culture/before-the-bells/ |website=Malaya Business Insight |date=August 8, 2026 |access-date=8 August 2026}}</ref> lingkod bayan,<ref name="gpa">{{cite web |title=Heroes Gallery |url=https://gawadpilipino.com/gallery/ |website=Gawad Pilipino Awards |access-date=21 January 2026 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at manunulat.<ref>{{cite web |title=What? #PinoyScifi |url=https://www.8lettersbooks.com/what-pinoyscifi/ |website=8Letters |date=2 December 2022 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=List of Filipino Authors, Writers and Their Books |url=https://peoplaid.com/2019/10/21/list-filipino-authors/ |website=PeoPlaid |date=21 October 2019 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=The Authors Show® Lineup For The Week Of August 15, 2022 |url=https://www.24-7pressrelease.com/press_releases_by_date/20220816/2 |access-date=24 May 2024}}</ref> Tinaguriang pinakabatang historyador ng bansa (''nation's youngest historian'') sa Pilipinas dahil sa kanyang maagang paglitaw sa [[Midya (pakikipagtalastasan)|pambansang media]], kilala rin siya sa pagkakaroon ng mga gantimpala at gawaing pang-akademiko sa kasaysayan, agham pampolitika, pananalapi at ekonomiya, ugnayang pandaigdig, at pampublikong pangangasiwa.<ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas AD Scientific Index 2025 |url=https://www.adscientificindex.com/scientist/arius-lauren-raposas/5145449 |website=AD Scientific Index |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=PARALLEL SESSION 3A: PUBLIC SECTOR TRANSFORMATIONS |url=http://www.eropa.co/daily-bulletin1/parallel-session-3a-public-sector-transformations |website=EROPA |access-date=9 July 2025}}</ref> Natunghayan na rin siya sa media sa labas ng Pilipinas, gaya ng mga bansa sa Europa, Africa, Amerika, at Asya, nagpapatibay sa kanyang posisyon bilang isa sa pinakamaimpluwensiya na Pilipinong historyador sa buong mundo. Mayroon siyang websayt sa kasaysayan na kilala bilang ''Filipino Historian'', kung saan lagpas isang bilyong katao sa mahigit 100 bansa sa buong mundo na ang nakabasa nito mula sa pagkatatag noong 2012.<ref>{{cite web |title=Top 100 Philippines Blogs And Websites To Follow in 2021 |url=https://blog.feedspot.com/philippines_blogs/ |website=Feedspot |date=13 December 2017 |access-date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://www.goodreads.com/author_blog_posts/15518768-first-filipino-gets-a-real-blogger-recognition-award |website=Goodreads |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://firstfilipino.blogspot.com/2017/08/first-filipino-gets-real-blogger.html |website=First Filipino |date=3 August 2017 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=history-ph.blogspot.com ranking |url=https://www.similarweb.com/website/history-ph.blogspot.com/ |website=Similarweb |access-date=9 July 2025}}</ref> Bilang student leader, nagbabala at nagbigay ng mga solusyon si Raposas tungkol sa patuloy na paghina ng demokratikong partisipasyon at pagbuo ng mga bagong pinuno mula sa mga kabataan. Bilang lingkod bayan, nakapagsilbi si Raposas sa iba't-ibang ahensya ng pamahalaan, kasama na ang [[Kagawaran ng Kalusugan]] (Department of Health), [[Senado ng Pilipinas]] (Senate), [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (House of Representatives), [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] (Department of Environment and Natural Resources), at Kagawaran ng Pananahanang Pantao at Pagpapaunlad ng Kalunsuran (Department of Human Settlements and Urban Development).<ref>{{cite web |title=Icons of Change Metro Manila 2025 - Arius Lauren Raposas |url=https://www.goodwall.io/posts/arius-lauren-raposas-chief-of-9ff14307 |website=Goodwall |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Icon of Change Metro Manila 2025 (Arius Lauren Raposas) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Y5SCEVZbw4c |website=YouTube | date=April 13, 2025 |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas |url=https://www.linkedin.com/in/arius-raposas/ |website=LinkedIn |access-date=22 Marso 2026}}</ref> Isa si Raposas sa mga ekspertong natampok sa pelikula ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]] noong 2023 na pinamagatang [[Gomburza]].<ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://www.youtube.com/watch?v=iUlf9KtbqC8 |website=YouTube | date=30 March 2023 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://hdhub.net/titles/578753/gomburza-an-nhcp-documentary |website=HDHub |access-date=17 May 2024 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Film Review: GOMBURZA AN NHCP DOCUMENTARY |url=https://pinoyrebyu.wordpress.com/2024/02/11/gomburza-an-nhcp-documentary/ |website=Society of Filipino Film Reviewers |date=11 February 2024 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (AN NHCP DOCUMENTARY) |url=https://flixi.com/movies/gomburza-1 |website=flixi |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Another good look at the Gomburza |url=https://www.pressreader.com/philippines/daily-tribune-philippines/20230207/282170770303656 |access-date=17 May 2024 |agency=The Daily Tribune}}</ref> Noong 2024, nanguna si Raposas sa kategoryang [[Pampublikong pangangasiwa|Public Administration]] mula sa talaan ng mga siyentipiko na hango sa [[University of the Philippines]] ayon sa AD Scientific Index.<ref>{{cite web |title=University of the Philippines Open University Scientists Subject Rankings |url=https://www.adscientificindex.com/subject-rankings/?subject=Business+%26+Management+%2F+Public+Administration&university=University+of+the+Philippines+Open+University |website=AD Scientific Index |access-date=10 December 2025}}</ref> Noong 2025, nominado si Raposas sa The Outstanding Young Men of the Philippines (TOYM) para sa kanyang karera sa iba't ibang larangan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [https://scholar.google.com/citations?hl=en&user=jPnfMkQAAAAJ Arius Raposas sa Google Scholar] * [https://www.yugatech.com/author/arius/ Arius Raposas sa YugaTech] * [https://www.youtube.com/watch?v=NBgFW3krXmc Pagtampok kay Arius Raposas sa 2023 Manila International Book Fair] * [https://notablepeopleproject.org/arius_raposas Arius Raposas sa The Notable People Project] * [https://history-ph.blogspot.com/ Website ng Filipino Historian] {{Authority control}} [[Category:Ipinanganak noong 1996]] [[Category:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Category:Mga historyador]] [[Category:Mga manunulat]] [[Category:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Category:Mga Pilipino]] do7azjm2x9gzf3pk0ck9qqqlj3sojq4 2219781 2219780 2026-08-08T16:27:40Z SirWonderful 156685 /* */ 2219781 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino historian}} {{Infobox person | name = Arius Lauren Raposas | image = File:Arius Raposas as featured by the documentary film Gomburza (2023).png | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1996|01|01}} | birth_place = Marikina, Metro Manila | death_date = | death_place = | citizenship = Philippines | alma_mater = [[University of the Philippines Diliman]] | other_names = Al Raposas | occupation = {{unbulleted list| [[Historyador]]| [[Agham pampolitika|Siyentipiko pampolitika]]| [[lingkod bayan|Lingkod Bayan]]| [[Manunulat]]}} | awards = {{unbulleted list| ''Parangal ng Gintong Pluma''| Influencer of the Year for Filipino History 2025| Icons of Change 2025| ''Dangal ng Lahi'' Award| ''Natatanging Bayaning Pilipino sa Larangan ng Kasaysayan''| ''Natatanging Pilipino na Naglilingkod sa Tao at sa Bayan'' | 2026 International Literary Award for Author of the Year| Charles Dickens Medal for Literary Excellence| Mega Golden Quill Award| Philippine Public Service Leadership Award| Asian Pillars Award}} | website = }} Si '''Arius Raposas''' (ipinanganak noong Enero 1, 1996) ay isang Pilipinong historyador,<ref name="sadje">{{cite journal |last1=Sadje |first1=Hadje Cresencio |title=Grassroots Theology in the Philippines as a Third Way Beyond Pentecostal and Liberation Theologies |journal=QUEST: Studies on Religion & Culture in Asia |date=14 June 2018 |volume=3 |url=https://www.theology.cuhk.edu.hk/quest/index.php/quest/article/view/59 |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=A SURVEY OF CHRISTIAN CHURCHES/DENOMINATIONS WITH VALID BAPTISM |url=https://studylib.net/doc/25543814/ecdf-on-valid-baptisms |website=CATHOLIC BISHOPS CONFERENCE OF THE PHILIPPINES |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="novel">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel "Revolution: 80 Days" offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.prfree.org/@mtachibana/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny-3rmwee77jmn4 |website=PRFree |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="ein">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel Revolution: 80 Days offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.einnews.com/pr_news/584439506/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny |website=EINPresswire |date=4 August 2022 |access-date=5 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Le |first1=Yenlinh |title=Maria Orosa - A war hero and nutritionist who saved thousands of lives |url=https://reclaimed.jusnet.co.uk/2022/05/31/maria-orosa-a-war-hero-and-nutritionist-who-saved-thousands-of-lives/ |website=Reclaimed Magazine |date=May 31, 2022 |access-date=5 June 2024 }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Agham pampolitika|siyentipiko pampolitika]],<ref name=malaya>{{cite web |title=Before the Bells |url=https://malaya.com.ph/weekender/arts-culture/before-the-bells/ |website=Malaya Business Insight |date=August 8, 2026 |access-date=8 August 2026}}</ref> lingkod bayan,<ref name="gpa">{{cite web |title=Heroes Gallery |url=https://gawadpilipino.com/gallery/ |website=Gawad Pilipino Awards |access-date=21 January 2026 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at manunulat.<ref>{{cite web |title=What? #PinoyScifi |url=https://www.8lettersbooks.com/what-pinoyscifi/ |website=8Letters |date=2 December 2022 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=List of Filipino Authors, Writers and Their Books |url=https://peoplaid.com/2019/10/21/list-filipino-authors/ |website=PeoPlaid |date=21 October 2019 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=The Authors Show® Lineup For The Week Of August 15, 2022 |url=https://www.24-7pressrelease.com/press_releases_by_date/20220816/2 |access-date=24 May 2024}}</ref> Tinaguriang pinakabatang historyador ng bansa (''nation's youngest historian'') sa Pilipinas dahil sa kanyang maagang paglitaw sa [[Midya (pakikipagtalastasan)|pambansang media]], kilala rin siya sa pagkakaroon ng mga gantimpala at gawaing pang-akademiko sa kasaysayan, agham pampolitika, pananalapi at ekonomiya, ugnayang pandaigdig, at pampublikong pangangasiwa.<ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas AD Scientific Index 2025 |url=https://www.adscientificindex.com/scientist/arius-lauren-raposas/5145449 |website=AD Scientific Index |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=PARALLEL SESSION 3A: PUBLIC SECTOR TRANSFORMATIONS |url=http://www.eropa.co/daily-bulletin1/parallel-session-3a-public-sector-transformations |website=EROPA |access-date=9 July 2025}}</ref> Natunghayan na rin siya sa media sa labas ng Pilipinas, gaya ng mga bansa sa Europa, Africa, Amerika, at Asya, nagpapatibay sa kanyang posisyon bilang isa sa pinakamaimpluwensiya na Pilipinong historyador sa buong mundo. Mayroon siyang websayt sa kasaysayan na kilala bilang ''Filipino Historian'', kung saan lagpas isang bilyong katao sa mahigit 100 bansa sa buong mundo na ang nakabasa nito mula sa pagkatatag noong 2012.<ref>{{cite web |title=Top 100 Philippines Blogs And Websites To Follow in 2021 |url=https://blog.feedspot.com/philippines_blogs/ |website=Feedspot |date=13 December 2017 |access-date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://www.goodreads.com/author_blog_posts/15518768-first-filipino-gets-a-real-blogger-recognition-award |website=Goodreads |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://firstfilipino.blogspot.com/2017/08/first-filipino-gets-real-blogger.html |website=First Filipino |date=3 August 2017 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=history-ph.blogspot.com ranking |url=https://www.similarweb.com/website/history-ph.blogspot.com/ |website=Similarweb |access-date=9 July 2025}}</ref> Bilang student leader, nagbabala at nagbigay ng mga solusyon si Raposas tungkol sa patuloy na paghina ng demokratikong partisipasyon at pagbuo ng mga bagong pinuno mula sa mga kabataan. Bilang lingkod bayan, nakapagsilbi si Raposas sa iba't-ibang ahensya ng pamahalaan, kasama na ang [[Kagawaran ng Kalusugan]] (Department of Health), [[Senado ng Pilipinas]] (Senate), [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (House of Representatives), [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] (Department of Environment and Natural Resources), at Kagawaran ng Pananahanang Pantao at Pagpapaunlad ng Kalunsuran (Department of Human Settlements and Urban Development).<ref>{{cite web |title=Icons of Change Metro Manila 2025 - Arius Lauren Raposas |url=https://www.goodwall.io/posts/arius-lauren-raposas-chief-of-9ff14307 |website=Goodwall |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Icon of Change Metro Manila 2025 (Arius Lauren Raposas) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Y5SCEVZbw4c |website=YouTube | date=April 13, 2025 |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas |url=https://www.linkedin.com/in/arius-raposas/ |website=LinkedIn |access-date=22 Marso 2026}}</ref> Noong 2022, naging finalist si Raposas ng Timpalak Mario I. Miclat sa Pagsasalin, na inorganisa ng Filipinas Institute of Translation (FIT) upang isalin ang nobelang Hapon na [[Kokoro]].<ref>{{cite web |title=LITERARY CALENDAR, 2022 |url=https://journals.upd.edu.ph/index.php/lik/article/download/9435/8345/ |website=UPD Journals |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Freelancer Index: Al Raposas |url=https://www.translatorscafe.com/cafe/member242823.htm |website=Translator Cafe |access-date=9 July 2025}}</ref> Isa si Raposas sa mga ekspertong natampok sa pelikula ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]] noong 2023 na pinamagatang [[Gomburza]].<ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://www.youtube.com/watch?v=iUlf9KtbqC8 |website=YouTube | date=30 March 2023 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://hdhub.net/titles/578753/gomburza-an-nhcp-documentary |website=HDHub |access-date=17 May 2024 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Film Review: GOMBURZA AN NHCP DOCUMENTARY |url=https://pinoyrebyu.wordpress.com/2024/02/11/gomburza-an-nhcp-documentary/ |website=Society of Filipino Film Reviewers |date=11 February 2024 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (AN NHCP DOCUMENTARY) |url=https://flixi.com/movies/gomburza-1 |website=flixi |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Another good look at the Gomburza |url=https://www.pressreader.com/philippines/daily-tribune-philippines/20230207/282170770303656 |access-date=17 May 2024 |agency=The Daily Tribune}}</ref> Noong 2024, nanguna si Raposas sa kategoryang [[Pampublikong pangangasiwa|Public Administration]] mula sa talaan ng mga siyentipiko na hango sa [[University of the Philippines]] ayon sa AD Scientific Index.<ref>{{cite web |title=University of the Philippines Open University Scientists Subject Rankings |url=https://www.adscientificindex.com/subject-rankings/?subject=Business+%26+Management+%2F+Public+Administration&university=University+of+the+Philippines+Open+University |website=AD Scientific Index |access-date=10 December 2025}}</ref> Noong 2025, nominado si Raposas sa The Outstanding Young Men of the Philippines (TOYM) para sa kanyang karera sa iba't ibang larangan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [https://scholar.google.com/citations?hl=en&user=jPnfMkQAAAAJ Arius Raposas sa Google Scholar] * [https://www.yugatech.com/author/arius/ Arius Raposas sa YugaTech] * [https://www.youtube.com/watch?v=NBgFW3krXmc Pagtampok kay Arius Raposas sa 2023 Manila International Book Fair] * [https://notablepeopleproject.org/arius_raposas Arius Raposas sa The Notable People Project] * [https://history-ph.blogspot.com/ Website ng Filipino Historian] {{Authority control}} [[Category:Ipinanganak noong 1996]] [[Category:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Category:Mga historyador]] [[Category:Mga manunulat]] [[Category:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Category:Mga Pilipino]] 8ywsm0dfob34c1gbdo6ynicp74smihc 2219782 2219781 2026-08-08T16:36:56Z SirWonderful 156685 /* */ 2219782 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino historian}} {{Infobox person | name = Arius Lauren Raposas | image = File:Arius Raposas as featured by the documentary film Gomburza (2023).png | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1996|01|01}} | birth_place = Marikina, Metro Manila | death_date = | death_place = | citizenship = Philippines | alma_mater = [[University of the Philippines Diliman]] | other_names = Al Raposas | occupation = {{unbulleted list| [[Historyador]]| [[Agham pampolitika|Siyentipiko pampolitika]]| [[lingkod bayan|Lingkod Bayan]]| [[Manunulat]]}} | awards = {{unbulleted list| ''Parangal ng Gintong Pluma''| Influencer of the Year for Filipino History 2025| Icons of Change 2025| ''Dangal ng Lahi'' Award| ''Natatanging Bayaning Pilipino sa Larangan ng Kasaysayan''| ''Natatanging Pilipino na Naglilingkod sa Tao at sa Bayan'' | 2026 International Literary Award for Author of the Year| Charles Dickens Medal for Literary Excellence| Mega Golden Quill Award| Philippine Public Service Leadership Award| Asian Pillars Award}} | website = }} Si '''Arius Raposas''' (ipinanganak noong Enero 1, 1996) ay isang Pilipinong historyador,<ref name="sadje">{{cite journal |last1=Sadje |first1=Hadje Cresencio |title=Grassroots Theology in the Philippines as a Third Way Beyond Pentecostal and Liberation Theologies |journal=QUEST: Studies on Religion & Culture in Asia |date=14 June 2018 |volume=3 |url=https://www.theology.cuhk.edu.hk/quest/index.php/quest/article/view/59 |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=A SURVEY OF CHRISTIAN CHURCHES/DENOMINATIONS WITH VALID BAPTISM |url=https://studylib.net/doc/25543814/ecdf-on-valid-baptisms |website=CATHOLIC BISHOPS CONFERENCE OF THE PHILIPPINES |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="novel">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel "Revolution: 80 Days" offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.prfree.org/@mtachibana/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny-3rmwee77jmn4 |website=PRFree |access-date=3 August 2022}}</ref><ref name="ein">{{cite web |last1=Tachibana |first1=Maria |title=Historical novel Revolution: 80 Days offers global, never-before-seen perspective on Gomburza and the 1872 Cavite Mutiny |url=https://www.einnews.com/pr_news/584439506/historical-novel-revolution-80-days-offers-global-never-before-seen-perspective-on-gomburza-and-the-1872-cavite-mutiny |website=EINPresswire |date=4 August 2022 |access-date=5 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Le |first1=Yenlinh |title=Maria Orosa - A war hero and nutritionist who saved thousands of lives |url=https://reclaimed.jusnet.co.uk/2022/05/31/maria-orosa-a-war-hero-and-nutritionist-who-saved-thousands-of-lives/ |website=Reclaimed Magazine |date=May 31, 2022 |access-date=5 June 2024 }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Agham pampolitika|siyentipiko pampolitika]],<ref name=malaya>{{cite web |title=Before the Bells |url=https://malaya.com.ph/weekender/arts-culture/before-the-bells/ |website=Malaya Business Insight |date=August 8, 2026 |access-date=8 August 2026}}</ref> lingkod bayan,<ref name="gpa">{{cite web |title=Heroes Gallery |url=https://gawadpilipino.com/gallery/ |website=Gawad Pilipino Awards |access-date=21 January 2026 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at manunulat.<ref>{{cite web |title=What? #PinoyScifi |url=https://www.8lettersbooks.com/what-pinoyscifi/ |website=8Letters |date=2 December 2022 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=List of Filipino Authors, Writers and Their Books |url=https://peoplaid.com/2019/10/21/list-filipino-authors/ |website=PeoPlaid |date=21 October 2019 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=The Authors Show® Lineup For The Week Of August 15, 2022 |url=https://www.24-7pressrelease.com/press_releases_by_date/20220816/2 |access-date=24 May 2024}}</ref> Tinaguriang pinakabatang historyador ng bansa (''nation's youngest historian'') sa Pilipinas dahil sa kanyang maagang paglitaw sa [[Midya (pakikipagtalastasan)|pambansang media]], kilala rin siya sa pagkakaroon ng mga gantimpala at gawaing pang-akademiko sa kasaysayan, agham pampolitika, pananalapi at ekonomiya, ugnayang pandaigdig, at pampublikong pangangasiwa.<ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas AD Scientific Index 2025 |url=https://www.adscientificindex.com/scientist/arius-lauren-raposas/5145449 |website=AD Scientific Index |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=PARALLEL SESSION 3A: PUBLIC SECTOR TRANSFORMATIONS |url=http://www.eropa.co/daily-bulletin1/parallel-session-3a-public-sector-transformations |website=EROPA |access-date=9 July 2025}}</ref> Natunghayan na rin siya sa media sa labas ng Pilipinas, gaya ng mga bansa sa Europa, Africa, Amerika, at Asya, nagpapatibay sa kanyang posisyon bilang isa sa pinakamaimpluwensiya na Pilipinong historyador sa buong mundo. Mayroon siyang websayt sa kasaysayan na kilala bilang ''Filipino Historian'', kung saan lagpas isang bilyong katao sa mahigit 100 bansa sa buong mundo na ang nakabasa nito mula sa pagkatatag noong 2012. Ang kaakibat nitong kilusan na ''History, Civics, and Culture Philippines'' ay may humigit kumulang 8,000 kasapi.<ref>{{cite web |title=Top 100 Philippines Blogs And Websites To Follow in 2021 |url=https://blog.feedspot.com/philippines_blogs/ |website=Feedspot |date=13 December 2017 |access-date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://www.goodreads.com/author_blog_posts/15518768-first-filipino-gets-a-real-blogger-recognition-award |website=Goodreads |access-date=1 August 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Liwanag |first1=Tim |title=First Filipino Gets a Real Blogger Recognition Award |url=https://firstfilipino.blogspot.com/2017/08/first-filipino-gets-real-blogger.html |website=First Filipino |date=3 August 2017 |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=history-ph.blogspot.com ranking |url=https://www.similarweb.com/website/history-ph.blogspot.com/ |website=Similarweb |access-date=9 July 2025}}</ref> Bilang student leader, nagbabala at nagbigay ng mga solusyon si Raposas tungkol sa patuloy na paghina ng demokratikong partisipasyon at pagbuo ng mga bagong pinuno mula sa mga kabataan. Bilang lingkod bayan, nakapagsilbi si Raposas sa iba't-ibang ahensya ng pamahalaan, kasama na ang [[Kagawaran ng Kalusugan]] (Department of Health), [[Senado ng Pilipinas]] (Senate), [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (House of Representatives), [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] (Department of Environment and Natural Resources), at Kagawaran ng Pananahanang Pantao at Pagpapaunlad ng Kalunsuran (Department of Human Settlements and Urban Development).<ref>{{cite web |title=Icons of Change Metro Manila 2025 - Arius Lauren Raposas |url=https://www.goodwall.io/posts/arius-lauren-raposas-chief-of-9ff14307 |website=Goodwall |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Icon of Change Metro Manila 2025 (Arius Lauren Raposas) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Y5SCEVZbw4c |website=YouTube | date=April 13, 2025 |access-date=9 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Arius Lauren Raposas |url=https://www.linkedin.com/in/arius-raposas/ |website=LinkedIn |access-date=22 Marso 2026}}</ref> Noong 2022, naging finalist si Raposas ng Timpalak Mario I. Miclat sa Pagsasalin, na inorganisa ng Filipinas Institute of Translation (FIT) upang isalin ang nobelang Hapon na [[Kokoro]].<ref>{{cite web |title=LITERARY CALENDAR, 2022 |url=https://journals.upd.edu.ph/index.php/lik/article/download/9435/8345/ |website=UPD Journals |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Freelancer Index: Al Raposas |url=https://www.translatorscafe.com/cafe/member242823.htm |website=Translator Cafe |access-date=9 July 2025}}</ref> Isa si Raposas sa mga ekspertong natampok sa pelikula ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]] noong 2023 na pinamagatang [[Gomburza]].<ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://www.youtube.com/watch?v=iUlf9KtbqC8 |website=YouTube | date=30 March 2023 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (An NHCP Documentary) |url=https://hdhub.net/titles/578753/gomburza-an-nhcp-documentary |website=HDHub |access-date=17 May 2024 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Film Review: GOMBURZA AN NHCP DOCUMENTARY |url=https://pinoyrebyu.wordpress.com/2024/02/11/gomburza-an-nhcp-documentary/ |website=Society of Filipino Film Reviewers |date=11 February 2024 |access-date=17 May 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=GOMBURZA (AN NHCP DOCUMENTARY) |url=https://flixi.com/movies/gomburza-1 |website=flixi |access-date=24 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Another good look at the Gomburza |url=https://www.pressreader.com/philippines/daily-tribune-philippines/20230207/282170770303656 |access-date=17 May 2024 |agency=The Daily Tribune}}</ref> Noong 2024, nanguna si Raposas sa kategoryang [[Pampublikong pangangasiwa|Public Administration]] mula sa talaan ng mga siyentipiko na hango sa [[University of the Philippines]] ayon sa AD Scientific Index.<ref>{{cite web |title=University of the Philippines Open University Scientists Subject Rankings |url=https://www.adscientificindex.com/subject-rankings/?subject=Business+%26+Management+%2F+Public+Administration&university=University+of+the+Philippines+Open+University |website=AD Scientific Index |access-date=10 December 2025}}</ref> Noong 2025, nominado si Raposas sa The Outstanding Young Men of the Philippines (TOYM) para sa kanyang karera sa iba't ibang larangan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [https://scholar.google.com/citations?hl=en&user=jPnfMkQAAAAJ Arius Raposas sa Google Scholar] * [https://www.yugatech.com/author/arius/ Arius Raposas sa YugaTech] * [https://www.youtube.com/watch?v=NBgFW3krXmc Pagtampok kay Arius Raposas sa 2023 Manila International Book Fair] * [https://notablepeopleproject.org/arius_raposas Arius Raposas sa The Notable People Project] * [https://history-ph.blogspot.com/ Website ng Filipino Historian] {{Authority control}} [[Category:Ipinanganak noong 1996]] [[Category:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Category:Mga historyador]] [[Category:Mga manunulat]] [[Category:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Category:Mga Pilipino]] gud03rrnhmbnz2luuwqhiacaicldr74 0 338460 2219756 2209944 2026-08-08T13:23:34Z Lolbet101 163542 2219756 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|title=Claude|logo=[[File:Claude AI logo.svg|frameless|upright=1.2|class=skin-invert]]|developer=[[Anthropic]]|released={{start date and age|2023|3}}|latest release version=Claude Opus 4.8 /<br>{{start date and age|2026|05|28}}<br>Claude Sonnet 4.6 /<br>{{start date and age|2026|02|17}}<br>Claude Haiku 4.5 /<br>{{start date and age|2025|10|15}}|replaces=|replaced_by=|genre={{ indented plainlist | *[[Malaking modelong pangwika]] *Chatbot *''Generative pre-trained transformer'' *Batayang modelo }}|platform=Mga plataporma ng ''cloud computing''|license=Propyetaryo|website={{URL|https://claude.ai/}}}} Ang '''Claude''' ay isang serye ng [[Malaking modelong pangwika|malalaking modelong pangwika]] na binuo ng Amerikanong kompanya ng sopwer na [[Anthropic]]. Inilabas ang Claude bilang isang chatbot na nakabatay sa AI noong Marso 2023. Ginagamit din ito sa pagbuo ng sopwer sa tulong ng AI. Sinasanay ang Claude gamit ang "constitutional AI", isang pamamaraang binuo ng Anthropic upang mapabuti ang pagsunod sa mga etikal at legal na pamantayan (pag-aayon ng AI). Mula noong Claude 3, karaniwang inilalabas ang bawat henerasyon sa tatlong laki, mula sa hindi gaanong may kakayahan hanggang sa may pinakamataas na kakayahan: Haiku, Sonnet, at Opus. May karagdagang modelong pinangalanang Claude Mythos na inilabas sa iilang kompanya noong 2026. Sinimulan ng mga pederal na ahensya ng Estados Unidos na unti-unting ihinto ang paggamit ng Claude matapos tumanggi ang Anthropic na alisin ang mga kontratwal na pagbabawal sa paggamit ng Claude para sa malawakang pagsubaybay sa loob ng bansa at mga ganap na awtonomong armas.<ref name="BBC-2026">{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Trump has ordered government agencies to stop using Anthropic AI tools |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn48jj3y8ezo |access-date=2026-02-28 |website=BBC |language=en-GB|trans-title=Inutusan ni Trump ang mga ahensya ng gobyerno na itigil ang paggamit ng mga tool ng Anthropic AI}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gold |first=Ashley |date=2026-02-27 |title=These federal agencies may have a Claude problem now |url=https://www.axios.com/2026/02/27/claude-anthropic-trump-government-agencies |access-date=2026-02-28 |website=Axios |language=en|trans-title=Ang mga pederal na ahensyang ito ay maaaring may problema sa Claude ngayon}}</ref> Kasunod ng pagtanggi, itinalaga ng Kagawaran ng Depensa (DoD) ang kompanya bilang isang "panganib sa kadena ng suplay" at pinagbawalan ang lahat ng mga pribadong kontratistang militar, tagasuplay, at kasosyo ng Estados Unidos na makipagnegosyo sa kompanya. Noong Marso 26, 2026, isang pederal na hukom ang naglabas ng [[Injunction|pansamantalang utos]] ng hukuman laban sa pagtatalaga ng DoD.<ref name="DODInjunction">{{Cite news |last=John Ruwitch |date=Marso 26, 2026 |title=Judge temporarily blocks Trump administration's Anthropic ban |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2026/03/26/nx-s1-5762971/judge-temporarily-blocks-anthropic-ban |access-date=Mayo 31, 2026|language=en|trans-title=Pansamantalang hinarang ng hukom ang pagbabawal sa Anthropic ng administrasyong Trump}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Pagkatuto ng makina]] [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] p0xcvkgpcm34shjjufhpkbltg4h9446 2 338719 2219763 2219747 2026-08-08T14:46:52Z Lolbet101 163542 /* 2026 */ Perplexity AI. 2219763 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) === 2026 === * [[6-7]] * [[Amerikanisasyon]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Katalogong Messier]] * [[Milya]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Perplexity AI]] * [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] * [[Windows 11]] 9lbofke4rnhu3wwutm76vri4g3kqaf4 2219834 2219763 2026-08-09T07:57:37Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ Bituing neutron. (Neutron star.) 2219834 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) === 2026 === * [[6-7]] * [[Amerikanisasyon]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Bituing neutron]] * [[Katalogong Messier]] * [[Milya]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Perplexity AI]] * [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] * [[Windows 11]] eeqfx1lgb2t5ocacgjoso90pq0eucxo 0 338862 2219836 2218929 2026-08-09T08:56:07Z Allyriana000 119761 Dinagdag ang mga kandidata ng Kanada at Guwatemala 2219836 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=24 Nobyembre 2026|venue=José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Porto Riko|broadcaster={{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}}|debuts={{Hlist|Niher|Republika ng Konggo|San Martin|Uganda}}|returns={{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Lupangyelo|Maldibas Mongolya|Montenegro|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}}|before=[[Miss Universe 2025|2025]]}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Porto Riko, sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Porto Riko sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Porto Riko, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Porto Riko sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Porto Riko". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Porto Riko ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Pitong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o matapos mapili sa isang ''casting process'', at dalawang kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina sa edisyong ito matapos lumagpas sa limitasyon ng edad ng Miss Universe China si Zhu.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Lalahok dapat si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname sa edisyong ito.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref> Gayunpaman, dahil sa pagbabago ng prangkisa sa bansang iyon, hindi makakalahok si Lioe sa patimpalak, at itinalaga ng bagong may-ari ng prangkisa si Maruschka Sahiboe bilang kinatawan ng Suriname.<ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Niher, Republika ng Konggo, San Martin, at Uganda sa edisyong ito.<ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]]; Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; Austrya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]];<ref>{{cite web |title=Unsere Website wird derzeit neu gestaltet, um den Managementwechsel zu unterstützen und Ihnen schon bald ein neues Online-Erlebnis bieten zu können |trans-title=Our website is currently being redesigned to support the management change and to offer you a new online experience soon |url=https://www.missuniverse-austria.at/de/home-provisoire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418080540/https://www.missuniverse-austria.at/de/home-provisoire |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Austria |language=de-AT}}</ref> Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Lupangyelo, Maldibas, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Shkodër |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagdeco|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Tamara|Rogouski|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref> |28 |Puerto Iguazú |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}} |21 |[[Minsk]] |- |{{Flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Anna-Maria|Babau|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref> |33 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}} |28 |Ancaster |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Aminath Yuin|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Malé]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{flagicon|Mayotte|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{flagdeco|NER}} [[Niger|Niher]] |{{sortname|Zoulahatou|Amadou|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref> |24 |Maradi |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[:en:Asunción|Asunción]] |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Sophia|Osako|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Mubanga|Hatyoka|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> |24 |Livingstone |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}} |33 |Dennery |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |– |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Weiyi|Chen|nolink=1}}<ref name=":2" /> |22 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} === Mga paparating na mga kompetisyong pambansa === {| class="wikitable sortable" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |9 Agosto 2026 |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] | rowspan="2" |15 Agosto 2026 |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |20 Agosto 2026 |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |22 Agosto 2026 |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] | rowspan="4" |23 Agosto 2026 |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |- |{{flagicon|THA}} [[Miss Universe Thailand 2025|Taylandiya]] |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |27 Agosto 2026 |- |{{flagdeco|Mexico}} [[Mehiko]] |29 Agosto 2026 |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] | rowspan="2" |30 Agosto 2026 |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |- |{{flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |31 Agosto 2026 |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belise|Belis]] | rowspan="2" |Agosto 2026 |- |{{flagdeco|DEU}} [[Alemanya]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] | rowspan="2" |5 Setyembre 2026 |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |- |{{NPL}} |6 Setyembre 2026 |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |11 Setyembre 2026 |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |26 Setyembre 2026 |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | rowspan="2" |Setyembre 2026 |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] 82qsjqilrne2soe4kh8p3mcu0ofrzxf 0 339013 2219766 2219581 2026-08-08T14:50:20Z Glennznl 73709 2219766 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | bgcolor = | name = Milya | image = | caption = | standard = [[Imperial units|British imperial]]/[[US customary units|US customary]] | quantity = haba | symbol = mi. o mi | symbol2 = ''(rarely)'' m | namedafter = | extralabel = | extradata = | units1 = [[SI units]] | inunits1 = {{val|1609.344|ul=m}} | units2 = [[imperial units|imperial]]/[[US customary units|US]]&nbsp;units | inunits2 = {{ubl|{{val|63360|ul=inches}}|{{val|5280|ul=feet}}|{{val|1760|ul=yards}}|80 [[chain (unit)|ch]]|8 [[furlong|fur]]}} | units3 = US survey mile | inunits3 = {{val|0.999998}}&nbsp;[[survey mile]] | units4 = nautical&nbsp;units | inunits4 = ≈ {{convert|1|miles|nmi|disp=out|lk=on|sigfig=5|comma=gaps}}{{refn|group=n|Exactly {{sfrac|50292|57875}} nmi}} | units5 = | inunits5 = | units6 = | inunits6 = }} Ang '''milya''' (Ingles: ''mile''; simbolo: mi) ay isang [[yunit ng haba]]. Ang isang karaniwang milya ay katumbas ng 5,280 [[Talampakan (yunit)|talampakan]], 1,760 [[yarda]], o humigit-kumulang 1.609 [[kilometro]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Mile |url=https://www.britannica.com/science/mile |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Milya |url=https://diksiyonaryo.ph/search/milya |access-date=2026-08-07 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Ang salitang "''mile''" ay nagmula sa lumang pariralang Latin na ''mille passus'', na nangangahulugang isang libong hakbang (''one thousand paces'').<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |date= |title=Mille passus |url=https://www.britannica.com/science/mille-passus |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref> Mayroong iba't ibang uri ng milya depende sa konteksto. Narito ang ilang mga uri ng milya: * Milyang Statute - ang pinakakaraniwang uri ng milya (katumbas ng 5,280 talampakan).<ref name=":0" /> * Milyang nautikal - ginagamit para sa nabigasyon sa dagat at himpapawid upang isaalang-alang ang kurbada ng [[Daigdig]] (katumbas ng 6,076 talampakan).<ref>{{Cite web |title=Nautical mile |url=https://www.britannica.com/science/nautical-mile |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Palstek |first=Fiete |date=2024-04-04 |title=What is a nautical mile and how is it calculated? |url=https://ek-marineservice.de/en/what-is-a-nautical-mile-and-how-is-it-calculated/ |access-date=2026-08-07 |website=EK Marine Service |language=en-US}}</ref> * Milyang romano (mille passus) - sinusukat bilang 1,000 hakbang ng isang lehiyong Romano (mga 4,860 talampakan).<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2026-06-29 |title=Roman mile |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/roman-mile |access-date=2026-08-07 |website=Collins English Dictionary |language=en}}</ref> * Milyang eskandinabya (mil) - sa [[Noruwega]] at [[Sweden|Suwesya]] lamang karaniwang ginagamit kapag naglalarawan ng mga distansya ng paglalakad o sasakyan (6.2 milya o 32,808 talampakan).<ref>{{Cite web |title=Meaning of SCANDINAVIAN MILE and related words |url=https://onelook.com/?loc=olthes1&w=Scandinavian%20mile |access-date=2026-08-07 |website=OneLook |language=en}}</ref> * Milyang heograpikal - natutukoy sa pamamagitan ng 1 minutong arko sa kahabaan ng [[ekwador]] ng Daigdig. (6,087 talampakan).<ref>{{Cite web |title=GEOGRAPHICAL MILE Definition & Meaning {{!}} Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/geographical-mile |access-date=2026-08-07 |website=www.dictionary.com |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Kasukatan]] * [[Panukat]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Agham-stub}} [[Kategorya:Haba]] ka6burqpz14m7d5p9g1gzzkfhkwd1ml 2219767 2219766 2026-08-08T14:50:49Z Glennznl 73709 2219767 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | bgcolor = | name = Milya | image = | caption = | standard = [[Imperial units|British imperial]]/[[US customary units|US customary]] | quantity = haba | symbol = mi. o mi | symbol2 = ''(rarely)'' m | namedafter = | extralabel = | extradata = | units1 = [[SI units]] | inunits1 = {{val|1609.344|ul=m}} | units2 = [[imperial units|imperial]]/[[US customary units|US]]&nbsp;units | inunits2 = {{ubl|{{val|63360|ul=inches}}|{{val|5280|ul=feet}}|{{val|1760|ul=yards}}|80 [[chain (unit)|ch]]|8 [[furlong|fur]]}} | units3 = US survey mile | inunits3 = {{val|0.999998}}&nbsp;[[survey mile]] | units4 = nautical&nbsp;units | inunits4 = ≈ {{convert|1|miles|nmi|disp=out|lk=on|sigfig=5|comma=gaps}} | units5 = | inunits5 = | units6 = | inunits6 = }} Ang '''milya''' (Ingles: ''mile''; simbolo: mi) ay isang [[yunit ng haba]]. Ang isang karaniwang milya ay katumbas ng 5,280 [[Talampakan (yunit)|talampakan]], 1,760 [[yarda]], o humigit-kumulang 1.609 [[kilometro]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Mile |url=https://www.britannica.com/science/mile |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Milya |url=https://diksiyonaryo.ph/search/milya |access-date=2026-08-07 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Ang salitang "''mile''" ay nagmula sa lumang pariralang Latin na ''mille passus'', na nangangahulugang isang libong hakbang (''one thousand paces'').<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |date= |title=Mille passus |url=https://www.britannica.com/science/mille-passus |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref> Mayroong iba't ibang uri ng milya depende sa konteksto. Narito ang ilang mga uri ng milya: * Milyang Statute - ang pinakakaraniwang uri ng milya (katumbas ng 5,280 talampakan).<ref name=":0" /> * Milyang nautikal - ginagamit para sa nabigasyon sa dagat at himpapawid upang isaalang-alang ang kurbada ng [[Daigdig]] (katumbas ng 6,076 talampakan).<ref>{{Cite web |title=Nautical mile |url=https://www.britannica.com/science/nautical-mile |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Palstek |first=Fiete |date=2024-04-04 |title=What is a nautical mile and how is it calculated? |url=https://ek-marineservice.de/en/what-is-a-nautical-mile-and-how-is-it-calculated/ |access-date=2026-08-07 |website=EK Marine Service |language=en-US}}</ref> * Milyang romano (mille passus) - sinusukat bilang 1,000 hakbang ng isang lehiyong Romano (mga 4,860 talampakan).<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2026-06-29 |title=Roman mile |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/roman-mile |access-date=2026-08-07 |website=Collins English Dictionary |language=en}}</ref> * Milyang eskandinabya (mil) - sa [[Noruwega]] at [[Sweden|Suwesya]] lamang karaniwang ginagamit kapag naglalarawan ng mga distansya ng paglalakad o sasakyan (6.2 milya o 32,808 talampakan).<ref>{{Cite web |title=Meaning of SCANDINAVIAN MILE and related words |url=https://onelook.com/?loc=olthes1&w=Scandinavian%20mile |access-date=2026-08-07 |website=OneLook |language=en}}</ref> * Milyang heograpikal - natutukoy sa pamamagitan ng 1 minutong arko sa kahabaan ng [[ekwador]] ng Daigdig. (6,087 talampakan).<ref>{{Cite web |title=GEOGRAPHICAL MILE Definition & Meaning {{!}} Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/geographical-mile |access-date=2026-08-07 |website=www.dictionary.com |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Kasukatan]] * [[Panukat]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Agham-stub}} [[Kategorya:Haba]] 45mthn1073jsygehozkivfihri9eh2d 2219768 2219767 2026-08-08T14:57:26Z Lolbet101 163542 2219768 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | bgcolor = | name = Milya | image = | caption = | standard = [[Imperial units|British imperial]]/[[US customary units|US customary]] | quantity = haba | symbol = mi. o mi | symbol2 = ''(rarely)'' m | namedafter = | extralabel = | extradata = | units1 = [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit|SI units]] | inunits1 = {{val|1609.344|ul=m}} | units2 = [[imperial units|imperial]]/[[US customary units|US]]&nbsp;units | inunits2 = {{ubl|{{val|63360|ul=inches}}|{{val|5280|ul=feet}}|{{val|1760|ul=yards}}|80 [[chain (unit)|ch]]|8 [[furlong|fur]]}} | units3 = US survey mile | inunits3 = {{val|0.999998}}&nbsp;[[survey mile]] | units4 = nautical&nbsp;units | inunits4 = ≈ {{convert|1|miles|nmi|disp=out|lk=on|sigfig=5|comma=gaps}} | units5 = | inunits5 = | units6 = | inunits6 = }} Ang '''milya''' (Ingles: ''mile''; simbolo: mi) ay isang [[yunit ng haba]]. Ang isang karaniwang milya ay katumbas ng 5,280 [[Talampakan (yunit)|talampakan]], 1,760 [[yarda]], o humigit-kumulang 1.609 [[kilometro]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Mile |url=https://www.britannica.com/science/mile |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Milya |url=https://diksiyonaryo.ph/search/milya |access-date=2026-08-07 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Ang salitang "''mile''" ay nagmula sa lumang pariralang Latin na ''mille passus'', na nangangahulugang isang libong hakbang (''one thousand paces'').<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |date= |title=Mille passus |url=https://www.britannica.com/science/mille-passus |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref> Mayroong iba't ibang uri ng milya depende sa konteksto. Narito ang ilang mga uri ng milya: * Milyang Statute - ang pinakakaraniwang uri ng milya (katumbas ng 5,280 talampakan).<ref name=":0" /> * Milyang nautikal - ginagamit para sa nabigasyon sa dagat at himpapawid upang isaalang-alang ang kurbada ng [[Daigdig]] (katumbas ng 6,076 talampakan).<ref>{{Cite web |title=Nautical mile |url=https://www.britannica.com/science/nautical-mile |access-date=2026-08-07 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Palstek |first=Fiete |date=2024-04-04 |title=What is a nautical mile and how is it calculated? |url=https://ek-marineservice.de/en/what-is-a-nautical-mile-and-how-is-it-calculated/ |access-date=2026-08-07 |website=EK Marine Service |language=en-US}}</ref> * Milyang romano (mille passus) - sinusukat bilang 1,000 hakbang ng isang lehiyong Romano (mga 4,860 talampakan).<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2026-06-29 |title=Roman mile |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/roman-mile |access-date=2026-08-07 |website=Collins English Dictionary |language=en}}</ref> * Milyang eskandinabya (mil) - sa [[Noruwega]] at [[Sweden|Suwesya]] lamang karaniwang ginagamit kapag naglalarawan ng mga distansya ng paglalakad o sasakyan (6.2 milya o 32,808 talampakan).<ref>{{Cite web |title=Meaning of SCANDINAVIAN MILE and related words |url=https://onelook.com/?loc=olthes1&w=Scandinavian%20mile |access-date=2026-08-07 |website=OneLook |language=en}}</ref> * Milyang heograpikal - natutukoy sa pamamagitan ng 1 minutong arko sa kahabaan ng [[ekwador]] ng Daigdig. (6,087 talampakan).<ref>{{Cite web |title=GEOGRAPHICAL MILE Definition & Meaning {{!}} Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/geographical-mile |access-date=2026-08-07 |website=www.dictionary.com |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Kasukatan]] * [[Panukat]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Usbong|Sukat}} [[Kategorya:Haba]] ozsktpiir08ejxns8ctxre3eezkv0lq 0 339021 2219760 2219650 2026-08-08T14:44:29Z LknFenix 125962 + Kasaysayan 2219760 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} mkixxfp29k57ltj0tdiuigb0h3vn7x7 2219769 2219760 2026-08-08T15:01:57Z Glennznl 73709 added [[Category:Pagpapakete]] using [[WP:HC|HotCat]] 2219769 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pagpapakete]] 6h7i38nlg27eqep4rhmf6gbj48b4sm8 2219792 2219769 2026-08-09T00:03:17Z LknFenix 125962 + Kasaysayan 2219792 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ===Modernong panahon=== ====Tinplate==== Nagsimula pa noong ika-18 siglo ang paggamit ng ''tinplate'' (bakal na pinahiran ng lata) para sa pagpapakete. Matagal na naging [[monopolyo]] ng [[Bohemya]] ang paggawa ng ''tinplate''; noong 1667, dinala nina Andrew Yarranton, isang inhinyerong Ingles, at Ambrose Crowley ang pamamaraan sa Inglatera, kung saan ito ay pinahusay ng mga tagapamahala ng mga pagawaan ng bakal, kabilang si Philip Foley.<ref>{{Citation|first=P.J.|last=Brown|title=Andrew Yarranton and the British tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=42–48|issue=1|language=en|trans-title=Si Andrew Yarranton at ang industriya ng tinplate ng Britanya}}</ref><ref>{{Citation|first=P.W.|last=King|title=Wolverley Lower Mill and the beginnings of the tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=104–113|issue=2|language=en|trans-title=Wolverley Lower Mill at ang pag-umpisa ng industriya ng tinplate}}</ref> Pagsapit ng 1697, may laminadora si John Hanbury sa Pontypool para sa paggawa ng "Pontypool Plates".<ref>H.R. Schubert, ''History of the British iron and steel industry ... to 1775'', 429.</ref><ref>{{Citation|first=W.W.|last=Minchinton|title=The British tinplate industry: a history|year=1957|publisher=Clarendon Press, Oxford|page=10|language=en|trans-title=Ang industriya ng tinplate ng Britanya: kasaysayan}}</ref> Ang pamamaraang unang ginamit doon ng pagrolyo ng mga plakang bakal sa pamamagitan ng mga silindro ay nagbigay-daan sa paggawa ng mas pare-parehong ''black plate'' kaysa sa dating paraan ng [[Martilyo|pagmamartilyo]]. ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pagpapakete]] 633emdh0o8ipzp1f2418lei73d5mtnw 2219794 2219792 2026-08-09T00:16:40Z LknFenix 125962 + Kasaysayan 2219794 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ===Modernong panahon=== ====Tinplate==== Nagsimula pa noong ika-18 siglo ang paggamit ng ''tinplate'' (bakal na pinahiran ng lata) para sa pagpapakete. Matagal na naging [[monopolyo]] ng [[Bohemya]] ang paggawa ng ''tinplate''; noong 1667, dinala nina Andrew Yarranton, isang inhinyerong Ingles, at Ambrose Crowley ang pamamaraan sa Inglatera, kung saan ito ay pinahusay ng mga tagapamahala ng mga pagawaan ng bakal, kabilang si Philip Foley.<ref>{{Citation|first=P.J.|last=Brown|title=Andrew Yarranton and the British tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=42–48|issue=1|language=en|trans-title=Si Andrew Yarranton at ang industriya ng tinplate ng Britanya}}</ref><ref>{{Citation|first=P.W.|last=King|title=Wolverley Lower Mill and the beginnings of the tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=104–113|issue=2|language=en|trans-title=Wolverley Lower Mill at ang pag-umpisa ng industriya ng tinplate}}</ref> Pagsapit ng 1697, may laminadora si John Hanbury sa Pontypool para sa paggawa ng "Pontypool Plates".<ref>H.R. Schubert, ''History of the British iron and steel industry ... to 1775'', 429.</ref><ref>{{Citation|first=W.W.|last=Minchinton|title=The British tinplate industry: a history|year=1957|publisher=Clarendon Press, Oxford|page=10|language=en|trans-title=Ang industriya ng tinplate ng Britanya: kasaysayan}}</ref> Ang pamamaraang unang ginamit doon ng pagrolyo ng mga plakang bakal sa pamamagitan ng mga silindro ay nagbigay-daan sa paggawa ng mas pare-parehong ''black plate'' kaysa sa dating paraan ng [[Martilyo|pagmamartilyo]]. Nagsimulang ibenta ang mga kahong gawa sa ''tinplate'' mula sa mga daungan sa Bristol Channel noong 1725. Ang ''tinplate'' ay ipinadala mula sa Newport, Monmouthshire.<ref>Kinuha ang datos mula sa D.P. Hussey ''et al., Gloucester Port Books Database'' (CD-ROM, University of Wolverhampton 1995).</ref> Pagsapit ng 1805, 80,000 kahon ang nagawa at 50,000 ang nailuwas. Nagsimulang magbalot ang mga tindero ng [[tabako]] sa London ng pulbos na tabako sa mga kanistreng pinahiran ng metal noong dekada 1760. ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pagpapakete]] 5lu6xh5ykzk46vl1nbtlnk5udimwas3 2219795 2219794 2026-08-09T00:25:29Z LknFenix 125962 + Kasaysayan 2219795 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ===Modernong panahon=== ====Tinplate==== Nagsimula pa noong ika-18 siglo ang paggamit ng ''tinplate'' (bakal na pinahiran ng lata) para sa pagpapakete. Matagal na naging [[monopolyo]] ng [[Bohemya]] ang paggawa ng ''tinplate''; noong 1667, dinala nina Andrew Yarranton, isang inhinyerong Ingles, at Ambrose Crowley ang pamamaraan sa Inglatera, kung saan ito ay pinahusay ng mga tagapamahala ng mga pagawaan ng bakal, kabilang si Philip Foley.<ref>{{Citation|first=P.J.|last=Brown|title=Andrew Yarranton and the British tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=42–48|issue=1|language=en|trans-title=Si Andrew Yarranton at ang industriya ng tinplate ng Britanya}}</ref><ref>{{Citation|first=P.W.|last=King|title=Wolverley Lower Mill and the beginnings of the tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=104–113|issue=2|language=en|trans-title=Wolverley Lower Mill at ang pag-umpisa ng industriya ng tinplate}}</ref> Pagsapit ng 1697, may laminadora si John Hanbury sa Pontypool para sa paggawa ng "Pontypool Plates".<ref>H.R. Schubert, ''History of the British iron and steel industry ... to 1775'', 429.</ref><ref>{{Citation|first=W.W.|last=Minchinton|title=The British tinplate industry: a history|year=1957|publisher=Clarendon Press, Oxford|page=10|language=en|trans-title=Ang industriya ng tinplate ng Britanya: kasaysayan}}</ref> Ang pamamaraang unang ginamit doon ng pagrolyo ng mga plakang bakal sa pamamagitan ng mga silindro ay nagbigay-daan sa paggawa ng mas pare-parehong ''black plate'' kaysa sa dating paraan ng [[Martilyo|pagmamartilyo]]. Nagsimulang ibenta ang mga kahong gawa sa ''tinplate'' mula sa mga daungan sa Bristol Channel noong 1725. Ang ''tinplate'' ay ipinadala mula sa Newport, Monmouthshire.<ref>Kinuha ang datos mula sa D.P. Hussey ''et al., Gloucester Port Books Database'' (CD-ROM, University of Wolverhampton 1995).</ref> Pagsapit ng 1805, 80,000 kahon ang nagawa at 50,000 ang nailuwas. Nagsimulang magbalot ang mga tindero ng [[tabako]] sa London ng pulbos na tabako sa mga kanistreng pinahiran ng metal noong dekada 1760. ==== Paglalata ==== [[Talaksan:Canning stewpan advertisement.jpg|thumb|left|upright|Patalastas sa magasin noong 1914 para sa mga kagamitan sa pagluluto na may mga tagubilin para sa paglalata ng pagkain sa bahay]] Nang matuklasan ng imbentor na Pranses na si Nicholas Appert ang kahalagahan ng mga lalagyang hindi pinapasukan ng hangin para sa [[pagpreserba ng pagkain]], ang proseso ng paglalata ng pagkain ay [[Patente|pinatentado]] ng Britanikong mangangalakal na si Peter Durand noong 1810.<ref>{{cite web|last=Geoghegan |first=Tom |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21689069 |title=BBC News - The story of how the tin can nearly wasn't |publisher=Bbc.co.uk |date=Abril 21, 2013 |access-date=Hunyo 4, 2013|language=en|trans-title=BBC News – Ang kuwento kung paano muntik nang hindi umiral ang lata}}</ref> Matapos matanggap ang patente, hindi personal na ipinagpatuloy ni Durand ang paglalata ng pagkain. Ibinenta niya ang kanyang patente noong 1812 sa dalawa pang Ingles, sina Bryan Donkin at John Hall, na pinahusay ang proseso at produkto at nagtayo ng unang komersiyal na pagawaan ng delata sa mundo sa Southwark Park Road, London. Pagsapit ng 1813, gumagawa na sila ng mga unang de-latang pagkain para sa Royal Navy.<ref>{{cite book|page=107|url=https://books.google.com/books?id=eAA5M2eIWqwC|title=People and Industries|author=William H. Chaloner|publisher=Routledge|year=1963|isbn=978-0-7146-1284-3|language=en|trans-title=Mga Tao at Industriya}}</ref> ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pagpapakete]] ioh2j6688fb78cidrt61676ig0xh71u 2219796 2219795 2026-08-09T00:30:39Z LknFenix 125962 + Kasaysayan 2219796 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ===Modernong panahon=== ====Tinplate==== Nagsimula pa noong ika-18 siglo ang paggamit ng ''tinplate'' (bakal na pinahiran ng lata) para sa pagpapakete. Matagal na naging [[monopolyo]] ng [[Bohemya]] ang paggawa ng ''tinplate''; noong 1667, dinala nina Andrew Yarranton, isang inhinyerong Ingles, at Ambrose Crowley ang pamamaraan sa Inglatera, kung saan ito ay pinahusay ng mga tagapamahala ng mga pagawaan ng bakal, kabilang si Philip Foley.<ref>{{Citation|first=P.J.|last=Brown|title=Andrew Yarranton and the British tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=42–48|issue=1|language=en|trans-title=Si Andrew Yarranton at ang industriya ng tinplate ng Britanya}}</ref><ref>{{Citation|first=P.W.|last=King|title=Wolverley Lower Mill and the beginnings of the tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=104–113|issue=2|language=en|trans-title=Wolverley Lower Mill at ang pag-umpisa ng industriya ng tinplate}}</ref> Pagsapit ng 1697, may laminadora si John Hanbury sa Pontypool para sa paggawa ng "Pontypool Plates".<ref>H.R. Schubert, ''History of the British iron and steel industry ... to 1775'', 429.</ref><ref>{{Citation|first=W.W.|last=Minchinton|title=The British tinplate industry: a history|year=1957|publisher=Clarendon Press, Oxford|page=10|language=en|trans-title=Ang industriya ng tinplate ng Britanya: kasaysayan}}</ref> Ang pamamaraang unang ginamit doon ng pagrolyo ng mga plakang bakal sa pamamagitan ng mga silindro ay nagbigay-daan sa paggawa ng mas pare-parehong ''black plate'' kaysa sa dating paraan ng [[Martilyo|pagmamartilyo]]. Nagsimulang ibenta ang mga kahong gawa sa ''tinplate'' mula sa mga daungan sa Bristol Channel noong 1725. Ang ''tinplate'' ay ipinadala mula sa Newport, Monmouthshire.<ref>Kinuha ang datos mula sa D.P. Hussey ''et al., Gloucester Port Books Database'' (CD-ROM, University of Wolverhampton 1995).</ref> Pagsapit ng 1805, 80,000 kahon ang nagawa at 50,000 ang nailuwas. Nagsimulang magbalot ang mga tindero ng [[tabako]] sa London ng pulbos na tabako sa mga kanistreng pinahiran ng metal noong dekada 1760. ==== Paglalata ==== [[Talaksan:Canning stewpan advertisement.jpg|thumb|left|upright|Patalastas sa magasin noong 1914 para sa mga kagamitan sa pagluluto na may mga tagubilin para sa paglalata ng pagkain sa bahay]] Nang matuklasan ng imbentor na Pranses na si Nicholas Appert ang kahalagahan ng mga lalagyang hindi pinapasukan ng hangin para sa [[pagpreserba ng pagkain]], ang proseso ng paglalata ng pagkain ay [[Patente|pinatente]] ng Britanikong mangangalakal na si Peter Durand noong 1810.<ref>{{cite web|last=Geoghegan |first=Tom |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21689069 |title=BBC News - The story of how the tin can nearly wasn't |publisher=Bbc.co.uk |date=Abril 21, 2013 |access-date=Hunyo 4, 2013|language=en|trans-title=BBC News – Ang kuwento kung paano muntik nang hindi umiral ang lata}}</ref> Matapos matanggap ang patente, hindi personal na ipinagpatuloy ni Durand ang paglalata ng pagkain. Ibinenta niya ang kanyang patente noong 1812 sa dalawa pang Ingles, sina Bryan Donkin at John Hall, na pinahusay ang proseso at produkto at nagtayo ng unang komersiyal na pagawaan ng delata sa mundo sa Southwark Park Road, London. Pagsapit ng 1813, gumagawa na sila ng mga unang de-latang pagkain para sa Royal Navy.<ref>{{cite book|page=107|url=https://books.google.com/books?id=eAA5M2eIWqwC|title=People and Industries|author=William H. Chaloner|publisher=Routledge|year=1963|isbn=978-0-7146-1284-3|language=en|trans-title=Mga Tao at Industriya}}</ref> Ang patuloy na pag-unlad sa paglalata ay nagbigay-daan sa pag-imbento ng [[abrilata]] noong 1855. Si Robert Yeates, isang tagagawa ng kubyertos at mga instrumentong pang-operasyon sa Trafalgar Place West, Hackney Road, Middlesex, UK, ay nakaisip ng abrilata na may dulong hugis-kuko at kagamitang pinapagana ng kamay na ginagalaw sa paligid ng itaas na bahagi ng mga metal na lata.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Kitchen History|publisher=Taylor & Francis Group|url=https://books.google.com/books?id=D7IhN7lempUC|isbn=978-1-57958-380-4|date=Setyembre 27, 2004|language=en|trans-title=Ensiklopedya ng Kasaysayan ng Kusina}}</ref> Noong 1858, isa pang pambukas na uring pingga na may mas kumplikadong hugis ang pinatentente sa Estados Unidos ni Ezra Warner ng [[Waterbury, Connecticut]]. ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pagpapakete]] qunt10aspsvy3msq983uj2q25fo6o10 2219838 2219796 2026-08-09T09:35:50Z Glennznl 73709 2219838 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ===Modernong panahon=== ====Tinplate==== Nagsimula pa noong ika-18 siglo ang paggamit ng ''tinplate'' (bakal na pinahiran ng lata) para sa pagpapakete. Matagal na naging [[monopolyo]] ng [[Bohemya]] ang paggawa ng ''tinplate''; noong 1667, dinala nina Andrew Yarranton, isang inhinyerong Ingles, at Ambrose Crowley ang pamamaraan sa Inglatera, kung saan ito ay pinahusay ng mga tagapamahala ng mga pagawaan ng bakal, kabilang si Philip Foley.<ref>{{Citation|first=P.J.|last=Brown|title=Andrew Yarranton and the British tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=42–48|issue=1|language=en|trans-title=Si Andrew Yarranton at ang industriya ng tinplate ng Britanya}}</ref><ref>{{Citation|first=P.W.|last=King|title=Wolverley Lower Mill and the beginnings of the tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=104–113|issue=2|language=en|trans-title=Wolverley Lower Mill at ang pag-umpisa ng industriya ng tinplate}}</ref> Pagsapit ng 1697, may laminadora si John Hanbury sa Pontypool para sa paggawa ng "Pontypool Plates".<ref>H.R. Schubert, ''History of the British iron and steel industry ... to 1775'', 429.</ref><ref>{{Citation|first=W.W.|last=Minchinton|title=The British tinplate industry: a history|year=1957|publisher=Clarendon Press, Oxford|page=10|language=en|trans-title=Ang industriya ng tinplate ng Britanya: kasaysayan}}</ref> Ang pamamaraang unang ginamit doon ng pagrolyo ng mga plakang bakal sa pamamagitan ng mga silindro ay nagbigay-daan sa paggawa ng mas pare-parehong ''black plate'' kaysa sa dating paraan ng [[Martilyo|pagmamartilyo]]. Nagsimulang ibenta ang mga kahong gawa sa ''tinplate'' mula sa mga daungan sa Bristol Channel noong 1725. Ang ''tinplate'' ay ipinadala mula sa Newport, Monmouthshire.<ref>Kinuha ang datos mula sa D.P. Hussey ''et al., Gloucester Port Books Database'' (CD-ROM, University of Wolverhampton 1995).</ref> Pagsapit ng 1805, 80,000 kahon ang nagawa at 50,000 ang nailuwas. Nagsimulang magbalot ang mga tindero ng [[tabako]] sa London ng pulbos na tabako sa mga kanistreng pinahiran ng metal noong dekada 1760. ==== Paglalata ==== [[Talaksan:Canning stewpan advertisement.jpg|thumb|left|upright|Patalastas sa magasin noong 1914 para sa mga kagamitan sa pagluluto na may mga tagubilin para sa paglalata ng pagkain sa bahay]] Nang matuklasan ng imbentor na Pranses na si Nicholas Appert ang kahalagahan ng mga lalagyang hindi pinapasukan ng hangin para sa [[pagpreserba ng pagkain]], ang proseso ng paglalata ng pagkain ay [[Patente|pinatente]] ng Britanikong mangangalakal na si Peter Durand noong 1810.<ref>{{cite web|last=Geoghegan |first=Tom |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21689069 |title=BBC News - The story of how the tin can nearly wasn't |publisher=Bbc.co.uk |date=Abril 21, 2013 |access-date=Hunyo 4, 2013|language=en|trans-title=BBC News – Ang kuwento kung paano muntik nang hindi umiral ang lata}}</ref> Matapos matanggap ang patente, hindi personal na ipinagpatuloy ni Durand ang paglalata ng pagkain. Ibinenta niya ang kanyang patente noong 1812 sa dalawa pang Ingles, sina Bryan Donkin at John Hall, na pinahusay ang proseso at produkto at nagtayo ng unang komersiyal na pagawaan ng delata sa mundo sa Southwark Park Road, London. Pagsapit ng 1813, gumagawa na sila ng mga unang de-latang pagkain para sa Royal Navy.<ref>{{cite book|page=107|url=https://books.google.com/books?id=eAA5M2eIWqwC|title=People and Industries|author=William H. Chaloner|publisher=Routledge|year=1963|isbn=978-0-7146-1284-3|language=en|trans-title=Mga Tao at Industriya}}</ref> Ang patuloy na pag-unlad sa paglalata ay nagbigay-daan sa pag-imbento ng [[abrilata]] noong 1855. Si Robert Yeates, isang tagagawa ng kubyertos at mga instrumentong pang-operasyon sa Trafalgar Place West, Hackney Road, Middlesex, UK, ay nakaisip ng abrilata na may dulong hugis-kuko at kagamitang pinapagana ng kamay na ginagalaw sa paligid ng itaas na bahagi ng mga metal na lata.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Kitchen History|publisher=Taylor & Francis Group|url=https://books.google.com/books?id=D7IhN7lempUC|isbn=978-1-57958-380-4|date=Setyembre 27, 2004|language=en|trans-title=Ensiklopedya ng Kasaysayan ng Kusina}}</ref> Noong 1858, isa pang pambukas na uring pingga na may mas kumplikadong hugis ang pinatentente sa Estados Unidos ni Ezra Warner ng [[Waterbury, Connecticut]]. ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pagpapakete|*]] hcd4j2m1xk24lcvgnay9820gog6hano 0 339044 2219755 2026-08-08T13:22:11Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Microsoft Copilot. (New article about Microsoft Copilot.) 2219755 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | title = Microsoft Copilot | screenshot = | logo = | caption = Microsoft Copilot on Windows PC | released = {{Start date and age|2023|2|7}} | platform = [[Microsoft Bing]], [[Microsoft Edge]], [[Microsoft 365]], [[Microsoft Windows]], [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]] | replaces = [[Cortana]] | genre = [[Chatbot]] | website = {{URL|https://copilot.microsoft.com/}} }} Ang '''Microsoft Copilot''' ay isang [[chatbot]] (isang online bot na kayang makipag-usap sa mga tao), na ginawa ng [[Microsoft]]. Ito ay tinawag na '''Bing Chat''' nang ilabas ito noong Pebrero 7, 2023.<ref>{{Cite web |title=What is Microsoft Copilot? In-Depth Guide to Versions and Uses |url=https://www.techtarget.com/whatis/definition/Microsoft-Copilot |access-date=2026-08-08 |website=TechTarget |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Microsoft 365 Copilot Chat: What It Is and Main Features |url=https://intranet.ai/articles/microsoft-365/microsoft-365-copilot-chat/ |access-date=2026-08-08 |website=intranet.ai |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=What is Copilot (formerly Bing Chat)? Here's everything you need to know |url=https://www.zdnet.com/article/what-is-copilot-formerly-bing-chat-heres-everything-you-need-to-know/ |access-date=2026-08-08 |website=ZDNET |language=en}}</ref> Ang Microsoft Copilot ay kamukha ng [[ChatGPT]]. Pareho silang gumagamit ng modelo ng [[Artipisyal na katalinuhan|intelihensiyang artipisyal]]. Maaari nitong banggitin ang mga pinagmulan nito, gumawa ng mga tula, kanta, at mga imahe. Nakakaintindi ang Microsoft Copilot ng maraming iba't ibang wika.<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Corrin |date=2026-05-12 |title=Microsoft Copilot vs. ChatGPT: What’s the difference? |url=https://redriver.com/artificial-intelligence/microsoft-copilot-vs-chatgpt-whats-the-difference |access-date=2026-08-08 |website=Red River |language=en-US}}</ref> == Tingnan din == * [[Gemini (chatbot)]] * [[DeepSeek]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{stub}} [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] [[Kategorya:Software]] [[Kategorya:Microsoft]] nex1gvbbay8zydef0oilzr3s9bimlan 0 339045 2219761 2026-08-08T14:45:42Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Perplexity AI. (New article about Perplexity AI.) 2219761 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Perplexity AI, Inc. | logo = [[File:Perplexity AI logo.svg|frameless|upright=1.2|class=skin-invert-image]] | logo_caption = Logo ng Perplexity | trade_name = Perplexity | type = Pribadong kompanya | industry = [[Intelihensiyang Artipisyal]], search engine | founded = {{start date and age|August 2022}} | founders = Aravind Srinivas, Denis Yarats, Johnny Ho, Andy Konwinski | hq_location = [[San Francisco, California]], [[Estados Unidos]] | products = Perplexity<br />Perplexity Pro<br />Perplexity Assistant<br />Perplexity Computer<br />Perplexity Comet | website = {{URL|https://perplexity.ai}} }} Ang '''Perplexity AI, Inc.''' (o '''Perplexity''') ay isang Amerikanong pribadong kompanya ng software na nag-aalok ng isang search engine na gumagamit ng [[Artipisyal na katalinuhan|artipisyal na intelihensiya]] upang maghanap at magbigay ng mga sagot sa mga tanong ng mga tagagamit. Ginagamit nito ang mga [[Malaking modelong pangwika|malalaking modelo ng wika]] (LLM) upang maunawaan ang mga tanong at makabuo ng mga sagot.<ref>{{Cite web |title=Perplexity AI |url=https://www.britannica.com/money/Perplexity-AI |access-date=2026-08-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Kasama rin sa sistema nito ang paghahanap sa [[Web browser|web]] upang makakuha ng bagong impormasyon.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-06-23 |title=What Is Perplexity AI? |url=https://www.coursera.org/articles/what-is-perplexity-ai |access-date=2026-08-08 |website=Coursera |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=What is Perplexity AI? How it Works, Key Features, Use Cases, & More |url=https://www.getguru.com/reference/what-is-perplexity-ai-and-how-to-use-it |access-date=2026-08-08 |website=www.getguru.com |language=en}}</ref> Sa halip na nagpakita lamang ang mga listahan ng mga resulta sa paghahanap, pinagsama-sama ng Perplexity ang impormasyon mula sa iba't ibang sanggunian upang makabuo ng direktang sagot. Nagbibigay ito ng mga sanggunian sa mga pinagkukunang impormasyon, kaya maaaring tingnan ng tagagamit kung saan nagmula ang mga sagot.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web |title=What Is Perplexity AI? Understanding One Of Google’s Biggest Search Engine Competitors {{!}} The Jasper Blog |url=https://www.jasper.ai/blog/what-is-perplexity-ai |access-date=2026-08-08 |website=www.jasper.ai |language=en}}</ref> Maaari rin itong magbigay ng impormasyon tungkol sa mga bagong pangyayari at iba pang nilalamang kasalukuyang makikita sa internet. Ginagamit din ang Perplexity para sa pagsasaliksik, pagsagot sa mga tanong, at paghahanap ng impormasyon sa iba't ibang paksa.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2026-07-01 |title=What Is Perplexity AI? The Answer Engine Explained (2026) |url=https://www.usecarly.com/blog/what-is-perplexity/ |access-date=2026-08-08 |website=Carly AI Blog |language=en}}</ref> Ang Perplexity ay isa sa mga nakikipagkumpitensya sa mga tradisyonal na search engine tulad ng [[Google Search|Google]] at iba pang AI chatbot.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |date=2024-10-24 |title=Google's latest rival: What is Perplexity AI and why is it causing so much controversy? |url=https://www.euronews.com/next/2024/10/24/googles-latest-rival-what-is-perplexity-ai-and-why-is-it-causing-so-much-controversy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213184900/https://www.euronews.com/next/2024/10/24/googles-latest-rival-what-is-perplexity-ai-and-why-is-it-causing-so-much-controversy |archive-date=2024-12-13 |access-date=2026-08-08 |website=www.euronews.com}}</ref> Lumawak ang atensiyon dito dahil sa paraan ng pagsasama nito ng AI-generated na mga sagot at web search. Ngunit, naging paksa rin ito ng ilang kontrobersiya, lalo na tungkol sa paggamit at pagkakakilanlan ng mga nilalamang nakukuha mula sa ibang website.<ref name=":3" /> == Tingnan din == * [[ChatGPT]] * [[Microsoft Copilot]] * [[Claude (modelo ng wika)]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] 8c7rqjyzihlfbeq026p8k9wf9hvgz8j 2219770 2219761 2026-08-08T15:04:47Z Lolbet101 163542 May mga maliliit na pagbabago sa artikulong ito. (Minor changes in this article.) 2219770 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Perplexity AI, Inc. | logo = [[File:Perplexity AI logo.svg|frameless|upright=1.2|class=skin-invert-image]] | trade_name = Perplexity | type = Pribadong kompanya | industry = [[Intelihensiyang Artipisyal]], search engine | founded = {{start date and age|August 2022}} | founders = Aravind Srinivas, Denis Yarats, Johnny Ho, Andy Konwinski | hq_location = [[San Francisco, California]], [[Estados Unidos]] | products = Perplexity<br />Perplexity Pro<br />Perplexity Assistant<br />Perplexity Computer<br />Perplexity Comet | website = {{URL|https://perplexity.ai}} |image=File:Perplexity AI Homepage.png|image_caption=Homepage ng Perplexity AI|image_size=300px}} Ang '''Perplexity AI, Inc.''' (o '''Perplexity''') ay isang Amerikanong pribadong kompanya ng software na nag-aalok ng isang search engine na gumagamit ng [[Artipisyal na katalinuhan|artipisyal na intelihensiya]] upang maghanap at magbigay ng mga sagot sa mga tanong ng mga tagagamit. Ginagamit nito ang mga [[Malaking modelong pangwika|malalaking modelo ng wika]] (LLM) upang maunawaan ang mga tanong at makabuo ng mga sagot.<ref>{{Cite web |title=Perplexity AI |url=https://www.britannica.com/money/Perplexity-AI |access-date=2026-08-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Kasama rin sa sistema nito ang paghahanap sa [[Web browser|web]] upang makakuha ng bagong impormasyon.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-06-23 |title=What Is Perplexity AI? |url=https://www.coursera.org/articles/what-is-perplexity-ai |access-date=2026-08-08 |website=Coursera |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=What is Perplexity AI? How it Works, Key Features, Use Cases, & More |url=https://www.getguru.com/reference/what-is-perplexity-ai-and-how-to-use-it |access-date=2026-08-08 |website=www.getguru.com |language=en}}</ref> Sa halip na nagpakita lamang ang mga listahan ng mga resulta sa paghahanap, pinagsama-sama ng Perplexity ang impormasyon mula sa iba't ibang sanggunian upang makabuo ng direktang sagot. Nagbibigay ito ng mga sanggunian sa mga pinagkukunang impormasyon, kaya maaaring tingnan ng tagagamit kung saan nagmula ang mga sagot.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web |title=What Is Perplexity AI? Understanding One Of Google’s Biggest Search Engine Competitors {{!}} The Jasper Blog |url=https://www.jasper.ai/blog/what-is-perplexity-ai |access-date=2026-08-08 |website=www.jasper.ai |language=en}}</ref> Maaari rin itong magbigay ng impormasyon tungkol sa mga bagong pangyayari at iba pang nilalamang kasalukuyang makikita sa internet. Ginagamit din ang Perplexity para sa pagsasaliksik, pagsagot sa mga tanong, at paghahanap ng impormasyon sa iba't ibang paksa.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2026-07-01 |title=What Is Perplexity AI? The Answer Engine Explained (2026) |url=https://www.usecarly.com/blog/what-is-perplexity/ |access-date=2026-08-08 |website=Carly AI Blog |language=en}}</ref> Ang Perplexity ay isa sa mga nakikipagkumpitensya sa mga tradisyonal na search engine tulad ng [[Google Search|Google]] at iba pang AI chatbot.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |date=2024-10-24 |title=Google's latest rival: What is Perplexity AI and why is it causing so much controversy? |url=https://www.euronews.com/next/2024/10/24/googles-latest-rival-what-is-perplexity-ai-and-why-is-it-causing-so-much-controversy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213184900/https://www.euronews.com/next/2024/10/24/googles-latest-rival-what-is-perplexity-ai-and-why-is-it-causing-so-much-controversy |archive-date=2024-12-13 |access-date=2026-08-08 |website=www.euronews.com}}</ref> Lumawak ang atensiyon dito dahil sa paraan ng pagsasama nito ng AI-generated na mga sagot at web search. Ngunit, naging paksa rin ito ng ilang kontrobersiya, lalo na tungkol sa paggamit at pagkakakilanlan ng mga nilalamang nakukuha mula sa ibang website.<ref name=":3" /> == Tingnan din == * [[ChatGPT]] * [[Microsoft Copilot]] * [[Claude (modelo ng wika)]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] 3lb4g49jkl1xbdlbpil2nvlusiyle6s 0 339046 2219764 2026-08-08T14:47:57Z Glennznl 73709 Ikinakarga sa [[Milya]] 2219764 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Milya]] m18wjnw0rktwpb8zqz4xcbveyrhloze 14 339047 2219771 2026-08-08T15:05:08Z Glennznl 73709 Bagong pahina: [[Kategorya:Negosyo]] 2219771 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Negosyo]] ongrsv42qrtxi64f3k01km7wmsd85bv 0 339048 2219790 2026-08-08T23:57:43Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Monopolyo]] 2219790 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Monopolyo]] gg0meyrv4aya0cugibri7iknu3ubrix 0 339049 2219791 2026-08-09T00:00:16Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Martilyo]] 2219791 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Martilyo]] fuudveri3nfuc8hpsi23od5g53a5qiu 0 339050 2219793 2026-08-09T00:05:17Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Martilyo]] 2219793 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Martilyo]] fuudveri3nfuc8hpsi23od5g53a5qiu 0 339051 2219827 2026-08-09T06:56:51Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Pistang Pangilin]] sa [[Banal na araw ng pangilin]] 2219827 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Banal na araw ng pangilin]] h08di988r2gi76xyctbchm2wdelizdo 0 339052 2219828 2026-08-09T06:57:35Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Banal na araw ng pangilin]] 2219828 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Banal na araw ng pangilin]] h08di988r2gi76xyctbchm2wdelizdo 0 339053 2219832 2026-08-09T07:34:46Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Bituing neutron. (New article about Neutron star.) 2219832 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Neutron Star Manhattan.ogv|thumb|Isang bituing neutron kumpara sa [[Lungsod ng New York]].]] Ang '''bituing neutron''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Neutron star'') ay isang napakaliit at napakasiksik na [[bituin]] na karamihan ay binubuo ng mga [[neutron]].<ref>{{Cite web |date=2026-07-12 |title=Neutron star |url=https://www.britannica.com/science/neutron-star |access-date=2026-08-09 |website=Britannica |language=en}}</ref> May [[Radius ng araw|radius]] ang mga ito na humigit-kumulang nasa 10 [[kilometro]] at may [[Masa ng araw|masang]] mas malaki kaysa sa [[Araw (astronomiya)|Araw]].<ref>{{Cite web |last= |title=Neutron Star |url=https://esahubble.org/wordbank/neutron-star/ |access-date=2026-08-09 |website=esahubble.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Neutron Stars |url=https://imagine.gsfc.nasa.gov/science/objects/neutron_stars1.html |access-date=2026-08-09 |website=imagine.gsfc.nasa.gov}}</ref> Kabilang ang mga bituing neutron sa pinakamaliit at pinakamakakapal na bituin na kilalang umiiral sa [[Uniberso]]. Nabubuo ang mga ito mula sa labi ng isang [[Superhiganteng bituin|napakalaking bituin]] na sumabog bilang isang [[supernoba]].<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=What is a neutron star? |url=https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2024/03/What_is_a_neutron_star |access-date=2026-08-09 |website=European Space Agency |language=en}}</ref> == Mga uri ng bituing neutron == [[Talaksan:Neutron star cross section-en.svg|thumb|Mga parte ng bituing neutron.]] May ilang uri ng bituing neutron na nakikilala batay sa kanilang katangian: * [[Pulsar]] – isang bituing neutron na mabilis na umiikot at naglalabas ng regular na mga bugso ng [[radiyasyon]] mula sa mga polong magnetic nito.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Pulsars - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/science-behind-the-discoveries/hubble-pulsars/ |access-date=2026-08-09 |language=en-US}}</ref> * [[Magnetar]] – isang bituing neutron na may napakalakas na [[magnetic field]] at maaaring maglabas ng malalakas na pagsabog ng radiyasyon.<ref>{{Cite web |title=Magnetar |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/M/Magnetar |access-date=2026-08-09 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> * [[Bituing neutron na tahimik sa radyo]] (''Radio-quiet neutron star'') – isang bituing neutron na hindi karaniwang nakikita sa pamamagitan ng mga teleskopyong radyo, ngunit maaaring matukoy gamit ang ibang uri ng radiyasyon, gaya ng [[X-ray|X-rays]] o [[Sinag gamma|gamma rays]].<ref>{{Cite journal |last=Lin |first=Lupin Chun-Che |date=Setyembre 2016 |title=Radio-quiet Gamma-ray Pulsars |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2016JASS...33..147L/abstract |journal=Journal of Astronomy and Space Sciences |volume=33 |pages=147-166 |bibcode=2016JASS...33..147L}}</ref> * [[Bituing neutron na nag-iipon ng materya]] (''Accreting neutron star'') – isang bituing neutron na kumukuha ng materyal mula sa isang kalapit na bituin at maaaring maglabas ito ng matinding X-rays.<ref>{{Cite web |title=Accreting Neutron Stars – Dr. Karl Remeis-Sternwarte |url=https://www.sternwarte.uni-erlangen.de/remeis-start/research/x-ray-astronomy/accreting-neutron-stars/ |access-date=2026-08-09 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Parfrey |first=Kyle |last2=Tchekhovskoy |first2=Alexander |date=2024-10-24 |title=Accreting Neutron Stars in 3D General-relativistic Magnetohydrodynamic Simulations: Jets, Magnetic Polarity, and the Interchange Slingshot |url=https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/ad737b |journal=The Astrophysical Journal |volume=975 |doi=}}</ref> == Tingnan din == *[[Itim na butas]] (''Black hole'') *[[Brown dwarf|Tsokolateng dwende]] (''Brown dwarf'') == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga uri ng bituin]] [[Kategorya: Ebolusyon ng bituin]] 4vc66f7t11125mejwg2zul1z02ulqdn 0 339054 2219844 2026-08-09T11:33:27Z Lolbet101 163542 Ikinakarga sa [[Bituing neutron]] 2219844 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bituing neutron]] cpeg8srfbm9mb8bc6e2lubsv242nthb