Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Kalakhang Maynila 0 588 2220181 2219978 2026-08-12T06:50:45Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-44002-34|~2026-44002-34]] ([[User talk:~2026-44002-34|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] 2215963 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre. {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 23 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang&nbsp;[[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng&nbsp;[[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang&nbsp;Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>&nbsp; Sa kasalukuyan, itinatayo ang&nbsp;[[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito&nbsp;ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang&nbsp;[[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang&nbsp;[[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang&nbsp;[[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo&nbsp;2012&nbsp; |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] pwg6hllqoe0rhhiz9g3yzu9ptb8m6lf Lungsod 0 1157 2220188 2173486 2026-08-12T07:29:02Z ~2026-44059-50 165210 /* Kasaysayan */ 2220188 wikitext text/x-wiki {{redirect|City|pamilya ng tipo ng titik|City (tipo ng titik)}} [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|thumb|[[Tokyo]], isa sa mga pinakamalaking lungsod sa mundo.]] [[Talaksan:Quezon City skyline - Diliman area (from mezza 2), sunset (Quezon City)(2018-05-12).jpg|thumb|[[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]].]] [[Talaksan:Top of Rock Cropped.jpg|thumb|[[Lungsod New York]], ang pinakamalaking lungsod sa [[Estados Unidos]].]] Ang '''lungsod''' o ''siyudad'' ay isang pook na may makapal na [[populasyon]]. Binubuo ito ng mga [[gusali]] o [[bahay]] na pantirahanno iba, pangindustriya at pangkalakal kasama ng mga gawaing pangangasiwa na maaaring makipagugnay sa isa pang malaking lugar. Mga [[lansangan]], [[kalye]] at bahay ang malaking bahagdan ng isang lungsodhan. == Kasaysayan == Ang mga lungsod at bayan ay mayroong mahabang kasaysayan, kahit na ang mga opinyon ay nagkakaiba-iba kung ituturing na lungsod ang ibang mga sinaunang mga pamayanan. Ang mga unang lungsod ay naitatag upang magsilbing sentro ng [[kalakalan]] para sa ikabubuti ng mga [[mamamayan]] na nabibilang dito. Ang mga unang bayan ay minsan nang itinuturing na mga malalaking pamayanan kung saan ang mga nakatira dito ay hindi na mga simpleng [[magsasaka]] ng isang lugar, kundi ay nagtrabaho na ng ibang mas mataas na trabaho kaysa magsasaka. === Sinaunang Panahon === [[Talaksan:Mohenjo-daro.jpg|thumb|[[Mohenjo-daro]], isa sa mga pangunahing lungsod noong sinaunang panahon.]] Ang mga unang lungsod na naitatag sa daigdig ay matatagpuan sa [[Mesopotamya]] kagaya ng [[Eridu]], [[Uruk]] at [[Ur]], at sa [[Ehipto]] na matatagpuan sa [[Ilog Nile]], sa [[Lambak ng Indus]] at [[Tsina]]. Sa mga unang lungsod, ang [[Mohenjo-daro]] ng Lambak ng Indus ang isa sa mga pinakamalaki, at mayroong populasyon na 41,250, at ito rin ang isa sa mga pinakamaunlad na lungsod sa maraming larangan. Ang paglago ng populasyon, ang pagkabuo ng mga imperyo na naka-tutok sa kapangyarihang pampolitika, at ang paglago ng komersyo at produksiyon ay nag-resulta sa pagpapatayo ng mas malaking mga kabiserang lungsod at sentro ng komersyo at industriya. Ang mga halimbawa ng kabiserang lungsod na ito ay ang lungsod ng [[Alexandria]], [[Antioch]] at [[Seleucia]] ng [[Panahong Helenistiko|sibilisasyong Helenistiko]], [[Pataliputra]] ng [[India]], [[Chang'an]] sa Tsina, at [[Kartago]] sa [[sinaunang Roma]]. === Gitnang Panahon === Sa kasagsagan ng [[Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], ang isang bayan ay may pampolitika na pagkakakilanlan bilang koleksiyon ng mga kabahayan. Ang ibang mga lungsod, kagaya ng [[Lungsod ng Venezia|Venezia]], [[Lungsod ng Genova|Genova]] o [[Lübeck]], ay naging makapangyarihang mga estado. Minsan, ang mga lugar sa paligid nila ay sinakop nila at ipinailalim nila sa kanilang kapangyarihan. [[Kategorya:Mga lungsod| ]] jhhlg1ix4fjpqmap31vih9ttimkcklb 2220190 2220188 2026-08-12T07:32:31Z ~2026-44059-50 165210 /* Kasaysayan */ 2220190 wikitext text/x-wiki {{redirect|City|pamilya ng tipo ng titik|City (tipo ng titik)}} [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|thumb|[[Tokyo]], isa sa mga pinakamalaking lungsod sa mundo.]] [[Talaksan:Quezon City skyline - Diliman area (from mezza 2), sunset (Quezon City)(2018-05-12).jpg|thumb|[[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]].]] [[Talaksan:Top of Rock Cropped.jpg|thumb|[[Lungsod New York]], ang pinakamalaking lungsod sa [[Estados Unidos]].]] Ang '''lungsod''' o ''siyudad'' ay isang pook na may makapal na [[populasyon]]. Binubuo ito ng mga [[gusali]] o [[bahay]] na pantirahanno iba, pangindustriya at pangkalakal kasama ng mga gawaing pangangasiwa na maaaring makipagugnay sa isa pang malaking lugar. Mga [[lansangan]], [[kalye]] at bahay ang malaking bahagdan ng isang lungsodhan. == Kasaysayan == Ang mga lungsod at bayan ay mayroong mahabang kasaysayan, kahit na ang mga opinyon ay nagkakaiba-iba kung ituturing na lungsod ang ibang mga sinaunang mga pamayanan. Ang mga unang lungsod ay naitatag upang magsilbing sentro ng [[kalakalan]] para sa ikabubuti ng mga [[mamamayan]] na nabibilang dito. Ang mga unang bayan ay minsan nang itinuturing na mga malalaking pamayanan kung saan ang mga nakatira dito ay hindi na mga simpleng [[magsasaka]] ng isang lugar, kundi ay nagtrabaho na ng ibang mas mataas na trabaho kaysa magsasaka.ako si ethan === Sinaunang Panahon === [[Talaksan:Mohenjo-daro.jpg|thumb|[[Mohenjo-daro]], isa sa mga pangunahing lungsod noong sinaunang panahon.]] Ang mga unang lungsod na naitatag sa daigdig ay matatagpuan sa [[Mesopotamya]] kagaya ng [[Eridu]], [[Uruk]] at [[Ur]], at sa [[Ehipto]] na matatagpuan sa [[Ilog Nile]], sa [[Lambak ng Indus]] at [[Tsina]]. Sa mga unang lungsod, ang [[Mohenjo-daro]] ng Lambak ng Indus ang isa sa mga pinakamalaki, at mayroong populasyon na 41,250, at ito rin ang isa sa mga pinakamaunlad na lungsod sa maraming larangan. Ang paglago ng populasyon, ang pagkabuo ng mga imperyo na naka-tutok sa kapangyarihang pampolitika, at ang paglago ng komersyo at produksiyon ay nag-resulta sa pagpapatayo ng mas malaking mga kabiserang lungsod at sentro ng komersyo at industriya. Ang mga halimbawa ng kabiserang lungsod na ito ay ang lungsod ng [[Alexandria]], [[Antioch]] at [[Seleucia]] ng [[Panahong Helenistiko|sibilisasyong Helenistiko]], [[Pataliputra]] ng [[India]], [[Chang'an]] sa Tsina, at [[Kartago]] sa [[sinaunang Roma]]. === Gitnang Panahon === Sa kasagsagan ng [[Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], ang isang bayan ay may pampolitika na pagkakakilanlan bilang koleksiyon ng mga kabahayan. Ang ibang mga lungsod, kagaya ng [[Lungsod ng Venezia|Venezia]], [[Lungsod ng Genova|Genova]] o [[Lübeck]], ay naging makapangyarihang mga estado. Minsan, ang mga lugar sa paligid nila ay sinakop nila at ipinailalim nila sa kanilang kapangyarihan. [[Kategorya:Mga lungsod| ]] gxpqnsndn82kwvr3e5mbnlwhtap31pl 2220191 2220190 2026-08-12T07:34:45Z GinawaSaHapon 102500 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2220188|2220188]] until [[Special:Diff/2220190|2220190]] 2220191 wikitext text/x-wiki {{redirect|City|pamilya ng tipo ng titik|City (tipo ng titik)}} [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|thumb|[[Tokyo]], isa sa mga pinakamalaking lungsod sa mundo.]] [[Talaksan:Quezon City skyline - Diliman area (from mezza 2), sunset (Quezon City)(2018-05-12).jpg|thumb|[[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]].]] [[Talaksan:Top of Rock Cropped.jpg|thumb|[[Lungsod New York]], ang pinakamalaking lungsod sa [[Estados Unidos]].]] Ang '''lungsod''' o ''siyudad'' ay isang pook na may makapal na [[populasyon]]. Binubuo ito ng mga [[gusali]] o [[bahay]] na pantirahan, pangindustriya at pangkalakal kasama ng mga gawaing pangangasiwa na maaaring makipagugnay sa isa pang malaking lugar. Mga [[lansangan]], [[kalye]] at bahay ang malaking bahagdan ng isang lungsod. == Kasaysayan == Ang mga lungsod at bayan ay mayroong mahabang kasaysayan, kahit na ang mga opinyon ay nagkakaiba-iba kung ituturing na lungsod ang ibang mga sinaunang mga pamayanan. Ang mga unang lungsod ay naitatag upang magsilbing sentro ng [[kalakalan]] para sa ikabubuti ng mga [[mamamayan]] na nabibilang dito. Ang mga unang bayan ay minsan nang itinuturing na mga malalaking pamayanan kung saan ang mga nakatira dito ay hindi na mga simpleng [[magsasaka]] ng isang lugar, kundi ay nagtrabaho na ng ibang mas mataas na trabaho kaysa magsasaka. === Sinaunang Panahon === [[Talaksan:Mohenjo-daro.jpg|thumb|[[Mohenjo-daro]], isa sa mga pangunahing lungsod noong sinaunang panahon.]] Ang mga unang lungsod na naitatag sa daigdig ay matatagpuan sa [[Mesopotamya]] kagaya ng [[Eridu]], [[Uruk]] at [[Ur]], at sa [[Ehipto]] na matatagpuan sa [[Ilog Nile]], sa [[Lambak ng Indus]] at [[Tsina]]. Sa mga unang lungsod, ang [[Mohenjo-daro]] ng Lambak ng Indus ang isa sa mga pinakamalaki, at mayroong populasyon na 41,250, at ito rin ang isa sa mga pinakamaunlad na lungsod sa maraming larangan. Ang paglago ng populasyon, ang pagkabuo ng mga imperyo na naka-tutok sa kapangyarihang pampolitika, at ang paglago ng komersyo at produksiyon ay nag-resulta sa pagpapatayo ng mas malaking mga kabiserang lungsod at sentro ng komersyo at industriya. Ang mga halimbawa ng kabiserang lungsod na ito ay ang lungsod ng [[Alexandria]], [[Antioch]] at [[Seleucia]] ng [[Panahong Helenistiko|sibilisasyong Helenistiko]], [[Pataliputra]] ng [[India]], [[Chang'an]] sa Tsina, at [[Kartago]] sa [[sinaunang Roma]]. === Gitnang Panahon === Sa kasagsagan ng [[Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], ang isang bayan ay may pampolitika na pagkakakilanlan bilang koleksiyon ng mga kabahayan. Ang ibang mga lungsod, kagaya ng [[Lungsod ng Venezia|Venezia]], [[Lungsod ng Genova|Genova]] o [[Lübeck]], ay naging makapangyarihang mga estado. Minsan, ang mga lugar sa paligid nila ay sinakop nila at ipinailalim nila sa kanilang kapangyarihan. [[Kategorya:Mga lungsod| ]] ikup9517l8mizjr50n7ey19vbsjh8et Ilocos Norte 0 1218 2220180 2220007 2026-08-12T06:50:44Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-44002-34|~2026-44002-34]] ([[User talk:~2026-44002-34|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-39748-04|~2026-39748-04]] 2216005 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Ilocos Norte |sealfile = Ph_seal_ilocos_norte.png |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lungsod ng Laoag]] |founded = — |pop2000 = 514241 |pop2000rank = ika-48 pinakamalaki |popden2000 = 151 |popden2000rank = ika-27 pinakamababa |areakm2 = 3399.3 |arearank = ika-27 pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities = 2 |municipalities = 21 |barangays = 558 |districts = 2 |area code = 77 |languages = [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Ingles|Ingles]] |governor = Imee Marcos (kasalukuyan) |locatormapfile = Ph_locator_map_ilocos_norte.png }} Ang '''Ilocos Norte''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Hilagang Ilocos'', Ilokano: Amianan nga Ilocos) ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa rehiyon ng [[Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay ang [[Lungsod ng Laoag]] at nakaharap ang lalawigan ng Ilocos Norte sa [[Dagat Luzón]] sa kanluran at sa [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Matatagpuan ito sa hilagang-kanlurang bahagi ng pulo ng Luzon at ang hangganan nito sa silangan ay ang mga lalawigan ng [[Cagayan]] at [[Apayao]], at sa timog ay ang mga lalawigan ng [[Abra]] at [[Ilocos Sur]]. Kilala ang lalawigan bilang pook kapanganakan ng dating Pangulong [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]. Kilala rin ang lalawigan bilang isang lalawigan panturismo sa hilaga, kung saan matatagpuan ang [[Fort Ilocandia]], isang magarang hotel at ''resort'' na tanyag sa mga banyaga. ==Relihiyon== Bagaman karamihian ng mga mamamayan ng Pilipinas ay tagasunod ng [[Romano Katoliko]], ang karamihan sa lalawigan ay naniniwala sa [[Simbahang Aglipay]], na itinatag ng taal ng [[Batac, Ilocos Norte|Batac]] na si [[Gregorio Aglipay]]. Matatagpuan ang ilang mga tanyag na simbahang Katoliko sa lalawigan ng Ilocos Norte: * Simbahan ng [[Paoay]] Church ([[St. Augustine]] Church) - Napabiliang sa [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] noong 1993. * [[St. William's Cathedral]] sa [[Laoag City|Laoag]] - Tanyag dahil sa Lumulubog na Tore ng Kampana * [[St. Monica Parish Church]] sa [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]] - Itinalang pinakamalaking simbahan sa rehiyon ng [[Ilokos]]. * Simbahang ng [[Bacarra]] - nasira nang lumindol noong 17 Agosto 1983 ,<ref name=phivolcs>{{cite web |url=http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |title=Laoag Earthquake - 17 Agosto 1983 |publisher=Phivolcs |year=1983 |accessdate=2011-01-02 |archive-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815100819/http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |url-status=dead }}</ref> inayos at binuksang muli noong 1984. Sa Ilocos Norte matatagpuan ang Dambana ng Aglipay, kung saan inilibing ang kataastaasang pinuno ng simbahan. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil ilocos norte.png|thumb|350px|Mapang pampolitika ng Ilocos Norte]] Nahahati ang lalawigan ng Ilocos Norte sa 558 mga [[barangay]], 21 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Laoag]] * [[Batac, Ilocos Norte|Lungsod ng Batac]] ==== Mga Bayan ==== * [[Adams, Ilocos Norte]] * [[Bacarra, Ilocos Norte]] * [[Badoc, Ilocos Norte]] * [[Bangui, Ilocos Norte]] * [[Banna, Ilocos Norte]] (Espiritu) * [[Burgos, Ilocos Norte]] * [[Carasi, Ilocos Norte]] * [[Currimao, Ilocos Norte]] * [[Dingras, Ilocos Norte]] * [[Dumalneg, Ilocos Norte]] * [[Marcos, Ilocos Norte]] * [[Nueva Era, Ilocos Norte]] * [[Pagudpud, Ilocos Norte]] * [[Paoay, Ilocos Norte]] * [[Pasuquin, Ilocos Norte]] * [[Piddig, Ilocos Norte]] * [[Pinili, Ilocos Norte]] * [[San Nicolas, Ilocos Norte]] * [[Sarrat, Ilocos Norte]] * [[Solsona, Ilocos Norte]] * [[Vintar, Ilocos Norte]] ==Mga Sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == * [http://www.ilocosnorte.gov.ph Ilocos Norte] * https://web.archive.org/web/20011116235137/http://www.geocities.com/lppsec/pp/ilocosnor.htm * [http://bacarra89ers.org/ilocosnorte Ilocos Norte in Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512151703/http://www.bacarra89ers.org/ilocosnorte/ |date=2008-05-12 }} {{Ilocos Norte}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 0le3v0z57infsxestorjshacild4v3e Mindanao 0 1801 2220136 2215889 2026-08-12T03:57:23Z ~2026-44002-34 165130 update info 2026 at inayos 2220136 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Mindanao <!--|image name = File:Mindanao Red.png |image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--> |nickname = Timog Pilipinas |locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}} |map caption = Mindanao (Pilipinas) |location = [[Timog Silangang Asya]] |coordinates = |archipelago = [[Pilipinas]] |total islands = 7,107 |major islands = Mindanao, Sulu |area_km2 = 104,530 |rank = Ika-19 |highest mount = [[Bundok Apo]] |elevation_m = 3,412 |country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |capital = [[Lungsod Davao]] |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]] |country admin divisions title 1 = Lalawigan |country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]] |country largest city = [[Lungsod ng Davao]] |country largest city population = 1,449,296 |population = 21,968,174 |population as of = 2010 |density_km2 = 232 |ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]] }} Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}</ref> Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]] [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim. ==Kasaysayan== [[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]] Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon. Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.<ref name="slate">{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}</ref> Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam. Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].<ref name="slate" /> Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].<ref name="slate" /> Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa "Moors", na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.<ref name="slate" /> Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya). ==Heograpiya== Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]], at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC]</ref> [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian. Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. == Pangkat ng mga pulo ng Mindanao == [[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]] Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]]. ==Paghihiwalay== {{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}} Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas noong ika 1972 matapos ang kaguluhan. {| class="wikitable" |+ Mga rehiyon ng Mindanao ! scope="col" | Rehiyon ! scope="col" | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon) ! scope="col" | Paglalarawan |- |'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]] |[[Lungsod ng Zamboanga]] |Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]]. |- |'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]] |[[Cagayan de Oro]] |Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin. |- |'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]] |[[Lungsod ng Davao]] |Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]]. |- |'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]] |[[Koronadal]] |Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]]. |- |'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]] |[[Butuan]] |Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]]. |- |'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]] |[[Lungsod ng Cotabato]] |Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]]. |} {{center|{{Mindanao labelled map}}}} {{clear}} {{Largest cities | province = Mindanao | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Mindanaw | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City'' | div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_1 = 1,776,949 | img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg | city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City'' | div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_2 = 977,234 | img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg | city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro'' | div_3 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_3 = 728,402 | img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg | city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos'' | div_4 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_4 =697,315 | img_4 = Gen Santos city 3.jpg | city_5 = Butuan{{!}}''Butuan'' | div_5 = Caraga{{!}}Caraga | pop_5 = 372,910 | city_6 = Iligan{{!}}''Iligan'' | div_6 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_6 = 450,583 | city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City | div_7 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_7 = 325,079 | city_8 = Tagum{{!}}Tagum | div_8 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_8 = 296,202 | city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia | div_9 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_9 = 216,546 | city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian | div_10 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_10 = 210,452 | city_11 = Panabo{{!}}Panabo | div_11 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_11 = 209,230 | city_12 = Marawi{{!}}Marawi | div_12 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_12 = 207,010 | city_13 = Koronadal{{!}} Koronadal | div_13 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_13 = 195,398 | city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay | div_14 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_14 = 190,712 | city_15 = Digos{{!}}Digos | div_15 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_15 = 188,376 | city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok | div_16 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_16 = 172,605 | city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City | div_17 = Caraga{{!}}Caraga | pop_17 = 171,107 | city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap | div_18 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_18 = 165,376 | city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit | div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_19 = 164,646 | city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan | div_20 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_20= 160,791 }} ==Mga kawing na panlabas== {{Commons category|Mindanao}} {{Wiktionary}} * [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }} * [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }} * [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao] * [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }} * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Clima== *Latitude lokasyon 9°N hanggang 5°N hilagang ng hemispero Malapit sa Ekwador na clima *Tropiko ng Kagubatan o Tropical Rainforest walang tiyak na tag araw at tag ulan dahil malapit sa Ekwador pantay lang ang tag-ulan at tag-araw sa buong taon *liwanag ng araw 12 hurs sa buong taon ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].'' {{Philippines political divisions}} {{English2|Mindanao}} [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] 3ieq5nmtwbk7nveywd9amuo4t289vne 2220167 2220136 2026-08-12T06:01:30Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2220136 ni [[Special:Contributions/~2026-44002-34|~2026-44002-34]] ([[User talk:~2026-44002-34|Usapan]]) 2220167 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Mindanao <!--|image name = File:Mindanao Red.png |image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--> |nickname = Timog Pilipinas |locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}} |map caption = Mindanao (Pilipinas) |location = [[Timog Silangang Asya]] |coordinates = |archipelago = [[Pilipinas]] |total islands = 7,107 |major islands = Mindanao, Sulu |area_km2 = 104,530 |rank = Ika-19 |highest mount = [[Bundok Apo]] |elevation_m = 3,412 |country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |capital = [[Lungsod Davao]] |country admin divisions title = Rehiyon |country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]] |country admin divisions title 1 = Lalawigan |country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]] |country largest city = [[Lungsod ng Davao]] |country largest city population = 1,449,296 |population = 21,968,174 |population as of = 2010 |density_km2 = 232 |ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]] }} Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}</ref> Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]] [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim. ==Kasaysayan== [[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]] Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon. Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.<ref name="slate">{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}</ref> Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam. Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].<ref name="slate" /> Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].<ref name="slate" /> Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa "Moors", na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.<ref name="slate" /> Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya). ==Heograpiya== Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]], at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC]</ref> [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian. Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. == Pangkat ng mga pulo ng Mindanao == [[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]] Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]]. ==Paghihiwalay== {{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}} Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas noong ika 1972 matapos ang kaguluhan. {| class="wikitable" |+ Mga rehiyon ng Mindanao ! scope="col" | Rehiyon ! scope="col" | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon) ! scope="col" | Paglalarawan |- |'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]] |[[Lungsod ng Zamboanga]] |Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]]. |- |'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]] |[[Cagayan de Oro]] |Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin. |- |'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]] |[[Lungsod ng Davao]] |Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]]. |- |'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]] |[[Koronadal]] |Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]]. |- |'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]] |[[Butuan]] |Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]]. |- |'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''<br>[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]] |[[Lungsod ng Cotabato]] |Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]]. |} {{center|{{Mindanao labelled map}}}} {{clear}} {{Largest cities | province = Mindanao | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Mindanaw | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City'' | div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_1 = 1,776,949 | img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg | city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City'' | div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_2 = 977,234 | img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg | city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro'' | div_3 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_3 = 728,402 | img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg | city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos'' | div_4 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_4 =697,315 | img_4 = Gen Santos city 3.jpg | city_5 = Butuan{{!}}''Butuan'' | div_5 = Caraga{{!}}Caraga | pop_5 = 372,910 | city_6 = Iligan{{!}}''Iligan'' | div_6 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_6 = 450,583 | city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City | div_7 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_7 = 325,079 | city_8 = Tagum{{!}}Tagum | div_8 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_8 = 296,202 | city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia | div_9 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_9 = 216,546 | city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian | div_10 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula | pop_10 = 210,452 | city_11 = Panabo{{!}}Panabo | div_11 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_11 = 209,230 | city_12 = Marawi{{!}}Marawi | div_12 = Bangsamoro{{!}}Bangsamoro | pop_12 = 207,010 | city_13 = Koronadal{{!}} Koronadal | div_13 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_13 = 195,398 | city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay | div_14 = Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao | pop_14 = 190,712 | city_15 = Digos{{!}}Digos | div_15 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region | pop_15 = 188,376 | city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok | div_16 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_16 = 172,605 | city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City | div_17 = Caraga{{!}}Caraga | pop_17 = 171,107 | city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap | div_18 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_18 = 165,376 | city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit | div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_19 = 164,646 | city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan | div_20 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen | pop_20= 160,791 }} ==Mga kawing na panlabas== {{Commons category|Mindanao}} {{Wiktionary}} * [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }} * [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }} * [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao] * [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }} * [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }} * [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }} * [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }} * [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].'' {{Philippines political divisions}} {{English2|Mindanao}} [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] di5h354wyu4jdeadseypgb7b59lurus Lambak ng Cagayan 0 3150 2220131 2216007 2026-08-12T03:22:13Z ~2026-44002-34 165130 uploaded 2220131 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine region |name = Region II<br>CAGAYAN VALLEY |map_file = Ph_locator_region_2.png |center = [[Lungsod ng Tuguegarao]] |population = 2,813,159 |density_km2 = 104.8 |area_km2 = 26,837.0 |provinces = 5 |cities = 4 |municipalities = 89 |barangays = 2,311 |districts = 10 |languages = [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Ibanag|Ibanag]], [[Wikang Ivatan|Ivatan]], [[Wikang Itawis|Itawis]], [[Wikang Gaddang|Gaddang]], atbp }} Ang '''Lambak ng Cagayan''' ay isang [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] sa [[Pilipinas]] at tinatawag ding '''Rehiyon II'''. Binubuo ito ng limang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]: [[Batanes]], [[Cagayan]], [[Isabela]], [[Nueva Vizcaya]], at [[Quirino]]. Ang kabiserang panrehiyon ay ang [[Tuguegarao]]. Ang rehiyon ay matatagpuan sa isang malaking lambak sa hilagang-silangang [[Luzon]], sa pagitan ng kabundukang [[Cordilleras]] at ng [[Sierra Madre]]. Binabagtas ng [[Ilog Cagayan]], ang pinakamahabang [[ilog]] sa bansa, ang gitna ng rehiyon at dumadaloy patungong [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Pinapaligiran ito ng mga rehiyon ng [[Ilocos]] at [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera]] sa kanluran at [[Gitnang Luzon]] sa timog. ==Pagkakahating Pampolitika== [[Talaksan:Ph cagayan valley.png|thumb|Mapang Pampolitika ng Lambak ng Cagayan]] {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! colspan=2 | [[mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]/[[mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] !! Kabisera !! Populasyon<br>(2000) !! Sukat<br>([[Kilometro Kwadrado|km²]]) !! Densidad<br />(bawat km²) |- |[[Talaksan:Ph seal batanes.png|20px]] |[[Batanes]] |[[Basco, Batanes|Basco]] |16,467 |209.3 |78.7 |- |[[Talaksan:Ph seal cagayan.png|20px]] |[[Cagayan]] |[[Lungsod ng Tuguegarao]] |993,580 |9,002.0 |110.4 |- |[[Talaksan:Ph seal isabela.png|20px]] |[[Isabela]] |[[Ilagan, Isabela|Ilagan]] |1,287,575 |10,664.6 |120.7 |- |[[Talaksan:Ph seal nueva vizcaya.png|20px]] |[[Nueva Vizcaya]] |[[Bayombong, Nueva Vizcaya|Bayombong]] |366,962 |3,903.9 |94.0 |- |[[Talaksan:Ph seal quirino.svg|20px]] |[[Quirino]] |[[Cabarroguis, Quirino|Cabarroguis]] |148,575 |3,057.2 |48.6 |} ==Clima== *lokasyon hilagang-silangan ng Luzon ng [[Pilipinas]] Distansya: ~140–190 km mula sa hilagang dulo ng [[Batanes]] (sa pamamagitan ng[[ Bashi Channel]] malapit sa [[Tropiko ng Kancer ng Clima]] *Tropiko Habagat *Buwan/ Month *Summer March hanggang May *Tag ulan June hanggang October *Dry cold season *November hanggang February ===Mga Lungsod=== *[[Lungsod ng Cauayan]], [[Isabela]] *[[Lungsod ng Santiago]]'''¹''', [[Isabela]] *[[Lungsod ng Tuguegarao]], [[Cagayan]] † *[[Ilagan, Isabela|Lungsod ng Ilagan]], [[Isabela]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Lambak ng Cagayan}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas]] [[Kategorya:Luzon]] kseqgybumj28jo68djef04w26ly82pl 2220179 2220131 2026-08-12T06:50:43Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-44002-34|~2026-44002-34]] ([[User talk:~2026-44002-34|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-39748-04|~2026-39748-04]] 2216007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine region |name = Region II<br>CAGAYAN VALLEY |map_file = Ph_locator_region_2.png |center = [[Lungsod ng Tuguegarao]] |population = 2,813,159 |density_km2 = 104.8 |area_km2 = 26,837.0 |provinces = 5 |cities = 4 |municipalities = 89 |barangays = 2,311 |districts = 10 |languages = [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Ibanag|Ibanag]], [[Wikang Ivatan|Ivatan]], [[Wikang Itawis|Itawis]], [[Wikang Gaddang|Gaddang]], atbp }} Ang '''Lambak ng Cagayan''' ay isang [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] sa [[Pilipinas]] at tinatawag ding '''Rehiyon II'''. Binubuo ito ng limang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]: [[Batanes]], [[Cagayan]], [[Isabela]], [[Nueva Vizcaya]], at [[Quirino]]. Ang kabiserang panrehiyon ay ang [[Tuguegarao]]. Ang rehiyon ay matatagpuan sa isang malaking lambak sa hilagang-silangang [[Luzon]], sa pagitan ng kabundukang [[Cordilleras]] at ng [[Sierra Madre]]. Binabagtas ng [[Ilog Cagayan]], ang pinakamahabang [[ilog]] sa bansa, ang gitna ng rehiyon at dumadaloy patungong [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Pinapaligiran ito ng mga rehiyon ng [[Ilocos]] at [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera]] sa kanluran at [[Gitnang Luzon]] sa timog. ==Pagkakahating Pampolitika== [[Talaksan:Ph cagayan valley.png|thumb|Mapang Pampolitika ng Lambak ng Cagayan]] {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! colspan=2 | [[mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]/[[mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] !! Kabisera !! Populasyon<br>(2000) !! Sukat<br>([[Kilometro Kwadrado|km²]]) !! Densidad<br />(bawat km²) |- |[[Talaksan:Ph seal batanes.png|20px]] |[[Batanes]] |[[Basco, Batanes|Basco]] |16,467 |209.3 |78.7 |- |[[Talaksan:Ph seal cagayan.png|20px]] |[[Cagayan]] |[[Lungsod ng Tuguegarao]] |993,580 |9,002.0 |110.4 |- |[[Talaksan:Ph seal isabela.png|20px]] |[[Isabela]] |[[Ilagan, Isabela|Ilagan]] |1,287,575 |10,664.6 |120.7 |- |[[Talaksan:Ph seal nueva vizcaya.png|20px]] |[[Nueva Vizcaya]] |[[Bayombong, Nueva Vizcaya|Bayombong]] |366,962 |3,903.9 |94.0 |- |[[Talaksan:Ph seal quirino.svg|20px]] |[[Quirino]] |[[Cabarroguis, Quirino|Cabarroguis]] |148,575 |3,057.2 |48.6 |} ===Mga Lungsod=== *[[Lungsod ng Cauayan]], [[Isabela]] *[[Lungsod ng Santiago]]'''¹''', [[Isabela]] *[[Lungsod ng Tuguegarao]], [[Cagayan]] † *[[Ilagan, Isabela|Lungsod ng Ilagan]], [[Isabela]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Lambak ng Cagayan}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas]] [[Kategorya:Luzon]] smrwm4j01zdpsdlmnygkd3t5sqf24s5 Bicol 0 3250 2220139 2216008 2026-08-12T04:09:03Z ~2026-44002-34 165130 update info 2026 at inayos 2220139 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Bikol}} {{Infobox settlement <!-- Basic info -->| name = Bicol | other_name = | settlement_type = [[Regions of the Philippines|Region]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 260 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Mayon Volcano in Albay.jpg | image2 = Façade of St. Gregory the Great Cathedral, Legazpi.jpg | image3 = Calaguas Circa 2014.jpg | image4 = Minalahos Island, Caramoan Peninsula, Philippines (36978170521).jpg | image5 = }} '''Paikot sa kanan mula sa itaas''': [[Mayon Volcano]], [[Calaguas|Calaguas Islands]], [[Ateneo de Naga University|Ateneo de Naga University Church]], [[Caramoan National Park]], [[Legazpi Cathedral]] | image_alt = | image_caption = |<!-- images and maps --> | image_flag = | flag_size = 120x80px | image_seal = | seal_size = 100x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Location in the Philippines <!-- Motto -->| nickname = Home of the Uragons | motto = | anthem = Bicol Regional March <!-- Location -->| coordinates = {{coord|region:PH|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = [[Island groups of the Philippines|Island group]] | subdivision_name1 = [[Luzon]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->| seat_type = Regional center<br>{{nobold|and largest city}} | seat = [[Lungsod ng Legazpi]], [[Albay]] <!-- Politics -->| leader_title = | leader_name = <!-- Area --> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_footnotes = <!-- Population --> | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto <!-- General information -->| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | iso_code = PH-05 <!-- Others -->| blank_name_sec1 = [[Provinces of the Philippines|Provinces]] | blank_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Albay]] | [[Camarines Norte]] | [[Camarines Sur]] | [[Catanduanes]] | [[Masbate]] | [[Sorsogon]] }} | blank1_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Independent cities]] | blank1_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 1 | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] }} | blank2_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Component cities]] | blank2_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Iriga]] | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] | [[Ligao]] | [[Masbate City]] | [[Sorsogon City]] | [[Tabaco]] }} | blank3_name_sec1 = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]] | blank3_info_sec1 = 107 | blank4_name_sec1 = [[Barangay]]s | blank4_info_sec1 = 3,471 | blank5_name_sec1 = [[House of Representatives of the Philippines|Cong. districts]] | blank5_info_sec1 = 16 | blank_name_sec2 = [[Languages of the Philippines|Languages]] | blank_info_sec2 = {{unbulleted list | [[Wikang Bikolano|Bikolano]] {{hlist | ([[Central Bikol]] | [[Bicolano (Albay)|Albayano]] | [[Bicolano (Iriga)|Rinconada]] | [[Pandan Bikol|Northern Catanduanes]] | [[Southern Catanduanes Bikol language|Southern Catanduanes]])}} | [[Mga wikang Bisaya]] {{hlist | ([[Wikang Masbatenyo|Masbateño]] | [[Northern Sorsogon language|Northern Sorsogon]] | [[Southern Sorsogon language|Waray Sorsogon]])}} | [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | [[Wikang Ingles|English]] }} | blank1_name_sec2 = [[List of regions of the Philippines by GDP|GDP]] (2023) | blank1_info_sec2 = [[Philippine peso|₱]]701.72 billion<br>[[USD|$]]12.61 billion<ref name="grdp">{{Cite web |title=2021 to 2023 Gross Regional Domestic Product (GRDP)|url=https://psa.gov.ph/statistics/grdp/tables |access-date=April 26, 2024 |publisher=Philippine Statistics Authority|website=openstat.psa.gov.ph}}</ref> | blank2_name_sec2 = Growth rate | blank2_info_sec2 = {{increase}} (4.58%)<ref name="grdp" /> | blank3_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank3_info_sec2 = {{increase}} 0.687 ({{fontcolor|orange|Medium}}) | blank4_name_sec2 = HDI rank | blank4_info_sec2 = [[List of Philippine provinces and regions by Human Development Index|13th in the Philippines]] (2019) | website = {{URL|dilgbicol.org}} | elevation_max_point = [[Mayon Volcano]] | elevation_max_ft = 8,081 | image_map1 = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250|zoom=8}}{{hidden end}} }} Ang '''Bicol''' (binabaybay ding '''Bikol'''; tinatawag ding '''Kabikulan''' at '''Rehiyon 5''') ay isa sa 17 mga [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Pilipinas]]. Binubuo ang Bicol ng anim na lalawigan sa Tangway ng Bikol, ang pinakatimog-silangang bahagi ng pulo ng Luzon, at ng dalawang pulong lalawigan malapit sa tangway. Ang [[Lungsod ng Legazpi]] ang kabisera, sentro ng pulitika at administrasyon ng rehiyon,<ref name="DILG">[http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html "DILG Regional Office No. 5 Directory"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417175301/http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html |date=2012-04-17 }}. Bicol Region Official website; retrieved 22 May 2012.</ref><ref name=leg>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |access-date=2014-07-18 |archive-date=2010-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |url-status=dead }}</ref> samantalang ang [[Lungsod ng Naga]] naman ang sentro ng relihiyon, edukasyon, ekonomiya, industriya at ekonomiya sa rehiyon.<ref name="islandsproperties.com">{{Cite web |url=http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223070440/http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%E2%80%99s-tiger-economy |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421083043/http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%e2%80%99s-tiger-economy/ |url-status=dead }}</ref><ref name="businessmirror.com.ph">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |access-date=2014-07-18 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223005742/http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |url-status=dead }}</ref><ref name="bicolmail.com">http://www.bicolmail.com/2012/?p=10317</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102110519/http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |url-status=dead }}</ref> ==Heograpiya== Matatagpuan ang Kabikulan sa pinakatimog na dulo ng [[Luzon]], ang pinakamalaking pulo sa kapuluan ng Pilipinas. Ang kabuuang sukat ng lupa ng rehiyon ay nasa {{convert|18054.3|km2|sqmi|abbr=on}},<ref>The total land area is derived from the summation of provincial areas from the table below</ref> na 5.9% ng kabuuang sukat ng lupa ng buong bansa. Nasa 69.3% ng kabuuang lupa ay maaaring tirahan samantalang ang nalalabing 30.7% ay binubuo ng mga kagubatan.<ref name="DOA">[http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html "Overview of Bicol Region"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |date=2010-04-16 }}. Department of Agriculture Web Site; retrieved 22 May 2012.</ref> Naghahanggan ang rehiyon sa [[Look ng Lamon]] sa hilaga, sa [[Dagat Pasipiko]] sa silangan, sa [[Dagat Sibuyan]] at [[Golpo ng Lagay]] sa kanluran. Ang pinakahilagang lalawigan ng rehiyon, ang [[Camarines Norte]], ay naghahanggan sa hilaga sa lalawigan ng [[lalawigan ng Quezon|Quezon]], na nag-uugnay sa rehiyon sa ibang bahagi ng Luzon.<ref name="DOA"/> Ang mga lalawigan na bumubuo sa rehiyon ay ang mga sumusunod: * [[Albay]] - [[Wikang Albay Bikol|Albay Bikol]] * [[Camarines Norte]] - [[Wikang Tagalog|Tagalog]] * [[Camarines Sur]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Catanduanes]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Masbate]] - [[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]/[[Bisakol]] * [[Sorsogon]] - [[Bisakol]] Ang Rehiyon V ay isang [[tangway]]. Makikita sa mapa na halos napapalibutan ito ng tubig. Dahil dito, ang mga pamayanang malapit sa tubig ay umaasa nang malaki sa pangingisda. May mga yamang mineral din ang rehiyong ito. Ang paracale sa Camarines Norte ay pangunahing tagapagmina ng ginto at tanso. Minimina rin sa ibang bahagi ng rehiyon ang [[marmol]], [[pilak]], [[bakal]], [[karbon]], [[chromite]], [[manganese]] at [[abaka]]. Mayaman din ito sa mga magagandang tanawin tulad ng [[Bulkang Mayon]] ng Albay. ==Kasaysayan== [[File:Naga City, Camarines Sur 1845.jpg|left|thumb|263x263px|Nueva Cáceres 1854, makabagong [[Naga, Camarines Sur]]]] Ang rehiyon ng Bicol ay kilala bilang ''[[Ibalong]]'', na may iba't ibang interpretasyon na maaaring magmula sa ''ibalio'', na nangangahulugang "dalhin sa kabilang panig"; ibalon, na nangangahulugang "mga tao mula sa kabilang panig" o "mga tao na magiliw at nagbibigay ng mga regalo sa mga bisita upang ipabalik sa kanilang mga tahanan"; o bilang isang pagbabago ng ''Gibal-ong'', isang [[sitio]] ng [[Magallanes, Sorsogon]] kung saan unang dumating ang mga Kastila noong 1567. Ang [[Ilog Bicol]] ay unang binanggit sa mga dokumentong Kastila noong 1572. Tinawag din ang rehiyon bilang ''Los Camarines'' matapos ang mga kubo na natagpuan ng mga Kastila sa [[Camalig, Albay]]. Walang mga fossil ng prehistorikong hayop na natagpuan sa Bicol at ang kasaysayan ng mga unang nanirahan dito ay nananatiling hindi tiyak. Ang mga [[Aeta]] mula sa [[Camarines Sur]] hanggang [[Sorsogon]] ay nagmumungkahi na may mga katutubong nanirahan dito noon pa man, ngunit ang pinakamaagang ebidensya ay mula sa buhay noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng Neolitiko.<ref>{{Cite web |last=Refraccion |first=Mara Angelica |date=June 28, 2011 |title=Bicol (Pre Colonial History) |url=http://maraangelica.blogspot.com/ |access-date=March 11, 2016 |website=maraangelica.blogspot.com}}</ref> Ang sistema ng ''[[barangay]]'' (bayan) ay umiiral na noong 1569. Walang mga tala na nagpapakita ng pagkakaroon ng pamamahala ng Islam o anumang awtoridad na lumampas sa datu (pinuno). Ang pamumuno bago ang kolonisasyon ay nakabatay sa lakas, tapang, at talino. Ang mga katutubo ay tila hindi makialam sa politika. Kaya, ang impluwensya ng datu ay pinakamahalaga sa panahon ng mga krisis tulad ng digmaan. Sa ibang pagkakataon, ang maagang lipunang Bicol ay nanatiling nakasentro sa pamilya, at ang pinuno ay ang pinuno ng pamilya. Ang impluwensiya ng mga Kastila sa Bicol ay pangunahing dulot ng mga pagsusumikap ng mga misyonaryong Kastila mula sa [[Augustinians|Agustino]] at [[Franciscan]] na orden. Ang mga unang simbahan sa Bicol, ang [[San Francisco Church (Intramuros)|Simbahan ng San Francisco]], at ang [[Katedral ng Naga]], parehong nasa [[Naga, Camarines Sur|Lungsod ng Naga]], pati na rin ang [[Nabua Church|Simbahan ng Banal na Krus]] sa [[Nabua, Camarines Sur]], ay itinatag ng Banal na Orden ng mga Pransiskano. Isa sa mga pinakamatandang [[diocese]] sa Pilipinas, ang [[Arsidiyosesis ng Cáceres]], ay itinatag din sa Rehiyon ng Bicol. Sa panahong ito, ang Bicol ay pinalamutian ng maraming ''astilleros'' (mga dockyard) na nakatuon sa paggawa ng mga [[Manila Galleons]], ang pinakamabigat na barko sa kanilang panahon, mula sa mga lokal na kagubatan ng kahoy at ang mga Manila Galleons na ito ay responsable sa kalakalan sa pagitan ng Asya at Amerika.<ref>{{Cite web |last=Bolunia |first=Mary Jane Louise A. |date=n.d. |title=Astilleros: The Spanish Shipyards of Sorsogon |url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf |access-date=October 26, 2015 |via=themua.org}}</ref> Ang Bicol ay mayroon ding mga pamayanan at impluwensiya ng Latin-Amerika na karamihan ay nagmula sa Mexico dahil sa kasaganaan ng [[sili]] na taniman sa lugar, na may pinagmulan sa [[Mexico|Mexico]].<ref>{{Cite journal |last1=Kraft |first1=Kraig H. |last2=Brown |first2=Cecil H. |last3=Nabhan |first3=Gary P. |last4=Luedeling |first4=Eike |last5=Luna Ruiz |first5=José de Jesús |last6=Coppens d'Eeckenbrugge |first6=Geo |last7=Hijmans |first7=Robert J. |last8=Gepts |first8=Paul |display-authors=3 |date=2014 |title=Multiple Lines of Evidence for the Origin of Domesticated Chili Pepper, ''Capsicum annuum'', in Mexico |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=111 |issue=17 |pages=6165–6170 |doi=10.1073/pnas.1308933111 |pmc=4035960 |pmid=24753581 |bibcode=2014PNAS..111.6165K |doi-access=free}}</ref> Kilala ang lutuing Bicolano sa pagkahilig nito sa maanghang na pagkain.<ref name="Bicol Native Cuisine">{{Cite web |title=Bicol Native Cuisine |url=http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130628035649/http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |archive-date=June 28, 2013 |website=Camarines Sur Provincial Government}}</ref> Gayunpaman, sa kabila ng lahat ng ito, ang rehiyon ay naging isa sa pinakamahirap sakupin ng mga Kastila, Amerikano, at Hapones dahil sa matinding pagtutol ng mga tao.<ref name="Bicol Native Cuisine" /> === Mga Lungsod === Ang rehiyon ay may isang [[Lungsod ng Pilipinas|independiyenteng lungsod ng komponente]], ang [[Naga, Camarines Sur|Naga]], at anim na [[Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod ng komponente]] – [[Iriga]], [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Ligao]], [[Lungsod ng Masbate]], [[Lungsod ng Sorsogon]], at [[Tabaco]]. Ang Masbate at Sorsogon ay mga lungsod sa kanilang mga katulad na lalawigan. {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentro ng rehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Laki<ref name="PSA-CitiesList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407112230/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archive-date=April 7, 2016 |access-date=March 29, 2016 |website=Philippine Statistics Authority}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Uri ng Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Kategorya ng Kita ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Iriga|Lungsod ng Iriga]] | style="text-align:right;" | 114,457 | {{convert|137.35|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|114457/137.35|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | style="text-align:right;" | 209,533 | {{convert|153.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209533/153.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 1st | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Ligao]] | style="text-align:right;" | 118,096 | {{convert|246.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|118096/246.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Masbate]] | style="text-align:right;" | 104,522 | {{convert|188.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|104522/188.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Masbate]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | style="text-align:right;" | 209,170 | {{convert|84.48|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209170/84.48|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Independiyenteng komponente | 1st | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Sorsogon]] | style="text-align:right;" | 182,237 | {{convert|276.11|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|182237/276.11|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 2nd | [[Sorsogon (lalawigan)|Sorsogon]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Tabaco]] | style="text-align:right;" | 140,961 | {{convert|117.14|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|140961/117.14|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |} === Mga Lalawigan === [[File:Ph bicol.png|thumb|300px|{{center|Mga Lalawigan ng Bicol}}]] Ang rehiyon ay binubuo ng anim na lalawigan: [[Albay]], [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Sorsogon]] at mga pulo-lalawigan ng [[Catanduanes]] at [[Masbate]], 107 Munisipalidad at 3,471 Barangay. Noong 2020, ang [[Camarines Sur]] ang pinakamalaking lalawigan sa rehiyon sa laki ng lupa at populasyon, na may lawak na {{convert|5481.6|km2|sqmi|abbr=on}} o mga 30.4% ng kabuuang lawak ng lupain at populasyon na 2,068,244. Ang [[Catanduanes]] naman ang pinakamaliit sa laki at populasyon, na may lawak na {{convert|1511.5|km2|sqmi|abbr=on}} o 8.4% ng kabuuang rehiyonal na lawak at populasyon na 271,879.{{PH census|2020}} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabesera ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archive-date=January 11, 2013 |access-date=March 29, 2016 |website=[[Philippine Statistics Authority]]}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Muni.|Munisipalidad}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Barangay}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Albay}} | style="" | [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | {{percent and number|1374768|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,574.91|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1374768/2,574.91|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 15 | 720 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Norte}} | style="" | [[Daet]] | {{percent and number|629699|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,277.93|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|629699/2,277.93|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 12 | 282 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Sur}} | style="" | [[Pili, Camarines Sur|Pili]] | {{percent and number|2068244|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,511.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2068244/5,511.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 35 | 1,063 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Catanduanes}} | style="" | [[Virac, Catanduanes|Virac]] | {{percent and number|271879|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,492.16|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|271879/1,492.16|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 11 | 315 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Masbate}} | style="" | [[Masbate City]] | {{percent and number|908920|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|4,138.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|908920/4,138.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 21 | 550 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Sorsogon}} | style="" | [[Sorsogon City]] | {{percent and number|828655|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,119.01|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|828655/2,119.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 14 | 541 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" style="text-align:right;" | 6,082,165 ! scope="col" style="text-align:right;" | 18,114.47 ! scope="col" | {{convert|18,114.47|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|6082165/18,114.47|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|6082165/18,114.47|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 7 ! scope="col" | 107 ! scope="col" | 3,471 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | style="padding-left:1em;" colspan=13 | • Kasama sa mga bilang ng Camarines Sur ang ''independent component city'' ng [[Naga, Camarines Sur|Naga]]. |} ==== Mga Gobernador at Bise-Gobernador ==== {| class="wikitable sortable" |- !width=140 |Lalawigan !width=150 |Larawan !width=235 |Gobernador !width=120 colspan=2 |Partido Politikal !width=150 |Bise-Gobernador |- |{{center|[[File:Seal of Albay.svg|75px]]}}{{center|[[Albay]]}} |align=center |[[File:EdcelGrecoLagman.jpg|138x138px]] |[[Edcel Greco Lagman|Edcel Greco Alexander B. Lagman]] | {{party name with colour|Partido Federal ng Pilipinas}} |Baby Glenda O. Bongao |- |{{center|[[File:CamNor Seal.svg|75px]]}}{{center|[[Camarines Norte]]}} |align=center |[[File:Gov Padilla (Camarines Norte).png|138x138px]] |Ricarte "Dong" Padilla | {{party name with colour|Aksyon Demokratiko}} |Joseph Ascutia |- |{{center|}}{{center|[[Camarines Sur]]}} |align=center |[[File:Gov Villafuerte.png|alt=|138x138px]] |[[Luigi Villafuerte|Vincenzo Luigi Villafuerte]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |Salvio Patrick Fortuno Jr. |- |{{center|[[File:Official Seal of Catanduanes.svg|75px]]}}{{center |[[Catanduanes]]}} |align=center |[[File:Gov Cua (Catanduanes).png|alt=|138x138px]] |[[Joseph Cua]] | {{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Peter Cua |- |{{center|[[File:Ph seal masbate.png|75px]]}}{{center|[[Masbate]]}} |align=center |[[File:Gov Kho.png|138x138px]] |[[Antonio Kho]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |[[Elisa Olga Kho|Elisa Olga T. Kho]] |- |{{center|[[File:Sorsogon Provincial Seal.png|75px]]}}{{center|[[Sorsogon]]}} |align=center |[[File:Gov Hamor.png|138x138px]] |Boboy Hamor |{{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Krunimar Antonio Escudero II |} ==Relihiyon== Ang karamihan sa mga Bikolano ay debotong Romano Katoliko dahil sa pananakop ng mga Espanyol at ang kanilang pagpapalaganap ng relihiyon sa bansa. Araw-araw ipinagdiriwang ang Misa Katolika sa maraming simbahan sa Rehiyon ng Bicol.<ref>{{Cite web |title=Religious Affiliation in Bicol Region (2020 Census of Population and Housing) {{!}} Philippine Statistics Authority V - Bicol |url=https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |access-date=2025-03-13 |website=rsso05.psa.gov.ph |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318071447/https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |url-status=dead }}</ref>[https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415220835/https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf |date=2025-04-15 }}<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref> Sa kasalukyan panahon ang rehiliyon ng buong rehiyon nananatiling matatag sa pananampalatayang Romano Katoliko, kung saan ang karamihan ng populasyon ay kabilang dito. Ang relihiyong Katoliko ang may pinakamalaking bilang ng mga tagasunod kumpara sa ibang bahagi ng Pilipinas. Lumago ang Simbahang Katoliko sa Rehiyong Bicol sa pamamagitan ng pagsisikap ng mga obispo mula sa Nueva Caceres (Lungsod ng Naga) mula ika-17 siglo hanggang sa Himagsikang Pilipino noong 1898. Ang Lungsod ng Naga ang itinuturing na sentro ng relihiyon sa Rehiyong Bicol at ang luklukan ng isa sa pinakamatandang diyosesis sa Pilipinas, ang Arkidiyosesis ng Caceres. Kasama rin sa iba pang mga diyosesis sa rehiyon ang Diyosesis ng Legazpi, Sorsogon, Daet, Masbate, Libmanan, at Virac.<ref>{{Cite web |title=Naga City: Heart of Bicol – CITY OF NAGA |url=https://www2.naga.gov.ph/naga-city-profile/ |access-date=2025-03-13 |language=en-US}}</ref> Ang mga pista (pista ng mga santo) ay taunang pagdiriwang ng mga parokya, mula sa isang simpleng pista sa baryo bilang parangal sa patron para sa masaganang ani, hanggang sa mas malaking pistang bayan bilang pagpaparangal sa isang himala ng santo. Mayroon ding mga diyosesanong pista tulad ng pista ng Mahal na Birhen ng Kaligtasan, pati na rin ang pang-rehiyong pagdiriwang ng Pista ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia—ang pinakamalaking debosyon sa Mahal na Birhen sa buong Asya. Ito ay isang linggong pagdiriwang bilang pagpupugay sa Mahal na Birheng Maria, na kinikilala bilang "Patrona ng Kabikulan." Sa Luzon, ang Rehiyong Bicol ang may pinakamataas na bilang ng mga lalaking pumapasok sa seminaryo upang maging pari, at mga babaeng pumapasok sa buhay relihiyoso bilang madre. Ito ay maaring maiugnay sa mga institusyong tulad ng Holy Rosary Minor Seminary, Daughters of Mary, at Daughters of Charity Convents sa Lungsod ng Naga.<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-11 |title=History of Catholicism in the Bicol Region |url=https://angkangpilipino.wordpress.com/2006/11/11/history-of-catholicism-in-the-bicol-region/ |access-date=2025-03-13 |website=Angkang Pilipino |language=en}}</ref> ==Sinaunang Paniniwala ng mga Bikolnon== Ang katutubong paniniwalang panrelihiyon ng mga taga Sinaunang Bikol at ng iba't ibang pangkat-etniko sa bansa, ay sumusunod sa animismo. Ang mga katutubong paniniwalang ito ay binubuo ng iba't ibang lokal na tradisyon ng pagsamba na nakatuon sa mga anito (espiritu ng Ninuno) at diwata (mga espiritu ng kalikasan at mga bathala)<ref>{{Cite journal |date=2024 |title=Photographs and Theological Reflection |url=https://doi.org/10.5040/9780567713391.ch-8 |journal=Doing Theology with Photographs |pages=87–98 |doi=10.5040/9780567713391.ch-8}}</ref><ref>{{Citation |last=Sitoy |first=T. V. |title=A history of Christianity in the Philippines. 1: The initial encounter |date=1985 |place=Quezon City |publisher=New Day Publ |isbn=978-971-10-0255-8 |access-date=2025-03-13}}</ref> ==Mga Diwata at mga bathala== Bago pa man dumating ang mga mananakop, ang rehiyon ay mayroon nang sinaunang na sistemang panrelihiyon na kinabibilangan ng iba't ibang diyos at diyosa na kung tawagin ay mga diwata. Kabilang sa mga ito ang mga sumusunod: '''Gugurang''' – Ang kataas-taasang diyos, diwata ng mga diwata. Siya na minsan ay bumababa mula langit at naninirahan sa loob ng Bundok Mayon. Siya ang nagbabantay at nagpoprotekta ng banal na apoy, na palaging sinusubukang nakawin ng kanyang kapatid na si Asuang. Kapag sumusuway ang mga tao sa kanyang mga utos, gumagawa ng kasalanan, o nagiging masama, pinapaputok niya ang lava ng Mayon bilang babala upang ituwid nila ang kanilang landas. May isinagawang ritwal para sa kanya noon ang mga sinaunang Bikolano na tinatawag na Atang.<ref name="ourownvoice.com">{{Cite web |last=Eugenio |first=Damiana L. |date=n.d. |title=Asuang Steals Fire from Gugurang |url=http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526125514/http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |archive-date=May 26, 2009 |access-date=April 3, 2010 |website=ourownvoice.com}}</ref><ref name="youtube.com">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=goLgDpSStmc |title=The Aswang Phenomenon |date=2011 |last=Clark |first=Jordan |type=Animation |via=Youtube}}</ref> '''Linti''' - Ang diwata ng kidlat na alagad ni Gugurang.<ref name=":0">{{Citation |title=Coyote Steals Fire |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1d8h9x5.2 |work=Coyote Steals Fire |publisher=Utah State University Press |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Dalogdog''' - Ang diwata ng kulog, kapatid ni Linti.<ref name=":0" /> '''Asuang''' – Ang masamang diyos na laging sumusubok nakawin ang banal na apoy ng Bundok Mayon mula kay Gugurang. Minsan siyang tinatawag na Aswang at naninirahan sa loob ng Bundok Malinao. Bilang diyos ng kasamaan, siya ang nagdadala ng mga sakuna at nagtutulak sa mga tao na gumawa ng kasalanan.<ref name="ourownvoice.com" /><ref name="youtube.com" /> '''Haliya''' – Ang diyosa ng liwanag ng buwan at matinding kaaway ni Bakunawa. Siya ang tagapagtanggol ni Bulan, ang diyos ng buwan. Ang kanyang kulto ay binubuo ng mga kababaihan. Mayroon ding ritwal na sayaw na ipinangalan sa kanya, na isinasagawa bilang proteksyon laban kay Bakunawa.<ref name=":3">{{Cite news |last=Soltes |first=Jonas Cabiles |date=September 7, 2009 |title=Bicol Artist Protest Natl. Artist Awardees |work=Inquirer.net |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |url-status=dead |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911045425/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |archive-date=September 11, 2009}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Paz-Pacheco |first=Elizabeth |last2=Nevado |first2=Jose |last3=Cutiongco-de la Paz |first3=Eva Maria |last4=Jasul |first4=Gabriel |last5=Aman |first5=Aimee Yvonne Criselle |last6=Alejandro-Ribaya |first6=Elizabeth Laurize |last7=Francisco |first7=Mark David |last8=Guanzon |first8=Ma. Luz Vicenta |last9=Uyking-Naranjo |first9=May |last10=Añonuevo - Cruz |first10=Ma. Cecilia |last11=Maningat |first11=Maria Patricia Deanna |date=2023-05-10 |title=Genetic Variants Associated with Poor Responsiveness to Sulfonylureas in Filipinos with Type 2 Diabetes Mellitus |url=https://doi.org/10.15605/jafes.037.s8 |journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies |volume=38 |issue=S1 |pages=31–40 |doi=10.15605/jafes.037.s8 |issn=0857-1074}}</ref> '''Bulan''' – Ang sinaunang diwata ng Buwan ng mga Bikolano.<ref>{{Citation |title=ACKNOWLEDGEMENTS |date=2019-03-31 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv9hvs8j.2 |work=Bikol Dictionary |pages=vii–vii |publisher=University of Hawaii Press |access-date=2025-03-13}}</ref> Si Bulan ang diyos ng buwan, inilalarawan bilang isang batang lalaki na may pambihirang kagandahan. Dahil sa kanyang anyo, nagpapahinahon siya ng mababangis na hayop at mabagsik na sirena (Magindara). May malalim siyang pagmamahal kay Magindang, ngunit palaging tumatakas upang hindi siya mahuli. Nahihiya siya sa lalaking kanyang iniibig. Kapag nahuli siya ni Magindang, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain siya.<ref name=":3" /> '''Magindang''' – Ang diyos ng dagat at ng lahat ng nilalang dito. Siya ay may malalim na damdamin para kay Bulan at patuloy na hinahabol ito, bagama’t hindi niya kailanman mahuli. Dahil dito, ipinapaliwanag ng mga Bikolano na ito ang dahilan kung bakit tumatataas ang alon upang maabot ang buwan. Sa tuwing mahuhuli niya si Bulan, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain ito. '''Okot''' – Ang diyos ng kagubatan at patron pangangaso. '''Onos''' - diyos ng bagyo, baha at delubyo<ref>{{Citation |title=Un pequeño aldeano en la gran ciudad |date=2018-02-19 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1m0kh6c.7 |work=Crónica del retorno |pages=157–180 |publisher=Universidad Central |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Bakunawa''' – Isang higanteng diyos ng dagat na mukhang hito o ahas. Siya ang itinuturing na sanhi ng duyog o eklipse, ang lumalamon sa araw at buwan, at ang matinding kalaban ni Haliya. Layunin niyang lunukin si Bulan, ngunit ipinangako ni Haliya na poprotektahan ang diyos ng buwan magpakailanman.<ref>{{Cite news |last=Abella |first=Jerrie M. |date=January 15, 2010 |title=Eclipse; Bakunawa Eats the Sun Behind a Curtain of Clouds |work=GMANews.TV |url=http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323214445/http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |archive-date=March 23, 2010}}</ref> '''Kanlaon''' - Ang masamang diyos ng apoy at pagkawasak kalaban ni Gugurang at batala, siya rin ang masamang diyos ng bulkang Kanlaon<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Tony |date=2017-10-19 |title=Democracy in the Philippines |url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691154923.003.0002 |journal=Princeton University Press |doi=10.23943/princeton/9780691154923.003.0002}}</ref> === Mga Mitolohikal na Bayani at Tao === *'''Baltog''': Si Baltog ang unang puting tao o ''tawong-lipod'' na dumating sa Bicol. Ipinanganak sa [[India]] (bagamat tinatawag na "Boltavara" ang India sa epiko) mula sa matapang na angkan ng Lipod, ipinakilala niya ang [[pagsasaka]] sa Bicol sa pamamagitan ng pagtatanim ng ''linsa'' o ''apay'', na isang katangian ng mga unang mananakop na Indian. Pinatay niya ang Baboy Ramo ng Tandayag sa isang matinding laban.<ref name=Agui1/> *'''Bantong''': Si Bantong ay isang matapang at tusong batang mandirigma na nag-iisa niyang pinatay ang kalahating-tao at kalahating-hayop na si Rabot, bagamat binigyan siya ni Handyong ng 1,000 mandirigma upang tulungan siya.<ref name=Agui1/> *'''Daragang Magayon''' - Ang magandang at anak ni Makusog, ang pinuno ng banwa at tribo. Siya ang pangunahing tauhan sa alamat ng Mayon, at ang kanyang pag-ibig at malungkot na kamatayan ay nauugnay sa pagbuo ng Mt. Mayon.<ref name=":2">{{Cite web |date=2009-10-21 |title=Bundok Philippines - Legend of Magayon (Mayon) |url=http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2009-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091021093444/http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |url-status=bot: unknown }}</ref> *'''Panganoron''' - Isang espiritu ng ulap na nagligtas kay Magayon mula sa nalunod. Siya ay naging kasintahan ni Magayon at nakipaglaban kay Pagtuga upang iligtas ang kanyang ama.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2008-09-16 |title=Province of Albay : MAGAYON FESTIVAL 2008 : History |url=http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916185029/http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |url-status=dead }}</ref> *'''Dinahong''': Si Dinahong, na nangangahulugang "balot ng mga dahon", ay ang orihinal na potter ng Bicolano na pinaniniwalaang isang [[Aeta people|Agta]] (Negrito). Tumulong siya sa mga tao upang matutong magluto, gumawa ng mga palayok na tinatawag na ''coron'', mga kalan, mga palayok na lupa, at iba pang mga kagamitan sa kusina.<ref name=Agui1/> *'''Makusog''' - Ang pinuno ng banwa at tribo ng Rawis at ama ni Daragang Magayon. *'''Dawani''' - Ina ni Magayon na pumanaw matapos ipanganak si Magayon.<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Malinaw''' - Ang maputi at magandang kapatid ni Magayon, na tinatago o binukot. Siya ang pinagmulan ng bundok Malinaw<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Masaraga''' - Ang masipag at matalinong kapatid ni Magayon. Sa alamat siya ang pinag mulan ng bindok Masaraga<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Ginantong''': Si Ginantong ang gumawa ng araro, pangharrow, at iba pang mga kagamitan sa pagsasaka.<ref name=":1" /> *'''Hablom''': Si Hablom, mula sa pandiwang ''hablon'' na nangangahulugang “maghabi”, ang nag-imbento ng unang paghahabi ng loom at bobbins sa rehiyon ng Bicol, partikular sa paghahabi ng mga [[Abacá|abaca]] na tela.<ref name=Agui1/> *'''Handyong''': Ang pangunahing tauhan sa epiko ay si Handyong. Dumating siya sa Bicol kasama ang kanyang mga tagasunod pagkatapos ni Baltog, at naging pinakakilalang tawong-lipod. Nilinisan niya ang lupa mula sa mga mabagsik na halimaw, nagbigay ng inspirasyon para sa mga imbensyon, muling ipinakilala ang pagsasaka, nagtayo ng mga bahay-puno kung saan itinaguyod ang mga ''[[Anito|anitos]]'' o idolo na tinatawag na ''moog'', at nagtakda ng isang kodigo ng mga batas, na nagtatag ng isang gintong panahon sa kanyang panahon.<ref name=Agui1/> Kilala rin siyang nagtayo ng unang bangka at palaganap ng pagtatanim ng palay sa mga bahaing lugar.<ref>{{cite book|last1=Philippine National Historical Society|title=The Journal of History, Volumes 36-37|date=1998|publisher=University of Michigan|page=94|url=https://books.google.com/books?id=fDpwAAAAMAAJ&q=ibalong|access-date=9 February 2015}}</ref> *'''Kimantong''': Si Kimantong ay itinuturing na ang unang Bicolano na gumawa ng timon (rudder) na tinatawag na ''timon'', layag (sail) na tinatawag na ''layag'', araro (plow) na tinatawag na ''arado'', pangharrow (harrow) na tinatawag na ''surod'', ''ganta'' at iba pang mga sukat, roller, yoke, ''bolo'', at hoe. Isang [[Barangay|barangay]] na tinatawag na Kimantong ay matatagpuan sa [[Daraga, Albay]].<ref name=Agui1/> *'''Sural''': Si Sural, o ''surat'', na nangangahulugang “magsulat” o “liham”, ang unang Bicolano na nakaisip ng isang silabaryo. Inukit niya ito sa isang puting slab ng bato mula sa Libong, na kalaunan ay pinakintab ni Gapon.<ref name=Agui1/> *'''Takay''': Si Takay ay isang magandang dalaga na ayon sa alamat ay nalunod sa malaking baha sa epiko. Pinaniniwalaan na naging bulaklak ng takay siya sa ngayon ay nasa Lawa ng Bato.<ref name=Agui1/> ===Mga Bulkan=== '''Mula Hilaga hanggang Timog''' {| class="wikitable" |- ! scope=col | Larawan ! scope=col | Pangalan |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:A view of Mt. Isarog 03.JPG|200px]] | '''[[Bundok Isarog]]''' ay isang {{convert|1966|m|adj=on}} [[fumarolic]] na bulkan na may {{convert|2.5|km|adj=on}} lawak ng bunganga na nakabukas sa silangan.<ref>{{cite gvp|vn=273042|name=Isarog|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bundok at paligid nito na may lawak na {{convert|10112|ha}} ay isang [[protektadong lugar]] sa Rehiyon ng Bicol sa ilalim ng pangalang ''Mount Isarog Natural Park''.<ref name="PAWB">{{Cite web |date=March 11, 2010 |title=Region 5 – Protected Areas |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65:region-5&catid=69:regions |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321103724/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65%3Aregion-5&catid=69%3Aregions |archive-date=March 21, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=Bureau of Protected Areas and Wildlife Bureau}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Iriga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Iriga]]''' ay isang {{convert|1196|m|adj=on}} bulkan na may malaking bungangang hugis-horseshoe na matatagpuan malapit sa [[Lawa ng Buhi]] (nasa harapan).<ref>{{cite gvp|vn=273041|name=Iriga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Malinao.jpg|200px]] | '''[[Bundok Malinao]]''' ay isang {{convert|1548|m|adj=on}} bulkan na may malaking bunganga na may lawak na humigit-kumulang {{convert|3|km|mi}}, na nakabukas sa silangan. Matatagpuan sa mababang silangang bahagi ng bundok ang mga geothermal field ng Tiwi.<ref>{{cite gvp | vn=273801|name=Malinao|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Masaraga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Masaraga]]''' ay isang matulis na {{convert|1328|m|adj=on}} [[Holocene]] na bulkan na matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Mayon.<ref>{{cite gvp|vn=273031|name=Masaraga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Mt.Mayon tam3rd.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Mayon]]''', ang pinakamataas na punto sa rehiyon na may taas na {{convert|2463|m}}, ay kilala rin sa kanyang perpektong hugis apa. Ito rin ang pinaka-aktibong bulkan sa bansa.<ref>{{cite gvp|vn=273030|name=Mayon|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isa sa mga protektadong lugar ng Rehiyon V sa ilalim ng pangalang ''Mayon Volcano Natural Park'' na may sukat na {{convert|5776|ha}}.<ref name="PAWB" /> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Pocdolberge.jpg|200px]] | '''[[Kabundukang Pocdol]]''', na may pinakamataas na elebasyon na {{convert|1102|m}}, ay isang pangkat ng mga fumarolic na bulkan na matatagpuan sa pagitan ng mga lalawigan ng Albay at Sorsogon. Dito matatagpuan ang Bac-Man Geothermal Power Plant at ang PNOC Eco-Park, isang {{convert|25100|ha|adj=on}} [[ecotourism]] park na pinangangasiwaan at pinoprotektahan ng [[Philippine National Oil Company]] (PNOC).<ref>{{cite gvp|vn=273020|name=Pocdol Mountains|access-date=May 22, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jamoralin |first=Reynaldo T. |date=n.d. |title=Places of Interest |url=http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314185542/http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |archive-date=March 14, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=sorsogontourism.com}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:A dormant Mt. Bulusan.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Bulusan]]''', ang isa pang aktibong bulkan sa rehiyon, ay may taas na {{convert|1565|m}}. Matatagpuan ito sa labi ng {{convert|11|km|adj=on}} na Irosin Caldera.<ref>{{cite gvp|vn=273010|name=Bulusan|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isang protektadong lugar at ang pangunahing tampok ng {{convert|3672|ha|adj=on}} na ''Bulusan Volcano Natural Park''.<ref name="PAWB" /> |} ==Ekonomiya== [[File:Bicol_Region_Pili_Nuts2.jpg|200px|thumbnail|left|[[Canarium ovatum|Mga Pili]] (binaon at inihaw)]] Ang Rehiyon ng Bicol ay may malaking bahagi ng mayamang patag na lupa, at ang agrikultura ang pinakamalaking bahagi ng ekonomiya, kasunod ng [[komersyal na pangingisda]]. Ang mga [[niyog]], [[abaca]], saging, kape, at [[langka]] ang limang pangunahing pananim sa rehiyon. Ang palay at mais ay kabilang sa mga pangunahing pananim na pana-panahon. Ang pagmimina ng karbon ay isa rin sa mga kontribyutor sa ekonomiya ng rehiyon. Mahalaga rin ang [[komersyal na pangingisda]] na may labing-tatlong pangunahing pook pangisdaan na nagsusuplay ng isda sa mga pamilihan sa mga lugar tulad ng [[Metro Manila]].<ref>{{Cite web |title=Bicol Regional Profile |url=http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827025659/http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-date=Agosto 27, 2014 |access-date=Agosto 26, 2014 |website=Department of Environment and Natural Resources: Region 5 – Bicol}}</ref> Sa kasalukuyan, mayroong 13,435 magsasaka sa Rehiyon ng Bicol na nagtatanim ng 142,405 [[hektarya]] ng [[Canarium ovatum|pili]] ayon sa datos ng [[Kagawaran ng Agrikultura ng Pilipinas|Kagawaran ng Agrikultura]]-Bicol. Ayon sa DA, 90% ng produksiyon ng pili sa Pilipinas ay mula sa Rehiyon ng Bicol at nagsimula itong [[asexual reproduction]] para sa pag-export ng produkto. Ang matibay na punong ito ay may prutas na 7% kernel, 25% shell, at 68% pulp. Ang Sorsogon Provincial Pili Development Board ay maghahain ng petisyon para ideklara ang Rehiyon bilang "Pili Capital ng Pilipinas".<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1=Connie |title=DA readies interventions for farmers eyeing pili milk production|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1219643 |accessdate=Mayo 16, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Pebrero 27, 2024 }}</ref><ref>{{cite news |last1= Guarin|first1=Lovella |title=Exploring the potential of Bicol's pili nut as an export product|url=https://bicol.da.gov.ph/exploring-the-potential-of-bicols-pili-nut-as-an-export-product/ |accessdate=Mayo 17, 2024 |publisher= [[Department of Agriculture (Philippines)]]|date=Marso 15, 2023}}</ref> Noong Oktubre 2023, inilunsad ng [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya ng Pilipinas|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] ang "Orgullo kan Bikol" Trade and Travel Fair sa [[Shangri-La Plaza]]. Ang 103 na exhibitors ay mga [[Small and medium-sized enterprises|MSMEs]] na nagpakita ng 253 bagong produkto mula sa 6 na probinsya ng Bikol.<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1= Connie|title=103 Bicol MSMEs to showcase top products at Manila fair|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1212028|accessdate=Mayo 24, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Oktubre 18, 2023}}</ref> ==Edukasyon== {{Main|Edukasyon sa Pilipinas}} [[File:WTNaga BAHALANA A2a.JPG|right|thumb|Ateneo de Naga University]] Mula 1945 hanggang 2011, ang pangunahing sistema ng edukasyon ay binubuo ng anim na taon ng elementarya na nagsisimula sa edad na 6, at apat na taon ng [[high school|mataas na paaralan]] na nagsisimula sa edad na 12. Ang karagdagang edukasyon ay ibinibigay ng mga teknikal o bokasyonal na paaralan, o sa mga institusyong pang-edukasyon tulad ng mga unibersidad. Bagamat sinabi ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1987]] na ang edukasyong elementarya ay sapilitan, hindi ito naipatupad.{{citation needed|date=Agosto 2014}} Noong 2011, nagsimula ang bansa na lumipat mula sa lumang 10-taong sistema ng edukasyon patungo sa K–12 na sistema ng edukasyon, alinsunod sa mandato ng Kagawaran ng Edukasyon.<ref name="K12">{{Citation |title=[K-12 primer as of 20 December 2011] |url=http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522231741/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |publisher=[[Kagawaran ng Edukasyon ng Pilipinas|Kagawaran ng Edukasyon]] |access-date=Abril 28, 2012 |archive-date=May 22, 2012 |mode=cs1}}</ref> Ang bagong 12-taong sistema ay sapilitan na, kasama na ang paggamit ng bagong kurikulum para sa lahat ng paaralan (tingnan ang [[Edukasyon sa Pilipinas#2010s at ang K–12 program|2010s at ang K–12 program]]). Ang panahon ng paglipat ay magtatapos sa taong pampaaralan 2017–2018, na siyang taon ng pagtatapos para sa unang grupo ng mga mag-aaral na pumasok sa bagong sistema ng edukasyon. Lahat ng pampublikong paaralan sa Pilipinas ay kinakailangang magsimula ng klase sa araw na itinakda ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang unang Lunes para sa pampubliko, pangalawang Lunes para sa pribado, at pangatlong Lunes para sa ilang kolehiyo ng buwan ng Hunyo) simula noong [[pagkapangulo ni Joseph Estrada]] noong 1999, at kinakailangang magtapos pagkatapos makumpleto ng bawat paaralan ang itinakdang 200-araw na kalendaryo ng paaralan na inayos ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang mula sa ikatlong linggo ng Marso hanggang ikalawang linggo ng Abril). Ang mga pribadong paaralan ay hindi obligado na sumunod sa isang partikular na araw ngunit kinakailangang magsimula ng klase hindi lalampas sa huling linggo ng Agosto. {| class="wikitable sortable" valign ! Pangalan !! Akronim !! Lalawigan (Pangunahing kampus) !! Lungsod/Munisipyo !! Itinatag |- | [[Ateneo de Naga University]] || {{center|AdNU}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1940}} |- | [[Bicol State College of Applied Sciences and Technology|Southeast Asian University of Technology]] || {{center|SEAUTech}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1911}} |- | [[Bicol University]] || {{center|BU}} || [[Albay]] || [[Legazpi, Albay|Legazpi City]] || {{center|1969}} |- | [[Catanduanes State University]] || {{center|CatSU}} || [[Catanduanes]] || [[Virac, Catanduanes|Virac]] || {{center|1961}} |- | [[Central Bicol State University of Agriculture]] || {{center|CBSUA}}|| [[Camarines Sur]] || [[Pili, Camarines Sur|Pili]] || {{center|1918}} |- | [[Divine Word College of Legazpi]] ||{{center|DWCL}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] ||{{center|1947}} |- | [[Dr. Emilio B. Espinosa Sr. Memorial State College of Agriculture and Technology]] || {{center|DEBESMSCAT}} || [[Masbate]] || [[Mandaon, Masbate|Mandaon]] || {{center|1952}} |- | Naga College Foundation, Inc. || {{center|NCF}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1947}} |- | Mariners' Polytechnic Colleges, Inc. ||{{center|MPC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] ||{{center|1974}} |- | [[Partido State University]] || {{center|PSU}} || [[Camarines Sur]] || [[Goa, Camarines Sur|Goa]] || {{center|2001}} |- | [[Camarines Sur Polytechnic Colleges|Polytechnic State University of Bicol]] || {{center|PSUB}} || [[Camarines Sur]] || [[Nabua, Camarines Sur|Nabua]] || {{center|1983}} |- | [[Sorsogon State University]] || {{center|SorSU}}|| [[Sorsogon]] || [[Sorsogon City]] || {{center|1907}} |- | [[Universidad de Santa Isabel]] || {{center|USI}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1868}} |- | [[Camarines Norte State College|University of Camarines Norte]] || {{center|CNSC}} || [[Camarines Norte]] || [[Daet, Camarines Norte|Daet]] || {{center|1992}} |- | [[University of Nueva Caceres]] || {{center|UNC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1948}} |- | [[University of Santo Tomas–Legazpi]] || {{center|UST–Legazpi}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] || {{center|1948}} |- | Bicol University Gubat Campus || {{center|BUGC}} || [[Sorsogon]] || [[Gubat]] || {{center|2000}} |} ==Clima== Tropiko Habagat na Clima latitude lokasyon malapit sa Tropiko ng Kancer na Clima meron tiyak na Clima tag araw at tag ulan == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Bicol}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Bikol]] [[Kategorya:Bikol]] [[Kategorya:Luzon]] {{pilipinas-stub}} avbl4htzugbhq0uay9arkdxskqwidw7 2220168 2220139 2026-08-12T06:01:51Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2220139 ni [[Special:Contributions/~2026-44002-34|~2026-44002-34]] ([[User talk:~2026-44002-34|Usapan]]) 2220168 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Bikol}} {{Infobox settlement <!-- Basic info -->| name = Bicol | other_name = | settlement_type = [[Regions of the Philippines|Region]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 260 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Mayon Volcano in Albay.jpg | image2 = Façade of St. Gregory the Great Cathedral, Legazpi.jpg | image3 = Calaguas Circa 2014.jpg | image4 = Minalahos Island, Caramoan Peninsula, Philippines (36978170521).jpg | image5 = }} '''Paikot sa kanan mula sa itaas''': [[Mayon Volcano]], [[Calaguas|Calaguas Islands]], [[Ateneo de Naga University|Ateneo de Naga University Church]], [[Caramoan National Park]], [[Legazpi Cathedral]] | image_alt = | image_caption = |<!-- images and maps --> | image_flag = | flag_size = 120x80px | image_seal = | seal_size = 100x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Location in the Philippines <!-- Motto -->| nickname = Home of the Uragons | motto = | anthem = Bicol Regional March <!-- Location -->| coordinates = {{coord|region:PH|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = [[Island groups of the Philippines|Island group]] | subdivision_name1 = [[Luzon]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->| seat_type = Regional center<br>{{nobold|and largest city}} | seat = [[Lungsod ng Legazpi]], [[Albay]] <!-- Politics -->| leader_title = | leader_name = <!-- Area --> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_footnotes = <!-- Population --> | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto <!-- General information -->| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | iso_code = PH-05 <!-- Others -->| blank_name_sec1 = [[Provinces of the Philippines|Provinces]] | blank_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Albay]] | [[Camarines Norte]] | [[Camarines Sur]] | [[Catanduanes]] | [[Masbate]] | [[Sorsogon]] }} | blank1_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Independent cities]] | blank1_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 1 | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] }} | blank2_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Component cities]] | blank2_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Iriga]] | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] | [[Ligao]] | [[Masbate City]] | [[Sorsogon City]] | [[Tabaco]] }} | blank3_name_sec1 = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]] | blank3_info_sec1 = 107 | blank4_name_sec1 = [[Barangay]]s | blank4_info_sec1 = 3,471 | blank5_name_sec1 = [[House of Representatives of the Philippines|Cong. districts]] | blank5_info_sec1 = 16 | blank_name_sec2 = [[Languages of the Philippines|Languages]] | blank_info_sec2 = {{unbulleted list | [[Wikang Bikolano|Bikolano]] {{hlist | ([[Central Bikol]] | [[Bicolano (Albay)|Albayano]] | [[Bicolano (Iriga)|Rinconada]] | [[Pandan Bikol|Northern Catanduanes]] | [[Southern Catanduanes Bikol language|Southern Catanduanes]])}} | [[Mga wikang Bisaya]] {{hlist | ([[Wikang Masbatenyo|Masbateño]] | [[Northern Sorsogon language|Northern Sorsogon]] | [[Southern Sorsogon language|Waray Sorsogon]])}} | [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | [[Wikang Ingles|English]] }} | blank1_name_sec2 = [[List of regions of the Philippines by GDP|GDP]] (2023) | blank1_info_sec2 = [[Philippine peso|₱]]701.72 billion<br>[[USD|$]]12.61 billion<ref name="grdp">{{Cite web |title=2021 to 2023 Gross Regional Domestic Product (GRDP)|url=https://psa.gov.ph/statistics/grdp/tables |access-date=April 26, 2024 |publisher=Philippine Statistics Authority|website=openstat.psa.gov.ph}}</ref> | blank2_name_sec2 = Growth rate | blank2_info_sec2 = {{increase}} (4.58%)<ref name="grdp" /> | blank3_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank3_info_sec2 = {{increase}} 0.687 ({{fontcolor|orange|Medium}}) | blank4_name_sec2 = HDI rank | blank4_info_sec2 = [[List of Philippine provinces and regions by Human Development Index|13th in the Philippines]] (2019) | website = {{URL|dilgbicol.org}} | elevation_max_point = [[Mayon Volcano]] | elevation_max_ft = 8,081 | image_map1 = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250|zoom=8}}{{hidden end}} }} Ang '''Bicol''' (binabaybay ding '''Bikol'''; tinatawag ding '''Kabikulan''' at '''Rehiyon 5''') ay isa sa 17 mga [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Pilipinas]]. Binubuo ang Bicol ng anim na lalawigan sa Tangway ng Bikol, ang pinakatimog-silangang bahagi ng pulo ng Luzon, at ng dalawang pulong lalawigan malapit sa tangway. Ang [[Lungsod ng Legazpi]] ang kabisera, sentro ng pulitika at administrasyon ng rehiyon,<ref name="DILG">[http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html "DILG Regional Office No. 5 Directory"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417175301/http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html |date=2012-04-17 }}. Bicol Region Official website; retrieved 22 May 2012.</ref><ref name=leg>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |access-date=2014-07-18 |archive-date=2010-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |url-status=dead }}</ref> samantalang ang [[Lungsod ng Naga]] naman ang sentro ng relihiyon, edukasyon, ekonomiya, industriya at ekonomiya sa rehiyon.<ref name="islandsproperties.com">{{Cite web |url=http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223070440/http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%E2%80%99s-tiger-economy |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421083043/http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%e2%80%99s-tiger-economy/ |url-status=dead }}</ref><ref name="businessmirror.com.ph">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |access-date=2014-07-18 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223005742/http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |url-status=dead }}</ref><ref name="bicolmail.com">http://www.bicolmail.com/2012/?p=10317</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102110519/http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |url-status=dead }}</ref> ==Heograpiya== Matatagpuan ang Kabikulan sa pinakatimog na dulo ng [[Luzon]], ang pinakamalaking pulo sa kapuluan ng Pilipinas. Ang kabuuang sukat ng lupa ng rehiyon ay nasa {{convert|18054.3|km2|sqmi|abbr=on}},<ref>The total land area is derived from the summation of provincial areas from the table below</ref> na 5.9% ng kabuuang sukat ng lupa ng buong bansa. Nasa 69.3% ng kabuuang lupa ay maaaring tirahan samantalang ang nalalabing 30.7% ay binubuo ng mga kagubatan.<ref name="DOA">[http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html "Overview of Bicol Region"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |date=2010-04-16 }}. Department of Agriculture Web Site; retrieved 22 May 2012.</ref> Naghahanggan ang rehiyon sa [[Look ng Lamon]] sa hilaga, sa [[Dagat Pasipiko]] sa silangan, sa [[Dagat Sibuyan]] at [[Golpo ng Lagay]] sa kanluran. Ang pinakahilagang lalawigan ng rehiyon, ang [[Camarines Norte]], ay naghahanggan sa hilaga sa lalawigan ng [[lalawigan ng Quezon|Quezon]], na nag-uugnay sa rehiyon sa ibang bahagi ng Luzon.<ref name="DOA"/> Ang mga lalawigan na bumubuo sa rehiyon ay ang mga sumusunod: * [[Albay]] - [[Wikang Albay Bikol|Albay Bikol]] * [[Camarines Norte]] - [[Wikang Tagalog|Tagalog]] * [[Camarines Sur]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Catanduanes]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Masbate]] - [[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]/[[Bisakol]] * [[Sorsogon]] - [[Bisakol]] Ang Rehiyon V ay isang [[tangway]]. Makikita sa mapa na halos napapalibutan ito ng tubig. Dahil dito, ang mga pamayanang malapit sa tubig ay umaasa nang malaki sa pangingisda. May mga yamang mineral din ang rehiyong ito. Ang paracale sa Camarines Norte ay pangunahing tagapagmina ng ginto at tanso. Minimina rin sa ibang bahagi ng rehiyon ang [[marmol]], [[pilak]], [[bakal]], [[karbon]], [[chromite]], [[manganese]] at [[abaka]]. Mayaman din ito sa mga magagandang tanawin tulad ng [[Bulkang Mayon]] ng Albay. ==Kasaysayan== [[File:Naga City, Camarines Sur 1845.jpg|left|thumb|263x263px|Nueva Cáceres 1854, makabagong [[Naga, Camarines Sur]]]] Ang rehiyon ng Bicol ay kilala bilang ''[[Ibalong]]'', na may iba't ibang interpretasyon na maaaring magmula sa ''ibalio'', na nangangahulugang "dalhin sa kabilang panig"; ibalon, na nangangahulugang "mga tao mula sa kabilang panig" o "mga tao na magiliw at nagbibigay ng mga regalo sa mga bisita upang ipabalik sa kanilang mga tahanan"; o bilang isang pagbabago ng ''Gibal-ong'', isang [[sitio]] ng [[Magallanes, Sorsogon]] kung saan unang dumating ang mga Kastila noong 1567. Ang [[Ilog Bicol]] ay unang binanggit sa mga dokumentong Kastila noong 1572. Tinawag din ang rehiyon bilang ''Los Camarines'' matapos ang mga kubo na natagpuan ng mga Kastila sa [[Camalig, Albay]]. Walang mga fossil ng prehistorikong hayop na natagpuan sa Bicol at ang kasaysayan ng mga unang nanirahan dito ay nananatiling hindi tiyak. Ang mga [[Aeta]] mula sa [[Camarines Sur]] hanggang [[Sorsogon]] ay nagmumungkahi na may mga katutubong nanirahan dito noon pa man, ngunit ang pinakamaagang ebidensya ay mula sa buhay noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng Neolitiko.<ref>{{Cite web |last=Refraccion |first=Mara Angelica |date=June 28, 2011 |title=Bicol (Pre Colonial History) |url=http://maraangelica.blogspot.com/ |access-date=March 11, 2016 |website=maraangelica.blogspot.com}}</ref> Ang sistema ng ''[[barangay]]'' (bayan) ay umiiral na noong 1569. Walang mga tala na nagpapakita ng pagkakaroon ng pamamahala ng Islam o anumang awtoridad na lumampas sa datu (pinuno). Ang pamumuno bago ang kolonisasyon ay nakabatay sa lakas, tapang, at talino. Ang mga katutubo ay tila hindi makialam sa politika. Kaya, ang impluwensya ng datu ay pinakamahalaga sa panahon ng mga krisis tulad ng digmaan. Sa ibang pagkakataon, ang maagang lipunang Bicol ay nanatiling nakasentro sa pamilya, at ang pinuno ay ang pinuno ng pamilya. Ang impluwensiya ng mga Kastila sa Bicol ay pangunahing dulot ng mga pagsusumikap ng mga misyonaryong Kastila mula sa [[Augustinians|Agustino]] at [[Franciscan]] na orden. Ang mga unang simbahan sa Bicol, ang [[San Francisco Church (Intramuros)|Simbahan ng San Francisco]], at ang [[Katedral ng Naga]], parehong nasa [[Naga, Camarines Sur|Lungsod ng Naga]], pati na rin ang [[Nabua Church|Simbahan ng Banal na Krus]] sa [[Nabua, Camarines Sur]], ay itinatag ng Banal na Orden ng mga Pransiskano. Isa sa mga pinakamatandang [[diocese]] sa Pilipinas, ang [[Arsidiyosesis ng Cáceres]], ay itinatag din sa Rehiyon ng Bicol. Sa panahong ito, ang Bicol ay pinalamutian ng maraming ''astilleros'' (mga dockyard) na nakatuon sa paggawa ng mga [[Manila Galleons]], ang pinakamabigat na barko sa kanilang panahon, mula sa mga lokal na kagubatan ng kahoy at ang mga Manila Galleons na ito ay responsable sa kalakalan sa pagitan ng Asya at Amerika.<ref>{{Cite web |last=Bolunia |first=Mary Jane Louise A. |date=n.d. |title=Astilleros: The Spanish Shipyards of Sorsogon |url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf |access-date=October 26, 2015 |via=themua.org}}</ref> Ang Bicol ay mayroon ding mga pamayanan at impluwensiya ng Latin-Amerika na karamihan ay nagmula sa Mexico dahil sa kasaganaan ng [[sili]] na taniman sa lugar, na may pinagmulan sa [[Mexico|Mexico]].<ref>{{Cite journal |last1=Kraft |first1=Kraig H. |last2=Brown |first2=Cecil H. |last3=Nabhan |first3=Gary P. |last4=Luedeling |first4=Eike |last5=Luna Ruiz |first5=José de Jesús |last6=Coppens d'Eeckenbrugge |first6=Geo |last7=Hijmans |first7=Robert J. |last8=Gepts |first8=Paul |display-authors=3 |date=2014 |title=Multiple Lines of Evidence for the Origin of Domesticated Chili Pepper, ''Capsicum annuum'', in Mexico |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=111 |issue=17 |pages=6165–6170 |doi=10.1073/pnas.1308933111 |pmc=4035960 |pmid=24753581 |bibcode=2014PNAS..111.6165K |doi-access=free}}</ref> Kilala ang lutuing Bicolano sa pagkahilig nito sa maanghang na pagkain.<ref name="Bicol Native Cuisine">{{Cite web |title=Bicol Native Cuisine |url=http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130628035649/http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |archive-date=June 28, 2013 |website=Camarines Sur Provincial Government}}</ref> Gayunpaman, sa kabila ng lahat ng ito, ang rehiyon ay naging isa sa pinakamahirap sakupin ng mga Kastila, Amerikano, at Hapones dahil sa matinding pagtutol ng mga tao.<ref name="Bicol Native Cuisine" /> === Mga Lungsod === Ang rehiyon ay may isang [[Lungsod ng Pilipinas|independiyenteng lungsod ng komponente]], ang [[Naga, Camarines Sur|Naga]], at anim na [[Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod ng komponente]] – [[Iriga]], [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Ligao]], [[Lungsod ng Masbate]], [[Lungsod ng Sorsogon]], at [[Tabaco]]. Ang Masbate at Sorsogon ay mga lungsod sa kanilang mga katulad na lalawigan. {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentro ng rehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Laki<ref name="PSA-CitiesList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407112230/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archive-date=April 7, 2016 |access-date=March 29, 2016 |website=Philippine Statistics Authority}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Uri ng Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Kategorya ng Kita ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Iriga|Lungsod ng Iriga]] | style="text-align:right;" | 114,457 | {{convert|137.35|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|114457/137.35|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | style="text-align:right;" | 209,533 | {{convert|153.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209533/153.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 1st | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Ligao]] | style="text-align:right;" | 118,096 | {{convert|246.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|118096/246.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Masbate]] | style="text-align:right;" | 104,522 | {{convert|188.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|104522/188.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Masbate]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | style="text-align:right;" | 209,170 | {{convert|84.48|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209170/84.48|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Independiyenteng komponente | 1st | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Sorsogon]] | style="text-align:right;" | 182,237 | {{convert|276.11|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|182237/276.11|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 2nd | [[Sorsogon (lalawigan)|Sorsogon]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Tabaco]] | style="text-align:right;" | 140,961 | {{convert|117.14|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|140961/117.14|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |} === Mga Lalawigan === [[File:Ph bicol.png|thumb|300px|{{center|Mga Lalawigan ng Bicol}}]] Ang rehiyon ay binubuo ng anim na lalawigan: [[Albay]], [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Sorsogon]] at mga pulo-lalawigan ng [[Catanduanes]] at [[Masbate]], 107 Munisipalidad at 3,471 Barangay. Noong 2020, ang [[Camarines Sur]] ang pinakamalaking lalawigan sa rehiyon sa laki ng lupa at populasyon, na may lawak na {{convert|5481.6|km2|sqmi|abbr=on}} o mga 30.4% ng kabuuang lawak ng lupain at populasyon na 2,068,244. Ang [[Catanduanes]] naman ang pinakamaliit sa laki at populasyon, na may lawak na {{convert|1511.5|km2|sqmi|abbr=on}} o 8.4% ng kabuuang rehiyonal na lawak at populasyon na 271,879.{{PH census|2020}} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabesera ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archive-date=January 11, 2013 |access-date=March 29, 2016 |website=[[Philippine Statistics Authority]]}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Muni.|Munisipalidad}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Barangay}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Albay}} | style="" | [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | {{percent and number|1374768|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,574.91|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1374768/2,574.91|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 15 | 720 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Norte}} | style="" | [[Daet]] | {{percent and number|629699|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,277.93|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|629699/2,277.93|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 12 | 282 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Sur}} | style="" | [[Pili, Camarines Sur|Pili]] | {{percent and number|2068244|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,511.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2068244/5,511.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 35 | 1,063 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Catanduanes}} | style="" | [[Virac, Catanduanes|Virac]] | {{percent and number|271879|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,492.16|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|271879/1,492.16|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 11 | 315 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Masbate}} | style="" | [[Masbate City]] | {{percent and number|908920|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|4,138.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|908920/4,138.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 21 | 550 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Sorsogon}} | style="" | [[Sorsogon City]] | {{percent and number|828655|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,119.01|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|828655/2,119.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 14 | 541 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" style="text-align:right;" | 6,082,165 ! scope="col" style="text-align:right;" | 18,114.47 ! scope="col" | {{convert|18,114.47|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|6082165/18,114.47|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|6082165/18,114.47|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 7 ! scope="col" | 107 ! scope="col" | 3,471 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | style="padding-left:1em;" colspan=13 | • Kasama sa mga bilang ng Camarines Sur ang ''independent component city'' ng [[Naga, Camarines Sur|Naga]]. |} ==== Mga Gobernador at Bise-Gobernador ==== {| class="wikitable sortable" |- !width=140 |Lalawigan !width=150 |Larawan !width=235 |Gobernador !width=120 colspan=2 |Partido Politikal !width=150 |Bise-Gobernador |- |{{center|[[File:Seal of Albay.svg|75px]]}}{{center|[[Albay]]}} |align=center |[[File:EdcelGrecoLagman.jpg|138x138px]] |[[Edcel Greco Lagman|Edcel Greco Alexander B. Lagman]] | {{party name with colour|Partido Federal ng Pilipinas}} |Baby Glenda O. Bongao |- |{{center|[[File:CamNor Seal.svg|75px]]}}{{center|[[Camarines Norte]]}} |align=center |[[File:Gov Padilla (Camarines Norte).png|138x138px]] |Ricarte "Dong" Padilla | {{party name with colour|Aksyon Demokratiko}} |Joseph Ascutia |- |{{center|}}{{center|[[Camarines Sur]]}} |align=center |[[File:Gov Villafuerte.png|alt=|138x138px]] |[[Luigi Villafuerte|Vincenzo Luigi Villafuerte]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |Salvio Patrick Fortuno Jr. |- |{{center|[[File:Official Seal of Catanduanes.svg|75px]]}}{{center |[[Catanduanes]]}} |align=center |[[File:Gov Cua (Catanduanes).png|alt=|138x138px]] |[[Joseph Cua]] | {{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Peter Cua |- |{{center|[[File:Ph seal masbate.png|75px]]}}{{center|[[Masbate]]}} |align=center |[[File:Gov Kho.png|138x138px]] |[[Antonio Kho]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |[[Elisa Olga Kho|Elisa Olga T. Kho]] |- |{{center|[[File:Sorsogon Provincial Seal.png|75px]]}}{{center|[[Sorsogon]]}} |align=center |[[File:Gov Hamor.png|138x138px]] |Boboy Hamor |{{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Krunimar Antonio Escudero II |} ==Relihiyon== Ang karamihan sa mga Bikolano ay debotong Romano Katoliko dahil sa pananakop ng mga Espanyol at ang kanilang pagpapalaganap ng relihiyon sa bansa. Araw-araw ipinagdiriwang ang Misa Katolika sa maraming simbahan sa Rehiyon ng Bicol.<ref>{{Cite web |title=Religious Affiliation in Bicol Region (2020 Census of Population and Housing) {{!}} Philippine Statistics Authority V - Bicol |url=https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |access-date=2025-03-13 |website=rsso05.psa.gov.ph |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318071447/https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |url-status=dead }}</ref>[https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415220835/https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf |date=2025-04-15 }}<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref> Sa kasalukyan panahon ang rehiliyon ng buong rehiyon nananatiling matatag sa pananampalatayang Romano Katoliko, kung saan ang karamihan ng populasyon ay kabilang dito. Ang relihiyong Katoliko ang may pinakamalaking bilang ng mga tagasunod kumpara sa ibang bahagi ng Pilipinas. Lumago ang Simbahang Katoliko sa Rehiyong Bicol sa pamamagitan ng pagsisikap ng mga obispo mula sa Nueva Caceres (Lungsod ng Naga) mula ika-17 siglo hanggang sa Himagsikang Pilipino noong 1898. Ang Lungsod ng Naga ang itinuturing na sentro ng relihiyon sa Rehiyong Bicol at ang luklukan ng isa sa pinakamatandang diyosesis sa Pilipinas, ang Arkidiyosesis ng Caceres. Kasama rin sa iba pang mga diyosesis sa rehiyon ang Diyosesis ng Legazpi, Sorsogon, Daet, Masbate, Libmanan, at Virac.<ref>{{Cite web |title=Naga City: Heart of Bicol – CITY OF NAGA |url=https://www2.naga.gov.ph/naga-city-profile/ |access-date=2025-03-13 |language=en-US}}</ref> Ang mga pista (pista ng mga santo) ay taunang pagdiriwang ng mga parokya, mula sa isang simpleng pista sa baryo bilang parangal sa patron para sa masaganang ani, hanggang sa mas malaking pistang bayan bilang pagpaparangal sa isang himala ng santo. Mayroon ding mga diyosesanong pista tulad ng pista ng Mahal na Birhen ng Kaligtasan, pati na rin ang pang-rehiyong pagdiriwang ng Pista ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia—ang pinakamalaking debosyon sa Mahal na Birhen sa buong Asya. Ito ay isang linggong pagdiriwang bilang pagpupugay sa Mahal na Birheng Maria, na kinikilala bilang "Patrona ng Kabikulan." Sa Luzon, ang Rehiyong Bicol ang may pinakamataas na bilang ng mga lalaking pumapasok sa seminaryo upang maging pari, at mga babaeng pumapasok sa buhay relihiyoso bilang madre. Ito ay maaring maiugnay sa mga institusyong tulad ng Holy Rosary Minor Seminary, Daughters of Mary, at Daughters of Charity Convents sa Lungsod ng Naga.<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-11 |title=History of Catholicism in the Bicol Region |url=https://angkangpilipino.wordpress.com/2006/11/11/history-of-catholicism-in-the-bicol-region/ |access-date=2025-03-13 |website=Angkang Pilipino |language=en}}</ref> ==Sinaunang Paniniwala ng mga Bikolnon== Ang katutubong paniniwalang panrelihiyon ng mga taga Sinaunang Bikol at ng iba't ibang pangkat-etniko sa bansa, ay sumusunod sa animismo. Ang mga katutubong paniniwalang ito ay binubuo ng iba't ibang lokal na tradisyon ng pagsamba na nakatuon sa mga anito (espiritu ng Ninuno) at diwata (mga espiritu ng kalikasan at mga bathala)<ref>{{Cite journal |date=2024 |title=Photographs and Theological Reflection |url=https://doi.org/10.5040/9780567713391.ch-8 |journal=Doing Theology with Photographs |pages=87–98 |doi=10.5040/9780567713391.ch-8}}</ref><ref>{{Citation |last=Sitoy |first=T. V. |title=A history of Christianity in the Philippines. 1: The initial encounter |date=1985 |place=Quezon City |publisher=New Day Publ |isbn=978-971-10-0255-8 |access-date=2025-03-13}}</ref> ==Mga Diwata at mga bathala== Bago pa man dumating ang mga mananakop, ang rehiyon ay mayroon nang sinaunang na sistemang panrelihiyon na kinabibilangan ng iba't ibang diyos at diyosa na kung tawagin ay mga diwata. Kabilang sa mga ito ang mga sumusunod: '''Gugurang''' – Ang kataas-taasang diyos, diwata ng mga diwata. Siya na minsan ay bumababa mula langit at naninirahan sa loob ng Bundok Mayon. Siya ang nagbabantay at nagpoprotekta ng banal na apoy, na palaging sinusubukang nakawin ng kanyang kapatid na si Asuang. Kapag sumusuway ang mga tao sa kanyang mga utos, gumagawa ng kasalanan, o nagiging masama, pinapaputok niya ang lava ng Mayon bilang babala upang ituwid nila ang kanilang landas. May isinagawang ritwal para sa kanya noon ang mga sinaunang Bikolano na tinatawag na Atang.<ref name="ourownvoice.com">{{Cite web |last=Eugenio |first=Damiana L. |date=n.d. |title=Asuang Steals Fire from Gugurang |url=http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526125514/http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |archive-date=May 26, 2009 |access-date=April 3, 2010 |website=ourownvoice.com}}</ref><ref name="youtube.com">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=goLgDpSStmc |title=The Aswang Phenomenon |date=2011 |last=Clark |first=Jordan |type=Animation |via=Youtube}}</ref> '''Linti''' - Ang diwata ng kidlat na alagad ni Gugurang.<ref name=":0">{{Citation |title=Coyote Steals Fire |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1d8h9x5.2 |work=Coyote Steals Fire |publisher=Utah State University Press |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Dalogdog''' - Ang diwata ng kulog, kapatid ni Linti.<ref name=":0" /> '''Asuang''' – Ang masamang diyos na laging sumusubok nakawin ang banal na apoy ng Bundok Mayon mula kay Gugurang. Minsan siyang tinatawag na Aswang at naninirahan sa loob ng Bundok Malinao. Bilang diyos ng kasamaan, siya ang nagdadala ng mga sakuna at nagtutulak sa mga tao na gumawa ng kasalanan.<ref name="ourownvoice.com" /><ref name="youtube.com" /> '''Haliya''' – Ang diyosa ng liwanag ng buwan at matinding kaaway ni Bakunawa. Siya ang tagapagtanggol ni Bulan, ang diyos ng buwan. Ang kanyang kulto ay binubuo ng mga kababaihan. Mayroon ding ritwal na sayaw na ipinangalan sa kanya, na isinasagawa bilang proteksyon laban kay Bakunawa.<ref name=":3">{{Cite news |last=Soltes |first=Jonas Cabiles |date=September 7, 2009 |title=Bicol Artist Protest Natl. Artist Awardees |work=Inquirer.net |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |url-status=dead |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911045425/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |archive-date=September 11, 2009}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Paz-Pacheco |first=Elizabeth |last2=Nevado |first2=Jose |last3=Cutiongco-de la Paz |first3=Eva Maria |last4=Jasul |first4=Gabriel |last5=Aman |first5=Aimee Yvonne Criselle |last6=Alejandro-Ribaya |first6=Elizabeth Laurize |last7=Francisco |first7=Mark David |last8=Guanzon |first8=Ma. Luz Vicenta |last9=Uyking-Naranjo |first9=May |last10=Añonuevo - Cruz |first10=Ma. Cecilia |last11=Maningat |first11=Maria Patricia Deanna |date=2023-05-10 |title=Genetic Variants Associated with Poor Responsiveness to Sulfonylureas in Filipinos with Type 2 Diabetes Mellitus |url=https://doi.org/10.15605/jafes.037.s8 |journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies |volume=38 |issue=S1 |pages=31–40 |doi=10.15605/jafes.037.s8 |issn=0857-1074}}</ref> '''Bulan''' – Ang sinaunang diwata ng Buwan ng mga Bikolano.<ref>{{Citation |title=ACKNOWLEDGEMENTS |date=2019-03-31 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv9hvs8j.2 |work=Bikol Dictionary |pages=vii–vii |publisher=University of Hawaii Press |access-date=2025-03-13}}</ref> Si Bulan ang diyos ng buwan, inilalarawan bilang isang batang lalaki na may pambihirang kagandahan. Dahil sa kanyang anyo, nagpapahinahon siya ng mababangis na hayop at mabagsik na sirena (Magindara). May malalim siyang pagmamahal kay Magindang, ngunit palaging tumatakas upang hindi siya mahuli. Nahihiya siya sa lalaking kanyang iniibig. Kapag nahuli siya ni Magindang, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain siya.<ref name=":3" /> '''Magindang''' – Ang diyos ng dagat at ng lahat ng nilalang dito. Siya ay may malalim na damdamin para kay Bulan at patuloy na hinahabol ito, bagama’t hindi niya kailanman mahuli. Dahil dito, ipinapaliwanag ng mga Bikolano na ito ang dahilan kung bakit tumatataas ang alon upang maabot ang buwan. Sa tuwing mahuhuli niya si Bulan, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain ito. '''Okot''' – Ang diyos ng kagubatan at patron pangangaso. '''Onos''' - diyos ng bagyo, baha at delubyo<ref>{{Citation |title=Un pequeño aldeano en la gran ciudad |date=2018-02-19 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1m0kh6c.7 |work=Crónica del retorno |pages=157–180 |publisher=Universidad Central |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Bakunawa''' – Isang higanteng diyos ng dagat na mukhang hito o ahas. Siya ang itinuturing na sanhi ng duyog o eklipse, ang lumalamon sa araw at buwan, at ang matinding kalaban ni Haliya. Layunin niyang lunukin si Bulan, ngunit ipinangako ni Haliya na poprotektahan ang diyos ng buwan magpakailanman.<ref>{{Cite news |last=Abella |first=Jerrie M. |date=January 15, 2010 |title=Eclipse; Bakunawa Eats the Sun Behind a Curtain of Clouds |work=GMANews.TV |url=http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323214445/http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |archive-date=March 23, 2010}}</ref> '''Kanlaon''' - Ang masamang diyos ng apoy at pagkawasak kalaban ni Gugurang at batala, siya rin ang masamang diyos ng bulkang Kanlaon<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Tony |date=2017-10-19 |title=Democracy in the Philippines |url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691154923.003.0002 |journal=Princeton University Press |doi=10.23943/princeton/9780691154923.003.0002}}</ref> === Mga Mitolohikal na Bayani at Tao === *'''Baltog''': Si Baltog ang unang puting tao o ''tawong-lipod'' na dumating sa Bicol. Ipinanganak sa [[India]] (bagamat tinatawag na "Boltavara" ang India sa epiko) mula sa matapang na angkan ng Lipod, ipinakilala niya ang [[pagsasaka]] sa Bicol sa pamamagitan ng pagtatanim ng ''linsa'' o ''apay'', na isang katangian ng mga unang mananakop na Indian. Pinatay niya ang Baboy Ramo ng Tandayag sa isang matinding laban.<ref name=Agui1/> *'''Bantong''': Si Bantong ay isang matapang at tusong batang mandirigma na nag-iisa niyang pinatay ang kalahating-tao at kalahating-hayop na si Rabot, bagamat binigyan siya ni Handyong ng 1,000 mandirigma upang tulungan siya.<ref name=Agui1/> *'''Daragang Magayon''' - Ang magandang at anak ni Makusog, ang pinuno ng banwa at tribo. Siya ang pangunahing tauhan sa alamat ng Mayon, at ang kanyang pag-ibig at malungkot na kamatayan ay nauugnay sa pagbuo ng Mt. Mayon.<ref name=":2">{{Cite web |date=2009-10-21 |title=Bundok Philippines - Legend of Magayon (Mayon) |url=http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2009-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091021093444/http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |url-status=bot: unknown }}</ref> *'''Panganoron''' - Isang espiritu ng ulap na nagligtas kay Magayon mula sa nalunod. Siya ay naging kasintahan ni Magayon at nakipaglaban kay Pagtuga upang iligtas ang kanyang ama.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2008-09-16 |title=Province of Albay : MAGAYON FESTIVAL 2008 : History |url=http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916185029/http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |url-status=dead }}</ref> *'''Dinahong''': Si Dinahong, na nangangahulugang "balot ng mga dahon", ay ang orihinal na potter ng Bicolano na pinaniniwalaang isang [[Aeta people|Agta]] (Negrito). Tumulong siya sa mga tao upang matutong magluto, gumawa ng mga palayok na tinatawag na ''coron'', mga kalan, mga palayok na lupa, at iba pang mga kagamitan sa kusina.<ref name=Agui1/> *'''Makusog''' - Ang pinuno ng banwa at tribo ng Rawis at ama ni Daragang Magayon. *'''Dawani''' - Ina ni Magayon na pumanaw matapos ipanganak si Magayon.<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Malinaw''' - Ang maputi at magandang kapatid ni Magayon, na tinatago o binukot. Siya ang pinagmulan ng bundok Malinaw<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Masaraga''' - Ang masipag at matalinong kapatid ni Magayon. Sa alamat siya ang pinag mulan ng bindok Masaraga<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Ginantong''': Si Ginantong ang gumawa ng araro, pangharrow, at iba pang mga kagamitan sa pagsasaka.<ref name=":1" /> *'''Hablom''': Si Hablom, mula sa pandiwang ''hablon'' na nangangahulugang “maghabi”, ang nag-imbento ng unang paghahabi ng loom at bobbins sa rehiyon ng Bicol, partikular sa paghahabi ng mga [[Abacá|abaca]] na tela.<ref name=Agui1/> *'''Handyong''': Ang pangunahing tauhan sa epiko ay si Handyong. Dumating siya sa Bicol kasama ang kanyang mga tagasunod pagkatapos ni Baltog, at naging pinakakilalang tawong-lipod. Nilinisan niya ang lupa mula sa mga mabagsik na halimaw, nagbigay ng inspirasyon para sa mga imbensyon, muling ipinakilala ang pagsasaka, nagtayo ng mga bahay-puno kung saan itinaguyod ang mga ''[[Anito|anitos]]'' o idolo na tinatawag na ''moog'', at nagtakda ng isang kodigo ng mga batas, na nagtatag ng isang gintong panahon sa kanyang panahon.<ref name=Agui1/> Kilala rin siyang nagtayo ng unang bangka at palaganap ng pagtatanim ng palay sa mga bahaing lugar.<ref>{{cite book|last1=Philippine National Historical Society|title=The Journal of History, Volumes 36-37|date=1998|publisher=University of Michigan|page=94|url=https://books.google.com/books?id=fDpwAAAAMAAJ&q=ibalong|access-date=9 February 2015}}</ref> *'''Kimantong''': Si Kimantong ay itinuturing na ang unang Bicolano na gumawa ng timon (rudder) na tinatawag na ''timon'', layag (sail) na tinatawag na ''layag'', araro (plow) na tinatawag na ''arado'', pangharrow (harrow) na tinatawag na ''surod'', ''ganta'' at iba pang mga sukat, roller, yoke, ''bolo'', at hoe. Isang [[Barangay|barangay]] na tinatawag na Kimantong ay matatagpuan sa [[Daraga, Albay]].<ref name=Agui1/> *'''Sural''': Si Sural, o ''surat'', na nangangahulugang “magsulat” o “liham”, ang unang Bicolano na nakaisip ng isang silabaryo. Inukit niya ito sa isang puting slab ng bato mula sa Libong, na kalaunan ay pinakintab ni Gapon.<ref name=Agui1/> *'''Takay''': Si Takay ay isang magandang dalaga na ayon sa alamat ay nalunod sa malaking baha sa epiko. Pinaniniwalaan na naging bulaklak ng takay siya sa ngayon ay nasa Lawa ng Bato.<ref name=Agui1/> ===Mga Bulkan=== '''Mula Hilaga hanggang Timog''' {| class="wikitable" |- ! scope=col | Larawan ! scope=col | Pangalan |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:A view of Mt. Isarog 03.JPG|200px]] | '''[[Bundok Isarog]]''' ay isang {{convert|1966|m|adj=on}} [[fumarolic]] na bulkan na may {{convert|2.5|km|adj=on}} lawak ng bunganga na nakabukas sa silangan.<ref>{{cite gvp|vn=273042|name=Isarog|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bundok at paligid nito na may lawak na {{convert|10112|ha}} ay isang [[protektadong lugar]] sa Rehiyon ng Bicol sa ilalim ng pangalang ''Mount Isarog Natural Park''.<ref name="PAWB">{{Cite web |date=March 11, 2010 |title=Region 5 – Protected Areas |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65:region-5&catid=69:regions |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321103724/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65%3Aregion-5&catid=69%3Aregions |archive-date=March 21, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=Bureau of Protected Areas and Wildlife Bureau}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Iriga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Iriga]]''' ay isang {{convert|1196|m|adj=on}} bulkan na may malaking bungangang hugis-horseshoe na matatagpuan malapit sa [[Lawa ng Buhi]] (nasa harapan).<ref>{{cite gvp|vn=273041|name=Iriga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Malinao.jpg|200px]] | '''[[Bundok Malinao]]''' ay isang {{convert|1548|m|adj=on}} bulkan na may malaking bunganga na may lawak na humigit-kumulang {{convert|3|km|mi}}, na nakabukas sa silangan. Matatagpuan sa mababang silangang bahagi ng bundok ang mga geothermal field ng Tiwi.<ref>{{cite gvp | vn=273801|name=Malinao|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Masaraga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Masaraga]]''' ay isang matulis na {{convert|1328|m|adj=on}} [[Holocene]] na bulkan na matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Mayon.<ref>{{cite gvp|vn=273031|name=Masaraga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Mt.Mayon tam3rd.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Mayon]]''', ang pinakamataas na punto sa rehiyon na may taas na {{convert|2463|m}}, ay kilala rin sa kanyang perpektong hugis apa. Ito rin ang pinaka-aktibong bulkan sa bansa.<ref>{{cite gvp|vn=273030|name=Mayon|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isa sa mga protektadong lugar ng Rehiyon V sa ilalim ng pangalang ''Mayon Volcano Natural Park'' na may sukat na {{convert|5776|ha}}.<ref name="PAWB" /> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Pocdolberge.jpg|200px]] | '''[[Kabundukang Pocdol]]''', na may pinakamataas na elebasyon na {{convert|1102|m}}, ay isang pangkat ng mga fumarolic na bulkan na matatagpuan sa pagitan ng mga lalawigan ng Albay at Sorsogon. Dito matatagpuan ang Bac-Man Geothermal Power Plant at ang PNOC Eco-Park, isang {{convert|25100|ha|adj=on}} [[ecotourism]] park na pinangangasiwaan at pinoprotektahan ng [[Philippine National Oil Company]] (PNOC).<ref>{{cite gvp|vn=273020|name=Pocdol Mountains|access-date=May 22, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jamoralin |first=Reynaldo T. |date=n.d. |title=Places of Interest |url=http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314185542/http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |archive-date=March 14, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=sorsogontourism.com}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:A dormant Mt. Bulusan.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Bulusan]]''', ang isa pang aktibong bulkan sa rehiyon, ay may taas na {{convert|1565|m}}. Matatagpuan ito sa labi ng {{convert|11|km|adj=on}} na Irosin Caldera.<ref>{{cite gvp|vn=273010|name=Bulusan|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isang protektadong lugar at ang pangunahing tampok ng {{convert|3672|ha|adj=on}} na ''Bulusan Volcano Natural Park''.<ref name="PAWB" /> |} ==Ekonomiya== [[File:Bicol_Region_Pili_Nuts2.jpg|200px|thumbnail|left|[[Canarium ovatum|Mga Pili]] (binaon at inihaw)]] Ang Rehiyon ng Bicol ay may malaking bahagi ng mayamang patag na lupa, at ang agrikultura ang pinakamalaking bahagi ng ekonomiya, kasunod ng [[komersyal na pangingisda]]. Ang mga [[niyog]], [[abaca]], saging, kape, at [[langka]] ang limang pangunahing pananim sa rehiyon. Ang palay at mais ay kabilang sa mga pangunahing pananim na pana-panahon. Ang pagmimina ng karbon ay isa rin sa mga kontribyutor sa ekonomiya ng rehiyon. Mahalaga rin ang [[komersyal na pangingisda]] na may labing-tatlong pangunahing pook pangisdaan na nagsusuplay ng isda sa mga pamilihan sa mga lugar tulad ng [[Metro Manila]].<ref>{{Cite web |title=Bicol Regional Profile |url=http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827025659/http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-date=Agosto 27, 2014 |access-date=Agosto 26, 2014 |website=Department of Environment and Natural Resources: Region 5 – Bicol}}</ref> Sa kasalukuyan, mayroong 13,435 magsasaka sa Rehiyon ng Bicol na nagtatanim ng 142,405 [[hektarya]] ng [[Canarium ovatum|pili]] ayon sa datos ng [[Kagawaran ng Agrikultura ng Pilipinas|Kagawaran ng Agrikultura]]-Bicol. Ayon sa DA, 90% ng produksiyon ng pili sa Pilipinas ay mula sa Rehiyon ng Bicol at nagsimula itong [[asexual reproduction]] para sa pag-export ng produkto. Ang matibay na punong ito ay may prutas na 7% kernel, 25% shell, at 68% pulp. Ang Sorsogon Provincial Pili Development Board ay maghahain ng petisyon para ideklara ang Rehiyon bilang "Pili Capital ng Pilipinas".<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1=Connie |title=DA readies interventions for farmers eyeing pili milk production|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1219643 |accessdate=Mayo 16, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Pebrero 27, 2024 }}</ref><ref>{{cite news |last1= Guarin|first1=Lovella |title=Exploring the potential of Bicol's pili nut as an export product|url=https://bicol.da.gov.ph/exploring-the-potential-of-bicols-pili-nut-as-an-export-product/ |accessdate=Mayo 17, 2024 |publisher= [[Department of Agriculture (Philippines)]]|date=Marso 15, 2023}}</ref> Noong Oktubre 2023, inilunsad ng [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya ng Pilipinas|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] ang "Orgullo kan Bikol" Trade and Travel Fair sa [[Shangri-La Plaza]]. Ang 103 na exhibitors ay mga [[Small and medium-sized enterprises|MSMEs]] na nagpakita ng 253 bagong produkto mula sa 6 na probinsya ng Bikol.<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1= Connie|title=103 Bicol MSMEs to showcase top products at Manila fair|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1212028|accessdate=Mayo 24, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Oktubre 18, 2023}}</ref> ==Edukasyon== {{Main|Edukasyon sa Pilipinas}} [[File:WTNaga BAHALANA A2a.JPG|right|thumb|Ateneo de Naga University]] Mula 1945 hanggang 2011, ang pangunahing sistema ng edukasyon ay binubuo ng anim na taon ng elementarya na nagsisimula sa edad na 6, at apat na taon ng [[high school|mataas na paaralan]] na nagsisimula sa edad na 12. Ang karagdagang edukasyon ay ibinibigay ng mga teknikal o bokasyonal na paaralan, o sa mga institusyong pang-edukasyon tulad ng mga unibersidad. Bagamat sinabi ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1987]] na ang edukasyong elementarya ay sapilitan, hindi ito naipatupad.{{citation needed|date=Agosto 2014}} Noong 2011, nagsimula ang bansa na lumipat mula sa lumang 10-taong sistema ng edukasyon patungo sa K–12 na sistema ng edukasyon, alinsunod sa mandato ng Kagawaran ng Edukasyon.<ref name="K12">{{Citation |title=[K-12 primer as of 20 December 2011] |url=http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522231741/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |publisher=[[Kagawaran ng Edukasyon ng Pilipinas|Kagawaran ng Edukasyon]] |access-date=Abril 28, 2012 |archive-date=May 22, 2012 |mode=cs1}}</ref> Ang bagong 12-taong sistema ay sapilitan na, kasama na ang paggamit ng bagong kurikulum para sa lahat ng paaralan (tingnan ang [[Edukasyon sa Pilipinas#2010s at ang K–12 program|2010s at ang K–12 program]]). Ang panahon ng paglipat ay magtatapos sa taong pampaaralan 2017–2018, na siyang taon ng pagtatapos para sa unang grupo ng mga mag-aaral na pumasok sa bagong sistema ng edukasyon. Lahat ng pampublikong paaralan sa Pilipinas ay kinakailangang magsimula ng klase sa araw na itinakda ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang unang Lunes para sa pampubliko, pangalawang Lunes para sa pribado, at pangatlong Lunes para sa ilang kolehiyo ng buwan ng Hunyo) simula noong [[pagkapangulo ni Joseph Estrada]] noong 1999, at kinakailangang magtapos pagkatapos makumpleto ng bawat paaralan ang itinakdang 200-araw na kalendaryo ng paaralan na inayos ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang mula sa ikatlong linggo ng Marso hanggang ikalawang linggo ng Abril). Ang mga pribadong paaralan ay hindi obligado na sumunod sa isang partikular na araw ngunit kinakailangang magsimula ng klase hindi lalampas sa huling linggo ng Agosto. {| class="wikitable sortable" valign ! Pangalan !! Akronim !! Lalawigan (Pangunahing kampus) !! Lungsod/Munisipyo !! Itinatag |- | [[Ateneo de Naga University]] || {{center|AdNU}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1940}} |- | [[Bicol State College of Applied Sciences and Technology|Southeast Asian University of Technology]] || {{center|SEAUTech}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1911}} |- | [[Bicol University]] || {{center|BU}} || [[Albay]] || [[Legazpi, Albay|Legazpi City]] || {{center|1969}} |- | [[Catanduanes State University]] || {{center|CatSU}} || [[Catanduanes]] || [[Virac, Catanduanes|Virac]] || {{center|1961}} |- | [[Central Bicol State University of Agriculture]] || {{center|CBSUA}}|| [[Camarines Sur]] || [[Pili, Camarines Sur|Pili]] || {{center|1918}} |- | [[Divine Word College of Legazpi]] ||{{center|DWCL}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] ||{{center|1947}} |- | [[Dr. Emilio B. Espinosa Sr. Memorial State College of Agriculture and Technology]] || {{center|DEBESMSCAT}} || [[Masbate]] || [[Mandaon, Masbate|Mandaon]] || {{center|1952}} |- | Naga College Foundation, Inc. || {{center|NCF}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1947}} |- | Mariners' Polytechnic Colleges, Inc. ||{{center|MPC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] ||{{center|1974}} |- | [[Partido State University]] || {{center|PSU}} || [[Camarines Sur]] || [[Goa, Camarines Sur|Goa]] || {{center|2001}} |- | [[Camarines Sur Polytechnic Colleges|Polytechnic State University of Bicol]] || {{center|PSUB}} || [[Camarines Sur]] || [[Nabua, Camarines Sur|Nabua]] || {{center|1983}} |- | [[Sorsogon State University]] || {{center|SorSU}}|| [[Sorsogon]] || [[Sorsogon City]] || {{center|1907}} |- | [[Universidad de Santa Isabel]] || {{center|USI}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1868}} |- | [[Camarines Norte State College|University of Camarines Norte]] || {{center|CNSC}} || [[Camarines Norte]] || [[Daet, Camarines Norte|Daet]] || {{center|1992}} |- | [[University of Nueva Caceres]] || {{center|UNC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1948}} |- | [[University of Santo Tomas–Legazpi]] || {{center|UST–Legazpi}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] || {{center|1948}} |- | Bicol University Gubat Campus || {{center|BUGC}} || [[Sorsogon]] || [[Gubat]] || {{center|2000}} |} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Bicol}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Bikol]] [[Kategorya:Bikol]] [[Kategorya:Luzon]] {{pilipinas-stub}} ps4ewz7lvs95cnrgppd0h1m9x82c6qb 2220170 2220168 2026-08-12T06:11:30Z ~2026-44072-41 165205 improve info 2026 update 2220170 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Bikol}} {{Infobox settlement <!-- Basic info -->| name = Bicol | other_name = | settlement_type = [[Regions of the Philippines|Region]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 260 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Mayon Volcano in Albay.jpg | image2 = Façade of St. Gregory the Great Cathedral, Legazpi.jpg | image3 = Calaguas Circa 2014.jpg | image4 = Minalahos Island, Caramoan Peninsula, Philippines (36978170521).jpg | image5 = }} '''Paikot sa kanan mula sa itaas''': [[Mayon Volcano]], [[Calaguas|Calaguas Islands]], [[Ateneo de Naga University|Ateneo de Naga University Church]], [[Caramoan National Park]], [[Legazpi Cathedral]] | image_alt = | image_caption = |<!-- images and maps --> | image_flag = | flag_size = 120x80px | image_seal = | seal_size = 100x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Location in the Philippines <!-- Motto -->| nickname = Home of the Uragons | motto = | anthem = Bicol Regional March <!-- Location -->| coordinates = {{coord|region:PH|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = [[Island groups of the Philippines|Island group]] | subdivision_name1 = [[Luzon]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->| seat_type = Regional center<br>{{nobold|and largest city}} | seat = [[Lungsod ng Legazpi]], [[Albay]] <!-- Politics -->| leader_title = | leader_name = <!-- Area --> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_footnotes = <!-- Population --> | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto <!-- General information -->| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | iso_code = PH-05 <!-- Others -->| blank_name_sec1 = [[Provinces of the Philippines|Provinces]] | blank_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Albay]] | [[Camarines Norte]] | [[Camarines Sur]] | [[Catanduanes]] | [[Masbate]] | [[Sorsogon]] }} | blank1_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Independent cities]] | blank1_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 1 | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] }} | blank2_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Component cities]] | blank2_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Iriga]] | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] | [[Ligao]] | [[Masbate City]] | [[Sorsogon City]] | [[Tabaco]] }} | blank3_name_sec1 = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]] | blank3_info_sec1 = 107 | blank4_name_sec1 = [[Barangay]]s | blank4_info_sec1 = 3,471 | blank5_name_sec1 = [[House of Representatives of the Philippines|Cong. districts]] | blank5_info_sec1 = 16 | blank_name_sec2 = [[Languages of the Philippines|Languages]] | blank_info_sec2 = {{unbulleted list | [[Wikang Bikolano|Bikolano]] {{hlist | ([[Central Bikol]] | [[Bicolano (Albay)|Albayano]] | [[Bicolano (Iriga)|Rinconada]] | [[Pandan Bikol|Northern Catanduanes]] | [[Southern Catanduanes Bikol language|Southern Catanduanes]])}} | [[Mga wikang Bisaya]] {{hlist | ([[Wikang Masbatenyo|Masbateño]] | [[Northern Sorsogon language|Northern Sorsogon]] | [[Southern Sorsogon language|Waray Sorsogon]])}} | [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | [[Wikang Ingles|English]] }} | blank1_name_sec2 = [[List of regions of the Philippines by GDP|GDP]] (2023) | blank1_info_sec2 = [[Philippine peso|₱]]701.72 billion<br>[[USD|$]]12.61 billion<ref name="grdp">{{Cite web |title=2021 to 2023 Gross Regional Domestic Product (GRDP)|url=https://psa.gov.ph/statistics/grdp/tables |access-date=April 26, 2024 |publisher=Philippine Statistics Authority|website=openstat.psa.gov.ph}}</ref> | blank2_name_sec2 = Growth rate | blank2_info_sec2 = {{increase}} (4.58%)<ref name="grdp" /> | blank3_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank3_info_sec2 = {{increase}} 0.687 ({{fontcolor|orange|Medium}}) | blank4_name_sec2 = HDI rank | blank4_info_sec2 = [[List of Philippine provinces and regions by Human Development Index|13th in the Philippines]] (2019) | website = {{URL|dilgbicol.org}} | elevation_max_point = [[Mayon Volcano]] | elevation_max_ft = 8,081 | image_map1 = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250|zoom=8}}{{hidden end}} }} Ang '''Bicol''' (binabaybay ding '''Bikol'''; tinatawag ding '''Kabikulan''' at '''Rehiyon 5''') ay isa sa 17 mga [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Pilipinas]]. Binubuo ang Bicol ng anim na lalawigan sa Tangway ng Bikol, ang pinakatimog-silangang bahagi ng pulo ng Luzon, at ng dalawang pulong lalawigan malapit sa tangway. Ang [[Lungsod ng Legazpi]] ang kabisera, sentro ng pulitika at administrasyon ng rehiyon,<ref name="DILG">[http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html "DILG Regional Office No. 5 Directory"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417175301/http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html |date=2012-04-17 }}. Bicol Region Official website; retrieved 22 May 2012.</ref><ref name=leg>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |access-date=2014-07-18 |archive-date=2010-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |url-status=dead }}</ref> samantalang ang [[Lungsod ng Naga]] naman ang sentro ng relihiyon, edukasyon, ekonomiya, industriya at ekonomiya sa rehiyon.<ref name="islandsproperties.com">{{Cite web |url=http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223070440/http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%E2%80%99s-tiger-economy |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421083043/http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%e2%80%99s-tiger-economy/ |url-status=dead }}</ref><ref name="businessmirror.com.ph">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |access-date=2014-07-18 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223005742/http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |url-status=dead }}</ref><ref name="bicolmail.com">http://www.bicolmail.com/2012/?p=10317</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102110519/http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |url-status=dead }}</ref> ==Heograpiya== Matatagpuan ang Kabikulan sa pinakatimog na dulo ng [[Luzon]], ang pinakamalaking pulo sa kapuluan ng Pilipinas. Ang kabuuang sukat ng lupa ng rehiyon ay nasa {{convert|18054.3|km2|sqmi|abbr=on}},<ref>The total land area is derived from the summation of provincial areas from the table below</ref> na 5.9% ng kabuuang sukat ng lupa ng buong bansa. Nasa 69.3% ng kabuuang lupa ay maaaring tirahan samantalang ang nalalabing 30.7% ay binubuo ng mga kagubatan.<ref name="DOA">[http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html "Overview of Bicol Region"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |date=2010-04-16 }}. Department of Agriculture Web Site; retrieved 22 May 2012.</ref> Naghahanggan ang rehiyon sa [[Look ng Lamon]] sa hilaga, sa [[Dagat Pasipiko]] sa silangan, sa [[Dagat Sibuyan]] at [[Golpo ng Lagay]] sa kanluran. Ang pinakahilagang lalawigan ng rehiyon, ang [[Camarines Norte]], ay naghahanggan sa hilaga sa lalawigan ng [[lalawigan ng Quezon|Quezon]], na nag-uugnay sa rehiyon sa ibang bahagi ng Luzon.<ref name="DOA"/> Ang mga lalawigan na bumubuo sa rehiyon ay ang mga sumusunod: * [[Albay]] - [[Wikang Albay Bikol|Albay Bikol]] * [[Camarines Norte]] - [[Wikang Tagalog|Tagalog]] * [[Camarines Sur]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Catanduanes]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Masbate]] - [[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]/[[Bisakol]] * [[Sorsogon]] - [[Bisakol]] Ang Rehiyon V ay isang [[tangway]]. Makikita sa mapa na halos napapalibutan ito ng tubig. Dahil dito, ang mga pamayanang malapit sa tubig ay umaasa nang malaki sa pangingisda. May mga yamang mineral din ang rehiyong ito. Ang paracale sa Camarines Norte ay pangunahing tagapagmina ng ginto at tanso. Minimina rin sa ibang bahagi ng rehiyon ang [[marmol]], [[pilak]], [[bakal]], [[karbon]], [[chromite]], [[manganese]] at [[abaka]]. Mayaman din ito sa mga magagandang tanawin tulad ng [[Bulkang Mayon]] ng Albay. ==Kasaysayan== [[File:Naga City, Camarines Sur 1845.jpg|left|thumb|263x263px|Nueva Cáceres 1854, makabagong [[Naga, Camarines Sur]]]] Ang rehiyon ng Bicol ay kilala bilang ''[[Ibalong]]'', na may iba't ibang interpretasyon na maaaring magmula sa ''ibalio'', na nangangahulugang "dalhin sa kabilang panig"; ibalon, na nangangahulugang "mga tao mula sa kabilang panig" o "mga tao na magiliw at nagbibigay ng mga regalo sa mga bisita upang ipabalik sa kanilang mga tahanan"; o bilang isang pagbabago ng ''Gibal-ong'', isang [[sitio]] ng [[Magallanes, Sorsogon]] kung saan unang dumating ang mga Kastila noong 1567. Ang [[Ilog Bicol]] ay unang binanggit sa mga dokumentong Kastila noong 1572. Tinawag din ang rehiyon bilang ''Los Camarines'' matapos ang mga kubo na natagpuan ng mga Kastila sa [[Camalig, Albay]]. Walang mga fossil ng prehistorikong hayop na natagpuan sa Bicol at ang kasaysayan ng mga unang nanirahan dito ay nananatiling hindi tiyak. Ang mga [[Aeta]] mula sa [[Camarines Sur]] hanggang [[Sorsogon]] ay nagmumungkahi na may mga katutubong nanirahan dito noon pa man, ngunit ang pinakamaagang ebidensya ay mula sa buhay noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng Neolitiko.<ref>{{Cite web |last=Refraccion |first=Mara Angelica |date=June 28, 2011 |title=Bicol (Pre Colonial History) |url=http://maraangelica.blogspot.com/ |access-date=March 11, 2016 |website=maraangelica.blogspot.com}}</ref> Ang sistema ng ''[[barangay]]'' (bayan) ay umiiral na noong 1569. Walang mga tala na nagpapakita ng pagkakaroon ng pamamahala ng Islam o anumang awtoridad na lumampas sa datu (pinuno). Ang pamumuno bago ang kolonisasyon ay nakabatay sa lakas, tapang, at talino. Ang mga katutubo ay tila hindi makialam sa politika. Kaya, ang impluwensya ng datu ay pinakamahalaga sa panahon ng mga krisis tulad ng digmaan. Sa ibang pagkakataon, ang maagang lipunang Bicol ay nanatiling nakasentro sa pamilya, at ang pinuno ay ang pinuno ng pamilya. Ang impluwensiya ng mga Kastila sa Bicol ay pangunahing dulot ng mga pagsusumikap ng mga misyonaryong Kastila mula sa [[Augustinians|Agustino]] at [[Franciscan]] na orden. Ang mga unang simbahan sa Bicol, ang [[San Francisco Church (Intramuros)|Simbahan ng San Francisco]], at ang [[Katedral ng Naga]], parehong nasa [[Naga, Camarines Sur|Lungsod ng Naga]], pati na rin ang [[Nabua Church|Simbahan ng Banal na Krus]] sa [[Nabua, Camarines Sur]], ay itinatag ng Banal na Orden ng mga Pransiskano. Isa sa mga pinakamatandang [[diocese]] sa Pilipinas, ang [[Arsidiyosesis ng Cáceres]], ay itinatag din sa Rehiyon ng Bicol. Sa panahong ito, ang Bicol ay pinalamutian ng maraming ''astilleros'' (mga dockyard) na nakatuon sa paggawa ng mga [[Manila Galleons]], ang pinakamabigat na barko sa kanilang panahon, mula sa mga lokal na kagubatan ng kahoy at ang mga Manila Galleons na ito ay responsable sa kalakalan sa pagitan ng Asya at Amerika.<ref>{{Cite web |last=Bolunia |first=Mary Jane Louise A. |date=n.d. |title=Astilleros: The Spanish Shipyards of Sorsogon |url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf |access-date=October 26, 2015 |via=themua.org}}</ref> Ang Bicol ay mayroon ding mga pamayanan at impluwensiya ng Latin-Amerika na karamihan ay nagmula sa Mexico dahil sa kasaganaan ng [[sili]] na taniman sa lugar, na may pinagmulan sa [[Mexico|Mexico]].<ref>{{Cite journal |last1=Kraft |first1=Kraig H. |last2=Brown |first2=Cecil H. |last3=Nabhan |first3=Gary P. |last4=Luedeling |first4=Eike |last5=Luna Ruiz |first5=José de Jesús |last6=Coppens d'Eeckenbrugge |first6=Geo |last7=Hijmans |first7=Robert J. |last8=Gepts |first8=Paul |display-authors=3 |date=2014 |title=Multiple Lines of Evidence for the Origin of Domesticated Chili Pepper, ''Capsicum annuum'', in Mexico |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=111 |issue=17 |pages=6165–6170 |doi=10.1073/pnas.1308933111 |pmc=4035960 |pmid=24753581 |bibcode=2014PNAS..111.6165K |doi-access=free}}</ref> Kilala ang lutuing Bicolano sa pagkahilig nito sa maanghang na pagkain.<ref name="Bicol Native Cuisine">{{Cite web |title=Bicol Native Cuisine |url=http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130628035649/http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |archive-date=June 28, 2013 |website=Camarines Sur Provincial Government}}</ref> Gayunpaman, sa kabila ng lahat ng ito, ang rehiyon ay naging isa sa pinakamahirap sakupin ng mga Kastila, Amerikano, at Hapones dahil sa matinding pagtutol ng mga tao.<ref name="Bicol Native Cuisine" /> === Mga Lungsod === Ang rehiyon ay may isang [[Lungsod ng Pilipinas|independiyenteng lungsod ng komponente]], ang [[Naga, Camarines Sur|Naga]], at anim na [[Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod ng komponente]] – [[Iriga]], [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Ligao]], [[Lungsod ng Masbate]], [[Lungsod ng Sorsogon]], at [[Tabaco]]. Ang Masbate at Sorsogon ay mga lungsod sa kanilang mga katulad na lalawigan. {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentro ng rehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Laki<ref name="PSA-CitiesList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407112230/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archive-date=April 7, 2016 |access-date=March 29, 2016 |website=Philippine Statistics Authority}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Uri ng Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Kategorya ng Kita ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Iriga|Lungsod ng Iriga]] | style="text-align:right;" | 114,457 | {{convert|137.35|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|114457/137.35|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | style="text-align:right;" | 209,533 | {{convert|153.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209533/153.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 1st | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Ligao]] | style="text-align:right;" | 118,096 | {{convert|246.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|118096/246.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Masbate]] | style="text-align:right;" | 104,522 | {{convert|188.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|104522/188.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Masbate]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | style="text-align:right;" | 209,170 | {{convert|84.48|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209170/84.48|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Independiyenteng komponente | 1st | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Sorsogon]] | style="text-align:right;" | 182,237 | {{convert|276.11|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|182237/276.11|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 2nd | [[Sorsogon (lalawigan)|Sorsogon]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Tabaco]] | style="text-align:right;" | 140,961 | {{convert|117.14|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|140961/117.14|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |} === Mga Lalawigan === [[File:Ph bicol.png|thumb|300px|{{center|Mga Lalawigan ng Bicol}}]] Ang rehiyon ay binubuo ng anim na lalawigan: [[Albay]], [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Sorsogon]] at mga pulo-lalawigan ng [[Catanduanes]] at [[Masbate]], 107 Munisipalidad at 3,471 Barangay. Noong 2020, ang [[Camarines Sur]] ang pinakamalaking lalawigan sa rehiyon sa laki ng lupa at populasyon, na may lawak na {{convert|5481.6|km2|sqmi|abbr=on}} o mga 30.4% ng kabuuang lawak ng lupain at populasyon na 2,068,244. Ang [[Catanduanes]] naman ang pinakamaliit sa laki at populasyon, na may lawak na {{convert|1511.5|km2|sqmi|abbr=on}} o 8.4% ng kabuuang rehiyonal na lawak at populasyon na 271,879.{{PH census|2020}} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabesera ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archive-date=January 11, 2013 |access-date=March 29, 2016 |website=[[Philippine Statistics Authority]]}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Muni.|Munisipalidad}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Barangay}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Albay}} | style="" | [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | {{percent and number|1374768|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,574.91|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1374768/2,574.91|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 15 | 720 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Norte}} | style="" | [[Daet]] | {{percent and number|629699|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,277.93|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|629699/2,277.93|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 12 | 282 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Sur}} | style="" | [[Pili, Camarines Sur|Pili]] | {{percent and number|2068244|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,511.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2068244/5,511.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 35 | 1,063 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Catanduanes}} | style="" | [[Virac, Catanduanes|Virac]] | {{percent and number|271879|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,492.16|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|271879/1,492.16|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 11 | 315 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Masbate}} | style="" | [[Masbate City]] | {{percent and number|908920|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|4,138.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|908920/4,138.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 21 | 550 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Sorsogon}} | style="" | [[Sorsogon City]] | {{percent and number|828655|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,119.01|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|828655/2,119.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 14 | 541 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" style="text-align:right;" | 6,082,165 ! scope="col" style="text-align:right;" | 18,114.47 ! scope="col" | {{convert|18,114.47|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|6082165/18,114.47|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|6082165/18,114.47|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 7 ! scope="col" | 107 ! scope="col" | 3,471 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | style="padding-left:1em;" colspan=13 | • Kasama sa mga bilang ng Camarines Sur ang ''independent component city'' ng [[Naga, Camarines Sur|Naga]]. |} ==== Mga Gobernador at Bise-Gobernador ==== {| class="wikitable sortable" |- !width=140 |Lalawigan !width=150 |Larawan !width=235 |Gobernador !width=120 colspan=2 |Partido Politikal !width=150 |Bise-Gobernador |- |{{center|[[File:Seal of Albay.svg|75px]]}}{{center|[[Albay]]}} |align=center |[[File:EdcelGrecoLagman.jpg|138x138px]] |[[Edcel Greco Lagman|Edcel Greco Alexander B. Lagman]] | {{party name with colour|Partido Federal ng Pilipinas}} |Baby Glenda O. Bongao |- |{{center|[[File:CamNor Seal.svg|75px]]}}{{center|[[Camarines Norte]]}} |align=center |[[File:Gov Padilla (Camarines Norte).png|138x138px]] |Ricarte "Dong" Padilla | {{party name with colour|Aksyon Demokratiko}} |Joseph Ascutia |- |{{center|}}{{center|[[Camarines Sur]]}} |align=center |[[File:Gov Villafuerte.png|alt=|138x138px]] |[[Luigi Villafuerte|Vincenzo Luigi Villafuerte]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |Salvio Patrick Fortuno Jr. |- |{{center|[[File:Official Seal of Catanduanes.svg|75px]]}}{{center |[[Catanduanes]]}} |align=center |[[File:Gov Cua (Catanduanes).png|alt=|138x138px]] |[[Joseph Cua]] | {{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Peter Cua |- |{{center|[[File:Ph seal masbate.png|75px]]}}{{center|[[Masbate]]}} |align=center |[[File:Gov Kho.png|138x138px]] |[[Antonio Kho]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |[[Elisa Olga Kho|Elisa Olga T. Kho]] |- |{{center|[[File:Sorsogon Provincial Seal.png|75px]]}}{{center|[[Sorsogon]]}} |align=center |[[File:Gov Hamor.png|138x138px]] |Boboy Hamor |{{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Krunimar Antonio Escudero II |} ==Relihiyon== Ang karamihan sa mga Bikolano ay debotong Romano Katoliko dahil sa pananakop ng mga Espanyol at ang kanilang pagpapalaganap ng relihiyon sa bansa. Araw-araw ipinagdiriwang ang Misa Katolika sa maraming simbahan sa Rehiyon ng Bicol.<ref>{{Cite web |title=Religious Affiliation in Bicol Region (2020 Census of Population and Housing) {{!}} Philippine Statistics Authority V - Bicol |url=https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |access-date=2025-03-13 |website=rsso05.psa.gov.ph |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318071447/https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |url-status=dead }}</ref>[https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415220835/https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf |date=2025-04-15 }}<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref> Sa kasalukyan panahon ang rehiliyon ng buong rehiyon nananatiling matatag sa pananampalatayang Romano Katoliko, kung saan ang karamihan ng populasyon ay kabilang dito. Ang relihiyong Katoliko ang may pinakamalaking bilang ng mga tagasunod kumpara sa ibang bahagi ng Pilipinas. Lumago ang Simbahang Katoliko sa Rehiyong Bicol sa pamamagitan ng pagsisikap ng mga obispo mula sa Nueva Caceres (Lungsod ng Naga) mula ika-17 siglo hanggang sa Himagsikang Pilipino noong 1898. Ang Lungsod ng Naga ang itinuturing na sentro ng relihiyon sa Rehiyong Bicol at ang luklukan ng isa sa pinakamatandang diyosesis sa Pilipinas, ang Arkidiyosesis ng Caceres. Kasama rin sa iba pang mga diyosesis sa rehiyon ang Diyosesis ng Legazpi, Sorsogon, Daet, Masbate, Libmanan, at Virac.<ref>{{Cite web |title=Naga City: Heart of Bicol – CITY OF NAGA |url=https://www2.naga.gov.ph/naga-city-profile/ |access-date=2025-03-13 |language=en-US}}</ref> Ang mga pista (pista ng mga santo) ay taunang pagdiriwang ng mga parokya, mula sa isang simpleng pista sa baryo bilang parangal sa patron para sa masaganang ani, hanggang sa mas malaking pistang bayan bilang pagpaparangal sa isang himala ng santo. Mayroon ding mga diyosesanong pista tulad ng pista ng Mahal na Birhen ng Kaligtasan, pati na rin ang pang-rehiyong pagdiriwang ng Pista ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia—ang pinakamalaking debosyon sa Mahal na Birhen sa buong Asya. Ito ay isang linggong pagdiriwang bilang pagpupugay sa Mahal na Birheng Maria, na kinikilala bilang "Patrona ng Kabikulan." Sa Luzon, ang Rehiyong Bicol ang may pinakamataas na bilang ng mga lalaking pumapasok sa seminaryo upang maging pari, at mga babaeng pumapasok sa buhay relihiyoso bilang madre. Ito ay maaring maiugnay sa mga institusyong tulad ng Holy Rosary Minor Seminary, Daughters of Mary, at Daughters of Charity Convents sa Lungsod ng Naga.<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-11 |title=History of Catholicism in the Bicol Region |url=https://angkangpilipino.wordpress.com/2006/11/11/history-of-catholicism-in-the-bicol-region/ |access-date=2025-03-13 |website=Angkang Pilipino |language=en}}</ref> ==Sinaunang Paniniwala ng mga Bikolnon== Ang katutubong paniniwalang panrelihiyon ng mga taga Sinaunang Bikol at ng iba't ibang pangkat-etniko sa bansa, ay sumusunod sa animismo. Ang mga katutubong paniniwalang ito ay binubuo ng iba't ibang lokal na tradisyon ng pagsamba na nakatuon sa mga anito (espiritu ng Ninuno) at diwata (mga espiritu ng kalikasan at mga bathala)<ref>{{Cite journal |date=2024 |title=Photographs and Theological Reflection |url=https://doi.org/10.5040/9780567713391.ch-8 |journal=Doing Theology with Photographs |pages=87–98 |doi=10.5040/9780567713391.ch-8}}</ref><ref>{{Citation |last=Sitoy |first=T. V. |title=A history of Christianity in the Philippines. 1: The initial encounter |date=1985 |place=Quezon City |publisher=New Day Publ |isbn=978-971-10-0255-8 |access-date=2025-03-13}}</ref> ==Mga Diwata at mga bathala== Bago pa man dumating ang mga mananakop, ang rehiyon ay mayroon nang sinaunang na sistemang panrelihiyon na kinabibilangan ng iba't ibang diyos at diyosa na kung tawagin ay mga diwata. Kabilang sa mga ito ang mga sumusunod: '''Gugurang''' – Ang kataas-taasang diyos, diwata ng mga diwata. Siya na minsan ay bumababa mula langit at naninirahan sa loob ng Bundok Mayon. Siya ang nagbabantay at nagpoprotekta ng banal na apoy, na palaging sinusubukang nakawin ng kanyang kapatid na si Asuang. Kapag sumusuway ang mga tao sa kanyang mga utos, gumagawa ng kasalanan, o nagiging masama, pinapaputok niya ang lava ng Mayon bilang babala upang ituwid nila ang kanilang landas. May isinagawang ritwal para sa kanya noon ang mga sinaunang Bikolano na tinatawag na Atang.<ref name="ourownvoice.com">{{Cite web |last=Eugenio |first=Damiana L. |date=n.d. |title=Asuang Steals Fire from Gugurang |url=http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526125514/http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |archive-date=May 26, 2009 |access-date=April 3, 2010 |website=ourownvoice.com}}</ref><ref name="youtube.com">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=goLgDpSStmc |title=The Aswang Phenomenon |date=2011 |last=Clark |first=Jordan |type=Animation |via=Youtube}}</ref> '''Linti''' - Ang diwata ng kidlat na alagad ni Gugurang.<ref name=":0">{{Citation |title=Coyote Steals Fire |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1d8h9x5.2 |work=Coyote Steals Fire |publisher=Utah State University Press |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Dalogdog''' - Ang diwata ng kulog, kapatid ni Linti.<ref name=":0" /> '''Asuang''' – Ang masamang diyos na laging sumusubok nakawin ang banal na apoy ng Bundok Mayon mula kay Gugurang. Minsan siyang tinatawag na Aswang at naninirahan sa loob ng Bundok Malinao. Bilang diyos ng kasamaan, siya ang nagdadala ng mga sakuna at nagtutulak sa mga tao na gumawa ng kasalanan.<ref name="ourownvoice.com" /><ref name="youtube.com" /> '''Haliya''' – Ang diyosa ng liwanag ng buwan at matinding kaaway ni Bakunawa. Siya ang tagapagtanggol ni Bulan, ang diyos ng buwan. Ang kanyang kulto ay binubuo ng mga kababaihan. Mayroon ding ritwal na sayaw na ipinangalan sa kanya, na isinasagawa bilang proteksyon laban kay Bakunawa.<ref name=":3">{{Cite news |last=Soltes |first=Jonas Cabiles |date=September 7, 2009 |title=Bicol Artist Protest Natl. Artist Awardees |work=Inquirer.net |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |url-status=dead |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911045425/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |archive-date=September 11, 2009}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Paz-Pacheco |first=Elizabeth |last2=Nevado |first2=Jose |last3=Cutiongco-de la Paz |first3=Eva Maria |last4=Jasul |first4=Gabriel |last5=Aman |first5=Aimee Yvonne Criselle |last6=Alejandro-Ribaya |first6=Elizabeth Laurize |last7=Francisco |first7=Mark David |last8=Guanzon |first8=Ma. Luz Vicenta |last9=Uyking-Naranjo |first9=May |last10=Añonuevo - Cruz |first10=Ma. Cecilia |last11=Maningat |first11=Maria Patricia Deanna |date=2023-05-10 |title=Genetic Variants Associated with Poor Responsiveness to Sulfonylureas in Filipinos with Type 2 Diabetes Mellitus |url=https://doi.org/10.15605/jafes.037.s8 |journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies |volume=38 |issue=S1 |pages=31–40 |doi=10.15605/jafes.037.s8 |issn=0857-1074}}</ref> '''Bulan''' – Ang sinaunang diwata ng Buwan ng mga Bikolano.<ref>{{Citation |title=ACKNOWLEDGEMENTS |date=2019-03-31 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv9hvs8j.2 |work=Bikol Dictionary |pages=vii–vii |publisher=University of Hawaii Press |access-date=2025-03-13}}</ref> Si Bulan ang diyos ng buwan, inilalarawan bilang isang batang lalaki na may pambihirang kagandahan. Dahil sa kanyang anyo, nagpapahinahon siya ng mababangis na hayop at mabagsik na sirena (Magindara). May malalim siyang pagmamahal kay Magindang, ngunit palaging tumatakas upang hindi siya mahuli. Nahihiya siya sa lalaking kanyang iniibig. Kapag nahuli siya ni Magindang, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain siya.<ref name=":3" /> '''Magindang''' – Ang diyos ng dagat at ng lahat ng nilalang dito. Siya ay may malalim na damdamin para kay Bulan at patuloy na hinahabol ito, bagama’t hindi niya kailanman mahuli. Dahil dito, ipinapaliwanag ng mga Bikolano na ito ang dahilan kung bakit tumatataas ang alon upang maabot ang buwan. Sa tuwing mahuhuli niya si Bulan, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain ito. '''Okot''' – Ang diyos ng kagubatan at patron pangangaso. '''Onos''' - diyos ng bagyo, baha at delubyo<ref>{{Citation |title=Un pequeño aldeano en la gran ciudad |date=2018-02-19 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1m0kh6c.7 |work=Crónica del retorno |pages=157–180 |publisher=Universidad Central |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Bakunawa''' – Isang higanteng diyos ng dagat na mukhang hito o ahas. Siya ang itinuturing na sanhi ng duyog o eklipse, ang lumalamon sa araw at buwan, at ang matinding kalaban ni Haliya. Layunin niyang lunukin si Bulan, ngunit ipinangako ni Haliya na poprotektahan ang diyos ng buwan magpakailanman.<ref>{{Cite news |last=Abella |first=Jerrie M. |date=January 15, 2010 |title=Eclipse; Bakunawa Eats the Sun Behind a Curtain of Clouds |work=GMANews.TV |url=http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323214445/http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |archive-date=March 23, 2010}}</ref> '''Kanlaon''' - Ang masamang diyos ng apoy at pagkawasak kalaban ni Gugurang at batala, siya rin ang masamang diyos ng bulkang Kanlaon<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Tony |date=2017-10-19 |title=Democracy in the Philippines |url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691154923.003.0002 |journal=Princeton University Press |doi=10.23943/princeton/9780691154923.003.0002}}</ref> === Mga Mitolohikal na Bayani at Tao === *'''Baltog''': Si Baltog ang unang puting tao o ''tawong-lipod'' na dumating sa Bicol. Ipinanganak sa [[India]] (bagamat tinatawag na "Boltavara" ang India sa epiko) mula sa matapang na angkan ng Lipod, ipinakilala niya ang [[pagsasaka]] sa Bicol sa pamamagitan ng pagtatanim ng ''linsa'' o ''apay'', na isang katangian ng mga unang mananakop na Indian. Pinatay niya ang Baboy Ramo ng Tandayag sa isang matinding laban.<ref name=Agui1/> *'''Bantong''': Si Bantong ay isang matapang at tusong batang mandirigma na nag-iisa niyang pinatay ang kalahating-tao at kalahating-hayop na si Rabot, bagamat binigyan siya ni Handyong ng 1,000 mandirigma upang tulungan siya.<ref name=Agui1/> *'''Daragang Magayon''' - Ang magandang at anak ni Makusog, ang pinuno ng banwa at tribo. Siya ang pangunahing tauhan sa alamat ng Mayon, at ang kanyang pag-ibig at malungkot na kamatayan ay nauugnay sa pagbuo ng Mt. Mayon.<ref name=":2">{{Cite web |date=2009-10-21 |title=Bundok Philippines - Legend of Magayon (Mayon) |url=http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2009-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091021093444/http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |url-status=bot: unknown }}</ref> *'''Panganoron''' - Isang espiritu ng ulap na nagligtas kay Magayon mula sa nalunod. Siya ay naging kasintahan ni Magayon at nakipaglaban kay Pagtuga upang iligtas ang kanyang ama.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2008-09-16 |title=Province of Albay : MAGAYON FESTIVAL 2008 : History |url=http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916185029/http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |url-status=dead }}</ref> *'''Dinahong''': Si Dinahong, na nangangahulugang "balot ng mga dahon", ay ang orihinal na potter ng Bicolano na pinaniniwalaang isang [[Aeta people|Agta]] (Negrito). Tumulong siya sa mga tao upang matutong magluto, gumawa ng mga palayok na tinatawag na ''coron'', mga kalan, mga palayok na lupa, at iba pang mga kagamitan sa kusina.<ref name=Agui1/> *'''Makusog''' - Ang pinuno ng banwa at tribo ng Rawis at ama ni Daragang Magayon. *'''Dawani''' - Ina ni Magayon na pumanaw matapos ipanganak si Magayon.<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Malinaw''' - Ang maputi at magandang kapatid ni Magayon, na tinatago o binukot. Siya ang pinagmulan ng bundok Malinaw<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Masaraga''' - Ang masipag at matalinong kapatid ni Magayon. Sa alamat siya ang pinag mulan ng bindok Masaraga<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Ginantong''': Si Ginantong ang gumawa ng araro, pangharrow, at iba pang mga kagamitan sa pagsasaka.<ref name=":1" /> *'''Hablom''': Si Hablom, mula sa pandiwang ''hablon'' na nangangahulugang “maghabi”, ang nag-imbento ng unang paghahabi ng loom at bobbins sa rehiyon ng Bicol, partikular sa paghahabi ng mga [[Abacá|abaca]] na tela.<ref name=Agui1/> *'''Handyong''': Ang pangunahing tauhan sa epiko ay si Handyong. Dumating siya sa Bicol kasama ang kanyang mga tagasunod pagkatapos ni Baltog, at naging pinakakilalang tawong-lipod. Nilinisan niya ang lupa mula sa mga mabagsik na halimaw, nagbigay ng inspirasyon para sa mga imbensyon, muling ipinakilala ang pagsasaka, nagtayo ng mga bahay-puno kung saan itinaguyod ang mga ''[[Anito|anitos]]'' o idolo na tinatawag na ''moog'', at nagtakda ng isang kodigo ng mga batas, na nagtatag ng isang gintong panahon sa kanyang panahon.<ref name=Agui1/> Kilala rin siyang nagtayo ng unang bangka at palaganap ng pagtatanim ng palay sa mga bahaing lugar.<ref>{{cite book|last1=Philippine National Historical Society|title=The Journal of History, Volumes 36-37|date=1998|publisher=University of Michigan|page=94|url=https://books.google.com/books?id=fDpwAAAAMAAJ&q=ibalong|access-date=9 February 2015}}</ref> *'''Kimantong''': Si Kimantong ay itinuturing na ang unang Bicolano na gumawa ng timon (rudder) na tinatawag na ''timon'', layag (sail) na tinatawag na ''layag'', araro (plow) na tinatawag na ''arado'', pangharrow (harrow) na tinatawag na ''surod'', ''ganta'' at iba pang mga sukat, roller, yoke, ''bolo'', at hoe. Isang [[Barangay|barangay]] na tinatawag na Kimantong ay matatagpuan sa [[Daraga, Albay]].<ref name=Agui1/> *'''Sural''': Si Sural, o ''surat'', na nangangahulugang “magsulat” o “liham”, ang unang Bicolano na nakaisip ng isang silabaryo. Inukit niya ito sa isang puting slab ng bato mula sa Libong, na kalaunan ay pinakintab ni Gapon.<ref name=Agui1/> *'''Takay''': Si Takay ay isang magandang dalaga na ayon sa alamat ay nalunod sa malaking baha sa epiko. Pinaniniwalaan na naging bulaklak ng takay siya sa ngayon ay nasa Lawa ng Bato.<ref name=Agui1/> ===Mga Bulkan=== '''Mula Hilaga hanggang Timog''' {| class="wikitable" |- ! scope=col | Larawan ! scope=col | Pangalan |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:A view of Mt. Isarog 03.JPG|200px]] | '''[[Bundok Isarog]]''' ay isang {{convert|1966|m|adj=on}} [[fumarolic]] na bulkan na may {{convert|2.5|km|adj=on}} lawak ng bunganga na nakabukas sa silangan.<ref>{{cite gvp|vn=273042|name=Isarog|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bundok at paligid nito na may lawak na {{convert|10112|ha}} ay isang [[protektadong lugar]] sa Rehiyon ng Bicol sa ilalim ng pangalang ''Mount Isarog Natural Park''.<ref name="PAWB">{{Cite web |date=March 11, 2010 |title=Region 5 – Protected Areas |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65:region-5&catid=69:regions |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321103724/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65%3Aregion-5&catid=69%3Aregions |archive-date=March 21, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=Bureau of Protected Areas and Wildlife Bureau}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Iriga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Iriga]]''' ay isang {{convert|1196|m|adj=on}} bulkan na may malaking bungangang hugis-horseshoe na matatagpuan malapit sa [[Lawa ng Buhi]] (nasa harapan).<ref>{{cite gvp|vn=273041|name=Iriga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Malinao.jpg|200px]] | '''[[Bundok Malinao]]''' ay isang {{convert|1548|m|adj=on}} bulkan na may malaking bunganga na may lawak na humigit-kumulang {{convert|3|km|mi}}, na nakabukas sa silangan. Matatagpuan sa mababang silangang bahagi ng bundok ang mga geothermal field ng Tiwi.<ref>{{cite gvp | vn=273801|name=Malinao|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Masaraga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Masaraga]]''' ay isang matulis na {{convert|1328|m|adj=on}} [[Holocene]] na bulkan na matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Mayon.<ref>{{cite gvp|vn=273031|name=Masaraga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Mt.Mayon tam3rd.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Mayon]]''', ang pinakamataas na punto sa rehiyon na may taas na {{convert|2463|m}}, ay kilala rin sa kanyang perpektong hugis apa. Ito rin ang pinaka-aktibong bulkan sa bansa.<ref>{{cite gvp|vn=273030|name=Mayon|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isa sa mga protektadong lugar ng Rehiyon V sa ilalim ng pangalang ''Mayon Volcano Natural Park'' na may sukat na {{convert|5776|ha}}.<ref name="PAWB" /> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Pocdolberge.jpg|200px]] | '''[[Kabundukang Pocdol]]''', na may pinakamataas na elebasyon na {{convert|1102|m}}, ay isang pangkat ng mga fumarolic na bulkan na matatagpuan sa pagitan ng mga lalawigan ng Albay at Sorsogon. Dito matatagpuan ang Bac-Man Geothermal Power Plant at ang PNOC Eco-Park, isang {{convert|25100|ha|adj=on}} [[ecotourism]] park na pinangangasiwaan at pinoprotektahan ng [[Philippine National Oil Company]] (PNOC).<ref>{{cite gvp|vn=273020|name=Pocdol Mountains|access-date=May 22, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jamoralin |first=Reynaldo T. |date=n.d. |title=Places of Interest |url=http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314185542/http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |archive-date=March 14, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=sorsogontourism.com}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:A dormant Mt. Bulusan.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Bulusan]]''', ang isa pang aktibong bulkan sa rehiyon, ay may taas na {{convert|1565|m}}. Matatagpuan ito sa labi ng {{convert|11|km|adj=on}} na Irosin Caldera.<ref>{{cite gvp|vn=273010|name=Bulusan|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isang protektadong lugar at ang pangunahing tampok ng {{convert|3672|ha|adj=on}} na ''Bulusan Volcano Natural Park''.<ref name="PAWB" /> |} ==Ekonomiya== [[File:Bicol_Region_Pili_Nuts2.jpg|200px|thumbnail|left|[[Canarium ovatum|Mga Pili]] (binaon at inihaw)]] Ang Rehiyon ng Bicol ay may malaking bahagi ng mayamang patag na lupa, at ang agrikultura ang pinakamalaking bahagi ng ekonomiya, kasunod ng [[komersyal na pangingisda]]. Ang mga [[niyog]], [[abaca]], saging, kape, at [[langka]] ang limang pangunahing pananim sa rehiyon. Ang palay at mais ay kabilang sa mga pangunahing pananim na pana-panahon. Ang pagmimina ng karbon ay isa rin sa mga kontribyutor sa ekonomiya ng rehiyon. Mahalaga rin ang [[komersyal na pangingisda]] na may labing-tatlong pangunahing pook pangisdaan na nagsusuplay ng isda sa mga pamilihan sa mga lugar tulad ng [[Metro Manila]].<ref>{{Cite web |title=Bicol Regional Profile |url=http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827025659/http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-date=Agosto 27, 2014 |access-date=Agosto 26, 2014 |website=Department of Environment and Natural Resources: Region 5 – Bicol}}</ref> Sa kasalukuyan, mayroong 13,435 magsasaka sa Rehiyon ng Bicol na nagtatanim ng 142,405 [[hektarya]] ng [[Canarium ovatum|pili]] ayon sa datos ng [[Kagawaran ng Agrikultura ng Pilipinas|Kagawaran ng Agrikultura]]-Bicol. Ayon sa DA, 90% ng produksiyon ng pili sa Pilipinas ay mula sa Rehiyon ng Bicol at nagsimula itong [[asexual reproduction]] para sa pag-export ng produkto. Ang matibay na punong ito ay may prutas na 7% kernel, 25% shell, at 68% pulp. Ang Sorsogon Provincial Pili Development Board ay maghahain ng petisyon para ideklara ang Rehiyon bilang "Pili Capital ng Pilipinas".<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1=Connie |title=DA readies interventions for farmers eyeing pili milk production|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1219643 |accessdate=Mayo 16, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Pebrero 27, 2024 }}</ref><ref>{{cite news |last1= Guarin|first1=Lovella |title=Exploring the potential of Bicol's pili nut as an export product|url=https://bicol.da.gov.ph/exploring-the-potential-of-bicols-pili-nut-as-an-export-product/ |accessdate=Mayo 17, 2024 |publisher= [[Department of Agriculture (Philippines)]]|date=Marso 15, 2023}}</ref> Noong Oktubre 2023, inilunsad ng [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya ng Pilipinas|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] ang "Orgullo kan Bikol" Trade and Travel Fair sa [[Shangri-La Plaza]]. Ang 103 na exhibitors ay mga [[Small and medium-sized enterprises|MSMEs]] na nagpakita ng 253 bagong produkto mula sa 6 na probinsya ng Bikol.<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1= Connie|title=103 Bicol MSMEs to showcase top products at Manila fair|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1212028|accessdate=Mayo 24, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Oktubre 18, 2023}}</ref> ==Edukasyon== {{Main|Edukasyon sa Pilipinas}} [[File:WTNaga BAHALANA A2a.JPG|right|thumb|Ateneo de Naga University]] Mula 1945 hanggang 2011, ang pangunahing sistema ng edukasyon ay binubuo ng anim na taon ng elementarya na nagsisimula sa edad na 6, at apat na taon ng [[high school|mataas na paaralan]] na nagsisimula sa edad na 12. Ang karagdagang edukasyon ay ibinibigay ng mga teknikal o bokasyonal na paaralan, o sa mga institusyong pang-edukasyon tulad ng mga unibersidad. Bagamat sinabi ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1987]] na ang edukasyong elementarya ay sapilitan, hindi ito naipatupad.{{citation needed|date=Agosto 2014}} Noong 2011, nagsimula ang bansa na lumipat mula sa lumang 10-taong sistema ng edukasyon patungo sa K–12 na sistema ng edukasyon, alinsunod sa mandato ng Kagawaran ng Edukasyon.<ref name="K12">{{Citation |title=[K-12 primer as of 20 December 2011] |url=http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522231741/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |publisher=[[Kagawaran ng Edukasyon ng Pilipinas|Kagawaran ng Edukasyon]] |access-date=Abril 28, 2012 |archive-date=May 22, 2012 |mode=cs1}}</ref> Ang bagong 12-taong sistema ay sapilitan na, kasama na ang paggamit ng bagong kurikulum para sa lahat ng paaralan (tingnan ang [[Edukasyon sa Pilipinas#2010s at ang K–12 program|2010s at ang K–12 program]]). Ang panahon ng paglipat ay magtatapos sa taong pampaaralan 2017–2018, na siyang taon ng pagtatapos para sa unang grupo ng mga mag-aaral na pumasok sa bagong sistema ng edukasyon. Lahat ng pampublikong paaralan sa Pilipinas ay kinakailangang magsimula ng klase sa araw na itinakda ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang unang Lunes para sa pampubliko, pangalawang Lunes para sa pribado, at pangatlong Lunes para sa ilang kolehiyo ng buwan ng Hunyo) simula noong [[pagkapangulo ni Joseph Estrada]] noong 1999, at kinakailangang magtapos pagkatapos makumpleto ng bawat paaralan ang itinakdang 200-araw na kalendaryo ng paaralan na inayos ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang mula sa ikatlong linggo ng Marso hanggang ikalawang linggo ng Abril). Ang mga pribadong paaralan ay hindi obligado na sumunod sa isang partikular na araw ngunit kinakailangang magsimula ng klase hindi lalampas sa huling linggo ng Agosto. {| class="wikitable sortable" valign ! Pangalan !! Akronim !! Lalawigan (Pangunahing kampus) !! Lungsod/Munisipyo !! Itinatag |- | [[Ateneo de Naga University]] || {{center|AdNU}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1940}} |- | [[Bicol State College of Applied Sciences and Technology|Southeast Asian University of Technology]] || {{center|SEAUTech}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1911}} |- | [[Bicol University]] || {{center|BU}} || [[Albay]] || [[Legazpi, Albay|Legazpi City]] || {{center|1969}} |- | [[Catanduanes State University]] || {{center|CatSU}} || [[Catanduanes]] || [[Virac, Catanduanes|Virac]] || {{center|1961}} |- | [[Central Bicol State University of Agriculture]] || {{center|CBSUA}}|| [[Camarines Sur]] || [[Pili, Camarines Sur|Pili]] || {{center|1918}} |- | [[Divine Word College of Legazpi]] ||{{center|DWCL}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] ||{{center|1947}} |- | [[Dr. Emilio B. Espinosa Sr. Memorial State College of Agriculture and Technology]] || {{center|DEBESMSCAT}} || [[Masbate]] || [[Mandaon, Masbate|Mandaon]] || {{center|1952}} |- | Naga College Foundation, Inc. || {{center|NCF}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1947}} |- | Mariners' Polytechnic Colleges, Inc. ||{{center|MPC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] ||{{center|1974}} |- | [[Partido State University]] || {{center|PSU}} || [[Camarines Sur]] || [[Goa, Camarines Sur|Goa]] || {{center|2001}} |- | [[Camarines Sur Polytechnic Colleges|Polytechnic State University of Bicol]] || {{center|PSUB}} || [[Camarines Sur]] || [[Nabua, Camarines Sur|Nabua]] || {{center|1983}} |- | [[Sorsogon State University]] || {{center|SorSU}}|| [[Sorsogon]] || [[Sorsogon City]] || {{center|1907}} |- | [[Universidad de Santa Isabel]] || {{center|USI}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1868}} |- | [[Camarines Norte State College|University of Camarines Norte]] || {{center|CNSC}} || [[Camarines Norte]] || [[Daet, Camarines Norte|Daet]] || {{center|1992}} |- | [[University of Nueva Caceres]] || {{center|UNC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1948}} |- | [[University of Santo Tomas–Legazpi]] || {{center|UST–Legazpi}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] || {{center|1948}} |- | Bicol University Gubat Campus || {{center|BUGC}} || [[Sorsogon]] || [[Gubat]] || {{center|2000}} |} ==Clima == Ang probinsya ng Bicol ay nasa Tropiko Habagat at tropiko kagubatan Malapit sa Ekwador at tropiko ng Kancer na clima 2026 update climate == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Bicol}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Bikol]] [[Kategorya:Bikol]] [[Kategorya:Luzon]] {{pilipinas-stub}} 8sicnb2vq2rsnb55i564orxhelendhu 2220171 2220170 2026-08-12T06:15:32Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2220170 ni [[Special:Contributions/~2026-44072-41|~2026-44072-41]] ([[User talk:~2026-44072-41|Usapan]]) 2220171 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Bikol}} {{Infobox settlement <!-- Basic info -->| name = Bicol | other_name = | settlement_type = [[Regions of the Philippines|Region]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 260 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Mayon Volcano in Albay.jpg | image2 = Façade of St. Gregory the Great Cathedral, Legazpi.jpg | image3 = Calaguas Circa 2014.jpg | image4 = Minalahos Island, Caramoan Peninsula, Philippines (36978170521).jpg | image5 = }} '''Paikot sa kanan mula sa itaas''': [[Mayon Volcano]], [[Calaguas|Calaguas Islands]], [[Ateneo de Naga University|Ateneo de Naga University Church]], [[Caramoan National Park]], [[Legazpi Cathedral]] | image_alt = | image_caption = |<!-- images and maps --> | image_flag = | flag_size = 120x80px | image_seal = | seal_size = 100x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Location in the Philippines <!-- Motto -->| nickname = Home of the Uragons | motto = | anthem = Bicol Regional March <!-- Location -->| coordinates = {{coord|region:PH|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = [[Island groups of the Philippines|Island group]] | subdivision_name1 = [[Luzon]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->| seat_type = Regional center<br>{{nobold|and largest city}} | seat = [[Lungsod ng Legazpi]], [[Albay]] <!-- Politics -->| leader_title = | leader_name = <!-- Area --> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_footnotes = <!-- Population --> | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto <!-- General information -->| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | iso_code = PH-05 <!-- Others -->| blank_name_sec1 = [[Provinces of the Philippines|Provinces]] | blank_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Albay]] | [[Camarines Norte]] | [[Camarines Sur]] | [[Catanduanes]] | [[Masbate]] | [[Sorsogon]] }} | blank1_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Independent cities]] | blank1_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 1 | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] }} | blank2_name_sec1 = [[Cities of the Philippines|Component cities]] | blank2_info_sec1 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke" | title = 6 | [[Iriga]] | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] | [[Ligao]] | [[Masbate City]] | [[Sorsogon City]] | [[Tabaco]] }} | blank3_name_sec1 = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]] | blank3_info_sec1 = 107 | blank4_name_sec1 = [[Barangay]]s | blank4_info_sec1 = 3,471 | blank5_name_sec1 = [[House of Representatives of the Philippines|Cong. districts]] | blank5_info_sec1 = 16 | blank_name_sec2 = [[Languages of the Philippines|Languages]] | blank_info_sec2 = {{unbulleted list | [[Wikang Bikolano|Bikolano]] {{hlist | ([[Central Bikol]] | [[Bicolano (Albay)|Albayano]] | [[Bicolano (Iriga)|Rinconada]] | [[Pandan Bikol|Northern Catanduanes]] | [[Southern Catanduanes Bikol language|Southern Catanduanes]])}} | [[Mga wikang Bisaya]] {{hlist | ([[Wikang Masbatenyo|Masbateño]] | [[Northern Sorsogon language|Northern Sorsogon]] | [[Southern Sorsogon language|Waray Sorsogon]])}} | [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | [[Wikang Ingles|English]] }} | blank1_name_sec2 = [[List of regions of the Philippines by GDP|GDP]] (2023) | blank1_info_sec2 = [[Philippine peso|₱]]701.72 billion<br>[[USD|$]]12.61 billion<ref name="grdp">{{Cite web |title=2021 to 2023 Gross Regional Domestic Product (GRDP)|url=https://psa.gov.ph/statistics/grdp/tables |access-date=April 26, 2024 |publisher=Philippine Statistics Authority|website=openstat.psa.gov.ph}}</ref> | blank2_name_sec2 = Growth rate | blank2_info_sec2 = {{increase}} (4.58%)<ref name="grdp" /> | blank3_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank3_info_sec2 = {{increase}} 0.687 ({{fontcolor|orange|Medium}}) | blank4_name_sec2 = HDI rank | blank4_info_sec2 = [[List of Philippine provinces and regions by Human Development Index|13th in the Philippines]] (2019) | website = {{URL|dilgbicol.org}} | elevation_max_point = [[Mayon Volcano]] | elevation_max_ft = 8,081 | image_map1 = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250|zoom=8}}{{hidden end}} }} Ang '''Bicol''' (binabaybay ding '''Bikol'''; tinatawag ding '''Kabikulan''' at '''Rehiyon 5''') ay isa sa 17 mga [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Pilipinas]]. Binubuo ang Bicol ng anim na lalawigan sa Tangway ng Bikol, ang pinakatimog-silangang bahagi ng pulo ng Luzon, at ng dalawang pulong lalawigan malapit sa tangway. Ang [[Lungsod ng Legazpi]] ang kabisera, sentro ng pulitika at administrasyon ng rehiyon,<ref name="DILG">[http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html "DILG Regional Office No. 5 Directory"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417175301/http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html |date=2012-04-17 }}. Bicol Region Official website; retrieved 22 May 2012.</ref><ref name=leg>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |access-date=2014-07-18 |archive-date=2010-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |url-status=dead }}</ref> samantalang ang [[Lungsod ng Naga]] naman ang sentro ng relihiyon, edukasyon, ekonomiya, industriya at ekonomiya sa rehiyon.<ref name="islandsproperties.com">{{Cite web |url=http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223070440/http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%E2%80%99s-tiger-economy |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421083043/http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%e2%80%99s-tiger-economy/ |url-status=dead }}</ref><ref name="businessmirror.com.ph">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |access-date=2014-07-18 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223005742/http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |url-status=dead }}</ref><ref name="bicolmail.com">http://www.bicolmail.com/2012/?p=10317</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102110519/http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |url-status=dead }}</ref> ==Heograpiya== Matatagpuan ang Kabikulan sa pinakatimog na dulo ng [[Luzon]], ang pinakamalaking pulo sa kapuluan ng Pilipinas. Ang kabuuang sukat ng lupa ng rehiyon ay nasa {{convert|18054.3|km2|sqmi|abbr=on}},<ref>The total land area is derived from the summation of provincial areas from the table below</ref> na 5.9% ng kabuuang sukat ng lupa ng buong bansa. Nasa 69.3% ng kabuuang lupa ay maaaring tirahan samantalang ang nalalabing 30.7% ay binubuo ng mga kagubatan.<ref name="DOA">[http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html "Overview of Bicol Region"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |date=2010-04-16 }}. Department of Agriculture Web Site; retrieved 22 May 2012.</ref> Naghahanggan ang rehiyon sa [[Look ng Lamon]] sa hilaga, sa [[Dagat Pasipiko]] sa silangan, sa [[Dagat Sibuyan]] at [[Golpo ng Lagay]] sa kanluran. Ang pinakahilagang lalawigan ng rehiyon, ang [[Camarines Norte]], ay naghahanggan sa hilaga sa lalawigan ng [[lalawigan ng Quezon|Quezon]], na nag-uugnay sa rehiyon sa ibang bahagi ng Luzon.<ref name="DOA"/> Ang mga lalawigan na bumubuo sa rehiyon ay ang mga sumusunod: * [[Albay]] - [[Wikang Albay Bikol|Albay Bikol]] * [[Camarines Norte]] - [[Wikang Tagalog|Tagalog]] * [[Camarines Sur]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Catanduanes]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]] * [[Masbate]] - [[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]/[[Bisakol]] * [[Sorsogon]] - [[Bisakol]] Ang Rehiyon V ay isang [[tangway]]. Makikita sa mapa na halos napapalibutan ito ng tubig. Dahil dito, ang mga pamayanang malapit sa tubig ay umaasa nang malaki sa pangingisda. May mga yamang mineral din ang rehiyong ito. Ang paracale sa Camarines Norte ay pangunahing tagapagmina ng ginto at tanso. Minimina rin sa ibang bahagi ng rehiyon ang [[marmol]], [[pilak]], [[bakal]], [[karbon]], [[chromite]], [[manganese]] at [[abaka]]. Mayaman din ito sa mga magagandang tanawin tulad ng [[Bulkang Mayon]] ng Albay. ==Kasaysayan== [[File:Naga City, Camarines Sur 1845.jpg|left|thumb|263x263px|Nueva Cáceres 1854, makabagong [[Naga, Camarines Sur]]]] Ang rehiyon ng Bicol ay kilala bilang ''[[Ibalong]]'', na may iba't ibang interpretasyon na maaaring magmula sa ''ibalio'', na nangangahulugang "dalhin sa kabilang panig"; ibalon, na nangangahulugang "mga tao mula sa kabilang panig" o "mga tao na magiliw at nagbibigay ng mga regalo sa mga bisita upang ipabalik sa kanilang mga tahanan"; o bilang isang pagbabago ng ''Gibal-ong'', isang [[sitio]] ng [[Magallanes, Sorsogon]] kung saan unang dumating ang mga Kastila noong 1567. Ang [[Ilog Bicol]] ay unang binanggit sa mga dokumentong Kastila noong 1572. Tinawag din ang rehiyon bilang ''Los Camarines'' matapos ang mga kubo na natagpuan ng mga Kastila sa [[Camalig, Albay]]. Walang mga fossil ng prehistorikong hayop na natagpuan sa Bicol at ang kasaysayan ng mga unang nanirahan dito ay nananatiling hindi tiyak. Ang mga [[Aeta]] mula sa [[Camarines Sur]] hanggang [[Sorsogon]] ay nagmumungkahi na may mga katutubong nanirahan dito noon pa man, ngunit ang pinakamaagang ebidensya ay mula sa buhay noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng Neolitiko.<ref>{{Cite web |last=Refraccion |first=Mara Angelica |date=June 28, 2011 |title=Bicol (Pre Colonial History) |url=http://maraangelica.blogspot.com/ |access-date=March 11, 2016 |website=maraangelica.blogspot.com}}</ref> Ang sistema ng ''[[barangay]]'' (bayan) ay umiiral na noong 1569. Walang mga tala na nagpapakita ng pagkakaroon ng pamamahala ng Islam o anumang awtoridad na lumampas sa datu (pinuno). Ang pamumuno bago ang kolonisasyon ay nakabatay sa lakas, tapang, at talino. Ang mga katutubo ay tila hindi makialam sa politika. Kaya, ang impluwensya ng datu ay pinakamahalaga sa panahon ng mga krisis tulad ng digmaan. Sa ibang pagkakataon, ang maagang lipunang Bicol ay nanatiling nakasentro sa pamilya, at ang pinuno ay ang pinuno ng pamilya. Ang impluwensiya ng mga Kastila sa Bicol ay pangunahing dulot ng mga pagsusumikap ng mga misyonaryong Kastila mula sa [[Augustinians|Agustino]] at [[Franciscan]] na orden. Ang mga unang simbahan sa Bicol, ang [[San Francisco Church (Intramuros)|Simbahan ng San Francisco]], at ang [[Katedral ng Naga]], parehong nasa [[Naga, Camarines Sur|Lungsod ng Naga]], pati na rin ang [[Nabua Church|Simbahan ng Banal na Krus]] sa [[Nabua, Camarines Sur]], ay itinatag ng Banal na Orden ng mga Pransiskano. Isa sa mga pinakamatandang [[diocese]] sa Pilipinas, ang [[Arsidiyosesis ng Cáceres]], ay itinatag din sa Rehiyon ng Bicol. Sa panahong ito, ang Bicol ay pinalamutian ng maraming ''astilleros'' (mga dockyard) na nakatuon sa paggawa ng mga [[Manila Galleons]], ang pinakamabigat na barko sa kanilang panahon, mula sa mga lokal na kagubatan ng kahoy at ang mga Manila Galleons na ito ay responsable sa kalakalan sa pagitan ng Asya at Amerika.<ref>{{Cite web |last=Bolunia |first=Mary Jane Louise A. |date=n.d. |title=Astilleros: The Spanish Shipyards of Sorsogon |url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf |access-date=October 26, 2015 |via=themua.org}}</ref> Ang Bicol ay mayroon ding mga pamayanan at impluwensiya ng Latin-Amerika na karamihan ay nagmula sa Mexico dahil sa kasaganaan ng [[sili]] na taniman sa lugar, na may pinagmulan sa [[Mexico|Mexico]].<ref>{{Cite journal |last1=Kraft |first1=Kraig H. |last2=Brown |first2=Cecil H. |last3=Nabhan |first3=Gary P. |last4=Luedeling |first4=Eike |last5=Luna Ruiz |first5=José de Jesús |last6=Coppens d'Eeckenbrugge |first6=Geo |last7=Hijmans |first7=Robert J. |last8=Gepts |first8=Paul |display-authors=3 |date=2014 |title=Multiple Lines of Evidence for the Origin of Domesticated Chili Pepper, ''Capsicum annuum'', in Mexico |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=111 |issue=17 |pages=6165–6170 |doi=10.1073/pnas.1308933111 |pmc=4035960 |pmid=24753581 |bibcode=2014PNAS..111.6165K |doi-access=free}}</ref> Kilala ang lutuing Bicolano sa pagkahilig nito sa maanghang na pagkain.<ref name="Bicol Native Cuisine">{{Cite web |title=Bicol Native Cuisine |url=http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130628035649/http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |archive-date=June 28, 2013 |website=Camarines Sur Provincial Government}}</ref> Gayunpaman, sa kabila ng lahat ng ito, ang rehiyon ay naging isa sa pinakamahirap sakupin ng mga Kastila, Amerikano, at Hapones dahil sa matinding pagtutol ng mga tao.<ref name="Bicol Native Cuisine" /> === Mga Lungsod === Ang rehiyon ay may isang [[Lungsod ng Pilipinas|independiyenteng lungsod ng komponente]], ang [[Naga, Camarines Sur|Naga]], at anim na [[Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod ng komponente]] – [[Iriga]], [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Ligao]], [[Lungsod ng Masbate]], [[Lungsod ng Sorsogon]], at [[Tabaco]]. Ang Masbate at Sorsogon ay mga lungsod sa kanilang mga katulad na lalawigan. {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentro ng rehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Laki<ref name="PSA-CitiesList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407112230/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archive-date=April 7, 2016 |access-date=March 29, 2016 |website=Philippine Statistics Authority}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Uri ng Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Kategorya ng Kita ! scope="col" style="border-bottom:none" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Iriga|Lungsod ng Iriga]] | style="text-align:right;" | 114,457 | {{convert|137.35|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|114457/137.35|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | style="text-align:right;" | 209,533 | {{convert|153.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209533/153.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 1st | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Ligao]] | style="text-align:right;" | 118,096 | {{convert|246.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|118096/246.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Masbate]] | style="text-align:right;" | 104,522 | {{convert|188.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|104522/188.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Masbate]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | style="text-align:right;" | 209,170 | {{convert|84.48|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209170/84.48|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Independiyenteng komponente | 1st | [[Camarines Sur]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Sorsogon]] | style="text-align:right;" | 182,237 | {{convert|276.11|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|182237/276.11|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 2nd | [[Sorsogon (lalawigan)|Sorsogon]] |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | [[Lungsod ng Tabaco]] | style="text-align:right;" | 140,961 | {{convert|117.14|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|140961/117.14|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | Komponente | 4th | [[Albay]] |} === Mga Lalawigan === [[File:Ph bicol.png|thumb|300px|{{center|Mga Lalawigan ng Bicol}}]] Ang rehiyon ay binubuo ng anim na lalawigan: [[Albay]], [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Sorsogon]] at mga pulo-lalawigan ng [[Catanduanes]] at [[Masbate]], 107 Munisipalidad at 3,471 Barangay. Noong 2020, ang [[Camarines Sur]] ang pinakamalaking lalawigan sa rehiyon sa laki ng lupa at populasyon, na may lawak na {{convert|5481.6|km2|sqmi|abbr=on}} o mga 30.4% ng kabuuang lawak ng lupain at populasyon na 2,068,244. Ang [[Catanduanes]] naman ang pinakamaliit sa laki at populasyon, na may lawak na {{convert|1511.5|km2|sqmi|abbr=on}} o 8.4% ng kabuuang rehiyonal na lawak at populasyon na 271,879.{{PH census|2020}} {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabesera ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archive-date=January 11, 2013 |access-date=March 29, 2016 |website=[[Philippine Statistics Authority]]}}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Muni.|Munisipalidad}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Barangay}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Albay}} | style="" | [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]] | {{percent and number|1374768|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,574.91|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1374768/2,574.91|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 15 | 720 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Norte}} | style="" | [[Daet]] | {{percent and number|629699|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,277.93|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|629699/2,277.93|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 12 | 282 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Camarines Sur}} | style="" | [[Pili, Camarines Sur|Pili]] | {{percent and number|2068244|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,511.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2068244/5,511.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 35 | 1,063 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Catanduanes}} | style="" | [[Virac, Catanduanes|Virac]] | {{percent and number|271879|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,492.16|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|271879/1,492.16|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 11 | 315 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Masbate}} | style="" | [[Masbate City]] | {{percent and number|908920|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|4,138.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|908920/4,138.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 21 | 550 |- ! scope="row" style="background-color:initial;" | {{Flag|Sorsogon}} | style="" | [[Sorsogon City]] | {{percent and number|828655|6082165|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,119.01|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|828655/2,119.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 14 | 541 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" style="text-align:right;" | 6,082,165 ! scope="col" style="text-align:right;" | 18,114.47 ! scope="col" | {{convert|18,114.47|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|6082165/18,114.47|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|6082165/18,114.47|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 7 ! scope="col" | 107 ! scope="col" | 3,471 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | style="padding-left:1em;" colspan=13 | • Kasama sa mga bilang ng Camarines Sur ang ''independent component city'' ng [[Naga, Camarines Sur|Naga]]. |} ==== Mga Gobernador at Bise-Gobernador ==== {| class="wikitable sortable" |- !width=140 |Lalawigan !width=150 |Larawan !width=235 |Gobernador !width=120 colspan=2 |Partido Politikal !width=150 |Bise-Gobernador |- |{{center|[[File:Seal of Albay.svg|75px]]}}{{center|[[Albay]]}} |align=center |[[File:EdcelGrecoLagman.jpg|138x138px]] |[[Edcel Greco Lagman|Edcel Greco Alexander B. Lagman]] | {{party name with colour|Partido Federal ng Pilipinas}} |Baby Glenda O. Bongao |- |{{center|[[File:CamNor Seal.svg|75px]]}}{{center|[[Camarines Norte]]}} |align=center |[[File:Gov Padilla (Camarines Norte).png|138x138px]] |Ricarte "Dong" Padilla | {{party name with colour|Aksyon Demokratiko}} |Joseph Ascutia |- |{{center|}}{{center|[[Camarines Sur]]}} |align=center |[[File:Gov Villafuerte.png|alt=|138x138px]] |[[Luigi Villafuerte|Vincenzo Luigi Villafuerte]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |Salvio Patrick Fortuno Jr. |- |{{center|[[File:Official Seal of Catanduanes.svg|75px]]}}{{center |[[Catanduanes]]}} |align=center |[[File:Gov Cua (Catanduanes).png|alt=|138x138px]] |[[Joseph Cua]] | {{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Peter Cua |- |{{center|[[File:Ph seal masbate.png|75px]]}}{{center|[[Masbate]]}} |align=center |[[File:Gov Kho.png|138x138px]] |[[Antonio Kho]] | {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} |[[Elisa Olga Kho|Elisa Olga T. Kho]] |- |{{center|[[File:Sorsogon Provincial Seal.png|75px]]}}{{center|[[Sorsogon]]}} |align=center |[[File:Gov Hamor.png|138x138px]] |Boboy Hamor |{{party name with colour|Nationalist People's Coalition}} |Krunimar Antonio Escudero II |} ==Relihiyon== Ang karamihan sa mga Bikolano ay debotong Romano Katoliko dahil sa pananakop ng mga Espanyol at ang kanilang pagpapalaganap ng relihiyon sa bansa. Araw-araw ipinagdiriwang ang Misa Katolika sa maraming simbahan sa Rehiyon ng Bicol.<ref>{{Cite web |title=Religious Affiliation in Bicol Region (2020 Census of Population and Housing) {{!}} Philippine Statistics Authority V - Bicol |url=https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |access-date=2025-03-13 |website=rsso05.psa.gov.ph |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318071447/https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |url-status=dead }}</ref>[https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415220835/https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf |date=2025-04-15 }}<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref> Sa kasalukyan panahon ang rehiliyon ng buong rehiyon nananatiling matatag sa pananampalatayang Romano Katoliko, kung saan ang karamihan ng populasyon ay kabilang dito. Ang relihiyong Katoliko ang may pinakamalaking bilang ng mga tagasunod kumpara sa ibang bahagi ng Pilipinas. Lumago ang Simbahang Katoliko sa Rehiyong Bicol sa pamamagitan ng pagsisikap ng mga obispo mula sa Nueva Caceres (Lungsod ng Naga) mula ika-17 siglo hanggang sa Himagsikang Pilipino noong 1898. Ang Lungsod ng Naga ang itinuturing na sentro ng relihiyon sa Rehiyong Bicol at ang luklukan ng isa sa pinakamatandang diyosesis sa Pilipinas, ang Arkidiyosesis ng Caceres. Kasama rin sa iba pang mga diyosesis sa rehiyon ang Diyosesis ng Legazpi, Sorsogon, Daet, Masbate, Libmanan, at Virac.<ref>{{Cite web |title=Naga City: Heart of Bicol – CITY OF NAGA |url=https://www2.naga.gov.ph/naga-city-profile/ |access-date=2025-03-13 |language=en-US}}</ref> Ang mga pista (pista ng mga santo) ay taunang pagdiriwang ng mga parokya, mula sa isang simpleng pista sa baryo bilang parangal sa patron para sa masaganang ani, hanggang sa mas malaking pistang bayan bilang pagpaparangal sa isang himala ng santo. Mayroon ding mga diyosesanong pista tulad ng pista ng Mahal na Birhen ng Kaligtasan, pati na rin ang pang-rehiyong pagdiriwang ng Pista ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia—ang pinakamalaking debosyon sa Mahal na Birhen sa buong Asya. Ito ay isang linggong pagdiriwang bilang pagpupugay sa Mahal na Birheng Maria, na kinikilala bilang "Patrona ng Kabikulan." Sa Luzon, ang Rehiyong Bicol ang may pinakamataas na bilang ng mga lalaking pumapasok sa seminaryo upang maging pari, at mga babaeng pumapasok sa buhay relihiyoso bilang madre. Ito ay maaring maiugnay sa mga institusyong tulad ng Holy Rosary Minor Seminary, Daughters of Mary, at Daughters of Charity Convents sa Lungsod ng Naga.<ref>{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-11 |title=History of Catholicism in the Bicol Region |url=https://angkangpilipino.wordpress.com/2006/11/11/history-of-catholicism-in-the-bicol-region/ |access-date=2025-03-13 |website=Angkang Pilipino |language=en}}</ref> ==Sinaunang Paniniwala ng mga Bikolnon== Ang katutubong paniniwalang panrelihiyon ng mga taga Sinaunang Bikol at ng iba't ibang pangkat-etniko sa bansa, ay sumusunod sa animismo. Ang mga katutubong paniniwalang ito ay binubuo ng iba't ibang lokal na tradisyon ng pagsamba na nakatuon sa mga anito (espiritu ng Ninuno) at diwata (mga espiritu ng kalikasan at mga bathala)<ref>{{Cite journal |date=2024 |title=Photographs and Theological Reflection |url=https://doi.org/10.5040/9780567713391.ch-8 |journal=Doing Theology with Photographs |pages=87–98 |doi=10.5040/9780567713391.ch-8}}</ref><ref>{{Citation |last=Sitoy |first=T. V. |title=A history of Christianity in the Philippines. 1: The initial encounter |date=1985 |place=Quezon City |publisher=New Day Publ |isbn=978-971-10-0255-8 |access-date=2025-03-13}}</ref> ==Mga Diwata at mga bathala== Bago pa man dumating ang mga mananakop, ang rehiyon ay mayroon nang sinaunang na sistemang panrelihiyon na kinabibilangan ng iba't ibang diyos at diyosa na kung tawagin ay mga diwata. Kabilang sa mga ito ang mga sumusunod: '''Gugurang''' – Ang kataas-taasang diyos, diwata ng mga diwata. Siya na minsan ay bumababa mula langit at naninirahan sa loob ng Bundok Mayon. Siya ang nagbabantay at nagpoprotekta ng banal na apoy, na palaging sinusubukang nakawin ng kanyang kapatid na si Asuang. Kapag sumusuway ang mga tao sa kanyang mga utos, gumagawa ng kasalanan, o nagiging masama, pinapaputok niya ang lava ng Mayon bilang babala upang ituwid nila ang kanilang landas. May isinagawang ritwal para sa kanya noon ang mga sinaunang Bikolano na tinatawag na Atang.<ref name="ourownvoice.com">{{Cite web |last=Eugenio |first=Damiana L. |date=n.d. |title=Asuang Steals Fire from Gugurang |url=http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526125514/http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |archive-date=May 26, 2009 |access-date=April 3, 2010 |website=ourownvoice.com}}</ref><ref name="youtube.com">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=goLgDpSStmc |title=The Aswang Phenomenon |date=2011 |last=Clark |first=Jordan |type=Animation |via=Youtube}}</ref> '''Linti''' - Ang diwata ng kidlat na alagad ni Gugurang.<ref name=":0">{{Citation |title=Coyote Steals Fire |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1d8h9x5.2 |work=Coyote Steals Fire |publisher=Utah State University Press |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Dalogdog''' - Ang diwata ng kulog, kapatid ni Linti.<ref name=":0" /> '''Asuang''' – Ang masamang diyos na laging sumusubok nakawin ang banal na apoy ng Bundok Mayon mula kay Gugurang. Minsan siyang tinatawag na Aswang at naninirahan sa loob ng Bundok Malinao. Bilang diyos ng kasamaan, siya ang nagdadala ng mga sakuna at nagtutulak sa mga tao na gumawa ng kasalanan.<ref name="ourownvoice.com" /><ref name="youtube.com" /> '''Haliya''' – Ang diyosa ng liwanag ng buwan at matinding kaaway ni Bakunawa. Siya ang tagapagtanggol ni Bulan, ang diyos ng buwan. Ang kanyang kulto ay binubuo ng mga kababaihan. Mayroon ding ritwal na sayaw na ipinangalan sa kanya, na isinasagawa bilang proteksyon laban kay Bakunawa.<ref name=":3">{{Cite news |last=Soltes |first=Jonas Cabiles |date=September 7, 2009 |title=Bicol Artist Protest Natl. Artist Awardees |work=Inquirer.net |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |url-status=dead |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911045425/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |archive-date=September 11, 2009}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Paz-Pacheco |first=Elizabeth |last2=Nevado |first2=Jose |last3=Cutiongco-de la Paz |first3=Eva Maria |last4=Jasul |first4=Gabriel |last5=Aman |first5=Aimee Yvonne Criselle |last6=Alejandro-Ribaya |first6=Elizabeth Laurize |last7=Francisco |first7=Mark David |last8=Guanzon |first8=Ma. Luz Vicenta |last9=Uyking-Naranjo |first9=May |last10=Añonuevo - Cruz |first10=Ma. Cecilia |last11=Maningat |first11=Maria Patricia Deanna |date=2023-05-10 |title=Genetic Variants Associated with Poor Responsiveness to Sulfonylureas in Filipinos with Type 2 Diabetes Mellitus |url=https://doi.org/10.15605/jafes.037.s8 |journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies |volume=38 |issue=S1 |pages=31–40 |doi=10.15605/jafes.037.s8 |issn=0857-1074}}</ref> '''Bulan''' – Ang sinaunang diwata ng Buwan ng mga Bikolano.<ref>{{Citation |title=ACKNOWLEDGEMENTS |date=2019-03-31 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv9hvs8j.2 |work=Bikol Dictionary |pages=vii–vii |publisher=University of Hawaii Press |access-date=2025-03-13}}</ref> Si Bulan ang diyos ng buwan, inilalarawan bilang isang batang lalaki na may pambihirang kagandahan. Dahil sa kanyang anyo, nagpapahinahon siya ng mababangis na hayop at mabagsik na sirena (Magindara). May malalim siyang pagmamahal kay Magindang, ngunit palaging tumatakas upang hindi siya mahuli. Nahihiya siya sa lalaking kanyang iniibig. Kapag nahuli siya ni Magindang, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain siya.<ref name=":3" /> '''Magindang''' – Ang diyos ng dagat at ng lahat ng nilalang dito. Siya ay may malalim na damdamin para kay Bulan at patuloy na hinahabol ito, bagama’t hindi niya kailanman mahuli. Dahil dito, ipinapaliwanag ng mga Bikolano na ito ang dahilan kung bakit tumatataas ang alon upang maabot ang buwan. Sa tuwing mahuhuli niya si Bulan, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain ito. '''Okot''' – Ang diyos ng kagubatan at patron pangangaso. '''Onos''' - diyos ng bagyo, baha at delubyo<ref>{{Citation |title=Un pequeño aldeano en la gran ciudad |date=2018-02-19 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1m0kh6c.7 |work=Crónica del retorno |pages=157–180 |publisher=Universidad Central |access-date=2025-03-13}}</ref> '''Bakunawa''' – Isang higanteng diyos ng dagat na mukhang hito o ahas. Siya ang itinuturing na sanhi ng duyog o eklipse, ang lumalamon sa araw at buwan, at ang matinding kalaban ni Haliya. Layunin niyang lunukin si Bulan, ngunit ipinangako ni Haliya na poprotektahan ang diyos ng buwan magpakailanman.<ref>{{Cite news |last=Abella |first=Jerrie M. |date=January 15, 2010 |title=Eclipse; Bakunawa Eats the Sun Behind a Curtain of Clouds |work=GMANews.TV |url=http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323214445/http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |archive-date=March 23, 2010}}</ref> '''Kanlaon''' - Ang masamang diyos ng apoy at pagkawasak kalaban ni Gugurang at batala, siya rin ang masamang diyos ng bulkang Kanlaon<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Tony |date=2017-10-19 |title=Democracy in the Philippines |url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691154923.003.0002 |journal=Princeton University Press |doi=10.23943/princeton/9780691154923.003.0002}}</ref> === Mga Mitolohikal na Bayani at Tao === *'''Baltog''': Si Baltog ang unang puting tao o ''tawong-lipod'' na dumating sa Bicol. Ipinanganak sa [[India]] (bagamat tinatawag na "Boltavara" ang India sa epiko) mula sa matapang na angkan ng Lipod, ipinakilala niya ang [[pagsasaka]] sa Bicol sa pamamagitan ng pagtatanim ng ''linsa'' o ''apay'', na isang katangian ng mga unang mananakop na Indian. Pinatay niya ang Baboy Ramo ng Tandayag sa isang matinding laban.<ref name=Agui1/> *'''Bantong''': Si Bantong ay isang matapang at tusong batang mandirigma na nag-iisa niyang pinatay ang kalahating-tao at kalahating-hayop na si Rabot, bagamat binigyan siya ni Handyong ng 1,000 mandirigma upang tulungan siya.<ref name=Agui1/> *'''Daragang Magayon''' - Ang magandang at anak ni Makusog, ang pinuno ng banwa at tribo. Siya ang pangunahing tauhan sa alamat ng Mayon, at ang kanyang pag-ibig at malungkot na kamatayan ay nauugnay sa pagbuo ng Mt. Mayon.<ref name=":2">{{Cite web |date=2009-10-21 |title=Bundok Philippines - Legend of Magayon (Mayon) |url=http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2009-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091021093444/http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |url-status=bot: unknown }}</ref> *'''Panganoron''' - Isang espiritu ng ulap na nagligtas kay Magayon mula sa nalunod. Siya ay naging kasintahan ni Magayon at nakipaglaban kay Pagtuga upang iligtas ang kanyang ama.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2008-09-16 |title=Province of Albay : MAGAYON FESTIVAL 2008 : History |url=http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916185029/http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |url-status=dead }}</ref> *'''Dinahong''': Si Dinahong, na nangangahulugang "balot ng mga dahon", ay ang orihinal na potter ng Bicolano na pinaniniwalaang isang [[Aeta people|Agta]] (Negrito). Tumulong siya sa mga tao upang matutong magluto, gumawa ng mga palayok na tinatawag na ''coron'', mga kalan, mga palayok na lupa, at iba pang mga kagamitan sa kusina.<ref name=Agui1/> *'''Makusog''' - Ang pinuno ng banwa at tribo ng Rawis at ama ni Daragang Magayon. *'''Dawani''' - Ina ni Magayon na pumanaw matapos ipanganak si Magayon.<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Malinaw''' - Ang maputi at magandang kapatid ni Magayon, na tinatago o binukot. Siya ang pinagmulan ng bundok Malinaw<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Masaraga''' - Ang masipag at matalinong kapatid ni Magayon. Sa alamat siya ang pinag mulan ng bindok Masaraga<ref>{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}</ref> *'''Ginantong''': Si Ginantong ang gumawa ng araro, pangharrow, at iba pang mga kagamitan sa pagsasaka.<ref name=":1" /> *'''Hablom''': Si Hablom, mula sa pandiwang ''hablon'' na nangangahulugang “maghabi”, ang nag-imbento ng unang paghahabi ng loom at bobbins sa rehiyon ng Bicol, partikular sa paghahabi ng mga [[Abacá|abaca]] na tela.<ref name=Agui1/> *'''Handyong''': Ang pangunahing tauhan sa epiko ay si Handyong. Dumating siya sa Bicol kasama ang kanyang mga tagasunod pagkatapos ni Baltog, at naging pinakakilalang tawong-lipod. Nilinisan niya ang lupa mula sa mga mabagsik na halimaw, nagbigay ng inspirasyon para sa mga imbensyon, muling ipinakilala ang pagsasaka, nagtayo ng mga bahay-puno kung saan itinaguyod ang mga ''[[Anito|anitos]]'' o idolo na tinatawag na ''moog'', at nagtakda ng isang kodigo ng mga batas, na nagtatag ng isang gintong panahon sa kanyang panahon.<ref name=Agui1/> Kilala rin siyang nagtayo ng unang bangka at palaganap ng pagtatanim ng palay sa mga bahaing lugar.<ref>{{cite book|last1=Philippine National Historical Society|title=The Journal of History, Volumes 36-37|date=1998|publisher=University of Michigan|page=94|url=https://books.google.com/books?id=fDpwAAAAMAAJ&q=ibalong|access-date=9 February 2015}}</ref> *'''Kimantong''': Si Kimantong ay itinuturing na ang unang Bicolano na gumawa ng timon (rudder) na tinatawag na ''timon'', layag (sail) na tinatawag na ''layag'', araro (plow) na tinatawag na ''arado'', pangharrow (harrow) na tinatawag na ''surod'', ''ganta'' at iba pang mga sukat, roller, yoke, ''bolo'', at hoe. Isang [[Barangay|barangay]] na tinatawag na Kimantong ay matatagpuan sa [[Daraga, Albay]].<ref name=Agui1/> *'''Sural''': Si Sural, o ''surat'', na nangangahulugang “magsulat” o “liham”, ang unang Bicolano na nakaisip ng isang silabaryo. Inukit niya ito sa isang puting slab ng bato mula sa Libong, na kalaunan ay pinakintab ni Gapon.<ref name=Agui1/> *'''Takay''': Si Takay ay isang magandang dalaga na ayon sa alamat ay nalunod sa malaking baha sa epiko. Pinaniniwalaan na naging bulaklak ng takay siya sa ngayon ay nasa Lawa ng Bato.<ref name=Agui1/> ===Mga Bulkan=== '''Mula Hilaga hanggang Timog''' {| class="wikitable" |- ! scope=col | Larawan ! scope=col | Pangalan |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:A view of Mt. Isarog 03.JPG|200px]] | '''[[Bundok Isarog]]''' ay isang {{convert|1966|m|adj=on}} [[fumarolic]] na bulkan na may {{convert|2.5|km|adj=on}} lawak ng bunganga na nakabukas sa silangan.<ref>{{cite gvp|vn=273042|name=Isarog|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bundok at paligid nito na may lawak na {{convert|10112|ha}} ay isang [[protektadong lugar]] sa Rehiyon ng Bicol sa ilalim ng pangalang ''Mount Isarog Natural Park''.<ref name="PAWB">{{Cite web |date=March 11, 2010 |title=Region 5 – Protected Areas |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65:region-5&catid=69:regions |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321103724/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=65%3Aregion-5&catid=69%3Aregions |archive-date=March 21, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=Bureau of Protected Areas and Wildlife Bureau}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Iriga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Iriga]]''' ay isang {{convert|1196|m|adj=on}} bulkan na may malaking bungangang hugis-horseshoe na matatagpuan malapit sa [[Lawa ng Buhi]] (nasa harapan).<ref>{{cite gvp|vn=273041|name=Iriga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Mount Malinao.jpg|200px]] | '''[[Bundok Malinao]]''' ay isang {{convert|1548|m|adj=on}} bulkan na may malaking bunganga na may lawak na humigit-kumulang {{convert|3|km|mi}}, na nakabukas sa silangan. Matatagpuan sa mababang silangang bahagi ng bundok ang mga geothermal field ng Tiwi.<ref>{{cite gvp | vn=273801|name=Malinao|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row | [[File:Masaraga.jpg|200px]] | '''[[Bundok Masaraga]]''' ay isang matulis na {{convert|1328|m|adj=on}} [[Holocene]] na bulkan na matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Mayon.<ref>{{cite gvp|vn=273031|name=Masaraga|access-date=May 22, 2012}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Mt.Mayon tam3rd.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Mayon]]''', ang pinakamataas na punto sa rehiyon na may taas na {{convert|2463|m}}, ay kilala rin sa kanyang perpektong hugis apa. Ito rin ang pinaka-aktibong bulkan sa bansa.<ref>{{cite gvp|vn=273030|name=Mayon|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isa sa mga protektadong lugar ng Rehiyon V sa ilalim ng pangalang ''Mayon Volcano Natural Park'' na may sukat na {{convert|5776|ha}}.<ref name="PAWB" /> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:Pocdolberge.jpg|200px]] | '''[[Kabundukang Pocdol]]''', na may pinakamataas na elebasyon na {{convert|1102|m}}, ay isang pangkat ng mga fumarolic na bulkan na matatagpuan sa pagitan ng mga lalawigan ng Albay at Sorsogon. Dito matatagpuan ang Bac-Man Geothermal Power Plant at ang PNOC Eco-Park, isang {{convert|25100|ha|adj=on}} [[ecotourism]] park na pinangangasiwaan at pinoprotektahan ng [[Philippine National Oil Company]] (PNOC).<ref>{{cite gvp|vn=273020|name=Pocdol Mountains|access-date=May 22, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jamoralin |first=Reynaldo T. |date=n.d. |title=Places of Interest |url=http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314185542/http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |archive-date=March 14, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=sorsogontourism.com}}</ref> |-style="vertical-align:top;" ! scope=row" | [[File:A dormant Mt. Bulusan.jpg|200px]] | '''[[Bulkang Bulusan]]''', ang isa pang aktibong bulkan sa rehiyon, ay may taas na {{convert|1565|m}}. Matatagpuan ito sa labi ng {{convert|11|km|adj=on}} na Irosin Caldera.<ref>{{cite gvp|vn=273010|name=Bulusan|access-date=May 22, 2012}}</ref> Ang bulkan ay isang protektadong lugar at ang pangunahing tampok ng {{convert|3672|ha|adj=on}} na ''Bulusan Volcano Natural Park''.<ref name="PAWB" /> |} ==Ekonomiya== [[File:Bicol_Region_Pili_Nuts2.jpg|200px|thumbnail|left|[[Canarium ovatum|Mga Pili]] (binaon at inihaw)]] Ang Rehiyon ng Bicol ay may malaking bahagi ng mayamang patag na lupa, at ang agrikultura ang pinakamalaking bahagi ng ekonomiya, kasunod ng [[komersyal na pangingisda]]. Ang mga [[niyog]], [[abaca]], saging, kape, at [[langka]] ang limang pangunahing pananim sa rehiyon. Ang palay at mais ay kabilang sa mga pangunahing pananim na pana-panahon. Ang pagmimina ng karbon ay isa rin sa mga kontribyutor sa ekonomiya ng rehiyon. Mahalaga rin ang [[komersyal na pangingisda]] na may labing-tatlong pangunahing pook pangisdaan na nagsusuplay ng isda sa mga pamilihan sa mga lugar tulad ng [[Metro Manila]].<ref>{{Cite web |title=Bicol Regional Profile |url=http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827025659/http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-date=Agosto 27, 2014 |access-date=Agosto 26, 2014 |website=Department of Environment and Natural Resources: Region 5 – Bicol}}</ref> Sa kasalukuyan, mayroong 13,435 magsasaka sa Rehiyon ng Bicol na nagtatanim ng 142,405 [[hektarya]] ng [[Canarium ovatum|pili]] ayon sa datos ng [[Kagawaran ng Agrikultura ng Pilipinas|Kagawaran ng Agrikultura]]-Bicol. Ayon sa DA, 90% ng produksiyon ng pili sa Pilipinas ay mula sa Rehiyon ng Bicol at nagsimula itong [[asexual reproduction]] para sa pag-export ng produkto. Ang matibay na punong ito ay may prutas na 7% kernel, 25% shell, at 68% pulp. Ang Sorsogon Provincial Pili Development Board ay maghahain ng petisyon para ideklara ang Rehiyon bilang "Pili Capital ng Pilipinas".<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1=Connie |title=DA readies interventions for farmers eyeing pili milk production|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1219643 |accessdate=Mayo 16, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Pebrero 27, 2024 }}</ref><ref>{{cite news |last1= Guarin|first1=Lovella |title=Exploring the potential of Bicol's pili nut as an export product|url=https://bicol.da.gov.ph/exploring-the-potential-of-bicols-pili-nut-as-an-export-product/ |accessdate=Mayo 17, 2024 |publisher= [[Department of Agriculture (Philippines)]]|date=Marso 15, 2023}}</ref> Noong Oktubre 2023, inilunsad ng [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya ng Pilipinas|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] ang "Orgullo kan Bikol" Trade and Travel Fair sa [[Shangri-La Plaza]]. Ang 103 na exhibitors ay mga [[Small and medium-sized enterprises|MSMEs]] na nagpakita ng 253 bagong produkto mula sa 6 na probinsya ng Bikol.<ref>{{cite news |last1= Calipay|first1= Connie|title=103 Bicol MSMEs to showcase top products at Manila fair|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1212028|accessdate=Mayo 24, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Oktubre 18, 2023}}</ref> ==Edukasyon== {{Main|Edukasyon sa Pilipinas}} [[File:WTNaga BAHALANA A2a.JPG|right|thumb|Ateneo de Naga University]] Mula 1945 hanggang 2011, ang pangunahing sistema ng edukasyon ay binubuo ng anim na taon ng elementarya na nagsisimula sa edad na 6, at apat na taon ng [[high school|mataas na paaralan]] na nagsisimula sa edad na 12. Ang karagdagang edukasyon ay ibinibigay ng mga teknikal o bokasyonal na paaralan, o sa mga institusyong pang-edukasyon tulad ng mga unibersidad. Bagamat sinabi ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1987]] na ang edukasyong elementarya ay sapilitan, hindi ito naipatupad.{{citation needed|date=Agosto 2014}} Noong 2011, nagsimula ang bansa na lumipat mula sa lumang 10-taong sistema ng edukasyon patungo sa K–12 na sistema ng edukasyon, alinsunod sa mandato ng Kagawaran ng Edukasyon.<ref name="K12">{{Citation |title=[K-12 primer as of 20 December 2011] |url=http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522231741/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |publisher=[[Kagawaran ng Edukasyon ng Pilipinas|Kagawaran ng Edukasyon]] |access-date=Abril 28, 2012 |archive-date=May 22, 2012 |mode=cs1}}</ref> Ang bagong 12-taong sistema ay sapilitan na, kasama na ang paggamit ng bagong kurikulum para sa lahat ng paaralan (tingnan ang [[Edukasyon sa Pilipinas#2010s at ang K–12 program|2010s at ang K–12 program]]). Ang panahon ng paglipat ay magtatapos sa taong pampaaralan 2017–2018, na siyang taon ng pagtatapos para sa unang grupo ng mga mag-aaral na pumasok sa bagong sistema ng edukasyon. Lahat ng pampublikong paaralan sa Pilipinas ay kinakailangang magsimula ng klase sa araw na itinakda ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang unang Lunes para sa pampubliko, pangalawang Lunes para sa pribado, at pangatlong Lunes para sa ilang kolehiyo ng buwan ng Hunyo) simula noong [[pagkapangulo ni Joseph Estrada]] noong 1999, at kinakailangang magtapos pagkatapos makumpleto ng bawat paaralan ang itinakdang 200-araw na kalendaryo ng paaralan na inayos ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang mula sa ikatlong linggo ng Marso hanggang ikalawang linggo ng Abril). Ang mga pribadong paaralan ay hindi obligado na sumunod sa isang partikular na araw ngunit kinakailangang magsimula ng klase hindi lalampas sa huling linggo ng Agosto. {| class="wikitable sortable" valign ! Pangalan !! Akronim !! Lalawigan (Pangunahing kampus) !! Lungsod/Munisipyo !! Itinatag |- | [[Ateneo de Naga University]] || {{center|AdNU}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1940}} |- | [[Bicol State College of Applied Sciences and Technology|Southeast Asian University of Technology]] || {{center|SEAUTech}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1911}} |- | [[Bicol University]] || {{center|BU}} || [[Albay]] || [[Legazpi, Albay|Legazpi City]] || {{center|1969}} |- | [[Catanduanes State University]] || {{center|CatSU}} || [[Catanduanes]] || [[Virac, Catanduanes|Virac]] || {{center|1961}} |- | [[Central Bicol State University of Agriculture]] || {{center|CBSUA}}|| [[Camarines Sur]] || [[Pili, Camarines Sur|Pili]] || {{center|1918}} |- | [[Divine Word College of Legazpi]] ||{{center|DWCL}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] ||{{center|1947}} |- | [[Dr. Emilio B. Espinosa Sr. Memorial State College of Agriculture and Technology]] || {{center|DEBESMSCAT}} || [[Masbate]] || [[Mandaon, Masbate|Mandaon]] || {{center|1952}} |- | Naga College Foundation, Inc. || {{center|NCF}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1947}} |- | Mariners' Polytechnic Colleges, Inc. ||{{center|MPC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] ||{{center|1974}} |- | [[Partido State University]] || {{center|PSU}} || [[Camarines Sur]] || [[Goa, Camarines Sur|Goa]] || {{center|2001}} |- | [[Camarines Sur Polytechnic Colleges|Polytechnic State University of Bicol]] || {{center|PSUB}} || [[Camarines Sur]] || [[Nabua, Camarines Sur|Nabua]] || {{center|1983}} |- | [[Sorsogon State University]] || {{center|SorSU}}|| [[Sorsogon]] || [[Sorsogon City]] || {{center|1907}} |- | [[Universidad de Santa Isabel]] || {{center|USI}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1868}} |- | [[Camarines Norte State College|University of Camarines Norte]] || {{center|CNSC}} || [[Camarines Norte]] || [[Daet, Camarines Norte|Daet]] || {{center|1992}} |- | [[University of Nueva Caceres]] || {{center|UNC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1948}} |- | [[University of Santo Tomas–Legazpi]] || {{center|UST–Legazpi}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] || {{center|1948}} |- | Bicol University Gubat Campus || {{center|BUGC}} || [[Sorsogon]] || [[Gubat]] || {{center|2000}} |} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Bicol}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Bikol]] [[Kategorya:Bikol]] [[Kategorya:Luzon]] {{pilipinas-stub}} ps4ewz7lvs95cnrgppd0h1m9x82c6qb Colombia 0 6914 2220087 2220086 2026-08-11T12:00:52Z Martin Macha 2111 107561 /* */ 2220087 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | coordinates = {{Coord|4|35|N|74|4|W|type:city}} | conventional_long_name = Republika ng Colombia | native_name = {{native name|es|República de Colombia}} | image_flag = Flag of Colombia.svg | image_coat = Coat of arms of Colombia.svg | common_name = Colombia | motto = {{lang|es|Libertad y Orden}}<br/>"Kalayaan at Kaayusan" | anthem = {{lang|es|[[Himno Nacional de la República de Colombia]]}}<br/>"Pambansang Awit ng Republika ng Colombia"{{parabr}}{{center|[[File:United States Navy Band - ¡Oh, gloria inmarcesible!.ogg]]}}</div> | image_map = COL orthographic (San Andrés and Providencia special).svg | capital = [[Bogotá]] | demonym = [[#Demograpiya|Colombiano]] | government_type = Unitary [[Presidential system|presidential republic]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Colombia|Pangulo]] | leader_name1 = [[Abelardo de la Espriella]] | leader_title2 = [[Pangalawang Pangulo ng President ng Colombia|Pangalawang Pangulo]] | leader_name2 = [[José Manuel Restrepo]] | legislature = [[Congress of Colombia|Congress]] | upper_house = [[Senate of Colombia|Senate]] | lower_house = [[Chamber of Representatives of Colombia|Chamber of Representatives]] | sovereignty_type = [[Kasarinlan]] mula sa {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] | established_event1 = [[Colombian Declaration of Independence|Declared]] | established_date1 = 20 July 1810 | established_event2 = Recognized | established_date2 = 7 August 1819 | established_event3 = Last unitarisation | established_date3 = 1886 | established_event4 = Secession of [[Panama]] | established_date4 = 1903 | established_event5 = {{nowrap|[[Colombian Constitution of 1991|Current Constitution]]}} | established_date5 = 4 July 1991 | area_km2 = 1,141,748 | area_rank = 25th | area_sq_mi = 440,831 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = 2.1 (as of 2015) | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 53,399,171 | population_estimate_year = 2026 | population_estimate_rank = 26th | population_density_km2 = 46.77 | population_density_rank = | population_density_sq_mi = 105.7 | GDP_PPP = {{increase}} $1.259 trilyon | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = ika-32 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $23,576 | GDP_PPP_per_capita_rank = ika-85 | GDP_nominal = {{increase}} $539.530 bilyon | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = ika-32 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $10,104 | GDP_nominal_per_capita_rank = 89th | Gini = 53.9 <!--number only--> | Gini_year = 2023 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.788 <!--number only--> | HDI_year = 2023 | HDI_change = increase | HDI_rank = ika-83 | currency = [[Colombian peso]] | currency_code = COP | time_zone = [[Time in Colombia|COT]] | utc_offset = −5{{ref label|iboxb|b|}} | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = dd-mm-yyyy ([[Common Era|CE]]) | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Colombia|+57]] | cctld = [[.co]] | today = }} Ang '''Colombia,''' opisyal na '''Republika ng Colombia''', ay isang bansa sa hilaga-kanluran ng [[Timog Amerika]] na may rehiyong insular sa Hilagang Amerika—malapit sa baybaying Karibe ng [[Nicaragua]]—pati na rin sa [[Karagatang Pasipiko]]. Napapaligiran ito ng [[Dagat Karibe]] sa hilaga at hilagang-kanluran, [[Venezuela]] at [[Brazil]] sa silangan, [[Ecuador]] at [[Peru]] sa timog, at [[Panama]] at Karagatang Pasipiko sa kanluran. Nahahati ang Colombia sa 32 departamento at ang Distritong Kapital ng [[Bogotá]], ang pinakamalaking lungsod sa bansa. ==Etimolohiya== Ang pangalang "Colombia" ay hinango sa apelyido ni [[Christopher Columbus]] ({{lang-it|Cristoforo Colombo}}, {{lang-es|Cristóbal Colón}}). Naisip ito ng rebolusyonaryong Venezuelano na si [[Francisco de Miranda]] bilang pagtukoy sa kabuuan ng Bagong Daigdig, lalo na sa mga pumailalim sa pamumuno ng mga Kastila at Portuges.<ref name="LABLAA5">{{cite web|author=Carlos Restrepo Piedrahita|url=http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|title=El nombre "Colombia", El único país que lleva el nombre del Descubrimiento|work=Revista Credencial|date=February 1992|accessdate=29 February 2008|language=Spanish|archive-date=5 Enero 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105031144/http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|url-status=dead}}</ref> ==Mga paghahating pang-administratibo== {{main|Mga departamento ng Colombia|Mga munisipalidad ng Colombia}} {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! !Departamento !Kabisera ! !Departamento !Kabisera |- |1 |'''{{Flagicon image|Flag of Amazonas (Colombia).svg}}''' [[Amazonas (Colombia)|'''Amazonas''']] |[[Leticia, Amazonas|Leticia]] |18 |'''{{Flagicon image|Flag of La Guajira.svg}}''' '''[[Kagawaran ng La Guajira|La Guajira]]''' |Riohacha |- |2 |'''{{Flagicon image|Flag of Antioquia Department.svg}} [[Departamento ng Antioquia|Antioquia]]''' |Medellín |19 |'''{{Flagicon image|Flag of Magdalena.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Magdalena|Magdalena]]''' |Santa Marta |- |3 |'''{{Flagicon image|Flag of Arauca.svg}} [[Kagawaran ng Arauca|Arauca]]''' |Arauca |20 |'''{{Flagicon image|Flag of Meta.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Meta|Meta]]''' |Villavicencio |- |4 |'''{{Flagicon image|Flag of Atlántico.svg}} [[Kagawaran ng Atlántico|Atlántico]]''' |Barranquilla |21 |'''{{Flagicon image|Flag of Nariño.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Nariño|Nariño]]''' |Pasto |- |5 |'''{{Flagicon image|Flag of Bolívar (Colombia).svg}} [[Kagawaran ng Bolívar|Bolívar]]''' |Barranquilla |22 |'''{{Flagicon image|Flag of Norte de Santander.svg}}''' '''[[Norte de Santander]]''' |Cúcuta |- |6 |'''{{Flagicon image|Flag of Boyacá Department.svg}} [[Kagawaran ng Boyacá|Boyacá]]''' |Tunja |23 |'''{{Flagicon image|Flag of Putumayo.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Putumayo|Putumayo]]''' |Mocoa |- |7 |'''{{Flagicon image|Flag of Caldas.svg}}''' [[Kagawaran ng Caldas|'''Caldas''']] |Manizales |24 |'''{{Flagicon image|Flag of Quindío.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Quindío|Quindío]]''' |Armenia |- |8 |'''{{Flagicon image|Flag of Caquetá.svg}}''' '''[[Caquetá]]''' |Florencia |25 |'''{{Flagicon image|Flag of Risaralda.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Risaralda|Risaralda]]''' |Pereira |- |9 |'''{{Flagicon image|Flag of Casanare.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Casanare|Casanare]]''' |Yopal |26 |'''{{Flagicon image|Flag of San Andrés y Providencia.svg}}''' '''[[Archipelago of San Andrés, Providencia and Santa Catalina|San Andrés at Providencia]]''' |San Andrés |- |10 |'''{{Flagicon image|Flag of Cauca.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Cauca|Cauca]]''' |Popayán |27 |'''{{Flagicon image|Flag of Santander Department.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Santander|Santander]]''' |Bucaramanga |- |11 |'''{{Flagicon image|Flag of Cesar.svg}}''' '''[[Cesar]]''' |Valledupar |28 |'''{{Flagicon image|Flag of Sucre (Colombia).svg}}''' '''[[Kagawaran ng Sucre|Sucre]]''' |Sincelejo |- |12 |'''{{Flagicon image|Flag of Chocó.svg}}''' '''[[Chocó]]''' |Quibdó |29 |'''{{Flagicon image|Flag of Tolima.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Tolima|Tolima]]''' |Ibagué |- |13 |'''{{Flagicon image|Flag of Córdoba.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Córdoba|Córdoba]]''' |Montería |30 |'''{{Flagicon image|Flag of Valle del Cauca.svg}}''' '''[[Valle del Cauca]]''' |Cali |- |14 |'''{{Flagicon image|Flag of Cundinamarca.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Cundinamarca|Cundinamarca]]''' |Bogotá |31 |'''{{Flagicon image|Flag of Vaupés.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Vaupés|Vaupés]]''' |Mitú |- |15 |'''{{Flagicon image|Flag of Guainía.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Guainía|Guainía]]''' |Inírida |32 |'''{{Flagicon image|Flag of Vichada.svg}}''' '''[[Vichada]]''' |Puerto Carreño |- |16 |'''{{Flagicon image|Flag of Guaviare.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Guaviare|Guaviare]]''' |San José del Guaviare |33 |'''{{Flagicon image|Flag of Bogotá.svg}}''' '''[[Bogotá]]''' |[[Bogotá]] |- |17 |'''{{Flagicon image|Flag of Huila.svg}}''' '''[[Kagawaran ng Huila|Huila]]''' |Neiva | colspan="3" | |} ==Tingnan din== *[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga Kagawaran ng Kolombiya}} {{South_America}} {{Latinunion}} [[Kategorya:Colombia| ]] [[Kategorya:Mga bansa sa Timog Amerika]] [[Kategorya:Mga dating kolonya ng Espanya]] 9691xj0ste0xhygg5s46hw35rv88blu Portugal 0 7244 2220132 2211808 2026-08-12T03:30:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220132 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | common_name = Portugal | conventional_long_name = Republikang Portuges | native_name = {{native name|pt|República Portuguesa}} | image_flag = Flag of Portugal.svg | image_coat = Coat of arms of Portugal.svg | symbol_width = 100px | anthem = {{lang|pt|[[A Portuguesa]]}}<br>"Ang Portuges"{{parabr}}{{center| }} | image_map = EU-Portugal with islands circled.svg | map_caption = | capital = [[Lisboa]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = kabisera | languages_type = Wikang opisyal<br />{{nobold|at pambansa}} | languages = [[Wikang Portuges|Portuges]] | demonym = [[#Demograpiya|Portuges]] | government_type = [[Unitaryong]] [[republikang]] [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Portugal|Pangulo]] | leader_name1 = [[António José Seguro]] | leader_title2 = [[Punong Ministro ng Portugal|Punong Ministro]] | leader_name2 = [[Luís Montenegro]] | legislature = [[Asembleya ng Republika (Portugal)|Asembleya ng Republika]] | sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Portugal|Kasaysayan]] | established_event1 = [[Labanan sa São Mamede]] | established_date1 = 24 Hunyo 1128 | established_event2 = [[Labanan sa Ourique]] | established_date2 = 25 Hulyo 1139 | established_event3 = [[Kasunduan sa Zamora]] | established_date3 = 4 Oktubre 1143 | established_event4 = [[Manifestis Probatum|Pagkilalang Papal]] | established_date4 = 23 Mayo 1179 | established_event5 = [[Digmaang Pagpapanumbalik]] | established_date5 = 1 Disyembre 1640 | established_event6 = [[Himagsikan ng 5 Oktubre|Deklarasyong Republikano]] | established_date6 = 5 Oktubre 1910 | established_event7 = [[Himagsikang Karnasyon]] | established_date7 = 25 Abril 1974 |area_km2 = 92212 |area_rank = ika-111 |area_sq_mi = 35603 |percent_water = 0.5 |population_estimate = 10,341,330 |population_census = 10,562,178 |population_estimate_year = 2015 |population_estimate_rank = ika-83 |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 115 |population_density_rank = ika-97 |population_density_sq_mi = 298 |GDP_PPP = $296 bilyon |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP_rank = ika-50 |GDP_PPP_per_capita = $28,476 |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-40 |GDP_nominal = $204.186 bilyon |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal_rank = ika-43 |GDP_nominal_per_capita = $19,611 |GDP_nominal_per_capita_rank = ika-36 |Gini = 34.2 <!-- number only --> |Gini_year = 2013 |Gini_change = decrease <!-- increase/decrease/steady --> |Gini_rank = |HDI = 0.830 <!-- number only --> |HDI_year = 2014 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> |HDI_rank = ika-43 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]){{Ref label|c|c}} |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]])<br>[[Atlantic/Azores|AZOT]] |utc_offset = −1 |DST_note = {{small|Note: [[Mainland Portugal]] and [[Madeira]] use WET/WEST, the [[Azores]] use AZOT/AZOST}} |time_zone_DST = [[Western European Summer Time|WEST]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]]+1)<br>[[Atlantic/Azores|AZOST]] |date_format = aa/bb/tttt |calling_code = [[Telephone numbers in Portugal|+351]] |cctld = [[.pt]] }} Ang '''Portugal''', opisyal na '''Republikang Portuges''', ay isang bansang matatagpuan sa [[Tangway ng Iberya]] ng Timog-Kanlurang [[Europa]]. Pinaka-kanluraning<ref>Christopher Bliss, Jorge Braga de Macedo, C. J. Bliss, p.13</ref> bansa sa Europa ang Portugal, at natatabihan ng [[Karagatang Atlantiko]] sa kanluran at timog, at ng [[Espanya]] sa hilaga at silangan. Bahagi ng Portugal ang Atlantikong [[kapuluan]] ng [[Azores]] at [[Madeira]] na kapwang [[awtonomong rehiyon]] na may kanilang sariling mga [[Regional government|pamahalaang rehiyonal]]. Ang Portugual ay ang pinakamatandang estado sa Tangway ng Iberia at isa sa mga pinakamatanda sa Europe na patuloy na pinagtirahan, pinagsakupan, at pinaglabanan mula noong [[Prehistoric Iberia|sinaunang panahon]]. Sumunod sa mga tauhang [[Pre-Celtic|dipa-Selta]], [[Celts|Selta]], [[Ancient Carthage|Cartagineses]], at [[Roman Republic|Romano]] ang mga pagsasalakay ng mga [[Germanic peoples|Hermanikong]] [[Visigoths|Visigodo]] at [[Suebi]]. Itinatag ang Portugal bilang bansa noong Kristiyanong ''[[Reconquista]]'' laban sa mga [[Moors|Morong]] nanghimasok sa Tangway ng Iberia noong 711 PK. Itinatag noong 868, sumikat ang [[County of Portugal|Kondehan ng Portugal]] pagkatapos ng [[Battle of São Mamede|Laban sa São Mamede]] noong 1128. Ipinroklama ang [[Kingdom of Portugal|Kaharian ng Portugal]] pagkasunod sa [[Battle of Ourique|Labanan sa Ourique]] noong 1139, at kinilala ang kalayaan mula sa [[Kingdom of León|León]] ng [[Treaty of Zamora|Tratado ni Zamora]] noong 1143.<ref>Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, [https://books.google.com/books?id=LNRyNG9NNkcC&lpg=1 ''Nation and identity in contemporary Europe''], p. 145, Routledge, 1996, {{ISBN|0-415-12313-5}}</ref> == Pinanggalingan ng salita == Galing ang salitang Portugal sa Gitnang Latin na ''Portyngale'', mula sa dantaong 1300. "Daungang Gaya" (''Portus Cale'', ngayong Oporto) ang ibig sabihin nito. Galing ang unang hari ng Portugal sa Portucale, ang Kondeng si Alfonso.<ref>https://www.etymonline.com/word/portugal</ref> == Kasalukuyang kalagayan == Ang Portugal ay isang bansang may-kaunlaran<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html |access-date=2011-02-08 |archive-date=2008-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409033504/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html |url-status=dead }}</ref> at nagtataglay ng ika-19 pinakamataas na ginhawa sa buhay, ayon sa ''The Economist Intelligence Unit''. Ito ay ang ika-13 na mapayapa at ikawalong pinaka-''globalized'' na bansa sa daigdig. Ito ay kasapi ng [[Unyong Europeo]] at ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]]. Ito rin ay isang estadong [[Schengen]]. == Tingnan din == * [[Oporto]] == Mga sanggunian == <references group="note"/> {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html Opisyal na website na panturismo ng Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926234753/http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html |date=2007-09-26 }} * [http://tempo.growiktionary.org Ulat ng panahon]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{EU countries and candidates}} {{Latinunion}} {{Europa}} [[Kategorya:Portugal]] [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng Unyong Europeo]] 4d17y72ut1uxzzqype2xc9vdyj6a98j Laguna 0 9599 2220176 2214274 2026-08-12T06:45:32Z ~2026-44072-58 165208 /* Klima */ update info 2026 at inayos 2220176 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Laguna | sealfile = Ph seal laguna.png | region = [[CALABARZON]] (Rehiyon IV-A) | capital = [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] | largest_city = [[Calamba City]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 1965872 | pop2000rank = ika-6 pinakamalaki | popden2000 = 1117 | popden2000rank= ika-3 pinakamataas | areakm2 = 1759.7 | arearank = ika-17 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 6 | municipalities= 24 | barangays = 674 | districts = 6 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = [[Sol Aragines]] | vice_governor = JM Carait | locatormapfile= Ph locator map laguna.png }} :''Para sa ibang paggamit, tingnan ang [[Laguna (paglilinaw)]].'' Ang '''Laguna''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa bahaging [[Calabarzon]] sa [[Luzon]]. [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] ang luklukan ng pamahalaan nito at matatagpuan sa timog-silangan ng [[Kalakhang Maynila]], timog ng lalawigan ng [[Rizal]], kanluran ng [[Quezon]], hilaga ng [[Batangas]] at silangan ng [[Cavite]]. Halos pinapaligiran ng Laguna ang [[Laguna de Bay]], ang pinakamalaking lawa sa bansa. Nakuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] salita na ''lago'', na nangangahulugang ''lawa''. Kilala ang Laguna bilang pook ng kapanganakan ni [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng Pilipinas. Kilala din sa mga [[turismo|dayuhang namamasyal]] ang [[Talon ng Pagsanjan]], Liwasang Bayan ng [[Pila, Laguna]], ang mga inukit na kahoy na nilikha na mga tao sa [[Paete, Laguna|Paete]] at [[Pakil, Laguna|Pakil]], ang mga maiinit na bukal sa [[Los Baños, Laguna|Los Baños]] sa gulod ng [[Bundok Makiling]] at ang ''Hidden Valley Springs'' sa [[Calauan, Laguna|Calauan]]. <nowiki>*</nowiki>Isa pang tradisyon ng Laguna ang ANILAG Festival. Ito ay isang linggong pagdiriwang na nangyayari sa buwan ng Marso. Ang ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng pasasalamat sa mga taong nagbasbas noong mga nakaraang taon. ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng beauty pageants, pagsayaw, pagbubunyag ng pagkain, at woodcarving competitions. Isa pa sa pagiging tradisyon, Ang ANILAG Festival ay isa rin sa pagbibigay daan sa gobyerno ng Laguna upang i-iskaparate ang kahanga-hangang senaryo, ang masasaganang lokal na kay sarap na pagkain, at alangan, ang mga talento ng mga lokal nito. Habang nangyayari ang festival, isang daang Pilipinong turista sa iba’t ibang panig ng mundo pati narin ang mga dayuhang nais din magtipon para saksihan ang engrandeng taunang selebrasyon. == Heograpiya == {{Main|Kalakhang Laguna}} === Pampolitika === Nahahati ang Laguna sa 24 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 6 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga lungsod ==== * [[Biñan]] * [[Cabuyao]] * [[Calamba City]] * [[San Pedro, Laguna|San Pedro]] * [[San Pablo, Laguna|San Pablo]] * [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]] {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Mga lungsod sa Laguna'''|image= | image2 =Southwoods Mall.jpg |image3 =9628Barangays Santa Rosa Laguna Landmarks 27.jpg |image4=CabuyaoHalljf7205 26.JPG |image5=Old National Hwy. (Calamba, Laguna)(2018-04-07).jpg |image6=Lagunajf5172 13.JPG |caption1 =San Pedro City, Laguna |caption2 = Biñan City, Laguna |caption3=Santa Rosa City, Laguna |caption4=Cabuyao City, Laguna |caption5= Calamba City |caption6= San Pablo City, Laguna }} ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alaminos, Laguna|Alaminos]] * [[Bay, Laguna|Bay]] * [[Calauan]] * [[Cavinti]] * [[Famy]] * [[Kalayaan, Laguna|Kalayaan]] * [[Liliw]] * [[Los Baños]] </td><td valign="top"> * [[Luisiana]] * [[Lumban]] * [[Mabitac]] * [[Magdalena, Laguna|Magdalena]] * [[Majayjay]] * [[Nagcarlan]] * [[Paete]] * [[Pagsanjan]] </td><td valign="top"> * [[Pakil]] * [[Pangil, Laguna|Pangil]] * [[Pila, Laguna|Pila]] * [[Rizal, Laguna|Rizal]] * [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] (''kapital'') * [[Santa Maria, Laguna|Santa Maria]] * [[Siniloan]] * [[Victoria, Laguna|Victoria]] </td></tr></table> == Klima == Ang lalawigan ay tuyot mula April hanggang Hunyo at basa naman sa buwan ng Hulyo hanggang October at tag lamig naman sa buwan ng Disyembre hanggang March bumababa ito sa temperatura 18 hanggang 25 ang timog silangang ng Laguna at ang Timog ng Laguna ay ma ulan naman sa buwan ng Setyembre hanggang October at ang kanluran ng Laguna ay maulan sa buwan ng Hunyo hanggang October mas mainit naman sa buwan ng Mayo at Hunyo kumpara sa buwan ng March at April update impormasyon 2025 hanggang 2026 == Kasaysayan == Ang pangalan ng lalawigan ng Laguna ay isinunod sa [[Laguna de Bay]], isang bahagi ng katubigan na bumubuo sa hilagang hangganan ng lalawigan. Ang Laguna de Bay naman, ay isinunod sa pangalan ng bayan ng [[Bay, Laguna|Bay]] (Ang salitang ''Laguna de Bay'' ay hango sa salitang Kastila na nangangahulugang "Lawa ng Bay"), ang pinakaunang punong bayan ng lalawigan. Si Kapitan [[Juan de Salcedo]] kasama ng pulutong ng isang daang sundalong Kastilang-Mehikano at ilang bilang ng mga kakamping mga Bisaya ay sinakop ang lalawigan at ang mga nakapalibot na bahagi para sa [[Espanya]] noong 1571. Pitong taon makalipas, dalawang [[Franciscano|Fransiskanong]] mga pari ang nagsimulang binyagan ang mga tao doon. {{Largest cities | province = Laguna | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Timog Luzon | div_link = Probinsya{{!}}Probinsya | city_1 = Calamba, Laguna{{!}}Calamba City | div_1 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_1 = 539,671 | img_1 = Calamba City Skyline 2018.jpg | city_2 = Santa Rosa, Laguna{{!}}Santa Rosa | div_2 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_2 = 414,812 | img_2 = SantaRosa,Lagunajf9604 12.JPG | city_3 = Biñan{{!}}Biñan | div_3 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_3 = 407,437 | img_3 = 384Biñan City Roads Laguna Roads Landmarks 40.jpg | city_4 = Cabuyao{{!}}Cabuyao | div_4 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_4 = 355,330 | img_4 = 4528Santa Rosa Cabuyao City Barangays Landmarks Roads 45.jpg | city_5 = San Pedro, Laguna{{!}}San Pedro | div_5 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_5 = 326,001 | city_6 = San Pablo, Laguna{{!}}San Pablo | div_6 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_6 = 285,348 | city_7 = Santa Cruz, Laguna{{!}}Santa Cruz | div_7 = Calabarzon{{!}}Laguna 4th | pop_7 = 123,574 | city_8 = Los Baños{{!}}Los Baños | div_8 = Calabarzon{{!}}Laguna 2nd | pop_8 = 115,353 | city_9 = Calauan{{!}}Calauan | div_9 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_9 = 87,693 | city_10 = Nagcarlan{{!}}Nagcarlan | div_10 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_10 = 64,866 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Laguna}} {{Calabarzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 29cgje3727q6edstjhsipyrii300ulz 2220178 2220176 2026-08-12T06:50:07Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-44072-58|~2026-44072-58]] ([[User talk:~2026-44072-58|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-37993-63|~2026-37993-63]] 2214274 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Laguna | sealfile = Ph seal laguna.png | region = [[CALABARZON]] (Rehiyon IV-A) | capital = [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] | largest_city = [[Calamba City]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 1965872 | pop2000rank = ika-6 pinakamalaki | popden2000 = 1117 | popden2000rank= ika-3 pinakamataas | areakm2 = 1759.7 | arearank = ika-17 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 6 | municipalities= 24 | barangays = 674 | districts = 6 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = [[Sol Aragines]] | vice_governor = JM Carait | locatormapfile= Ph locator map laguna.png }} :''Para sa ibang paggamit, tingnan ang [[Laguna (paglilinaw)]].'' Ang '''Laguna''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa bahaging [[Calabarzon]] sa [[Luzon]]. [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] ang luklukan ng pamahalaan nito at matatagpuan sa timog-silangan ng [[Kalakhang Maynila]], timog ng lalawigan ng [[Rizal]], kanluran ng [[Quezon]], hilaga ng [[Batangas]] at silangan ng [[Cavite]]. Halos pinapaligiran ng Laguna ang [[Laguna de Bay]], ang pinakamalaking lawa sa bansa. Nakuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] salita na ''lago'', na nangangahulugang ''lawa''. Kilala ang Laguna bilang pook ng kapanganakan ni [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng Pilipinas. Kilala din sa mga [[turismo|dayuhang namamasyal]] ang [[Talon ng Pagsanjan]], Liwasang Bayan ng [[Pila, Laguna]], ang mga inukit na kahoy na nilikha na mga tao sa [[Paete, Laguna|Paete]] at [[Pakil, Laguna|Pakil]], ang mga maiinit na bukal sa [[Los Baños, Laguna|Los Baños]] sa gulod ng [[Bundok Makiling]] at ang ''Hidden Valley Springs'' sa [[Calauan, Laguna|Calauan]]. <nowiki>*</nowiki>Isa pang tradisyon ng Laguna ang ANILAG Festival. Ito ay isang linggong pagdiriwang na nangyayari sa buwan ng Marso. Ang ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng pasasalamat sa mga taong nagbasbas noong mga nakaraang taon. ANILAG Festival ay ginaganap sa pamamagitan ng beauty pageants, pagsayaw, pagbubunyag ng pagkain, at woodcarving competitions. Isa pa sa pagiging tradisyon, Ang ANILAG Festival ay isa rin sa pagbibigay daan sa gobyerno ng Laguna upang i-iskaparate ang kahanga-hangang senaryo, ang masasaganang lokal na kay sarap na pagkain, at alangan, ang mga talento ng mga lokal nito. Habang nangyayari ang festival, isang daang Pilipinong turista sa iba’t ibang panig ng mundo pati narin ang mga dayuhang nais din magtipon para saksihan ang engrandeng taunang selebrasyon. == Heograpiya == {{Main|Kalakhang Laguna}} === Pampolitika === Nahahati ang Laguna sa 24 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 6 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga lungsod ==== * [[Biñan]] * [[Cabuyao]] * [[Calamba City]] * [[San Pedro, Laguna|San Pedro]] * [[San Pablo, Laguna|San Pablo]] * [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]] {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Mga lungsod sa Laguna'''|image= | image2 =Southwoods Mall.jpg |image3 =9628Barangays Santa Rosa Laguna Landmarks 27.jpg |image4=CabuyaoHalljf7205 26.JPG |image5=Old National Hwy. (Calamba, Laguna)(2018-04-07).jpg |image6=Lagunajf5172 13.JPG |caption1 =San Pedro City, Laguna |caption2 = Biñan City, Laguna |caption3=Santa Rosa City, Laguna |caption4=Cabuyao City, Laguna |caption5= Calamba City |caption6= San Pablo City, Laguna }} ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alaminos, Laguna|Alaminos]] * [[Bay, Laguna|Bay]] * [[Calauan]] * [[Cavinti]] * [[Famy]] * [[Kalayaan, Laguna|Kalayaan]] * [[Liliw]] * [[Los Baños]] </td><td valign="top"> * [[Luisiana]] * [[Lumban]] * [[Mabitac]] * [[Magdalena, Laguna|Magdalena]] * [[Majayjay]] * [[Nagcarlan]] * [[Paete]] * [[Pagsanjan]] </td><td valign="top"> * [[Pakil]] * [[Pangil, Laguna|Pangil]] * [[Pila, Laguna|Pila]] * [[Rizal, Laguna|Rizal]] * [[Santa Cruz, Laguna|Santa Cruz]] (''kapital'') * [[Santa Maria, Laguna|Santa Maria]] * [[Siniloan]] * [[Victoria, Laguna|Victoria]] </td></tr></table> == Klima == Ang lalawigan ay tuyot mula Nobyembre hanggang Abril at basa sa nalalabing bahagi ng taon sa maliit na bahagi malapit sa katimugang hangganan. Ang ibang bahagi, sa kanluran ng bayan ng Santa Cruz, ay nakakaranas ng tuyong panahon mula Nobyembre hanggang Abril at tag-ulan sa nalalabing bahagi ng taon. Ang silangan at katimugang bahagi ay hindi katulad ang panahon, na mas madalas ang tag-ulan sa kabuuan ng taon. == Kasaysayan == Ang pangalan ng lalawigan ng Laguna ay isinunod sa [[Laguna de Bay]], isang bahagi ng katubigan na bumubuo sa hilagang hangganan ng lalawigan. Ang Laguna de Bay naman, ay isinunod sa pangalan ng bayan ng [[Bay, Laguna|Bay]] (Ang salitang ''Laguna de Bay'' ay hango sa salitang Kastila na nangangahulugang "Lawa ng Bay"), ang pinakaunang punong bayan ng lalawigan. Si Kapitan [[Juan de Salcedo]] kasama ng pulutong ng isang daang sundalong Kastilang-Mehikano at ilang bilang ng mga kakamping mga Bisaya ay sinakop ang lalawigan at ang mga nakapalibot na bahagi para sa [[Espanya]] noong 1571. Pitong taon makalipas, dalawang [[Franciscano|Fransiskanong]] mga pari ang nagsimulang binyagan ang mga tao doon. {{Largest cities | province = Laguna | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Timog Luzon | div_link = Probinsya{{!}}Probinsya | city_1 = Calamba, Laguna{{!}}Calamba City | div_1 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_1 = 539,671 | img_1 = Calamba City Skyline 2018.jpg | city_2 = Santa Rosa, Laguna{{!}}Santa Rosa | div_2 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_2 = 414,812 | img_2 = SantaRosa,Lagunajf9604 12.JPG | city_3 = Biñan{{!}}Biñan | div_3 = Calabarzon{{!}}Laguna Lone | pop_3 = 407,437 | img_3 = 384Biñan City Roads Laguna Roads Landmarks 40.jpg | city_4 = Cabuyao{{!}}Cabuyao | div_4 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_4 = 355,330 | img_4 = 4528Santa Rosa Cabuyao City Barangays Landmarks Roads 45.jpg | city_5 = San Pedro, Laguna{{!}}San Pedro | div_5 = Calabarzon{{!}}Laguna 1st | pop_5 = 326,001 | city_6 = San Pablo, Laguna{{!}}San Pablo | div_6 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_6 = 285,348 | city_7 = Santa Cruz, Laguna{{!}}Santa Cruz | div_7 = Calabarzon{{!}}Laguna 4th | pop_7 = 123,574 | city_8 = Los Baños{{!}}Los Baños | div_8 = Calabarzon{{!}}Laguna 2nd | pop_8 = 115,353 | city_9 = Calauan{{!}}Calauan | div_9 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_9 = 87,693 | city_10 = Nagcarlan{{!}}Nagcarlan | div_10 = Calabarzon{{!}}Laguna 3rd | pop_10 = 64,866 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Laguna}} {{Calabarzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 0bluvsrid4r8v7lrnri7m0wvaitkwau Baguio 0 9726 2220183 2215834 2026-08-12T06:52:40Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Johndeo333|Johndeo333]] ([[User talk:Johndeo333|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:JWilz12345|JWilz12345]] 2161181 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=Hulyo 2009}} {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Baguio |official_name = City of Baguio |native_name = {{languageicon|ilo|Ilokano}} Ciudad ti Baguio |nickname = Baguio City |motto = |image_skyline = Baguio view 1.jpg |imagesize = |image_caption = Panoramang urbano ng Baguio |image_flag = Baguioflag.png |sealfile = Ph seal baguio.png |caption = Mapa ng [[Benguet]] na nagpapakita sa lokasyon ng Baguio | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} |province = |districts = Nag-iisang distrito ng Lungsod ng Baguio |barangays = 129 |class = |language = Ilocano, Kankana-ey, Ibaloi at [[Ingles]] |mayor = [[Benjamin Magalong]] ([[Nationalist People's Coalition]]) |vice_mayor = Faustino Olowan ([[PDP-Laban]]) |representative_link = |representative = [[Marquez Go]] ([[Partido Nacionalista|NP]]) |founded = 1909 |founded_town = |cityhood = |fiesta = Panagbenga |areakm2 = 57.5 |pop2000 = 252386 |popden2000 = 5.151 |area_code = 074 |zip_code = 2600 |latd = 16 |latm = 25 |lats = |latNS = N |longd = 120 |longm = 36 |longs = |longEW = E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |website = [http://www.baguio.gov.ph www.baguio.gov.ph] }} Ang '''Baguio''' (bigkas /bá·gyo/) ay isang ''1st-class highly urbanized'' na lungsod sa hilagang [[Luzon]] sa [[Pilipinas]] at ang punong-lungsod ng [[Cordillera Administrative Region]]. Napapalibutan ito ng probinsiya ng [[Benguet]]. Itinatag ang Baguio ng mga [[United States|Amerikano]] noong 1900 bilang isang bakasyonan sa panahon ng tag-araw sa isang nayon ng mga [[Ibaloi]] na dating tinatawag na Kafagway. Ginawang "Summer Capital" ang lungsod noong 1 Hunyo 1903&nbsp;ng "Philippine Commission" at idineklarang lungsod ng "Philippine Assembly" noong 1 Setyembre 1909. Ang pangalang Baguio ay hango sa salitang [[Ibaloi]] na ''bagiw'' na ang ibig sabihin ay 'lumot'. Tinatayang nasa mahigit-kumulang sa 1500 metro (5100 talampakan) ang taas ng lungsod na naaayon para sa paglaki at pagdami ng mga [[punong pino]] at mga halamang namumulaklak. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. {{PH census|current}} == Heograpiya == Ang Lungsod ng Baguio ay matatagpuan sa bulubundukin ng [[Cordillera Central (Luzon)|Cordillera Central]] sa hilagang Luzon. Ito'y napapaligiran ng probinsiya ng Benguet. Ang kabuuang sukat ng lungsod ay 57.5 kilometro kwadrado. Ang ayos ng lungsod ay naaayon sa naunang plano ng tanyag na arkitektong si Daniel Burnham. Ang bahay-pamahalaan ng lungsod ay itinayo sa mismong gitna ng lungsod. Ang Lungsod ng Baguio ay kilala dahil sa kanyang katamtamang klima. Dahil sa kanyang taas, ang temperatura ng lungsod ay mas mababa ng 8 sentigrado kumpara sa temperatura sa mga mabababang lugar. Maburol ang kabuuan ng lungsod at ang kanyang mga lansangan ay ginawa ayon sa ayos ng lupa. == Klima == Ayon sa [[klasipikasyon ng klima ni Köppen]], ang Baguio ay may isang subtropiko klima sa mataas na lugar (Cwb), malapit sa monsoon tropikal na klima (Am). Ang lungsod ay kilala para sa kanyang mapagpigil na klima. {{Weather box |location = Baguio (1981–2010, extremes 1909–2012) | width = auto |metric first = Yes |single line = Yes | Jan record high C = 29.7 | Feb record high C = 28.7 | Mar record high C = 30.4 | Apr record high C = 30.0 | May record high C = 29.4 | Jun record high C = 28.7 | Jul record high C = 27.9 | Aug record high C = 27.7 | Sep record high C = 28.0 | Oct record high C = 27.7 | Nov record high C = 28.2 | Dec record high C = 28.2 |year record high C = 30.4 | Jan high C = 23.3 | Feb high C = 24.1 | Mar high C = 25.2 | Apr high C = 25.8 | May high C = 25.0 | Jun high C = 24.4 | Jul high C = 23.4 | Aug high C = 22.6 | Sep high C = 23.4 | Oct high C = 23.9 | Nov high C = 24.1 | Dec high C = 23.5 |year high C = 24.0 | Jan mean C = 18.1 | Feb mean C = 18.7 | Mar mean C = 19.9 | Apr mean C = 20.8 | May mean C = 20.7 | Jun mean C = 20.5 | Jul mean C = 19.8 | Aug mean C = 19.4 | Sep mean C = 19.7 | Oct mean C = 19.8 | Nov mean C = 19.6 | Dec mean C = 18.6 |year mean C = 19.6 | Jan low C = 12.9 | Feb low C = 13.4 | Mar low C = 14.5 | Apr low C = 15.9 | May low C = 16.4 | Jun low C = 16.5 | Jul low C = 16.3 | Aug low C = 16.2 | Sep low C = 16.0 | Oct low C = 15.7 | Nov low C = 15.1 | Dec low C = 13.7 |year low C = 15.2 | Jan record low C = 6.3 | Feb record low C = 6.7 | Mar record low C = 7.4 | Apr record low C = 10.0 | May record low C = 7.7 | Jun record low C = N/A | Jul record low C = 12.5 | Aug record low C = 12.8 | Sep record low C = 12.6 | Oct record low C = 11.3 | Nov record low C = 9.2 | Dec record low C = 7.6 |year record low C = 6.3 | rain colour = green | Jan rain mm = 15.2 | Feb rain mm = 23.4 | Mar rain mm = 46.0 | Apr rain mm = 104.1 | May rain mm = 341.1 | Jun rain mm = 475.8 | Jul rain mm = 781.9 | Aug rain mm = 905.0 | Sep rain mm = 570.9 | Oct rain mm = 454.3 | Nov rain mm = 97.4 | Dec rain mm = 26.2 |year rain mm = 3841.4 | unit rain days = 0.1 mm | Jan rain days = 3 | Feb rain days = 3 | Mar rain days = 5 | Apr rain days = 9 | May rain days = 20 | Jun rain days = 22 | Jul rain days = 26 | Aug rain days = 27 | Sep rain days = 24 | Oct rain days = 17 | Nov rain days = 8 | Dec rain days = 4 |year rain days = 168 |Jan humidity = 85 |Feb humidity = 84 |Mar humidity = 83 |Apr humidity = 84 |May humidity = 88 |Jun humidity = 89 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 93 |Sep humidity = 91 |Oct humidity = 89 |Nov humidity = 86 |Dec humidity = 84 |year humidity = 87 |source 1 = [[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|PAGASA]]<ref name=PAGASAnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180919004605/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasanormvalbagiuobeng1981-2010.csv | archivedate = 1 Setyembre 2018 | url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-normal-values/resource/4978c0ae-4bff-4bfe-aab5-354f608f169e | title = Lungsod ng Baguio, Benguet Climatological Normal Values | publisher = Pangangasiwa ng Philippine Atmospheric, Geophysical at Astronomical Services | accessdate = 1 Setyembre 2018}}</ref><ref name=PAGASAextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180919004746/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasaclimextrbaguiobengt.csv | archivedate = Setyembre 2018 | url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-extremes/resource/ecbfe828-34e2-4036-82cd-5c1d050aa69c | title = Lungsod ng Baguio, Benguet Climatological Values | publisher = Pangangasiwa ng Philippine Atmospheric, Geophysical at Astronomical Services | accessdate = 1 Setyembre 2018}}</ref> |date=Nobyembre 2011 }} ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Kasaysayan == Ang lugar na kung saan nakatayo ang lungsod ay unang tinirhan ng mga katutubong Ibaloi at Kankana-ey. Una itong naging pastulan ng mga baka at mga iba pang alagang hayop. Noong panahon ng pamamhala ng mga Kastila hindi gaano binigyang pansin ang lugar. Dahil sa klima ng lugar, nahikayat ang mga Amerikano na ayusin ang lugar bilang isang bakasyonan. Noong taong 1901, inumpisahang gawin ang "Kennon Road". Sa pamumuno ng mga Amerikano at sa tulong ng mga manggagawang Pilipino at mga Hapon, inukit ang daanang ito sa pagitan ng mga bundok at sinusundan ang ilog ng Bued mula sa bayan ng Rosario sa lalawigan ng La Union hangang sa Kafagway. Naging madali ang paglalakbay patungo sa lugar na ito, at pagkatapos ng ilang taon ay lumaki ang populasyon. Idineklarang "Summer Capital" ng "Philippine Commission" ang lungsod noong 1 Hunyo 1903. Noong 1904, inatasan ang sikat na arkitekto na si Daniel Burnham na gawan ng plano ang pagpapaunlad ng lungsod. Noong 1 Setyembre 1909 ay idineklarang lungsod and Baguio ng "Philippine Assembly". Isa ang Lungsod ng Baguio sa mga unang binomba ng pwersa ng [[Imperyo ng Hapon]] noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Madaling nasakop ng mga Hapon a lugar. Sa pagbalik ng mga Amerikano sa mga huling buwan ng digmaan, sa lungsod umatras ang karamihan ng mga sundalong Hapon sa Luzon kasama na si Hen. Tomoyuki Yamashita. Noong 3 Setyembre ay pormal na isinuko ni Hen. Yamashita sa mga hukbong Amerikano at Pilipino ang mga natitirang puwersa ng Imperyo ng Hapon sa Pilipinas. Ito ay ginanap sa "Camp John Hay" na matatagpuan sa silangang bahagi ng lungsod. Patuloy ang pagunlad ng lungsod pagkatapos ng digmaan hangang noong ika-16 Hulyo taong 1990, naranasan ng mga residenta ng lungsod ang isa sa pinakamalakas na lindol na tumamasa bansa. Maraming mga nasirang gusali at maraming mga tao ang nasawi. Karamihan sa mga gusaling nasira ay mga hotel. Sa 1 Setyembre ng taong 2009 ay gaganapin ang pagdiriwang ng ika-100 taon anibersaryo ng lungsod. == Ekonomiya == [[Talaksan:Brooms in Baguio.png|thumb|Mga ibinebentang [[walis]] sa pamilihan ng Baguio]] Ang Ekonomiya ng Lungsod ng Baguio ay nakadepende sa kanyang kinaroroonan at sa kanyang klima. Maraming mga Unibersidad ang umusbong dito dahil sa dami ng mga magaaral na gustong magaral sa lugar na tahimik at malamig. Madali rin itong puntahan kahit ito ay nasa mabundok na lugar. Ito rin ang centro ng kalakalan sa Cordillera. Karamihan ng mga kalakal ng mga kalapit na probinsiya ay dumadaan muna sa lingsod bago ito maipamahagi sa mga ibang probinsiya. Dahil sa kanyang klima, ang lungsod ang karaniwang bakasyonan ng mga turistang galing sa mga kalapit na probinsiya at maging mga turistang dayuhan lalo na sa tag-araw. Matatagpuan din sa lungsod ang isang sangay ng "Philippine Economic Zone Authority" na nagbibigay kabuhayan sa mga residente ng lungsod. Karamihan sa mga produktong ginagawa sa lugar an ito ay iniluluwas sa ibang bansa. === Sentro ng Edukasyon sa Hilagang Luzon === [[Talaksan:PMA Facade.JPG|thumb|Philippine Military Academy]] Tinatawag na "university town" ang Lungsod ng Baguio. Ayon sa ginawang senso noong 2007, halos kalahati ng populasyon ng lungsod ay mga magaaral. Mayroong bilang na 141,088 ang naitalang mga magaaral na karamihan ay galing pa sa mga kalapit na mga probisya. Maraming mga bahay paupahan ang naitayo para magsilbing tirahan ng mga magaaral. Karamihan sa mga gamit sa pagaaral ay sa lungsod din binibili. Dahil dito, maraming mga negosyong nakabase sa edukasyon ang umusbong. Mayroong walong pangunahing institusyon o pamantasan ang matatagpuan dito. Dahil sa mga ito, and Lungsod ng Baguio ay ang sentro ng edukasyon sa buong hilagang luzon. # "University of the Philippines" - ang pambansang pamantasan ng Pilipinas. # "Philippine Military Academy" # "Saint Louis University" # "University of the Cordilleras" - ang pinakamatandang pamantasan sa CAR # "University of Baguio" # "Pines City Colleges" # "Baguio Central University" # "Easter College" # Data Center College of the Philippines. May mga institusyon din na tumatangap ng mga dayuhang mag-aaral. Karamihan sa mga dayuhang ito ay pumupunta sa lungsod para mag-aral ng salitang Ingles, o kaya'y para makapag-aral sa isa sa mga kilalang pamantasan sa lungsod. Karamihan sa kanila ay mga Koreano, Indiyano, at mga taga Nepal. === Turismo === [[Talaksan:Baguio Burnham Park lagoon 2018.jpg|thumb|Lawa ng Liwasang Burnham]] Dahil sa klima, mga magagandang tanawin, at sa mga makasaysayang lugar sa lungsod, maraming mga turista ang gustong magbakasyon dito. Sa panahon ng tag-araw, halos nadodoble ang populasyon ng lungsod dahil sa dami ng mga dumadayo dito<ref>{{Cite web |url=http://www.nscb.gov.ph/rucar/stat_trsm_bgo.htm |title=Archive copy |access-date=2009-07-05 |archive-date=2016-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408035928/http://www.nscb.gov.ph/rucar/stat_trsm_bgo.htm |url-status=dead }}</ref>. Dahil dito, mahigit sa walumpong hotel ang naitayo sa lungsod<ref>{{Cite web |url=http://www.philippines-travel-guide.com/baguio-hotels.html |title=Archive copy |access-date=2009-07-05 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174544/http://www.philippines-travel-guide.com/baguio-hotels.html |url-status=dead }}</ref>. Marami ding mga bahay paupahan ang nagsislbing pansamantalang tirahan ng mga turista. Ang [[Panagbenga Festival]] ang isa sa mga pangunahing kaganapan sa Lungsod ng Baguio na humuhikayat sa mga turista na akyatin ang lungsod. Ito ay isang buwang pagdiriwang na binibigyang halaga ang kagandahan ng kalikhasan sa panahon ng pamumulaklak ng mga halaman. Dahil din sa turismo, umusbong ang mga iba't ibang mga negosyo na nagbibigay serbisyo ayon sa mga pangangailangan ng mga turista. === Sentro ng Kalakalan sa Cordillera === Karamihan ng mga produktong galing sa mga kalapit probinsiya ng Cordillera ay iniimbak muna sa lungsod bago ito maipamahagi sa buong bansa. Karamihan sa mga produktong ito ay mga gulay na bihirang tumubo sa mga maiinit na lugar. Naging kilala ang lungsod bilang bilihan ng mga gulay na may mataas ka kalidad. === "Baguio City Economic Zone" === Isa sa mga pinakaprudoktibong lugar ng "Philippine Economic Zone Authority" ay matatagpuan sa lungsod. Karamihan sa mga produktong ginagawa dito ay iniluluwas sa ibang bansa. Ang mga dayuhang kompanya dito ang syang nagbibigay kabuhayan sa mga residente ng lungsod. Ang ilan sa mga kompanyang matatagpuan dito ang isa sa pinakamalaking pagawaan ng gamit pang elektroniko, ang "Texas Instruments", ang MOOG na gumagawa ng mga piyesang pang makina, at ang SiTEL na isang "BPO Company" o mas kilala sa tawag na "call center". == Kultura == Ang Lungsod ng Baguio ay isang lugar na kung saan nagtatagpo ang mga iba't ibang kultura. == Mga barangay == Nahahati ang lungsod ng Baguio sa 129 [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Apugan-Loakan * Asin Road * Atok Trail * Bakakeng Central * Bakakeng North * Happy Hollow * Balsigan * Bayan Park West (Bayan Park) * Bayan Park East * Brookspoint * Brookside * Cabinet Hill-Teacher’s Camp * Camp Allen * Camp 7 * Camp 8 * Campo Filipino * Crystal Cave * City Camp Central * City Camp Proper * Country Club Village * Cresencia Village * Dagsian, Upper * DPS Area * Dizon Subdivision * Quirino Hill, East * Engineers' Hill * Fairview Village * Fort del Pilar * General Luna, Upper * General Luna, Lower * Gibraltar * Greenwater Village * Guisad Central * Guisad Sorong * Hillside * Holy Ghost Extension * Holy Ghost Proper * Imelda Village * Irisan * Kayang Extension * Kias * Kagitingan * Loakan Proper * Lopez Jaena </td><td valign=top> * Lourdes Subdivision Extension * Dagsian, Lower * Lourdes Subdivision, Lower * Quirino Hill, Lower * General Emilio F. Aguinaldo * Lualhati * Lucnab * Magsaysay, Lower * Magsaysay Private Road * Aurora Hill Proper * Bal-Marcoville (Marcoville) * Quirino Hill, Middle * Military Cut-off * Mines View Park * Modern Site, East * Modern Site, West * New Lucban * Aurora Hill, North Central * Sanitary Camp, North * Outlook Drive * Pacdal * Pinget * Pinsao Pilot Project * Pinsao Proper * Puliwes * Pucsusan * MRR-Queen Of Peace * Rock Quarry, Lower * Salud Mitra * San Antonio Village * San Luis Village * San Roque Village * San Vicente * Santa Escolastica * Santo Rosario * Santo Tomas School Area * Santo Tomas Proper * Scout Barrio * Session Road Area * Slaughter House Area * Sanitary Camp South * Saint Joseph Village * Teodora Alonzo </td><td valign=top> * Trancoville * Rock Quarry, Upper * Victoria Village * Quirino Hill, West * Andres Bonifacio * Legarda-Burnham-Kisad * Imelda R. Marcos (La Salle) * Lourdes Subdivision, Proper * Quirino-Magsaysay, Upper * A. Bonifacio-Caguioa-Rimando * Ambiong * Aurora Hill, South Central * Abanao-Zandueta-Kayong-Chugum * Bagong Lipunan (Market Area) * BGH Compound * Bayan Park Village * Camdas Subdivision * Palma-Urbano (Cari?o-Palma) * Dominican Hill Mirador * Alfonso Tabora * Dontogan * Ferdinand (Happy Homes-Campo) * Happy Homes (Happy Homes-Lucban) * Harrison-Claudio Carantes * Honeymoon (Honeymoon-Holy Ghost) * Kabayanihan * Kayang-Hilltop * Gabriela Silang * Liwanag-Loakan * Malcolm Square-Perfecto * Manuel A. Roxas * Padre Burgos * Quezon Hill, Upper * Rock Quarry, Middle * Phil-Am * Quezon Hill Proper * Middle Quezon Hill Subdivision * Rizal Monument Area * SLU-SVP Housing Village * South Drive * Magsaysay, Upper * Market Subdivision, Upper * Padre Zamora </td></tr></table> ==Media== ===AM Radio Stations=== *DZWT 540 Radyo Totoo Baguio (Mountain Province Broadcasting Corporation/Catholic Media Network) *DZRH 612 Baguio (Relay Station of DZRH 666 Manila) (Manila Broadcasting Company) *DZEQ Radyo Pilipinas 999 Baguio (Philippine Broadcasting Service) *DZWX Bombo Radyo Baguio 1035 (Bombo Radyo Philippines/People's Broadcasting Service) *DZBS Radyo Ronda Baguio 1368 (Radio Philippines Network/Nine Media Corporation & Aliw Broadcasting Corporation) *DWBB Super Radyo Baguio 1413 (GMA Network, Inc.) ===FM Radio Stations=== *89.5 Star FM Baguio (Bombo Radyo Philippines/People's Broadcasting Service) *RJFM 91.1 Baguio (Relay Station of RJFM 100.3 Manila) (Rajah Broadcasting Network, Inc.) *91.9 Easy Rock Baguio (Manila Broadcasting Company/Cebu Broadcasting Company) *Barangay FM 92.7 Baguio (GMA Network, Inc.) *93.5 Brigada News FM Baguio (Brigada Mass Media Corporation) *95.1 Love Radio Baguio (Manila Broadcasting Company/Love Radio Network) *95.9 Big Sound FM Baguio (Vanguard Radio Network) *96.7 K-Lite Baguio (Beta Broadcasting System) *Cool 97.5 (UBC Media) *98.7 Z Radio Baguio (Benguet Broadcasting Corporation/University of Baguio) *99.9 Country Baguio (Mountain Province Broadcasting Corporation/Catholic Media Network). *Radyo5 102.3 News FM Baguio (Relay Station of Radyo5 92.3 News FM Manila) (Nation Broadcasting Corporation/TV5 Network Inc.) *MOR 103.1 Baguio For Life (ABS-CBN Corporation) *I FM 103.9 Baguio (Radio Mindanao Network) *105.1 Q Radio (Relay Station of 105.1 Q Radio Manila) (Mareco Broadcasting Network, Inc.) *107.1 Memories FM Baguio (Primax Broadcasting Network) ===TV Stations=== *ABS-CBN TV-3 Baguio (Originating Station) *IBC TV-6 Baguio *PTV-8 Baguio (Originating Station) *GMA TV-10 Baguio (via Dagupan's Originating Station) *RPN TV-12 Baguio (Originating Station) *TV Natin Channel 22 Baguio *GMA News TV-24 Baguio *BEAM TV-26 Baguio *TV5 Channel 28 Baguio *ABS-CBN Sports+Action Channel 30 Baguio *ETC Channel 34 Baguio *5 Plus Channel 36 Baguio *RJTV Channel 38 Baguio *Sonshine TV-40 Baguio *UNTV Channel 44 Baguio *Net25 Channel 46 Baguio *One Media Network Channel 48 Baguio ===Cable Providers=== *[[SkyCable]] Baguio *Mountainview Satellite Corporation *Comclark Cable *[[G Sat]] *[[Cignal|Cignal Digital TV]] *[[Sky Direct]] ===News and Public Affairs Programs=== *TV Patrol North Luzon (ABS-CBN TV-3 Baguio) *Bagong Morning Kapamila (ABS-CBN TV-3 Baguio) *News Patrol North Luzon (ABS-CBN TV-3 Baguio) *PTV Cordillera Newsbreak (PTV-8 Baguio) *Kangrunaan a Damag (PTV-8 Baguio) *Isya @ Serbisyo with Eddie Carta (Friday Talk Show) (PTV-8 Baguio) *Be Unrivaled with Jianlin F. (PTV-8 Baguio) *Balitang Amianan (GMA TV-10 Dagupan) ===Religious Programs=== *Word of God Network (GMA Regional TV) ===Newspapers=== *SunStar Baguio *Herald Express *Baguio Chronicles *Baguio Midland Courier *Zigzag Weekly *Manila Bulletin *The Philippine Star == Mga larawan == <gallery> |Ang ulo ng [[leon]] sa [[Kennon Road]] Image:BaguioArko.JPG|Arko ng "maligayang pagdating!" sa Lungsod ng Baguio Image:Kuta del Pilar (Arko).JPG|Arko ng Kuta Gregorio del Pilar Image:PMA_gusali.JPG|Melchor Hall sa Philippine Military Academy Image:Zigzag formation green and red sandstone beds.jpg|Mga bato na bumubuo sa Zigzag formation sa may Kennon Road (Camp 6) </gallery> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Benguet}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Baguio]] mco5trti8b4x9ys5sjgzp3qnfayjkrh Rebolusyong EDSA ng 1986 0 19410 2220140 2197244 2026-08-12T04:10:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220140 wikitext text/x-wiki {{Good article}}{{about|unang Rebolusyon sa EDSA|ikalawa|Ikalawang Rebolusyon sa EDSA}} {{Infobox Military Conflict | image = EDSA Revolution pic1.jpg | caption = Daan-daang libong kataong pumuno sa lugar ng panulukan ng EDSA at [[Abenida Bonny Serrano]] (Pebrero 1986) | conflict={{flagicon|Philippines}} Himagsikan ng Lakas ng Bayan | date=Pebrero 22-25, 1986 | place=Kalakhang Maynila sa [[EDSA]] | result=Wakas ng rehimeng Marcos at nagkaroon ng bagong pamahalaang pinamunuan ni [[Corazon Aquino]] | combatant1= [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] | combatant2= mga tumiwalag na tropa<br /> taong-bayang sumasalungat | commander1=[[Ferdinand Marcos]]<br />[[Imelda Marcos]]<br />[[Fabian Ver]] | commander2=[[Corazon Aquino]]<br />[[Juan Ponce Enrile]]<br />[[Fidel Ramos]]<br />[[Jaime Cardinal Sin]] }} Ang '''Himagsikan ng Lakas ng Bayan''' ({{Lang-en|'''People Power Revolution'''}}), na tinatawag ding '''Rebolusyon sa EDSA ng 1986''' ay isang mapayapang pakikibaka na nagtagal nang apat na araw sa [[Pilipinas]], mula Pebrero 22 hanggang Pebrero 25 noong taong iyon. Nag-ugat ang nasabing pag-aalsa sa sunod-sunod na mga kilos protesta ng mga tao laban sa diktaduryang pamumuno ni [[Ferdinand Marcos]], lalo na noong napaslang si [[Ninoy Aquino]] noong 1983. Maraming mga tao ang nakilahok dito—mga sibilyan, militar at mga alagad ng simbahan tulad ni [[Jaime Cardinal Sin]]. Nagdulot ito ng pagbagsak sa pamahalaang diktatoryal ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Ferdinand Marcos]] at ang paghalili ni [[Corazon Aquino]] sa posisyong nilisan ni Marcos. Naganap ang karamihan ng mga demonstrasyon sa [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos), isang mahalagang daan sa [[Kalakhang Maynila]]. == Kasaysayan == === Ang Rehimeng Marcos === Nahalal si Ferdinand Marcos bilang pangulo ng [[Pilipinas]] noong 1965, at natalo niya si [[Diosdado Macapagal]] na noon ay nakaupo bilang Pangulo. Sa ilalim ng kanyang pamumuno naging aktibo si Marcos sa mga proyektong imprastraktura, agrikultura at pampublikong serbisyo na nagdala sa Pilipinas sa pinansiyal na kasaganahan. Sa kabila ng bali-balita ng dayaan sa eleksiyon, nahalal muli si Marcos noong 1969, at natalo niya si [[Sergio Osmeña Jr.]] Maraming mga alegasyon ng katiwalian ang lumitaw sa kanyang ikalawang termino ng kanyang pamumuno. Maraming mga tao ang naghirap, at dahil dito tumaas ang kaso ng krimen at mga kaguluhan sa bansa. Ito ang naging dahilan sa pagbuo ng mga rebeldeng grupo katulad ng [[Bagong Hukbong Bayan|New People's Army]] (NPA), na binuo bilang sangay ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]], at ng [[Moro Islamic Liberation Front]] sa Timog Mindanao na naglalayon na magkaroon ng isang hiwalay na bansa mula sa Pilipinas. [[Talaksan:Ferdinand Marcos.jpg|thumb|Pangulong [[Ferdinand Marcos]]]] Hindi na puwedeng tumakbo sa kandidatura si Marcos para sa halalan sa 1973. Dahil dito, noong 21 Setyembre 1972, sa pamamagitan ng Proklamasyon 1081, nilagay ni Marcos ang buong bansa sa ilalim ng [[Batas Militar]]. Dinahilan niya dito ang lumalaganap na kaguluhan sa bansa. Sa ilalim ng batas militar, pinasara ang lahat ng mga institusyon ng midya, at ang ilan sa kanila ay kinuha ng gobyerno. Ang tangi lamang na tumatakbong mga pahayagan noon ay ang [[Daily Express]] at ang [[Manila Bulletin]] na noon ay tinatawag na Bulletin Today. Ang mga estasyon ng telebisyon na siyang pinapasahimpapawid lamang ay ang Channel 4 at Channel 2, na dating pagmamay-ari ng mga Lopez. Marami din sa mga kritiko ni Marcos ang pinahuli, ang isa sa mga pinakakilala sa kanila ay si [[Benigno Aquino]], na isang senador sa oposisyon at ang tinuturing na pinakamainit na kritiko ni Marcos. === Pagpaslang kay Ninoy Aquino === Lumuwas ng Estados Unidos si Ninoy Aquino noong 1981 dahil sa kanyang kalusugan at dahil na rin sa kanyang seguridad. Makalipas ang tatlong taon, noong taong 1983, ipinahayag ni Aquino ang kanyang kagustuhang makabalik sa Pilipinas, kahit na marami sa kanyang mga kaibigan at tagasuporta ang tutol dito. Noong 21 Agosto 1983, pinaslang si Aquino habang siya ay papalabas ng isang eroplano sa [[Manila International Airport]] (na ngayon ay pinangalan sa kaniya).<ref>{{Citation |editor-surname=Javate-De Dios |editor-first=Aurora et. Al |title=Dictatorship and Revolution: Roots of People's Power |publisher=Conspectus Foundation Incorporated |publication-date=1988 |isbn=991-91080-1-8 |page=132}}.</ref> Nagdulot ito ng malaking galit sa mga Pilipino, na karamihan ay wala nang tiwala sa administrasyong Marcos. Maraming paraan ng kilos protesta ang ginawa, kabilang na ang [[civil disobedience|pagsuway na pangmamayan]]. Noong panahon ding iyon, nagsisimula nang humina ang kalusugan ni Marcos dahil sa kaniyang karamdaman na [[Lupus erythematosus|Lupus]].<ref>{{cite book |last=Schock |first=Kurt |authorlink= |author2= |editor= |others= |title=Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies |origyear= |url=https://archive.org/details/unarmedinsurrect0000scho|format= |accessdate= |edition= |series= |date= |year=2005 |publisher= University of Minnesota Press|location= |language= |isbn=0816641927 |oclc= |doi= |id= |pages=[https://archive.org/details/unarmedinsurrect0000scho/page/56 56] |chapter=People Power Unleashed: South Africa and the Philippines |quote= }}</ref> Noong 1984, inatasan ni Marcos ang isang komisyon, sa pamumuno ng Punong Hurado [[Enrique Fernando]], na magsagawa ng imbestigasyon sa pagpaslang kay Aquino. Ayon sa kanilang huling report, ang mga militar ang tunay na sangkot sa nasabing pagpaslang. Naging malaki itong dagok sa pabagsak nang pamahalaan. Ang nasabing pagpaslang, kabilang na ang ibang mga suliranin, ang mas lalo pang nagpalubog sa Pilipinas sa isang krisis pang-ekonomiya. Ang ekonomiya ng bansa ay lumiit hanggang sa 6.8%.<ref>{{cite web | url = http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html | title = Lakas Ng Bayan: The People's Power/EDSA Revolution 1986 ''(third paragraph)'' | accessdate = 2007-12-10 | publisher = [[University of Alberta]], [[Canada]] | archive-date = 2016-04-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160419033555/http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html | url-status = dead }}</ref> === Ang Snap Election === Dahil sa patuloy na pagdududa ng mga Pilipino sa kakayahan ng pamahalaan, minabuting minungkahi ng Amerika<ref>{{cite web | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1079/is_v86/ai_4188363 | title = Election developments in the Philippines - President Reagan's statement - transcript | accessdate = 2007-12-03 | publisher = US Department of State Bulletin, April, 1986 | archive-date = 2007-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071210030629/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1079/is_v86/ai_4188363/print | url-status = dead }}</ref> kay Marcos ang pagsasagawa ng [[dagliang halalan]] (''snap election''). Pinakinggan ni Marcos ang mungkahing ito. Pinagbisa ang biglaang halalan sa pamamagitan ng Batas Pambansa Blg. 883 ng Regular Batasang Pambansa, isang unikameral na kongreso na kontrolado ni Marcos. Tumakbo muli si Marcos sa halalan, kasama si [[Arturo Tolentino]] bilang kanyang pangalawang presidente. Tumakbo si Corazon Aquino, ang balo ni Ninoy Aquino, matapos ang matinding pakikiusap at suporta ng oposisyon at maging ng taong bayan. Si [[Salvador Laurel]] ang naging pangalawang presidente ni Aquino. Naganap ang halalan noong 7 Pebrero 1986. Ang eleksiyon na ito ang isa sa mga pinakakontrobersiyal sa kasaysayan ng bansa, na may maraming balita ng malawakang dayaan na naganap. Dineklara ng opisyal na tagabliang ng boto, ang Komisyon ng Halalan, si Marcos bilang nagwagi. Ayon sa kanila, nanalo si Marcos na mayroong 10,807,197 boto laban kay Aquino na nakakuha lamang diumano ng 9,291,761 boto. Ayon naman sa National Movement for Free Elections (Pambansang Kilusan ng Malayang Pagboto o Namfrel), isang akreditadong tagamasid ng halalan (poll watcher), nanalo si Aquino ng 7,835,070 boto laban kay Marcos na nakakuha lamang diumano ng 7,053,068 boto. Dahil sa malawakang dayaan sa halalan nag-''walk-out</I> ang 29 na tekniko ng komyuter bilang protesta sa sapilitang pagmamanipula ng boto para palitawin na si Marcos ang panalo.<ref>{{cite web | url = http://www.pcij.org/i-report/edsa20/william-torres.html | title = iReport EDSA 20th Anniversary Special Issue {{!}} Dr. William Castro | accessdate = 2008-01-16 | publisher = Philippine Center for Investigative Journalism, Pebrero 2006 | archive-date = 2008-01-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120161749/http://pcij.org/i-report/edsa20/william-torres.html | url-status = dead }}</ref> Dahil dito, nagpahayag ang [[Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas]] (CBCP) ng pagkondena sa nasabing halalan. Ganoon din ang pinahayag ng pamahalaan ng Estados Unidos. Ayon mismo sa pangulo ng Amerika na si [[Ronald Reagan]], na siyang kaibigan ni Marcos, "nakakabahala" <ref>{{cite web | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1079/is_v86/ai_4188363 | title = PRESIDENT'S STATEMENT, FEB. 11, 1986 | accessdate = 2007-12-03 | publisher = US Department of State Bulletin, April, 1986 | archive-date = 2007-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071210030629/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1079/is_v86/ai_4188363/print | url-status = dead }}</ref> ang mga bali-balita ng malawakang dayaan. Sa kabila ng mga malawakang protesta at pagkondena, pinahayag pa rin ng COMELEC na si Marcos ang nanalo sa pamamagitan ng 51%. Pinahayag naman ng NAMFREL na nanalo si Aquino ng 52%. Pinahayag ng Batasang Pambansa noong Pebrero 15 si Marcos at si Aquino bilang mga nagwagi. Lahat ng 50 oposisyon ay nag-walkout sa pagprotesta. Hindi matanggap ng mga Pilipino ang resulta, at sa halip naniwala sila na si Aquino ang tunay na nanalo. Nanawagan si Aquino ng malawakang hindi-pagtangkilik (boykot) sa mga produktong pagmamay-ari ng mga ''crony'' ni Marcos. Dahil dito, lalo pang bumagsak ang ekonomiya ng Pilipinas. == Ang Rebolusyon sa EDSA == [[Talaksan:EDSA-Cubao - southbound with Santolan and Ortigas skyline (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Bahaging Cubao–Santolan ng [[EDSA]]]] Dahil na rin sa mga balita ng malawakang pandaraya sa eleksiyon, nagbalak ang ilang mga sundalo sa pamumuno ng noon ay Kalihim ng Tanggulang Pambansa, si Juan Ponce Enrile, na pabagsakin ang pamahalaang Marcos. Ngunit, nalaman ni Marcos ang balak na ito, at agad na pinag-utos niya ang pagdakip sa mga pinuno nito. Dahil nahaharap siya sa napipintong pagdakip sa kaniya, humingi ng tulong si Enrile sa AFP Vice Chief of Staff na si Lt Gen [[Fidel Ramos]]. Pumayag si Ramos na magbitiw sa kaniyang puwesto at sinuportahan ang mga rebeldeng sundalo. Kinausap din ni Enrile ang Arsobispo Katoliko ng Maynila na si Jaime Cardinal Sin para sa suporta. Noong 6:30&nbsp;ng gabi nagkaroon ng press conference si Enrile at Ramos sa [[Kampo Aguinaldo]]. Ipinahayag nila ang kanilang pagbibitiw sa puwesto sa gabinete ni Marcos at ang kanilang pagtiwalag sa suporta ng gobyerno. Nagpatawag din ng sariling press conference si Marcos at sinabi niya kay Ramos at Enrile na sumuko na lang, at "tigilan ang kamangmangang ito."<ref name="peoplepower_eyewitness">{{cite book |last=Paul Sagmayao |first=Mercado |authorlink= |author2=Francisco S. Tatad |title=People Power: The Philippine Revolution of 1986: An eyewitness history |publisher=The James B. Reuter, S.J., Foundation |date=1986 |location=[[Manila]], [[Philippines]] |pages= |url= |isbn= 0963942078}}</ref> Bandang ika-siyam ng gabi, sa pamamagitan ng [[DZRV|Radyo Veritas]] na pinapatakbo ng Romano Katoliko, nanawagan si Cardinal Sin sa mga taong bayan na pumunta sa [[EDSA]] para suportahan ang mga rebeldeng sundalo sa Kampo Crame at Kampo Aguinaldo sa pamamagitan ng iba't ibang bagay na makakatulong sa kanila, tulad ng pagbibigay ng pagkain at ng iba pa nilang pangangailangan. Sa kabila ng kapahamakan na maaaring dumating sa kanila laban sa puwersa ng gobyerno, nagpunta ang mga sibilyan, maging ang mga madre at pari, sa EDSA. Malaki ang bahagi ng Radyo Veritas sa rebolusyong ito. Ayon sa dating pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas na si Francisco Nemenzo, magiging imposible na hikayatin ang mga tao na makilahok sa rebolusyong ito sa ilang oras lamang kung wala ang Radyo Veritas. === Ang lumalaking suporta ng masa === [[File:09051jfOur Lady of Veritas Chapel Radio Quezon Cityfvf 01.jpg|thumb|Radio Veritas]] Noong kasagsagan ng rebolusyon, tinatayang nasa isa hanggang tatlong milyong katao ang pumuno sa EDSA mula sa [[Abenida Ortigas]] hanggang Cubao. Noong madaling araw ng Linggo, 23 Pebrero 1986 pumunta ang mga sundalo ng gobyerno para wasakin ang transmisor ng [[DZRV|Radyo Veritas]], at dahil doon marami ang mga tao sa probinsiya ang hindi makasagap ng impormasyon. Dahil dito napilitan ang estasyon na gamitin ang pangalawa (backup) nitong transmisor na mayroong mas maliit na sakop ng brodkast. Naisipan ng gobyerno na gawin ang aksiyong ito dahil mahalaga ang Radyo Veritas sa pakikipagtalastasan sa mga tao na sumusuporta sa mga rebeldeng sundalo. Nagbibigay ng impormasyon ang himpilang ito tungkol sa mga pinakahuling galaw ng sundalo ng pamahalaan at ito din ang nagsisilbing daan upang manawagan sa pangangailangan ng pagkain, gamot at mga suplay. Sa kabila nito, marami pa rin ang mga tao na dumagsa sa EDSA. Umabot sa daang libo ang mga tao na walang dalang ibang sandata. Ang ilan sa kanila ay may dala ng rosaryo at imahe ng Birheng Maria. Marami ang nakilahok sa malawakang pagdarasal (''prayer vigil'') sa pamumuno ng mga pari at madre. Marami naman ang gumawa ng mga harang o barikada gamit ang mga sako ng buhangin at mga sasakyan sa mga kanto<!--intersection--> sa kahabaan ng EDSA katulad ng Santolan at Abenida Ortigas. Marami ding grupo ang kumanta ng "Bayan Ko"<ref>{{Citation |last=Taylor |first=Robert H. |last2= |first2= |publication-date=2002 |title=The Idea of Freedom in Asia and Africa |publication-place= |publisher=Stanford University Press |isbn=0804745145 |page=210 |url=http://books.google.com/books?id=RfbSlkGP8TEC&pg=PA210&dq=Bayan+Ko+in+1986+Philippine+revolution&sig=4mXbSuab0bitdIn388cnqEz--WM |accessdate= 2007-12-03}}.</ref>, na, simula pa noong 1980 ito ang naging makabayang awit ng oposisyon. Marami ding tao ang gumamit ng sagisag pang-kamay (hand sign) ng LABAN<ref>{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987 |title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon.. |publication-place= |publisher=Branden Books |isbn=0828319138 |page=217 |url=http://books.google.com/books?id=iW_ddLowBYkC&pg=PA217&dq=LABAN+signs+during+EDSA+I&sig=Akqi1anF8mOXKXo8dclSjbk7q3E#PPA217,M1 |accessdate= 2007-12-03}}.</ref> ; na ang hinlalaki at hintuturo ay bubuo ng letrang "L". Noong araw ding iyon bumisita ang dalawang rebeldeng pinuno sa kabilang kampo. Tumawid si Enrile sa EDSA mula Kampo Aguinaldo hanggang Kampo Crame sa pagitan ng mga maraming tao na nagsusuporta sa kanila. Binalita ng Radyo Veritas noong hapon na iyon na may mga batalyon ng Marines na papunta sa dalawang mga kampo sa silangan, at mga tangke na papunta mula sa hilaga at timog. Dalawang kilometro mula sa mga kampo, hinarang ng libo-libong mga tao ang isang batalyon ng tangke na nasa pamumuno ni Brigadier General Artemio Tadar sa Ortigas Ave.<ref>{{Citation |last=Lizano |first=Lolita |last2= |first2= |publication-date=1988 |title=Flower in a Gun Barrel: The Untold Story of the Edsa Revolution |publication-place= |publisher= |isbn= |page= |url=http://books.google.com/books?id=Bm0yAAAAIAAJ&dq=EDSA+Revolution&q=EDSA+Revolution&pgis=1#search |accessdate= 2007-12-02}}.</ref> Nagsiluhuran ang mga madre at nagdasal ng rosaryo, at nagkapit-bisig ang mga tao para harangin ang mga sundalo.<ref>{{Citation |last=Merkl |first=Peter H. |last2= |first2= |publication-date=2005 |title=The Rift Between America And Old Europe: the distracted eagle |publication-place= |publisher=Routledge |isbn=0415359856 |page=144 |url=http://books.google.com/books?id=WavpuvE2HA4C&pg=PA144&dq=EDSA+Revolution&sig=MHtMBpwLhkNbXWDv72qakOk__Qo |accessdate= 2007-12-02}}.</ref> Sa kabila ng banta ni Tadar sa mga tao ay hindi sila umalis. Walang nagawa ang mga sundalo sa situwasyon, at di nagtagal umurong na lang sila ng hindi man lang nagpapaputok. Noong gabing iyon ay bumigay na rin ang transmitter ng Radyo Veritas. Bandang hatinggabi ay lumipat ang mga tripulante sa isang lihim na lugar para magpatuloy sa pagbo-broadkast, sa ilalim ng pangalang [[Radyo Bandido]]. Si June Keithley ang brodkaster na nagpatuloy sa programa ng Radyo Veritas sa bagong estasyon sa nalalabing mga araw ng rebolusyon. ==Hindi Pag-kakalinawan== Noong madaling araw ng Pebrero 24, Lunes, naganap ang unang matinding bakbakan sa pagitan ng mga loyalista at mga rebeldeng sundalo. Mabilis na tinaboy ng mga Marines na galing Libis ang mga demonstrador. Samantala, mahigit-kumulang na 3,000 Marines ang kumubkob sa silangang bahagi ng Kampo Aguinaldo. Noong araw ding iyon inatasan mula sa Sangley Point sa Cavite ang mga helikopter sa pamumuno ni Major General Antonio Sotelo upang pumunta sa Kampo Krame.<ref name="Crisostomo">{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987 |title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon.. |publication-place= |publisher= |isbn= |page=226 |url=http://books.google.com/books?id=iW_ddLowBYkC&pg=PA226&dq=Col.+Antonio+Sotelo+to+camp+crame&sig=8mi_fKwg8Es6GkYyyyuXCd9FPz0 |accessdate= 2007-12-03}}.</ref> Lihim na palang bumaligtad ang nasabing grupo at sa halip na atakihin ang Kampo Crame ay lumapag sila doon. Maraming mga tao ang bumati sa mga sundalo na papalabas ng mga helikopter. Dahil sa pangyayari ay mas lalo pang sumigla<!--boosted morale--> si Ramos at Enrile na patuloy pang nananawagan sa mga sundalo na tumiwalag kay Marcos at sumapi sa kilusang oposisyon. Bandang hapon dumating si Aquino sa lugar kung saan naghihintay si Ramos, Enrile at ang mga opisyales ng RAM. === Ang pagkubkob sa Channel 4 === Dumating kay June Keithley ang balita na papalabas na ng Malakanyang si Marcos at binalita naman niya ito sa mga tao sa EDSA. Nagdiwang ang mga tao; maging si Ramos at Enrile ay lumabas para magpakita sa mga tao. Subalit naging sandali lang ang saya noong lumabas si Marcos sa Channel 4 na kontrolado ng gobyerno. Sinabi ni Marcos na hindi siya bababa sa puwesto. Marami ang nag-isip na ang maling balita na ito ay isang paraan upang maghikayat ng mas marami pang pagbaligtad mula sa gobyerno. Lumusob ang mga rebeldeng sundalo, sa pamumuno ni Colonel Mariano Santiago, sa estasyon ng Channel 4, at ang estasyon ay naputol sa ere. Nakubkob ng mga sundalo ang estasyon. Bumalik sa ere ang Channel 4, na may boses na nagsasabing ''"This is Channel 4. Now serving the people again."'' (Ito ang Channel 4. Naglilingkod muli sa sambayanan.) Samantala, umabot na sa milyon ang mga tao sa EDSA. Sinasabi na ito ang senyales ng "pagbabalik muli" sa ere ng ABS-CBN. Ito ay sa dahilan na ang mga taong nagpapatakbo ng brodkast ng mga oras na ito ay mga dating empleyado ng ABS-CBN na pinangungunahan ng direktor na si Johnny Manahan kasama ang pinsan ng may-ari ng ABS-CBN na si Augusto "Jake" Lopez. Ang brodkast na ito ay pinangasiwaan nina June Keithley, dating ABS-CBN broadkaster na si Orly Punzalan at Bong Lapira kasama ang mga paring sina Fr. Bong Bongayan, Fr. Aris Sison at sina Fr. James Reuter. Bandang hapon, linusob ng mga rebeldeng helikopter ang [[Villamor Airbase]], na naging dahilan ng pagkawasak ng ilang sasakyang pampangulo. Mayroon namang isang helikopter na pumunta ng Malakanyang at nagpaputok ng raket, na naging sanhi ng maliit na pinsala. Noong lumaon din ay marami nang mga opisyales na nagsipagtapos ng [[Akademya Militar ng Pilipinas]] ''(Philippine Military Academy)'' at maging ng Hukbong Sandatahan ang tumiwalag sa gobyerno. Samantala, minungkahi ni Heneral Fabian Ver ang paggamit ng dahas upang matigil ang lumalaking rebolusyon. Hindi pumayag si Marcos dito. === Ang panunumpa === [[Talaksan:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb|Nanumpa si Corazon Aquino bilang Pangulo ng Pilipinas sa Club Filipino, San Juan noong 25 Pebrero 1986.]] Noong umaga ng Martes, Pebrero 25, bandang ikapito ng umaga, nagkaroon ng saguypaan sa pagitan ng mga loyalista at mga rebeldeng sundalo. May mga ''sniper'' na bumabaril sa mga rebeldeng sundalo. Subalit patuloy na sinugod ng mga rebeldeng sundalo ang estasyon ng Channel 9, na nasa hindi kalayuan ng Channel 4.<!--REF PPEYEWITNESS--> Maya-maya lamang ay nanumpa si Corazon Aquino bilang bagong pangulo ng Pilipinas sa isang seremonya sa [[Club Filipino]] sa Greenhills, isang kilometro mula sa Kampo Crame.<ref>{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date= |title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon... |publication-place= |publisher= |isbn= |page=257 |url=http://books.google.com/books?id=iW_ddLowBYkC&pg=PA257&dq=Cory+Aquino+in+Club+Filipino&sig=cZKEQ46Ff0iiB5BIQkVvBP8Prcw |accessdate= 2007-12-03}}.</ref> Pinasumpa si Aquino ni ''Senior Associate Justice'' [[Claudio Teehankee]], at pinasumpa naman si Laurel bilang Pangalawang Pangulo ni Justice Abad Santos. Hawak ni Aurora Aquino, nanay ni Ninoy Aquino, ang bibliang ginamit sa panunumpa ni Aquino. Kasama sa seremonya si Ramos, na na-promote bilang Heneral, si Enrile at ang iba pang mga politiko. Nasa labas ang maraming mga taga-suporta ni Aquino, na karamihan ay naka-dilaw bilang pagpapakita ng kanilang suporta. Matapos ang panunumpa ni Aquino ay kumanta sila ng ''Bayan Ko''. Samantala, nanumpa naman si Marcos sa Malakanyang. Nandoon ang ilan sa kanyang mga taga-suporta na sumisigaw ng ''"Marcos! Marcos! Marcos pa rin!"'' Ang panunumpa ay ginawa ni Marcos sa balkonahe ng palasyo ng Malakanyang, at binrodkast ito sa nalalabing mga estasyon ng gobyerno at ng Channel 7. Pagkatapos ng panunumpa ay umalis ang mag-asawa sa labas ng Palasyo. Naputol ang pagbrodkast nito noong kubkubin ng mga rebeldeng sundalo ang mga nalalabing mga estasyon. Marami ding mga demonstrador ang pumunta sa [[Mendiola]], hindi kalayuan mula sa Malakanyang, ngunit hinarang sila doon ng mga loyalistang mga sundalo. Maraming mga demonstrador ang nagalit, ngunit inawat sila ng mga pari na nakiusap na huwag maging marahas. === Ang Paglisan ni Marcos === Kinausap ni Marcos ang Senador ng Estados Unidos na si Paul Laxant, para humingi ng payo mula sa [[White House]]. Pinayuhan siya ni Laxalt ng "{{lang|en|cut and cut cleanly}}", na siyang kinalungkot ni Marcos. Bandang hapon, kinausap ni Marcos si Enrile para sa kanyang ligtas na paglisan kasama ang kanyang pamilya. Pumunta ang pamilya ni Marcos sa Clark Airbase sa Zambales bandang ikasiyam ng gabi, bago tuluyang lumipad ng Hawaii.<!--REF PPEYEWITNESS--> Marami ang nagsisaya sa paglisan ni Marcos. Napasok na rin ng mga demonstrador ang Palasyo ng Malakanyang, na dati ay hindi mapasok ng ordinaryong mamamayan. Maliban sa mga naganap na nakawan, marami din ang nagsilibot sa loob ng isang lugar kung saan binago ang kasaysayan ng bansa. Maging ang buong mundo ay nagsaya. Ayon kay [[Bob Simon]], isang tagapagbalita ng [[CBS]] na isang estasyon sa Amerika, ang nagsabi "{{lang|en|We Americans like to think we taught the Filipinos democracy; well, tonight they are teaching the world.}}" ("Gusto naming mga Amerikano na isipin na kami ang nagturo sa Pilipinas ng [[demokrasya]], ngunit ngayong gabi tinuturuan nila ang buong mundo.") <!--REF PPEYEWITNESS--> == Katapusan == Matapos ang rebolusyon, marami pa ring suliranin ang kinahaharap ng bansa. Ang ekonomiya ay kontrolado halos ng gobyerno. Sa kabila nito, sa pamumuno ni Corazon Aquino ay unti-unting bumalik ang demokratikong institusyon sa bansa. Isinawalang-bisa ang Saligang Batas ng 1972, at sa halip ay gumawa si Aquino ng isang "Freedom Constitution" ''(Malayang Konstitusyon)'' upang pansamantalang maging saligang batas, hanggang sa natapos at naratipikahan na ang Saligang Batas 1987 na siyang kasalukuyang saligang batas ng bansa. Sa bagong saligang batas ay hindi na maaring tumakbong muli ang isang Pangulo ng bansa, na binibigyan ng anim na taon para mamuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Mga Kudeta sa Pilipinas}} [[Kategorya:1986 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Rebolusyon sa Pilipinas|EDSA ng 1986]] [[Kategorya:Ferdinand Marcos]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Kalakhang Maynila]] nbmv1hdwauda0pfmvach8gpsw4c0yu4 Bansa (pampulitika) 0 33203 2220133 2220078 2026-08-12T03:40:56Z GinawaSaHapon 102500 +refs 2220133 wikitext text/x-wiki {{About|konseptong pampulitika|konseptong panlipunan|Bansa (panlipunan)}}{{redirect|Country}}{{Other uses|Estado (paglilinaw)}}[[Talaksan:Official_United_Nations_World_Map_-_October_2022.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga politikal na bansa sa mundo noong 2022 ayon sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN). Pawang mga [[Malayang estado|malalayang estado]] ang mga markadong teritoryo sa mapang ito na kabilang sa UN at ganap na kinikilala bilang bansa. May ilang mga teritoryo na ganap na bansa ngunit [[Di kinikilalang bansa|di kinikilala bilang bansa]] tulad ng [[Taiwan]], may ilang teritoryo naman na [[Pinag-aagawang teritoryo|pinag-aagawan]] kagaya ng [[Kashmir]] (pinag-aagawan ng [[India]], [[Pakistan]], at [[Tsina]]) at [[Kanlurang Sahara]] (depende sa pananaw, isang [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|ganap na bansa]] o teritoryo ng [[Maruekos]]).]] '''Bansâ''' o '''estádo''' ang tawag sa isang politikal na entidad o teritoryo nito sa [[mundo]]. Gumaganap ang mga ito bilang isang [[malayang estado]], [[Malayang estado|di-kinikilalang estado]], bahaging bansa (kagaya ng sa [[Reyno Unido]]), o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |year=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |trans-title=Anong tinataglay ng isang malayang estado? |journal=Review of International Studies |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |issn=0260-2105 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite web |title=Recognition and its Variants |trans-title=Pagkilala at mga pagkakaiba nito |url=https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302214852/https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |archive-date=2 March 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Maaaring magtaglay ang isang bansa ng iba't ibang bansa, kilala sa tawag na mga [[estadong multinasyonal]].<ref name="y026">{{cite web |last= |first= |title=Nations, States and Nation-States |trans-title=Mga Bansa, Estado, at Estadong Bansa |url=https://artsci.usu.edu/social-sciences/political-science/international-studies/aggies-go/nation-states |access-date= |website= |publisher=Utah State University |language=en}}</ref> Madalas na hinahati ang mga bansa bilang [[Bansang maunlad|maunlad]] o [[Bansang umuunlad|papaunlad]].<ref name="s222">{{cite journal |last1=Khan |first1=Themrise |last2=Abimbola |first2=Seye |last3=Kyobutungi |first3=Catherine |last4=Pai |first4=Madhukar |year=2022 |title=How we classify countries and people{{emdash}}and why it matters |trans-title=Paano natin inuuri ang mga bansa at tao{{emdash}}at bakit ito mahalaga |journal=BMJ Global Health |language=en |publisher=BMJ |volume=7 |issue=6 |doi=10.1136/bmjgh-2022-009704 |issn=2059-7908 |pmc=9185389 |article-number=e009704}}</ref> Walang tiyak na bilang ng mga bansa sa mundo. Dahil ito sa di-pagkilala ng ilang mga bansa sa mga bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN), ngunit kinikilala ng iba sa proseso ng [[diplomatikong pagkilala]]. Madalas na pawang may mga [[pinag-aagawang teritoryo]] ang mga bansang ito o di kaya'y [[Bansang may bahagyang pagkilala|bahagya lamang kinikilala]].<ref name="d243">{{cite web |date=January 22, 2026 |title=How Many Countries Are There in the World in 2026? |trans-title=Ilan ang mga Bansa sa Mundo sa taong 2026? |url=https://www.polgeonow.com/2011/04/how-many-countries-are-there-in-world.html |access-date= |website=Political Geography Now |language=en}}</ref> Bukod sa mga ito, kinokonsidera din ang ilang mga entidad na walang kumikilala bilang isang ganap na bansa.<ref name="Seguin 2011 f032">{{cite web |last=Seguin |first=Denis |date=2011-07-29 |title=What makes a country? |trans-title=Anong tinataglay ng isang bansa? |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124003740/https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |archive-date=24 January 2024 |access-date= |website=The Globe and Mail |language=en}}</ref> Walang tiyak na kahulugan ang bansa, at nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Sinulat ng ''[[The Economist]]'' noong 2010 na "ang kahit anong pagsubok na makahanap ng isang malinaw na kahulugan ng bansa ay mabilis na makakasalubong ng sandamakmak na mga pagbubukod at anomalya".<ref>{{Cite news |date=8 April 2010 |title=In quite a state |language=en |trans-title=Nasa isang estado |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824202226/https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |archive-date=24 August 2022 |issn=0013-0613}}</ref> Iba ito sa [[Bansa (panlipunan)|konseptong panlipunan ng isang bansa]], na tumutukoy naman sa pagkakakilanlan ng mga tao na maaaring hindi tumugma sa pampulitikang katumbas nito. == Etimolohiya == Isang [[Aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na ''bangsa'',<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na ''vaṃśá'' ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] *''wanćás'' ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na ''nación'' dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Pareho itong tumutukoy sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang [[Bansa (panlipunan)|panlipunang kahulugan]] bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at pampulitikang kahulugan bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang ''nation'' para sa panlipunang kahulugan at ''country'' o ''state'' para naman sa pampulitikang kahulugan. Nagmula sa wikang Kastila ang salitang ''estado''. Tumutukoy din ito sa isang [[Estado|uri ng subdibisyon]] sa ilang mga bansa, partikular sa mga [[pamahalaang pederal]] tulad ng [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], at [[Brasil]]. == Pagkabansa == {{Main|Malayang estado}} [[File:Limited_Recognition_States.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Limited_Recognition_States.svg|thumb|{{legend|#C74355|Mga estadong miyembro ng UN na hindi kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#F8CD44|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#246788|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala lamang ng hindi miyembro}}]] Kung tumutukoy sa pampulitikang konsepto, maaaring tumukoy ang bansa sa isang [[malayang estado]], [[Talaan ng mga estadong bahagyang kinikilala|estadong bahagyang kinikilala]], bahaging bansa, o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="academic.oup.com i784" /> Malayang estado ang politikal na entidad na may ganap na pangkalahatang kapangyarihan at otoridad sa isang bahagi ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |issn=0022-197X |jstor=24357595}}</ref> Walang tiyak na bilang ang mga bansa sa mundo dahil may mga estado na hindi [[Diplomatikong pagkilala|kinikilala]] ng lahat, at meron ding mga di-malalayang estado na pawang kinikilala bilang isang bansa.<ref name="Seguin 2011 f032" /> May ilang mga bansa kagaya ng [[Taiwan]] sa Asya, [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|Republikang Sahrawi]] sa Aprika, at [[Kosovo]] sa Europa na may limitadong pagkilala mula sa ibang mga bansa dahil kinikilala ito ng ibang mga bansa bilang bahagi ng isang bansa.<ref name="Kyris 2022 pp. 287–311">{{cite journal |last=Kyris |first=George |date=2022 |title=State recognition and dynamic sovereignty |journal=European Journal of International Relations |volume=28 |issue=2 |pages=287–311 |doi=10.1177/13540661221077441 |issn=1354-0661 |doi-access=free}}</ref><ref name="Allcock Lampe Young 1998 q703">{{cite web |last1=Allcock |first1=John B. |last2=Lampe |first2=John R. |last3=Young |first3=Antonia |date=1998-07-20 |title=History, Map, Flag, Population, Languages, & Capital |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619045343/https://www.britannica.com/place/Kosovo |archive-date=19 June 2015 |access-date=2024-01-29 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Halimbawa, opisyal na kinikilala ang Taiwan (opisyal na Republika ng Tsina) bilang bahagi ng [[Tsina]] (opisyal na Republikang Bayan ng Tsina) ng nakakarami ng mga bansa sa mundo bilang pagtalima sa [[Nag-iisang Tsina|patakarang Nag-iisang Tsina]], kahit na gumaganap ito bilang isang malayang estado.<ref>{{Cite web |title=Taiwan: Sovereignty and Participation in International Organizations |url=https://www.fpri.org/article/2011/07/taiwan-sovereignty-and-participation-in-international-organizations/ |access-date=2025-12-22 |website=Foreign Policy Research Institute |language=en-US}}</ref> Ganito rin ang kaso sa Kosovo, na kinikilala ng iba bilang bahagi ng [[Serbiya|Serbia]],<ref>{{Cite web |last=Young |first=Antonia |last2=Allcock |first2=John B. |last3=Lampe |first3=John R. |date=2026-07-28 |title=Kosovo |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> at Republikang Sahrawi na kinikilala namang bahagi ng [[Maruekos]].<ref>{{Cite web |title=Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) |trans-title=Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi (SADR) |url=https://www.britannica.com/place/Sahrawi-Arab-Democratic-Republic |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samantala, hindi kinikilala naman bilang bansa ang mga estadong humiwalay kagaya ng [[Transnistria]], na kinikilala bilang bahagi pa rin ng [[Moldabya]].<ref name="h387">{{cite web |date=May 31, 2012 |title=Transnistria profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18284837 |access-date=February 23, 2026 |website=BBC News}}</ref> [[File:Dependent_territories.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dependent_territories.svg|thumb|Mga dependensiya at ang kanilang malayang estado. Tinutukoy ang mga ito gamit ang kanilang kodigong [[ISO 3166-1]]{{Efn|Maliban sa [[Mga Maliliit na Pulong Menor ng Estados Unidos]], na nakakalat sa Pasipiko at Karibe at may iisang kodigo. Matutukoy ang mga ito sa mapa sa pamamagitan ng "UM-" na sinundan ng unang titik ng pangalan ng pulo at isa pang natatanging titik kung kinakailangan.}} o gamit ng bilang.{{Efn|Walang mga kodigong [[ISO 3166-1]] ang mga sumusunod na teritoryo:<br />'''1''': [[Akrotiri at Dhekelia]]<br />'''2''': [[Kapuluang Ashmore at Cartier]]<br />'''3''': [[Kapuluan ng Dagat Coral]]}} Itinuturing na bahagi mismo ng bansa ang mga nakakulay na lugar (tulad ng [[French Guiana|Guyanang Pranses]] sa Timog Amerika na itinuturing na lalawigan ng [[Pransiya]]). Ipinapakita rito ang [[Antartika]] bilang isang [[Kondominyum (pandaigdigang batas)|kondominyum]] imbes ang mga [[Mga inaangking teritoryo sa Antartika|inaangking bahagi]] nito.]] May mga malalayang estado na nagtataglay ng mga bahaging bansa dahil sa unyon. Halimbawa nito ang kaso ng [[Reyno Unido]], na isang unyon ng apat na bansa: [[Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang [[Kaharian ng Dinamarka]] ay nagtataglay ng [[Dinamarka]]. [[Kapuluang Peroe]], at [[Groenlandiya]]. Tinataglay naman ng [[Kaharian ng Olanda]] ang [[Netherlands|Olanda]] at ang mga isla ng [[Aruba]], [[Curacao]], at [[Sint Maarten]] sa [[Karibe]]. Samantala, may mga malalayang estado naman na kinokonsiderang bansa dahil sa pagkakaroon nito ng hiwalay na [[Nagsasariling bahagi ng bansa|nagsasariling pamahalaan]] sa ilalim ng isa pang malayang estado. Kabilang sa mga ito ang mga teritoryo ng [[Nueva Selanda]] sa Pasipiko ([[Kapuluang Cook]], [[Niue]], at [[Tokelau]]), mga teritoryo ng Reyno Unido (kagaya ng [[Kapuluang Falkland]] at [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birhen ng Britanya]]) at mga [[Dependensiya ng Korona]] nito ([[Jersey]], [[Guernsey]], at [[Pulo ng Man|Pulo of Man]]), mga teritoryo ng [[Estados Unidos]] ([[Puerto Rico]], [[Guam]], [[Hilagang Kapuluang Mariana|Hilagang Marianas]], [[Samoang Amerikano|Amerikanong Samoa]], at [[Kapuluang Birhen ng Amerika]]), mga teritoryo ng [[Australia]] ([[Pulo ng Christmas]], [[Pulo ng Norfolk]], at [[Kapuluang Cocos (Keeling)|Kapuluang Cocos]]), [[natatanging rehiyong administratibo]] ng [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Macau]]), [[Kapuluan ng Åland|Aland]] ng [[Pinlandiya]], mga teritoryo ng [[Pransiya]] (kagaya ng [[Nueva Caledonia]] at [[Polinesiyang Pranses|Polinesyang Pranses]] sa Pasipiko), at mga teritoryo ng Olanda sa Karibe ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], at [[Saba (pulo)|Saba]]). === Pandaigdigang pagkilala === {{Main|Sistemang Westphalia}} May mga pagtatalo ukol sa pagkakaroon ng mga estado nang hindi dumedepende sa panlabas na [[Diplomatikong pagkilala|pagkilala]] o kung kinakailangan ang pagkilala upang maituring na estado ang isang entidad.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="l212">{{cite journal |author1=HSE University |last2=Bratersky |first2=Maxim |last3=Skriba |first3=Andrei |author4=HSE University |last5=Sapogova |first5=Arina |author6=HSE University |date=November 1, 2021 |title=The Struggle for Recognition or Enhancement of Status: Conditions for the Stability and Development of Unrecognized States Using the Example of Eurasia |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Pagkilala o Pagpapaganda sa Katayuan: Mga Kondisyon para sa Katatagan at Pagdebelop sa mga Estadong Di-kinikilala Gamit ang Halimbawa ng Eurasya |url=https://iorj.hse.ru/2021-16-3/518028442.html |journal=International Organisations Research Journal |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=203–219 |doi=10.17323/1996-7845-2021-03-09 |access-date=}}</ref><ref name="z544">{{cite journal |last=Grzybowski |first=Janis |date=October 8, 2019 |title=The paradox of state identification: ''de facto'' states, recognition, and the (re-)production of the international |trans-title=Ang kabalintunaan ng pagtukoy sa mga estado: ''de facto'' na mga estado, pagkilala at ang (muling) produksiyon ng pandaigdigan |journal=International Theory |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=11 |issue=3 |pages=241–263 |doi=10.1017/s1752971919000113 |issn=1752-9719 |hdl-access=free |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/405143}}</ref> Bagamat hindi itinuturing ng [[pandaigdigang batas]] ang "[[soberanya]]" bilang hindi sumasailalim sa isang entidad,<ref name="Lowe 2015 pp. 1–18">{{cite book |last=Lowe |first=Vaughan |title=International Law: A Very Short Introduction |date=2015-11-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923933-7 |page=1–18 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Napakaiksing Panimula |chapter=Nations under law |trans-chapter=Mga bansa sa ilalim ng batas |doi=10.1093/actrade/9780199239337.003.0001}}</ref> walang kahulugan na ginagamit para sa mga miyembro ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ukol sa pagkabansa ng isang entidad.<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Bedjaoui 1991 p. 47">{{cite book |last=Bedjaoui |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&pg=PA47] |title=International Law: Achievements and Prospects |publisher=Springer Netherlands |year=1991 |isbn=978-92-3-102716-1 |series=Democracy and power |page=47] |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Mga Tagumpay at Inaasam |access-date=}}</ref> Karaniwang may dalawang kampo ng pananaw na ginagamit patungkol sa pagkilala sa mga estado: ''deklaratibo'' at ''konstitutibo''.<ref name="Cohen 1961 p. 1127">{{cite journal |last=Cohen |first=Rosalyn |date=1961 |title=The Concept of Statehood in United Nations Practice |trans-title=Ang Konsepto ng Pagkabansa sa Gawain ng Mga Nagkakaisang Bansa |url=https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4 |url-status=live |journal=University of Pennsylvania Law Review |language=en |volume=109 |issue=8 |pages=1127–1171 |doi=10.2307/3310588 |jstor=3310588 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119201855/https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4/ |archive-date=19 January 2024 |access-date= |s2cid=56273534}}</ref><ref name="Kelsen 1941 pp. 605–617">{{cite journal |last=Kelsen |first=Hans |year=1941 |title=Recognition in International Law: Theoretical Observations |trans-title=Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Mga Teoretikal na Obserbasyon |journal=The American Journal of International Law |language=en |publisher=American Society of International Law |volume=35 |issue=4 |pages=605–617 |doi=10.2307/2192561 |issn=0002-9300 |jstor=2192561 |s2cid=147309779}}</ref><ref name="Lauterpacht 1944 pp. 385–458">{{cite journal |last=Lauterpacht |first=H. |year=1944 |title=Recognition of States in International Law |trans-title=Pagkilala sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |journal=The Yale Law Journal |language=en |publisher=The Yale Law Journal Company, Inc. |volume=53 |issue=3 |pages=385–458 |doi=10.2307/792830 |issn=0044-0094 |jstor=792830}}</ref> Inilatag ang deklaratibong pananaw sa [[Kumbensiyon sa Montevideo ng 1933]] para sa "isang estado bilang tao sa pandaigdigang batas sa Artikulo 1:<ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033">{{cite web |date=26 July 1999 |title=States, Sovereignty, Treaties |trans-title=Estado, Soberanya, at Kasunduan |url=https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152154/https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |archive-date=30 April 2022 |access-date= |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> # May permanenteng populasyon # May itinuturing na teritoryo # May pamahalaan # May kakayahan na makipag-ugnayan sa iba pang estado Ipinapahiwatig ng Artikulo 3 ng parehong kumbensiyon na maaaring umiral ang isang malayang estado kahit na walang bansa na kumikilala dito.<ref name="Caspersen Stansfield 2012 p. 55">{{cite book |last1=Caspersen |first1=N. |url=https://books.google.com/books?id=ARtODc4lsdQC&pg=PA55 |title=Unrecognized States in the International System |last2=Stansfield |first2=G. |publisher=Taylor & Francis |year=2012 |isbn=978-1-136-84999-2 |series=Exeter Studies in Ethno Politics |page=55 |language=en |trans-title=Mga Di-kinikilalang Estado sa Pandaigdigang Sistema |access-date=}}</ref> Dahil tanging isang pagpapahayag muli sa [[nakagisnang pandaigdigang batas]] ito, isinakodigo lamang ng Kumbensiyon sa Montevideo ang mga umiiral na'ng legal na pananaw at mga prinsipyo nito,<ref name="D'Aspremont 2019 pp. 139–152">{{cite book |last=D'Aspremont |first=Jean |title=The Global Community Yearbook of International Law and Jurisprudence 2018 |date=2019-08-29 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007250-6 |pages=139–152 |language=en |trans-title=Ang Pandaigdigang Yearbook ng Pamayanan ng Pandaigdigang Batas at Hurisprudensiya 2018 |chapter=Statehood and Recognition in International Law: A Post-Colonial Invention |trans-chapter=Pagkabansa at Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Isang Poskolonyal na Imbensiyon |doi=10.1093/oso/9780190072506.003.0005}}</ref> kaya di lamang ito malalapat sa mga pumirma sa mga pandaigdigang organisasyon tulad ng UN,<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033" /><ref name="Crawford 2007 p.">{{cite book |last=Crawford |first=James R. |title=The Creation of States in International Law |date=2007-03-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922842-3 |pages=2–11 |language=en |trans-title=Ang Paggawa sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |doi=10.1093/acprof:oso/9780199228423.003.0002}}</ref> kundi sa lahat ng sumasailalim sa pandaigdigang batas.<ref name=":0">{{cite book |last=Castellino |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=uGMxfj4oedEC&pg=PA77 |title=International Law and Self-Determination: The Interplay of the Politics of Territorial Possession With Formulations of Post-Colonial National Identity |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |year=2000 |isbn=90-411-1409-2 |page=77 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas at Pansariling Determinasyon: Ang Ugnayan ng Politika ng Pagmamay-ari ng Teritoryo sa mga Pormulasyon ng Poskolonyal na Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ganito rin ang opinyon ng [[Pamayanang Pang-ekonomiya ng Europa]] (EEC),<ref name=":0" /> na binanggit muli ng [[Unyong Europeo]] (EU) sa kanilang pangunahing pahayag sa [[Komiteng Badinter]] para sa isyu ng [[Pagkawatak ng Yugoslavia|pagkawatak]] ng [[Yugoslavia]],<ref>{{cite web |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |trans-title=Ang mga Opinyon ng Komiteng Badinter sa Arbitrasyon: Isang Pangalawang Hinga para sa Pansariling Determinasyon ng mga Tao |url=http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085252/http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-date=2008-05-17 |access-date= |language=en}}</ref> gayundin sa hukom ng [[Pandaigdigang Korte ng Katarungan]] (ICJ) na si [[James Crawford]].<ref name="Crawford 2007 p." /> Sa kabilang banda naman, ayon naman sa konstitutibong pananaw, maituturing lamang na malayang estado ang isang entidad kung at tangi kung ito ay kinikilala bilang malaya ng isa o higit pang bansa.<ref name="academic.oup.com s696">{{cite web |title=Statehood and Recognition |trans-title=Pagkabansa at Pagkilala |url=https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171048/https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |archive-date=26 January 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Dahil dito, hindi agad magiging bahagi ng pandaigdigang pamayanan o mapasailalim sa mga pandaigdigang batas ang mga kalalayang bansa, at hindi kinakailangan na tumalima ang mga kinikilalang bansa sa pandaigdigang batas kung makikipag-ugnayan sila sa mga ito.<ref name="ctos">{{cite book |last=Hillier |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Kr0sOuIx8q8C |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 |pages=201–202 |language=en |trans-title=Sangguniang Aklat sa Pampublikong Pandaigdigang Batas}}</ref> Noong 1912, sinabi ng iskolar ng batas na si [[L. F. L. Oppenheim]] ang sumusunod ukol sa konstitutibong pananaw:<ref>{{cite book |last1=Oppenheim |first1=Lassa |url=https://books.google.com/books?id=vxJ1Jwmyw0EC&pg=PA135 |title=International Law: A Treatise |last2=Roxburgh |first2=Ronald |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd. |year=2005 |isbn=978-1-58477-609-3 |page=135 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Tratado}}</ref> {{Blockquote|text=Hindi sinasabi ng Pandaigdigang Batas na hindi umiiral ang isang Estado dahil lamang hindi ito kinikilala [ng ibang estado], ngunit hindi nito pinapansin ito bago ito kilalanin [ng ibang estado]. Sa pamamagitan ng pagkilala lamang at natatangi lamang na nagiging isang Pandaigdigang Tao ang isang Estado at sumasailalim sa Pandaigdigang Batas.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|International Law does not say that a State is not in existence as long as it is not recognised, but it takes no notice of it before its recognition. Through recognition only and exclusively a State becomes an International Person and a subject of International Law. }}}}}} Binigyang-kahulugan naman ng [[Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika]] noong 1976 ang pagkilala sa estado bilang:<ref name="Talmon 1998 p. 186">{{cite book |last=Talmon |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=scc8EboiJX8C&pg=PA186 |title=Recognition of Governments in International Law: With Particular Reference to Governments in Exile |publisher=Clarendon Press |year=1998 |isbn=978-0-19-826573-3 |series=Oxford monographs in international law |page=186 |language=en |trans-title=Pagkilala sa mga Pamahalaan sa Pandaigdigang Batas: Partikular na Pagtukoy sa mga Pamahalaan sa Pagpapatapon |access-date=}}</ref> {{Blockquote|text=...na ang pagkilala sa isang malaya at may soberanyang estado ay isang gawaing nakapaloob sa soberanya ng bawat miyembro ng pandaigdigang pamayanan, isang gawain na dapat gawin nang kanya-kanya; kaya naman, nasa pagpapasya ng mga miyembrong estado at bawat kapangyarihan ng [Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika] kung kikilalanin ba o hindi ang isang kalalayang estado.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|...the recognition of an independent and sovereign state is an act of sovereignty pertaining each member of the international community, an act to be taken individually, and it is, therefore, up to member states and each OAU power whether to recognise or not the newly independent state.}}}}}} == Pagkakakilanlan == Gumagamit ang mga bansa ng mga simbolo para sa kani-kanilang pagkakakilanlan. Maaari itong maglaman ng mga bagay na may kinalaman sa kultura, relihiyon, o politika, at makikita sa kanilang mga [[watawat]], [[eskudo]], o [[selyo]].<ref name="CIA x692">{{cite web |title=National symbol(s) |trans-title=(Mga) Pambansang simbolo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-symbols/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html |archive-date=8 November 2016 |access-date= |website=CIA |language=en}}</ref> === Pangalan === Marami sa mga bansa sa mundo ang may mahabang pangalan at maikling pangalan. Karaniwang ginagamit ang mahabang pangalan sa mga pormal na konteksto at karaniwan nitong inilalarawan ang kanilang uri ng pamahalaan. Halimbawa ay ''Republika ng Pilipinas'', na tumutukoy sa Pilipinas bilang isang [[republika]]. Samantala, ginagamit naman ang maikling pangalan sa mga pangkaraniwang konteksto. Sa pangalang ito pinakakilala ang isang bansa, at karaniwan itong hindi nagbabago sa pagpalit ng pamahalaan, di tulad ng mahabang pangalan.{{Efn|Halimbawa, kilala ang kasalukuyang Republikang Pranses bilang [[Kaharian ng Pransiya]] bago tuluyang binuwag nila ang kanilang monarkiya noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, parehong kilala ang mga ito sa maikling pangalan na [[Pransiya]].}} Para sa ilang mga bansa, pawang parehas lamang ang mahaba at maikling pangalan nito.{{Efn|Halimbawa ay ang kaso ng [[Ukranya]], [[Bosnia at Herzegovina]], at ang [[Republika ng Gitnang Aprika]].}}<ref>{{cite web |title=Countries: Designations and abbreviations to use |trans-title=Mga Bansa: Mga designasyon at daglat na gagamitin |url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104160434/https://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm |archive-date=4 January 2021 |access-date= |language=en}}</ref> Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa sa diplomasya at kultura. May mga bansa na nagpalit ng pangalan bilang hudyat ng pagpapalit ng pamahalaan, o di kaya'y bilang bahagi ng dekolonisasyon. Halimbawa, pinalitan ng Imperyong Estado ng Persia ang kanilang pangalan bilang [[Imperyong Estado ng Iran]] noong 1935 noong panahon ng [[dinastiyang Pahlavi]], na naging [[Islamikong Republika ng Iran]] matapos ng [[Rebolusyong Iranyano|Rebolusyong Islamiko]] noong 1971 na nagpatalsik sa [[Shah]].<ref>{{Cite web |title=Why is Persia called Iran today? The history behind the name change by the Shah |trans-title=Bakit Iran ang tawag na ngayon sa Persia? Ang kasaysayan sa likod ng pagpapalit ng pangalan ng Shah |url=https://www.voxnews.al/english/histori/pse-persia-quhet-sot-iran-historia-pas-ndryshimit-te-emrit-nga-shahu-i111603 |access-date=2026-08-11 |website=Vox News |language=en}}</ref> Pinalitan naman ng Kaharian ng Siam ang kanilang pangalan noong 1939 patungong [[Taylandiya|Kaharian ng Tailandiya]].<ref>{{Cite web |last=Cavendish |first=Richard |date=2014-05-15 |title=Siam Becomes Thailand |trans-title=Naging Tailandiya ang Siam |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/siam-becomes-thailand |access-date=2026-08-11 |website=History Today |language=en}}</ref> Sa kabilang banda naman, ginamit ng mga kalalayang bansa noong huling bahagi ng ika-20 siglo ang kanilang katutubong pangalan: * [[Hilagang Rodesya]] {{Arrow}} [[Zambia]], mula Reyno Unido noong 1964.<ref>{{Cite news |date=1964-10-24 |title=Northern Rhodesia Reborn as Zambia; Britain Ends Rule |language=en-US |trans-title=Naging Zambia ang HIlagang Rodesya; Nagtapos na ang Panunungkulan ng Britanya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/10/24/archives/northern-rhodesia-reborn-as-zambia-britain-ends-rule.html |url-access=subscription |access-date=2026-08-11 |issn=0362-4331}}</ref> * [[Bechuanaland]] {{Arrow}} [[Botswana]], mula Reyno Unido noong 1966.<ref>{{Cite news |date=2011-04-11 |title=Botswana |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Silangang Pakistan]] {{Arrow}} [[Bangladesh]], mula [[Pakistan]] noong 1975.<ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=The Struggle for Bangladesh: From East Pakistan to Independence |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Bangladesh: Mula Silangang Pakistan patungong Kalayaan |url=https://polsci.institute/south-asia/struggle-bangladesh-east-pakistan-independence/ |access-date=2026-08-11 |website=PolSci Institute |language=en-US}}</ref> May mga kaso rin kung saan ang pagpapalit ng pangalan ay naganap ilang taon matapos nilang lumaya. * [[Britanikong Ceylon|Ceylon]] {{Arrow}} [[Sri Lanka]], lumaya sa Reyno Unido noong 1948 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1972.<ref>{{Cite news |last=Haviland |first=Charles |date=2011-01-01 |title=Sri Lanka erases colonial name, Ceylon |language=en-GB |trans-title=Binura ng Sri Lana ang pangalang kolonyal nitong Ceylon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12099596 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Hilagang Volta]] {{Arrow}} [[Burkina Faso]], lumaya sa [[Pransiya]] noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1984 matapos ng isang [[Kudeta sa Hilagang Volta ng 1983|kudeta]].<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Bryan |date=2013-01-01 |title=From Upper Volta to Burkina Faso: A Study of the Politics of Reaction and Reform in a Post-Colonial African Nation-state, 1960-1987 |trans-title=Mula Hilagang Volta patungong Burkina Faso: Isang Pag-aaral sa Politika ng Reaksyon at Reporma sa isang Poskolonyal na Estadong Bansa sa Aprika, 1960-1987 |url=https://digitalcommons.usf.edu/etd/4612 |journal=USF Tampa Graduate Theses and Dissertations |language=en}}</ref> * [[Dahomey]] {{Arrow}} [[Benin]], lumaya sa Pransiya noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1975.<ref>{{Cite web |last=Law |first=Robin |last2=Ronen |first2=Dov |last3=Adotevi |first3=Stanislas Spero |date=2026-08-03 |title=Benin - Decolonization, Independence, Revolution |trans-title=Benin - Dekolonisasyon, Kalayaan, Rebolusyon |url=https://www.britannica.com/place/Benin/Decolonization-independence-and-military-coups |access-date=2026-08-11 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Timog Rodesya]] {{Arrow}} [[Zimbabwe]], kumalas sa Reyno Unido sa ilalim ng pamahalaang kontrolado ng mga Puti noong 1965 ngunit pormal na nakalaya noong 1980 sa ilalim ng kasalukuyang pangalan.<ref>{{Cite web |last=Sibanda |first=Eliakim |year=2021 |title=The Unilateral Declaration of Independence in Southern Rhodesia (later Zimbabwe) |trans-title=Ang Unilateral na Deklarasyon ng Kalayaan sa Timog Rodesya (kalaunan Zimbabwe) |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/essays/unilateral-declaration-independence-southern-rhodesia-later-zimbabwe |access-date=2026-08-11 |website=Gilder Lehrman Institute of American History |language=en}}</ref> * Swaziland {{Arrow}} [[Eswatini]] noong 2018, 50 taon matapos nilang lumaya sa Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=2018-04-19 |title=Swaziland king renames country 'the Kingdom of eSwatini' |language=en-GB |trans-title=Pinalitan ng hari ng Swaziland ang pangalan ng bansa bilang 'ang Kaharian ng eSwatini' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43821512 |access-date=2026-08-11}}</ref> May ilang kaso rin na bumalik ang pangalan ng bansa sa dati nang magpalit ang kanilang pamahalaan: * Lumaya ang Congo sa Belhika noong 1960 sa naturang pangalan, ngunit pinalitan ito noong 1971 bilang [[Zaire]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1997, nang binalik ito sa Congo, opisyal na [[Demokratikong Republika ng Congo]] upang itangi ito sa kapitbahay nitong [[Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web |last=Lemarchand |first=René |last2=Cordell |first2=Dennis D. |last3=Wiese |first3=Bernd Michael |last4=Payonzo |first4=Ntsomo |date=2026-08-11 |title=Democratic Republic of the Congo (DRC) |trans-title=Demokratikong Republika ng Congo (DRC) |url=https://www.britannica.com/place/Democratic-Republic-of-the-Congo |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * Lumaya ang Kambodya sa Pransiya bilang [[Kaharian ng Kambodya]] noong 1953, na pinalitan bilang [[Demokratikong Kampuchea|Kampuchea]] noong 1970 sa panunungkulan ni [[Pol Pot]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1989, nang binalik ito sa dati bilang pananda ng pagbabalik muli ng monarkiya.<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=David P. |last2=Overton |first2=Leonard C. |date=2026-08-10 |title=Cambodia |trans-title=Kambodya |url=https://www.britannica.com/place/Cambodia |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> May mga iba naman na mas piniling gamitin ang katutubong pangalan bilang opisyal na pangalan nito sa kahit anong wika. * Pinalitan ng [[Turkiya]] ang kanilang pangalan bilang Turkiye (opisyal na Türkiye) noong 2022 dahil sa mga kadahilanang pangkultura at upang itangi ang bansa sa [[pabo]], isang ibon na may pangalang kahalintulad sa bansa sa wikang Ingles.<ref>{{Cite news |last= |date=2022-06-03 |title=Turkey officially changes name at UN to Türkiye |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Turkey ang pangalan nito sa UN patungong Türkiye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/03/turkey-changes-name-to-turkiye-as-other-name-is-for-the-birds |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Pinalitan ng [[Nauru]] ang kanilang pangalan bilang Naoero noong 2026 upang iakma ito sa ortograpiya ng kanilang wika.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-08-03 |title=Nauru officially changes its name to Naoero |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Nauru ang pangalan nito patungong Naoero |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Dahil sa mga problemang dulot ng pagsasalin sa pangalan ng kanilang bansa, ginawang opisyal na pangalan ng bansang kilala sa wikang Ingles bilang {{Lang|en|Ivory Coast}} sa pangalang Pranses nito na [[Cote d'Ivoire]] sa kahit anong wika noong 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=What was Côte d’Ivoire formerly known as? |trans-title=Ano ang dating pangalan ng Côte d’Ivoire? |url=https://www.britannica.com/question/What-was-Cote-dIvoire-formerly-known-as |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring dahil sa isang isyu ang pagpapalit ng pangalan, kagaya ng kaso ng bansang kilala na ngayon bilang [[Hilagang Masedonya]]. Opisyal na kilala noon ang naturang bansa bilang Masedonya lamang ngunit tinututulan ng kapitbahay nitong [[Gresya]] dahil sa kahalintulad na pangalan nito sa kanilang [[Masedonya, Gresya|rehiyon na Masedonya]], na nasa timog nito. Nagpalit ito ng pangalan noong 2019 bilang bahagi ng [[Kasunduan ng Prespa|kasunduan]] sa Gresya upang payagan itong makapasok sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]].<ref>{{Cite news |last=Halasz |first=Stephanie |last2=Labropoulou |first2=Elinda |last3=McKenzie |first3=Sheena |date=2019-02-13 |title=Macedonia officially changes its name to North Macedonia |language=en |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Masedonya ang pangalan nito patungong Hilagang Masedonya |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl |access-date=2026-08-12}}</ref> Isa ring isyu ang pagpapalit ng pangalan ng Burma patungong [[Myanmar]] noong 1989. Bagamat lumaganap ang paggamit ng bagong pangalan simula noon, umusbong ang paggamit sa lumang pangalan nito [[Kudeta sa Myanmar ng 2021|simula noong 2021]] bilang pagtutol sa [[Tatmadaw|pamahalaang militar]] doon, lalo na sa konteksto ng [[Digmaang sibil ng Myanmar (mula 2021)|kasalukuyang digmaang sibil]].<ref>{{Cite web |last=Tong-Hyung |first=Kim |last2=Kim |first2=Hyung-Jin |date=2021-02-02 |title=Myanmar, Burma and why the different names matter |trans-title=Myanmar, Burma at bakit mahalaga ang pagkakaiba ng pangalan |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-different-names-explained-8af64e33cf89c565b074eec9cbe22b72 |access-date=2026-08-12 |website=AP News |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (panlipunan)]] * [[Mikronasyon]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Talaan ng mga bansa]] * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon]] * [[Talaan ng mga kabansaan]] == Talababa == {{Notelist}} ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == * [https://web.archive.org/web/20260116040301/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ The CIA World Factbook] (sa wikang Ingles) * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Country Studies] ng [[Aklatan ng Kapulungan ng Estados Unidos]] (sa wikang Ingles) * [http://unstats.un.org/unsd/ United Nations statistics division] (sa wikang Ingles) [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] spaqbvbxa7n8y47rht9dtts0yuh88q1 2220165 2220133 2026-08-12T05:57:56Z GinawaSaHapon 102500 2220165 wikitext text/x-wiki {{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}{{redirect|Country}}{{Other uses|Estado (paglilinaw)}}[[Talaksan:Official_United_Nations_World_Map_-_October_2022.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga politikal na bansa sa mundo noong 2022 ayon sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN). Pawang mga [[Malayang estado|malalayang estado]] ang mga markadong teritoryo sa mapang ito na kabilang sa UN at ganap na kinikilala bilang bansa. May ilang mga teritoryo na ganap na bansa ngunit [[Di kinikilalang bansa|di kinikilala bilang bansa]] tulad ng [[Taiwan]], may ilang teritoryo naman na [[Pinag-aagawang teritoryo|pinag-aagawan]] kagaya ng [[Kashmir]] (pinag-aagawan ng [[India]], [[Pakistan]], at [[Tsina]]) at [[Kanlurang Sahara]] (depende sa pananaw, isang [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|ganap na bansa]] o teritoryo ng [[Maruekos]]).]] '''Bansâ''' o '''estádo''' ang tawag sa isang politikal na entidad o teritoryo nito sa [[mundo]]. Gumaganap ang mga ito bilang isang [[malayang estado]], [[Malayang estado|di-kinikilalang estado]], bahaging bansa (kagaya ng sa [[Reyno Unido]]), o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |year=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |trans-title=Anong tinataglay ng isang malayang estado? |journal=Review of International Studies |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |issn=0260-2105 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite web |title=Recognition and its Variants |trans-title=Pagkilala at mga pagkakaiba nito |url=https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302214852/https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |archive-date=2 March 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Maaaring magtaglay ang isang bansa ng iba't ibang bansa, kilala sa tawag na mga [[estadong multinasyonal]].<ref name="y026">{{cite web |last= |first= |title=Nations, States and Nation-States |trans-title=Mga Bansa, Estado, at Estadong Bansa |url=https://artsci.usu.edu/social-sciences/political-science/international-studies/aggies-go/nation-states |access-date= |website= |publisher=Utah State University |language=en}}</ref> Madalas na hinahati ang mga bansa bilang [[Bansang maunlad|maunlad]] o [[Bansang umuunlad|papaunlad]].<ref name="s222">{{cite journal |last1=Khan |first1=Themrise |last2=Abimbola |first2=Seye |last3=Kyobutungi |first3=Catherine |last4=Pai |first4=Madhukar |year=2022 |title=How we classify countries and people{{emdash}}and why it matters |trans-title=Paano natin inuuri ang mga bansa at tao{{emdash}}at bakit ito mahalaga |journal=BMJ Global Health |language=en |publisher=BMJ |volume=7 |issue=6 |doi=10.1136/bmjgh-2022-009704 |issn=2059-7908 |pmc=9185389 |article-number=e009704}}</ref> Walang tiyak na bilang ng mga bansa sa mundo. Dahil ito sa di-pagkilala ng ilang mga bansa sa mga bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN), ngunit kinikilala ng iba sa proseso ng [[diplomatikong pagkilala]]. Madalas na pawang may mga [[pinag-aagawang teritoryo]] ang mga bansang ito o di kaya'y [[Bansang may bahagyang pagkilala|bahagya lamang kinikilala]].<ref name="d243">{{cite web |date=January 22, 2026 |title=How Many Countries Are There in the World in 2026? |trans-title=Ilan ang mga Bansa sa Mundo sa taong 2026? |url=https://www.polgeonow.com/2011/04/how-many-countries-are-there-in-world.html |access-date= |website=Political Geography Now |language=en}}</ref> Bukod sa mga ito, kinokonsidera din ang ilang mga entidad na walang kumikilala bilang isang ganap na bansa.<ref name="Seguin 2011 f032">{{cite web |last=Seguin |first=Denis |date=2011-07-29 |title=What makes a country? |trans-title=Anong tinataglay ng isang bansa? |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124003740/https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |archive-date=24 January 2024 |access-date= |website=The Globe and Mail |language=en}}</ref> Walang tiyak na kahulugan ang bansa, at nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Sinulat ng ''[[The Economist]]'' noong 2010 na "ang kahit anong pagsubok na makahanap ng isang malinaw na kahulugan ng bansa ay mabilis na makakasalubong ng sandamakmak na mga pagbubukod at anomalya".<ref>{{Cite news |date=8 April 2010 |title=In quite a state |language=en |trans-title=Nasa isang estado |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824202226/https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |archive-date=24 August 2022 |issn=0013-0613}}</ref> Iba ito sa [[Bansa (panlipunan)|konseptong panlipunan ng isang bansa]], na tumutukoy naman sa pagkakakilanlan ng mga tao na maaaring hindi tumugma sa pampulitikang katumbas nito. == Etimolohiya == Isang [[Aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na ''bangsa'',<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na ''vaṃśá'' ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] *''wanćás'' ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na ''nación'' dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Pareho itong tumutukoy sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang [[Bansa (panlipunan)|panlipunang kahulugan]] bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at pampulitikang kahulugan bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang ''nation'' para sa panlipunang kahulugan at ''country'' o ''state'' para naman sa pampulitikang kahulugan. Nagmula sa wikang Kastila ang salitang ''estado''. Tumutukoy din ito sa isang [[Estado|uri ng subdibisyon]] sa ilang mga bansa, partikular sa mga [[pamahalaang pederal]] tulad ng [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], at [[Brasil]]. == Pagkabansa == {{Main|Malayang estado}} [[File:Limited_Recognition_States.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Limited_Recognition_States.svg|thumb|{{legend|#C74355|Mga estadong miyembro ng UN na hindi kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#F8CD44|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#246788|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala lamang ng hindi miyembro}}]] Kung tumutukoy sa pampulitikang konsepto, maaaring tumukoy ang bansa sa isang [[malayang estado]], [[Talaan ng mga estadong bahagyang kinikilala|estadong bahagyang kinikilala]], bahaging bansa, o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="academic.oup.com i784" /> Malayang estado ang politikal na entidad na may ganap na pangkalahatang kapangyarihan at otoridad sa isang bahagi ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |issn=0022-197X |jstor=24357595}}</ref> Walang tiyak na bilang ang mga bansa sa mundo dahil may mga estado na hindi [[Diplomatikong pagkilala|kinikilala]] ng lahat, at meron ding mga di-malalayang estado na pawang kinikilala bilang isang bansa.<ref name="Seguin 2011 f032" /> May ilang mga bansa kagaya ng [[Taiwan]] sa Asya, [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|Republikang Sahrawi]] sa Aprika, at [[Kosovo]] sa Europa na may limitadong pagkilala mula sa ibang mga bansa dahil kinikilala ito ng ibang mga bansa bilang bahagi ng isang bansa.<ref name="Kyris 2022 pp. 287–311">{{cite journal |last=Kyris |first=George |date=2022 |title=State recognition and dynamic sovereignty |journal=European Journal of International Relations |volume=28 |issue=2 |pages=287–311 |doi=10.1177/13540661221077441 |issn=1354-0661 |doi-access=free}}</ref><ref name="Allcock Lampe Young 1998 q703">{{cite web |last1=Allcock |first1=John B. |last2=Lampe |first2=John R. |last3=Young |first3=Antonia |date=1998-07-20 |title=History, Map, Flag, Population, Languages, & Capital |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619045343/https://www.britannica.com/place/Kosovo |archive-date=19 June 2015 |access-date=2024-01-29 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Halimbawa, opisyal na kinikilala ang Taiwan (opisyal na Republika ng Tsina) bilang bahagi ng [[Tsina]] (opisyal na Republikang Bayan ng Tsina) ng nakakarami ng mga bansa sa mundo bilang pagtalima sa [[Nag-iisang Tsina|patakarang Nag-iisang Tsina]], kahit na gumaganap ito bilang isang malayang estado.<ref>{{Cite web |title=Taiwan: Sovereignty and Participation in International Organizations |url=https://www.fpri.org/article/2011/07/taiwan-sovereignty-and-participation-in-international-organizations/ |access-date=2025-12-22 |website=Foreign Policy Research Institute |language=en-US}}</ref> Ganito rin ang kaso sa Kosovo, na kinikilala ng iba bilang bahagi ng [[Serbiya|Serbia]],<ref>{{Cite web |last=Young |first=Antonia |last2=Allcock |first2=John B. |last3=Lampe |first3=John R. |date=2026-07-28 |title=Kosovo |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> at Republikang Sahrawi na kinikilala namang bahagi ng [[Maruekos]].<ref>{{Cite web |title=Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) |trans-title=Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi (SADR) |url=https://www.britannica.com/place/Sahrawi-Arab-Democratic-Republic |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samantala, hindi kinikilala naman bilang bansa ang mga estadong humiwalay kagaya ng [[Transnistria]], na kinikilala bilang bahagi pa rin ng [[Moldabya]].<ref name="h387">{{cite web |date=May 31, 2012 |title=Transnistria profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18284837 |access-date=February 23, 2026 |website=BBC News}}</ref> [[File:Dependent_territories.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dependent_territories.svg|thumb|Mga dependensiya at ang kanilang malayang estado. Tinutukoy ang mga ito gamit ang kanilang kodigong [[ISO 3166-1]]{{Efn|Maliban sa [[Mga Maliliit na Pulong Menor ng Estados Unidos]], na nakakalat sa Pasipiko at Karibe at may iisang kodigo. Matutukoy ang mga ito sa mapa sa pamamagitan ng "UM-" na sinundan ng unang titik ng pangalan ng pulo at isa pang natatanging titik kung kinakailangan.}} o gamit ng bilang.{{Efn|Walang mga kodigong [[ISO 3166-1]] ang mga sumusunod na teritoryo:<br />'''1''': [[Akrotiri at Dhekelia]]<br />'''2''': [[Kapuluang Ashmore at Cartier]]<br />'''3''': [[Kapuluan ng Dagat Coral]]}} Itinuturing na bahagi mismo ng bansa ang mga nakakulay na lugar (tulad ng [[French Guiana|Guyanang Pranses]] sa Timog Amerika na itinuturing na lalawigan ng [[Pransiya]]). Ipinapakita rito ang [[Antartika]] bilang isang [[Kondominyum (pandaigdigang batas)|kondominyum]] imbes ang mga [[Mga inaangking teritoryo sa Antartika|inaangking bahagi]] nito.]] May mga malalayang estado na nagtataglay ng mga bahaging bansa dahil sa unyon. Halimbawa nito ang kaso ng [[Reyno Unido]], na isang unyon ng apat na bansa: [[Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang [[Kaharian ng Dinamarka]] ay nagtataglay ng [[Dinamarka]]. [[Kapuluang Peroe]], at [[Groenlandiya]]. Tinataglay naman ng [[Kaharian ng Olanda]] ang [[Netherlands|Olanda]] at ang mga isla ng [[Aruba]], [[Curacao]], at [[Sint Maarten]] sa [[Karibe]]. Samantala, may mga malalayang estado naman na kinokonsiderang bansa dahil sa pagkakaroon nito ng hiwalay na [[Nagsasariling bahagi ng bansa|nagsasariling pamahalaan]] sa ilalim ng isa pang malayang estado. Kabilang sa mga ito ang mga teritoryo ng [[Nueva Selanda]] sa Pasipiko ([[Kapuluang Cook]], [[Niue]], at [[Tokelau]]), mga teritoryo ng Reyno Unido (kagaya ng [[Kapuluang Falkland]] at [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birhen ng Britanya]]) at mga [[Dependensiya ng Korona]] nito ([[Jersey]], [[Guernsey]], at [[Pulo ng Man|Pulo of Man]]), mga teritoryo ng [[Estados Unidos]] ([[Puerto Rico]], [[Guam]], [[Hilagang Kapuluang Mariana|Hilagang Marianas]], [[Samoang Amerikano|Amerikanong Samoa]], at [[Kapuluang Birhen ng Amerika]]), mga teritoryo ng [[Australia]] ([[Pulo ng Christmas]], [[Pulo ng Norfolk]], at [[Kapuluang Cocos (Keeling)|Kapuluang Cocos]]), [[natatanging rehiyong administratibo]] ng [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Macau]]), [[Kapuluan ng Åland|Aland]] ng [[Pinlandiya]], mga teritoryo ng [[Pransiya]] (kagaya ng [[Nueva Caledonia]] at [[Polinesiyang Pranses|Polinesyang Pranses]] sa Pasipiko), at mga teritoryo ng Olanda sa Karibe ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], at [[Saba (pulo)|Saba]]). === Pandaigdigang pagkilala === {{Main|Sistemang Westphalia}} May mga pagtatalo ukol sa pagkakaroon ng mga estado nang hindi dumedepende sa panlabas na [[Diplomatikong pagkilala|pagkilala]] o kung kinakailangan ang pagkilala upang maituring na estado ang isang entidad.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="l212">{{cite journal |author1=HSE University |last2=Bratersky |first2=Maxim |last3=Skriba |first3=Andrei |author4=HSE University |last5=Sapogova |first5=Arina |author6=HSE University |date=November 1, 2021 |title=The Struggle for Recognition or Enhancement of Status: Conditions for the Stability and Development of Unrecognized States Using the Example of Eurasia |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Pagkilala o Pagpapaganda sa Katayuan: Mga Kondisyon para sa Katatagan at Pagdebelop sa mga Estadong Di-kinikilala Gamit ang Halimbawa ng Eurasya |url=https://iorj.hse.ru/2021-16-3/518028442.html |journal=International Organisations Research Journal |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=203–219 |doi=10.17323/1996-7845-2021-03-09 |access-date=}}</ref><ref name="z544">{{cite journal |last=Grzybowski |first=Janis |date=October 8, 2019 |title=The paradox of state identification: ''de facto'' states, recognition, and the (re-)production of the international |trans-title=Ang kabalintunaan ng pagtukoy sa mga estado: ''de facto'' na mga estado, pagkilala at ang (muling) produksiyon ng pandaigdigan |journal=International Theory |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=11 |issue=3 |pages=241–263 |doi=10.1017/s1752971919000113 |issn=1752-9719 |hdl-access=free |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/405143}}</ref> Bagamat hindi itinuturing ng [[pandaigdigang batas]] ang "[[soberanya]]" bilang hindi sumasailalim sa isang entidad,<ref name="Lowe 2015 pp. 1–18">{{cite book |last=Lowe |first=Vaughan |title=International Law: A Very Short Introduction |date=2015-11-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923933-7 |page=1–18 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Napakaiksing Panimula |chapter=Nations under law |trans-chapter=Mga bansa sa ilalim ng batas |doi=10.1093/actrade/9780199239337.003.0001}}</ref> walang kahulugan na ginagamit para sa mga miyembro ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ukol sa pagkabansa ng isang entidad.<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Bedjaoui 1991 p. 47">{{cite book |last=Bedjaoui |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&pg=PA47] |title=International Law: Achievements and Prospects |publisher=Springer Netherlands |year=1991 |isbn=978-92-3-102716-1 |series=Democracy and power |page=47] |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Mga Tagumpay at Inaasam |access-date=}}</ref> Karaniwang may dalawang kampo ng pananaw na ginagamit patungkol sa pagkilala sa mga estado: ''deklaratibo'' at ''konstitutibo''.<ref name="Cohen 1961 p. 1127">{{cite journal |last=Cohen |first=Rosalyn |date=1961 |title=The Concept of Statehood in United Nations Practice |trans-title=Ang Konsepto ng Pagkabansa sa Gawain ng Mga Nagkakaisang Bansa |url=https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4 |url-status=live |journal=University of Pennsylvania Law Review |language=en |volume=109 |issue=8 |pages=1127–1171 |doi=10.2307/3310588 |jstor=3310588 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119201855/https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4/ |archive-date=19 January 2024 |access-date= |s2cid=56273534}}</ref><ref name="Kelsen 1941 pp. 605–617">{{cite journal |last=Kelsen |first=Hans |year=1941 |title=Recognition in International Law: Theoretical Observations |trans-title=Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Mga Teoretikal na Obserbasyon |journal=The American Journal of International Law |language=en |publisher=American Society of International Law |volume=35 |issue=4 |pages=605–617 |doi=10.2307/2192561 |issn=0002-9300 |jstor=2192561 |s2cid=147309779}}</ref><ref name="Lauterpacht 1944 pp. 385–458">{{cite journal |last=Lauterpacht |first=H. |year=1944 |title=Recognition of States in International Law |trans-title=Pagkilala sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |journal=The Yale Law Journal |language=en |publisher=The Yale Law Journal Company, Inc. |volume=53 |issue=3 |pages=385–458 |doi=10.2307/792830 |issn=0044-0094 |jstor=792830}}</ref> Inilatag ang deklaratibong pananaw sa [[Kumbensiyon sa Montevideo ng 1933]] para sa "isang estado bilang tao sa pandaigdigang batas sa Artikulo 1:<ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033">{{cite web |date=26 July 1999 |title=States, Sovereignty, Treaties |trans-title=Estado, Soberanya, at Kasunduan |url=https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152154/https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |archive-date=30 April 2022 |access-date= |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> # May permanenteng populasyon # May itinuturing na teritoryo # May pamahalaan # May kakayahan na makipag-ugnayan sa iba pang estado Ipinapahiwatig ng Artikulo 3 ng parehong kumbensiyon na maaaring umiral ang isang malayang estado kahit na walang bansa na kumikilala dito.<ref name="Caspersen Stansfield 2012 p. 55">{{cite book |last1=Caspersen |first1=N. |url=https://books.google.com/books?id=ARtODc4lsdQC&pg=PA55 |title=Unrecognized States in the International System |last2=Stansfield |first2=G. |publisher=Taylor & Francis |year=2012 |isbn=978-1-136-84999-2 |series=Exeter Studies in Ethno Politics |page=55 |language=en |trans-title=Mga Di-kinikilalang Estado sa Pandaigdigang Sistema |access-date=}}</ref> Dahil tanging isang pagpapahayag muli sa [[nakagisnang pandaigdigang batas]] ito, isinakodigo lamang ng Kumbensiyon sa Montevideo ang mga umiiral na'ng legal na pananaw at mga prinsipyo nito,<ref name="D'Aspremont 2019 pp. 139–152">{{cite book |last=D'Aspremont |first=Jean |title=The Global Community Yearbook of International Law and Jurisprudence 2018 |date=2019-08-29 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007250-6 |pages=139–152 |language=en |trans-title=Ang Pandaigdigang Yearbook ng Pamayanan ng Pandaigdigang Batas at Hurisprudensiya 2018 |chapter=Statehood and Recognition in International Law: A Post-Colonial Invention |trans-chapter=Pagkabansa at Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Isang Poskolonyal na Imbensiyon |doi=10.1093/oso/9780190072506.003.0005}}</ref> kaya di lamang ito malalapat sa mga pumirma sa mga pandaigdigang organisasyon tulad ng UN,<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033" /><ref name="Crawford 2007 p.">{{cite book |last=Crawford |first=James R. |title=The Creation of States in International Law |date=2007-03-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922842-3 |pages=2–11 |language=en |trans-title=Ang Paggawa sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |doi=10.1093/acprof:oso/9780199228423.003.0002}}</ref> kundi sa lahat ng sumasailalim sa pandaigdigang batas.<ref name=":0">{{cite book |last=Castellino |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=uGMxfj4oedEC&pg=PA77 |title=International Law and Self-Determination: The Interplay of the Politics of Territorial Possession With Formulations of Post-Colonial National Identity |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |year=2000 |isbn=90-411-1409-2 |page=77 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas at Pansariling Determinasyon: Ang Ugnayan ng Politika ng Pagmamay-ari ng Teritoryo sa mga Pormulasyon ng Poskolonyal na Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ganito rin ang opinyon ng [[Pamayanang Pang-ekonomiya ng Europa]] (EEC),<ref name=":0" /> na binanggit muli ng [[Unyong Europeo]] (EU) sa kanilang pangunahing pahayag sa [[Komiteng Badinter]] para sa isyu ng [[Pagkawatak ng Yugoslavia|pagkawatak]] ng [[Yugoslavia]],<ref>{{cite web |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |trans-title=Ang mga Opinyon ng Komiteng Badinter sa Arbitrasyon: Isang Pangalawang Hinga para sa Pansariling Determinasyon ng mga Tao |url=http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085252/http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-date=2008-05-17 |access-date= |language=en}}</ref> gayundin sa hukom ng [[Pandaigdigang Korte ng Katarungan]] (ICJ) na si [[James Crawford]].<ref name="Crawford 2007 p." /> Sa kabilang banda naman, ayon naman sa konstitutibong pananaw, maituturing lamang na malayang estado ang isang entidad kung at tangi kung ito ay kinikilala bilang malaya ng isa o higit pang bansa.<ref name="academic.oup.com s696">{{cite web |title=Statehood and Recognition |trans-title=Pagkabansa at Pagkilala |url=https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171048/https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |archive-date=26 January 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Dahil dito, hindi agad magiging bahagi ng pandaigdigang pamayanan o mapasailalim sa mga pandaigdigang batas ang mga kalalayang bansa, at hindi kinakailangan na tumalima ang mga kinikilalang bansa sa pandaigdigang batas kung makikipag-ugnayan sila sa mga ito.<ref name="ctos">{{cite book |last=Hillier |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Kr0sOuIx8q8C |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 |pages=201–202 |language=en |trans-title=Sangguniang Aklat sa Pampublikong Pandaigdigang Batas}}</ref> Noong 1912, sinabi ng iskolar ng batas na si [[L. F. L. Oppenheim]] ang sumusunod ukol sa konstitutibong pananaw:<ref>{{cite book |last1=Oppenheim |first1=Lassa |url=https://books.google.com/books?id=vxJ1Jwmyw0EC&pg=PA135 |title=International Law: A Treatise |last2=Roxburgh |first2=Ronald |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd. |year=2005 |isbn=978-1-58477-609-3 |page=135 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Tratado}}</ref> {{Blockquote|text=Hindi sinasabi ng Pandaigdigang Batas na hindi umiiral ang isang Estado dahil lamang hindi ito kinikilala [ng ibang estado], ngunit hindi nito pinapansin ito bago ito kilalanin [ng ibang estado]. Sa pamamagitan ng pagkilala lamang at natatangi lamang na nagiging isang Pandaigdigang Tao ang isang Estado at sumasailalim sa Pandaigdigang Batas.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|International Law does not say that a State is not in existence as long as it is not recognised, but it takes no notice of it before its recognition. Through recognition only and exclusively a State becomes an International Person and a subject of International Law. }}}}}} Binigyang-kahulugan naman ng [[Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika]] noong 1976 ang pagkilala sa estado bilang:<ref name="Talmon 1998 p. 186">{{cite book |last=Talmon |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=scc8EboiJX8C&pg=PA186 |title=Recognition of Governments in International Law: With Particular Reference to Governments in Exile |publisher=Clarendon Press |year=1998 |isbn=978-0-19-826573-3 |series=Oxford monographs in international law |page=186 |language=en |trans-title=Pagkilala sa mga Pamahalaan sa Pandaigdigang Batas: Partikular na Pagtukoy sa mga Pamahalaan sa Pagpapatapon |access-date=}}</ref> {{Blockquote|text=...na ang pagkilala sa isang malaya at may soberanyang estado ay isang gawaing nakapaloob sa soberanya ng bawat miyembro ng pandaigdigang pamayanan, isang gawain na dapat gawin nang kanya-kanya; kaya naman, nasa pagpapasya ng mga miyembrong estado at bawat kapangyarihan ng [Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika] kung kikilalanin ba o hindi ang isang kalalayang estado.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|...the recognition of an independent and sovereign state is an act of sovereignty pertaining each member of the international community, an act to be taken individually, and it is, therefore, up to member states and each OAU power whether to recognise or not the newly independent state.}}}}}} == Pagkakakilanlan == Gumagamit ang mga bansa ng mga simbolo para sa kani-kanilang pagkakakilanlan. Maaari itong maglaman ng mga bagay na may kinalaman sa kultura, relihiyon, o politika, at makikita sa kanilang mga [[watawat]], [[eskudo]], o [[selyo]].<ref name="CIA x692">{{cite web |title=National symbol(s) |trans-title=(Mga) Pambansang simbolo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-symbols/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html |archive-date=8 November 2016 |access-date= |website=CIA |language=en}}</ref> === Pangalan === Marami sa mga bansa sa mundo ang may mahabang pangalan at maikling pangalan. Karaniwang ginagamit ang mahabang pangalan sa mga pormal na konteksto at karaniwan nitong inilalarawan ang kanilang uri ng pamahalaan. Halimbawa ay ''Republika ng Pilipinas'', na tumutukoy sa Pilipinas bilang isang [[republika]]. Samantala, ginagamit naman ang maikling pangalan sa mga pangkaraniwang konteksto. Sa pangalang ito pinakakilala ang isang bansa, at karaniwan itong hindi nagbabago sa pagpalit ng pamahalaan, di tulad ng mahabang pangalan.{{Efn|Halimbawa, kilala ang kasalukuyang Republikang Pranses bilang [[Kaharian ng Pransiya]] bago tuluyang binuwag nila ang kanilang monarkiya noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, parehong kilala ang mga ito sa maikling pangalan na [[Pransiya]].}} Para sa ilang mga bansa, pawang parehas lamang ang mahaba at maikling pangalan nito.{{Efn|Halimbawa ay ang kaso ng [[Ukranya]], [[Bosnia at Herzegovina]], at ang [[Republika ng Gitnang Aprika]].}}<ref>{{cite web |title=Countries: Designations and abbreviations to use |trans-title=Mga Bansa: Mga designasyon at daglat na gagamitin |url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104160434/https://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm |archive-date=4 January 2021 |access-date= |language=en}}</ref> Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa sa diplomasya at kultura. May mga bansa na nagpalit ng pangalan bilang hudyat ng pagpapalit ng pamahalaan, o di kaya'y bilang bahagi ng dekolonisasyon. Halimbawa, pinalitan ng Imperyong Estado ng Persia ang kanilang pangalan bilang [[Imperyong Estado ng Iran]] noong 1935 noong panahon ng [[dinastiyang Pahlavi]], na naging [[Islamikong Republika ng Iran]] matapos ng [[Rebolusyong Iranyano|Rebolusyong Islamiko]] noong 1971 na nagpatalsik sa [[Shah]].<ref>{{Cite web |title=Why is Persia called Iran today? The history behind the name change by the Shah |trans-title=Bakit Iran ang tawag na ngayon sa Persia? Ang kasaysayan sa likod ng pagpapalit ng pangalan ng Shah |url=https://www.voxnews.al/english/histori/pse-persia-quhet-sot-iran-historia-pas-ndryshimit-te-emrit-nga-shahu-i111603 |access-date=2026-08-11 |website=Vox News |language=en}}</ref> Pinalitan naman ng Kaharian ng Siam ang kanilang pangalan noong 1939 patungong [[Taylandiya|Kaharian ng Tailandiya]].<ref>{{Cite web |last=Cavendish |first=Richard |date=2014-05-15 |title=Siam Becomes Thailand |trans-title=Naging Tailandiya ang Siam |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/siam-becomes-thailand |access-date=2026-08-11 |website=History Today |language=en}}</ref> Sa kabilang banda naman, ginamit ng mga kalalayang bansa noong huling bahagi ng ika-20 siglo ang kanilang katutubong pangalan: * [[Hilagang Rodesya]] {{Arrow}} [[Zambia]], mula Reyno Unido noong 1964.<ref>{{Cite news |date=1964-10-24 |title=Northern Rhodesia Reborn as Zambia; Britain Ends Rule |language=en-US |trans-title=Naging Zambia ang HIlagang Rodesya; Nagtapos na ang Panunungkulan ng Britanya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/10/24/archives/northern-rhodesia-reborn-as-zambia-britain-ends-rule.html |url-access=subscription |access-date=2026-08-11 |issn=0362-4331}}</ref> * [[Bechuanaland]] {{Arrow}} [[Botswana]], mula Reyno Unido noong 1966.<ref>{{Cite news |date=2011-04-11 |title=Botswana |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Silangang Pakistan]] {{Arrow}} [[Bangladesh]], mula [[Pakistan]] noong 1975.<ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=The Struggle for Bangladesh: From East Pakistan to Independence |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Bangladesh: Mula Silangang Pakistan patungong Kalayaan |url=https://polsci.institute/south-asia/struggle-bangladesh-east-pakistan-independence/ |access-date=2026-08-11 |website=PolSci Institute |language=en-US}}</ref> May mga kaso rin kung saan ang pagpapalit ng pangalan ay naganap ilang taon matapos nilang lumaya. * [[Britanikong Ceylon|Ceylon]] {{Arrow}} [[Sri Lanka]], lumaya sa Reyno Unido noong 1948 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1972.<ref>{{Cite news |last=Haviland |first=Charles |date=2011-01-01 |title=Sri Lanka erases colonial name, Ceylon |language=en-GB |trans-title=Binura ng Sri Lana ang pangalang kolonyal nitong Ceylon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12099596 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Hilagang Volta]] {{Arrow}} [[Burkina Faso]], lumaya sa [[Pransiya]] noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1984 matapos ng isang [[Kudeta sa Hilagang Volta ng 1983|kudeta]].<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Bryan |date=2013-01-01 |title=From Upper Volta to Burkina Faso: A Study of the Politics of Reaction and Reform in a Post-Colonial African Nation-state, 1960-1987 |trans-title=Mula Hilagang Volta patungong Burkina Faso: Isang Pag-aaral sa Politika ng Reaksyon at Reporma sa isang Poskolonyal na Estadong Bansa sa Aprika, 1960-1987 |url=https://digitalcommons.usf.edu/etd/4612 |journal=USF Tampa Graduate Theses and Dissertations |language=en}}</ref> * [[Dahomey]] {{Arrow}} [[Benin]], lumaya sa Pransiya noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1975.<ref>{{Cite web |last=Law |first=Robin |last2=Ronen |first2=Dov |last3=Adotevi |first3=Stanislas Spero |date=2026-08-03 |title=Benin - Decolonization, Independence, Revolution |trans-title=Benin - Dekolonisasyon, Kalayaan, Rebolusyon |url=https://www.britannica.com/place/Benin/Decolonization-independence-and-military-coups |access-date=2026-08-11 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Timog Rodesya]] {{Arrow}} [[Zimbabwe]], kumalas sa Reyno Unido sa ilalim ng pamahalaang kontrolado ng mga Puti noong 1965 ngunit pormal na nakalaya noong 1980 sa ilalim ng kasalukuyang pangalan.<ref>{{Cite web |last=Sibanda |first=Eliakim |year=2021 |title=The Unilateral Declaration of Independence in Southern Rhodesia (later Zimbabwe) |trans-title=Ang Unilateral na Deklarasyon ng Kalayaan sa Timog Rodesya (kalaunan Zimbabwe) |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/essays/unilateral-declaration-independence-southern-rhodesia-later-zimbabwe |access-date=2026-08-11 |website=Gilder Lehrman Institute of American History |language=en}}</ref> * Swaziland {{Arrow}} [[Eswatini]] noong 2018, 50 taon matapos nilang lumaya sa Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=2018-04-19 |title=Swaziland king renames country 'the Kingdom of eSwatini' |language=en-GB |trans-title=Pinalitan ng hari ng Swaziland ang pangalan ng bansa bilang 'ang Kaharian ng eSwatini' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43821512 |access-date=2026-08-11}}</ref> May ilang kaso rin na bumalik ang pangalan ng bansa sa dati nang magpalit ang kanilang pamahalaan: * Lumaya ang Congo sa Belhika noong 1960 sa naturang pangalan, ngunit pinalitan ito noong 1971 bilang [[Zaire]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1997, nang binalik ito sa Congo, opisyal na [[Demokratikong Republika ng Congo]] upang itangi ito sa kapitbahay nitong [[Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web |last=Lemarchand |first=René |last2=Cordell |first2=Dennis D. |last3=Wiese |first3=Bernd Michael |last4=Payonzo |first4=Ntsomo |date=2026-08-11 |title=Democratic Republic of the Congo (DRC) |trans-title=Demokratikong Republika ng Congo (DRC) |url=https://www.britannica.com/place/Democratic-Republic-of-the-Congo |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * Lumaya ang Kambodya sa Pransiya bilang [[Kaharian ng Kambodya]] noong 1953, na pinalitan bilang [[Demokratikong Kampuchea|Kampuchea]] noong 1970 sa panunungkulan ni [[Pol Pot]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1989, nang binalik ito sa dati bilang pananda ng pagbabalik muli ng monarkiya.<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=David P. |last2=Overton |first2=Leonard C. |date=2026-08-10 |title=Cambodia |trans-title=Kambodya |url=https://www.britannica.com/place/Cambodia |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> May mga iba naman na mas piniling gamitin ang katutubong pangalan bilang opisyal na pangalan nito sa kahit anong wika. * Pinalitan ng [[Turkiya]] ang kanilang pangalan bilang Turkiye (opisyal na Türkiye) noong 2022 dahil sa mga kadahilanang pangkultura at upang itangi ang bansa sa [[pabo]], isang ibon na may pangalang kahalintulad sa bansa sa wikang Ingles.<ref>{{Cite news |last= |date=2022-06-03 |title=Turkey officially changes name at UN to Türkiye |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Turkey ang pangalan nito sa UN patungong Türkiye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/03/turkey-changes-name-to-turkiye-as-other-name-is-for-the-birds |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Pinalitan ng [[Nauru]] ang kanilang pangalan bilang Naoero noong 2026 upang iakma ito sa ortograpiya ng kanilang wika.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-08-03 |title=Nauru officially changes its name to Naoero |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Nauru ang pangalan nito patungong Naoero |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Dahil sa mga problemang dulot ng pagsasalin sa pangalan ng kanilang bansa, ginawang opisyal na pangalan ng bansang kilala sa wikang Ingles bilang {{Lang|en|Ivory Coast}} sa pangalang Pranses nito na [[Cote d'Ivoire]] sa kahit anong wika noong 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=What was Côte d’Ivoire formerly known as? |trans-title=Ano ang dating pangalan ng Côte d’Ivoire? |url=https://www.britannica.com/question/What-was-Cote-dIvoire-formerly-known-as |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring dahil sa isang isyu ang pagpapalit ng pangalan, kagaya ng kaso ng bansang kilala na ngayon bilang [[Hilagang Masedonya]]. Opisyal na kilala noon ang naturang bansa bilang Masedonya lamang ngunit tinututulan ng kapitbahay nitong [[Gresya]] dahil sa kahalintulad na pangalan nito sa kanilang [[Masedonya, Gresya|rehiyon na Masedonya]], na nasa timog nito. Nagpalit ito ng pangalan noong 2019 bilang bahagi ng [[Kasunduan ng Prespa|kasunduan]] sa Gresya upang payagan itong makapasok sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]].<ref>{{Cite news |last=Halasz |first=Stephanie |last2=Labropoulou |first2=Elinda |last3=McKenzie |first3=Sheena |date=2019-02-13 |title=Macedonia officially changes its name to North Macedonia |language=en |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Masedonya ang pangalan nito patungong Hilagang Masedonya |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl |access-date=2026-08-12}}</ref> Isa ring isyu ang pagpapalit ng pangalan ng Burma patungong [[Myanmar]] noong 1989. Bagamat lumaganap ang paggamit ng bagong pangalan simula noon, umusbong ang paggamit sa lumang pangalan nito [[Kudeta sa Myanmar ng 2021|simula noong 2021]] bilang pagtutol sa [[Tatmadaw|pamahalaang militar]] doon, lalo na sa konteksto ng [[Digmaang sibil ng Myanmar (mula 2021)|kasalukuyang digmaang sibil]].<ref>{{Cite web |last=Tong-Hyung |first=Kim |last2=Kim |first2=Hyung-Jin |date=2021-02-02 |title=Myanmar, Burma and why the different names matter |trans-title=Myanmar, Burma at bakit mahalaga ang pagkakaiba ng pangalan |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-different-names-explained-8af64e33cf89c565b074eec9cbe22b72 |access-date=2026-08-12 |website=AP News |language=en}}</ref> === Watawat === Noon, ang [[watawat]] ng isang bansa ay pawang personal na watawat mismo ng pinuno, hindi ng bansa. Kalaunan, nagkaroon din ng mga watawat na para sa bansa, bukod sa personal na watawat ng pinuno. Ilan sa mga pinakaunang halimbawa nito ay ang watawat ng mga [[republikang pandagat]] tulad ng [[Republika ng Genoa|Genova]] noong ika-12 siglo.<ref>{{cite book |last1=Barraclough |first1=E.M.C. |title=Flags of the World |date=1971 |publisher=William Cloves & Sons Ltd |isbn=0-7232-1338-0 |location=Great Britain |language=en |trans-title=Mga Watawat ng Mundo}}</ref> Gayunpaman, ginagamit lamang ito bilang pantukoy ng mga barko sa dagat.<ref name="Devereux 1994 p.">{{cite book |last=Devereux |first=E. |title=Flags: The New Compact Study Guide and Identifier |publisher=Chartwell Books |year=1994 |isbn=978-0-7858-0049-1 |series=Eyewitness books |page=18 |language=en |trans-title=Mga Watawat: Ang Bagong Siksik na Gabay sa Pag-aaral at Pantukoy}}</ref> Bagamat matagal na'ng ginagamit ang konsepto ng watawat upang kumatawan sa isang bagay, limitado lamang ito sa militar o pandagat. Nagsimula lamang magkaroon ng mga watawat para mismo sa bansa noong ika-18 siglo sa kasagsagan ng pag-usbong ng nasyonalismo partikular na sa Europa. Ginamit ng mga rebolusyonaryo sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[American Revolutionary War|Estados Unidos]] ang mga watawat upang gamitin bilang simbolo ng mga tao bilang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng isang bansa imbes bilang mga tauhan lamang ng monarkiya.<ref name=":1">{{cite news |last1=Nadler |first1=Ben |date=14 June 2016 |title=Where Do Flags Come From? |language=en |trans-title=Saan Nagmula ang mga Watawat? |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124011425/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |archive-date=24 November 2021}}</ref><ref name=":2">{{cite book |last1=Inglefield |first1=Eric |title=Flags |last2=Mould |first2=Tony |date=1979 |publisher=Ward Lock |isbn=978-0-7063-5652-6 |language=en |trans-title=Mga Watawat}}</ref> Naging talamak ang paggamit sa watawat pagsapit ng sumunod na siglo, kung saan halos lahat na ng mga bansa sa Europa ay may watawat na ginagamit bilang simbolo ng bansa nila.<ref name=":1" /> Nagsimula rin ituring ang mga watawat bilang mga simbolo ng pagkakaisa, tulad halimbawa ng {{Lang|en|Union Jack}}, ang tawag sa [[watawat ng Reyno Unido]], na unang ginamit bilang simbolo ng unyon ng [[Inglatera]] at [[Eskosya]], gayundin bilang simbolo ng sama-samang pakikibaka, kagaya ng paggamit sa mga [[kulay ng mga Eslabo]] sa kani-kanilang watawat (bughaw, puti, at pula), mga [[kulay ng mga Arabo]] (itim, puti, lunti, at pula), o mga [[kulay ng Aprika]] (pula, lunti, ginto, at itim).<ref>{{cite conference|last=Bartlett|first=Ralph G. C.|date=2011|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|title=Unity in Flags|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=24th International Congress of Vexillology|location=Alexandria, Virginia|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224155654/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Pagkakaisa sa mga Watawat}}</ref> Kasabay ng [[kolonisasyon]] ng mga Europeo sa iba't ibang panig ng mundo ang ideya ng nasyonalismo at simbolo na kumalat sa mga ito. Tinitingnan ng mga lugar na ito ang pagkakaroon ng mga simbolong tulad ng watawat bilang mahalaga para sa pagbuo ng kanilang bansa.<ref>{{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}</ref> Umusbong ang mga bagong watawat at simbolo kasabay ng proseso ng [[dekolonisasyon]] at mga rebolusyon noong huling bahagi ng ika-19 na siglo papunta sa sumunod.<ref name=":2" /> Dahil sa pagdami ng mga watawat sa panahong ito, naging interes ang pagsusuri sa mga disenyo at simbolismo sa mga ito, na kalaunan ay naging isang pormal na pag-aaral na tinatawag na [[beksilolohiya]].<ref>{{cite conference|last=Xing|first=Fei|date=2013|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|title=The Study of Vexillology in China|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=25th International Congress of Vexillology|location=Rotterdam|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616162946/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Ang Pag-aaral ng Beksilolohiya sa Tsina}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (panlipunan)]] * [[Mikronasyon]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Talaan ng mga bansa]] * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon]] * [[Talaan ng mga kabansaan]] == Talababa == {{Notelist}} ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == * [https://web.archive.org/web/20260116040301/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ The CIA World Factbook] (sa wikang Ingles) * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Country Studies] ng [[Aklatan ng Kapulungan ng Estados Unidos]] (sa wikang Ingles) * [http://unstats.un.org/unsd/ United Nations statistics division] (sa wikang Ingles) [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] 4ivs4qvpwwqllyd7n6885uh0roywnvc 2220166 2220165 2026-08-12T05:59:55Z GinawaSaHapon 102500 2220166 wikitext text/x-wiki {{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}{{redirect|Country}}{{Other uses|Estado (paglilinaw)}}[[Talaksan:Official_United_Nations_World_Map_-_October_2022.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga politikal na bansa sa mundo noong 2022 ayon sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN). Pawang mga [[Malayang estado|malalayang estado]] ang mga markadong teritoryo sa mapang ito na kabilang sa UN at ganap na kinikilala bilang bansa. May ilang mga teritoryo na ganap na bansa ngunit [[Di kinikilalang bansa|di kinikilala bilang bansa]] tulad ng [[Taiwan]], may ilang teritoryo naman na [[Pinag-aagawang teritoryo|pinag-aagawan]] kagaya ng [[Kashmir]] (pinag-aagawan ng [[India]], [[Pakistan]], at [[Tsina]]) at [[Kanlurang Sahara]] (depende sa pananaw, isang [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|ganap na bansa]] o teritoryo ng [[Maruekos]]).]] '''Bansâ''' o '''estádo''' ang tawag sa isang politikal na entidad o teritoryo nito sa [[mundo]]. Gumaganap ang mga ito bilang isang [[malayang estado]], [[Malayang estado|di-kinikilalang estado]], bahaging bansa (kagaya ng sa [[Reyno Unido]]), o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |year=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |trans-title=Anong tinataglay ng isang malayang estado? |journal=Review of International Studies |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |issn=0260-2105 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite web |title=Recognition and its Variants |trans-title=Pagkilala at mga pagkakaiba nito |url=https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302214852/https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |archive-date=2 March 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Maaaring magtaglay ang isang bansa ng iba't ibang bansa, kilala sa tawag na mga [[estadong multinasyonal]].<ref name="y026">{{cite web |last= |first= |title=Nations, States and Nation-States |trans-title=Mga Bansa, Estado, at Estadong Bansa |url=https://artsci.usu.edu/social-sciences/political-science/international-studies/aggies-go/nation-states |access-date= |website= |publisher=Utah State University |language=en}}</ref> Madalas na hinahati ang mga bansa bilang [[Bansang maunlad|maunlad]] o [[Bansang umuunlad|papaunlad]].<ref name="s222">{{cite journal |last1=Khan |first1=Themrise |last2=Abimbola |first2=Seye |last3=Kyobutungi |first3=Catherine |last4=Pai |first4=Madhukar |year=2022 |title=How we classify countries and people{{emdash}}and why it matters |trans-title=Paano natin inuuri ang mga bansa at tao{{emdash}}at bakit ito mahalaga |journal=BMJ Global Health |language=en |publisher=BMJ |volume=7 |issue=6 |doi=10.1136/bmjgh-2022-009704 |issn=2059-7908 |pmc=9185389 |article-number=e009704}}</ref> Walang tiyak na bilang ng mga bansa sa mundo. Dahil ito sa di-pagkilala ng ilang mga bansa sa mga bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN), ngunit kinikilala ng iba sa proseso ng [[diplomatikong pagkilala]]. Madalas na pawang may mga [[pinag-aagawang teritoryo]] ang mga bansang ito o di kaya'y [[Bansang may bahagyang pagkilala|bahagya lamang kinikilala]].<ref name="d243">{{cite web |date=January 22, 2026 |title=How Many Countries Are There in the World in 2026? |trans-title=Ilan ang mga Bansa sa Mundo sa taong 2026? |url=https://www.polgeonow.com/2011/04/how-many-countries-are-there-in-world.html |access-date= |website=Political Geography Now |language=en}}</ref> Bukod sa mga ito, kinokonsidera din ang ilang mga entidad na walang kumikilala bilang isang ganap na bansa.<ref name="Seguin 2011 f032">{{cite web |last=Seguin |first=Denis |date=2011-07-29 |title=What makes a country? |trans-title=Anong tinataglay ng isang bansa? |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124003740/https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |archive-date=24 January 2024 |access-date= |website=The Globe and Mail |language=en}}</ref> Walang tiyak na kahulugan ang bansa, at nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Sinulat ng ''[[The Economist]]'' noong 2010 na "ang kahit anong pagsubok na makahanap ng isang malinaw na kahulugan ng bansa ay mabilis na makakasalubong ng sandamakmak na mga pagbubukod at anomalya".<ref>{{Cite news |date=8 April 2010 |title=In quite a state |language=en |trans-title=Nasa isang estado |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824202226/https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |archive-date=24 August 2022 |issn=0013-0613}}</ref> Iba ito sa [[Bansa (panlipunan)|konseptong panlipunan ng isang bansa]], na tumutukoy naman sa pagkakakilanlan ng mga tao na maaaring hindi tumugma sa pampulitikang katumbas nito. == Etimolohiya == Isang [[Aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na ''bangsa'',<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na ''vaṃśá'' ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] *''wanćás'' ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na ''nación'' dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Pareho itong tumutukoy sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang [[Bansa (panlipunan)|panlipunang kahulugan]] bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at pampulitikang kahulugan bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang ''nation'' para sa panlipunang kahulugan at ''country'' o ''state'' para naman sa pampulitikang kahulugan. Nagmula sa wikang Kastila ang salitang ''estado''. Tumutukoy din ito sa isang [[Estado|uri ng subdibisyon]] sa ilang mga bansa, partikular sa mga [[pamahalaang pederal]] tulad ng [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], at [[Brasil]]. == Pagkabansa == {{Main|Malayang estado}} [[File:Limited_Recognition_States.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Limited_Recognition_States.svg|thumb|{{legend|#C74355|Mga estadong miyembro ng UN na hindi kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#F8CD44|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#246788|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala lamang ng hindi miyembro}}]] Kung tumutukoy sa pampulitikang konsepto, maaaring tumukoy ang bansa sa isang [[malayang estado]], [[Talaan ng mga estadong bahagyang kinikilala|estadong bahagyang kinikilala]], bahaging bansa, o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="academic.oup.com i784" /> Malayang estado ang politikal na entidad na may ganap na pangkalahatang kapangyarihan at otoridad sa isang bahagi ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |issn=0022-197X |jstor=24357595}}</ref> Walang tiyak na bilang ang mga bansa sa mundo dahil may mga estado na hindi [[Diplomatikong pagkilala|kinikilala]] ng lahat, at meron ding mga di-malalayang estado na pawang kinikilala bilang isang bansa.<ref name="Seguin 2011 f032" /> May ilang mga bansa kagaya ng [[Taiwan]] sa Asya, [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|Republikang Sahrawi]] sa Aprika, at [[Kosovo]] sa Europa na may limitadong pagkilala mula sa ibang mga bansa dahil kinikilala ito ng ibang mga bansa bilang bahagi ng isang bansa.<ref name="Kyris 2022 pp. 287–311">{{cite journal |last=Kyris |first=George |date=2022 |title=State recognition and dynamic sovereignty |journal=European Journal of International Relations |volume=28 |issue=2 |pages=287–311 |doi=10.1177/13540661221077441 |issn=1354-0661 |doi-access=free}}</ref><ref name="Allcock Lampe Young 1998 q703">{{cite web |last1=Allcock |first1=John B. |last2=Lampe |first2=John R. |last3=Young |first3=Antonia |date=1998-07-20 |title=History, Map, Flag, Population, Languages, & Capital |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619045343/https://www.britannica.com/place/Kosovo |archive-date=19 June 2015 |access-date=2024-01-29 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Halimbawa, opisyal na kinikilala ang Taiwan (opisyal na Republika ng Tsina) bilang bahagi ng [[Tsina]] (opisyal na Republikang Bayan ng Tsina) ng nakakarami ng mga bansa sa mundo bilang pagtalima sa [[Nag-iisang Tsina|patakarang Nag-iisang Tsina]], kahit na gumaganap ito bilang isang malayang estado.<ref>{{Cite web |title=Taiwan: Sovereignty and Participation in International Organizations |url=https://www.fpri.org/article/2011/07/taiwan-sovereignty-and-participation-in-international-organizations/ |access-date=2025-12-22 |website=Foreign Policy Research Institute |language=en-US}}</ref> Ganito rin ang kaso sa Kosovo, na kinikilala ng iba bilang bahagi ng [[Serbiya|Serbia]],<ref>{{Cite web |last=Young |first=Antonia |last2=Allcock |first2=John B. |last3=Lampe |first3=John R. |date=2026-07-28 |title=Kosovo |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> at Republikang Sahrawi na kinikilala namang bahagi ng [[Maruekos]].<ref>{{Cite web |title=Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) |trans-title=Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi (SADR) |url=https://www.britannica.com/place/Sahrawi-Arab-Democratic-Republic |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samantala, hindi kinikilala naman bilang bansa ang mga estadong humiwalay kagaya ng [[Transnistria]], na kinikilala bilang bahagi pa rin ng [[Moldabya]].<ref name="h387">{{cite web |date=May 31, 2012 |title=Transnistria profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18284837 |access-date=February 23, 2026 |website=BBC News}}</ref> [[File:Dependent_territories.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dependent_territories.svg|thumb|Mga dependensiya at ang kanilang malayang estado. Tinutukoy ang mga ito gamit ang kanilang kodigong [[ISO 3166-1]]{{Efn|Maliban sa [[Mga Maliliit na Pulong Menor ng Estados Unidos]], na nakakalat sa Pasipiko at Karibe at may iisang kodigo. Matutukoy ang mga ito sa mapa sa pamamagitan ng "UM-" na sinundan ng unang titik ng pangalan ng pulo at isa pang natatanging titik kung kinakailangan.}} o gamit ng bilang.{{Efn|Walang mga kodigong [[ISO 3166-1]] ang mga sumusunod na teritoryo:<br />'''1''': [[Akrotiri at Dhekelia]]<br />'''2''': [[Kapuluang Ashmore at Cartier]]<br />'''3''': [[Kapuluan ng Dagat Coral]]}} Itinuturing na bahagi mismo ng bansa ang mga nakakulay na lugar (tulad ng [[French Guiana|Guyanang Pranses]] sa Timog Amerika na itinuturing na lalawigan ng [[Pransiya]]). Ipinapakita rito ang [[Antartika]] bilang isang [[Kondominyum (pandaigdigang batas)|kondominyum]] imbes ang mga [[Mga inaangking teritoryo sa Antartika|inaangking bahagi]] nito.]] May mga malalayang estado na nagtataglay ng mga bahaging bansa dahil sa unyon. Halimbawa nito ang kaso ng [[Reyno Unido]], na isang unyon ng apat na bansa: [[Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang [[Kaharian ng Dinamarka]] ay nagtataglay ng [[Dinamarka]]. [[Kapuluang Peroe]], at [[Groenlandiya]]. Tinataglay naman ng [[Kaharian ng Olanda]] ang [[Netherlands|Olanda]] at ang mga isla ng [[Aruba]], [[Curacao]], at [[Sint Maarten]] sa [[Karibe]]. Samantala, may mga malalayang estado naman na kinokonsiderang bansa dahil sa pagkakaroon nito ng hiwalay na [[Nagsasariling bahagi ng bansa|nagsasariling pamahalaan]] sa ilalim ng isa pang malayang estado. Kabilang sa mga ito ang mga teritoryo ng [[Nueva Selanda]] sa Pasipiko ([[Kapuluang Cook]], [[Niue]], at [[Tokelau]]), mga teritoryo ng Reyno Unido (kagaya ng [[Kapuluang Falkland]] at [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birhen ng Britanya]]) at mga [[Dependensiya ng Korona]] nito ([[Jersey]], [[Guernsey]], at [[Pulo ng Man|Pulo of Man]]), mga teritoryo ng [[Estados Unidos]] ([[Puerto Rico]], [[Guam]], [[Hilagang Kapuluang Mariana|Hilagang Marianas]], [[Samoang Amerikano|Amerikanong Samoa]], at [[Kapuluang Birhen ng Amerika]]), mga teritoryo ng [[Australia]] ([[Pulo ng Christmas]], [[Pulo ng Norfolk]], at [[Kapuluang Cocos (Keeling)|Kapuluang Cocos]]), [[natatanging rehiyong administratibo]] ng [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Macau]]), [[Kapuluan ng Åland|Aland]] ng [[Pinlandiya]], mga teritoryo ng [[Pransiya]] (kagaya ng [[Nueva Caledonia]] at [[Polinesiyang Pranses|Polinesyang Pranses]] sa Pasipiko), at mga teritoryo ng Olanda sa Karibe ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], at [[Saba (pulo)|Saba]]). === Pandaigdigang pagkilala === {{Main|Sistemang Westphalia}} May mga pagtatalo ukol sa pagkakaroon ng mga estado nang hindi dumedepende sa panlabas na [[Diplomatikong pagkilala|pagkilala]] o kung kinakailangan ang pagkilala upang maituring na estado ang isang entidad.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="l212">{{cite journal |author1=HSE University |last2=Bratersky |first2=Maxim |last3=Skriba |first3=Andrei |author4=HSE University |last5=Sapogova |first5=Arina |author6=HSE University |date=November 1, 2021 |title=The Struggle for Recognition or Enhancement of Status: Conditions for the Stability and Development of Unrecognized States Using the Example of Eurasia |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Pagkilala o Pagpapaganda sa Katayuan: Mga Kondisyon para sa Katatagan at Pagdebelop sa mga Estadong Di-kinikilala Gamit ang Halimbawa ng Eurasya |url=https://iorj.hse.ru/2021-16-3/518028442.html |journal=International Organisations Research Journal |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=203–219 |doi=10.17323/1996-7845-2021-03-09 |access-date=}}</ref><ref name="z544">{{cite journal |last=Grzybowski |first=Janis |date=October 8, 2019 |title=The paradox of state identification: ''de facto'' states, recognition, and the (re-)production of the international |trans-title=Ang kabalintunaan ng pagtukoy sa mga estado: ''de facto'' na mga estado, pagkilala at ang (muling) produksiyon ng pandaigdigan |journal=International Theory |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=11 |issue=3 |pages=241–263 |doi=10.1017/s1752971919000113 |issn=1752-9719 |hdl-access=free |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/405143}}</ref> Bagamat hindi itinuturing ng [[pandaigdigang batas]] ang "[[soberanya]]" bilang hindi sumasailalim sa isang entidad,<ref name="Lowe 2015 pp. 1–18">{{cite book |last=Lowe |first=Vaughan |title=International Law: A Very Short Introduction |date=2015-11-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923933-7 |page=1–18 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Napakaiksing Panimula |chapter=Nations under law |trans-chapter=Mga bansa sa ilalim ng batas |doi=10.1093/actrade/9780199239337.003.0001}}</ref> walang kahulugan na ginagamit para sa mga miyembro ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ukol sa pagkabansa ng isang entidad.<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Bedjaoui 1991 p. 47">{{cite book |last=Bedjaoui |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&pg=PA47] |title=International Law: Achievements and Prospects |publisher=Springer Netherlands |year=1991 |isbn=978-92-3-102716-1 |series=Democracy and power |page=47] |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Mga Tagumpay at Inaasam |access-date=}}</ref> Karaniwang may dalawang kampo ng pananaw na ginagamit patungkol sa pagkilala sa mga estado: ''deklaratibo'' at ''konstitutibo''.<ref name="Cohen 1961 p. 1127">{{cite journal |last=Cohen |first=Rosalyn |date=1961 |title=The Concept of Statehood in United Nations Practice |trans-title=Ang Konsepto ng Pagkabansa sa Gawain ng Mga Nagkakaisang Bansa |url=https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4 |url-status=live |journal=University of Pennsylvania Law Review |language=en |volume=109 |issue=8 |pages=1127–1171 |doi=10.2307/3310588 |jstor=3310588 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119201855/https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4/ |archive-date=19 January 2024 |access-date= |s2cid=56273534}}</ref><ref name="Kelsen 1941 pp. 605–617">{{cite journal |last=Kelsen |first=Hans |year=1941 |title=Recognition in International Law: Theoretical Observations |trans-title=Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Mga Teoretikal na Obserbasyon |journal=The American Journal of International Law |language=en |publisher=American Society of International Law |volume=35 |issue=4 |pages=605–617 |doi=10.2307/2192561 |issn=0002-9300 |jstor=2192561 |s2cid=147309779}}</ref><ref name="Lauterpacht 1944 pp. 385–458">{{cite journal |last=Lauterpacht |first=H. |year=1944 |title=Recognition of States in International Law |trans-title=Pagkilala sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |journal=The Yale Law Journal |language=en |publisher=The Yale Law Journal Company, Inc. |volume=53 |issue=3 |pages=385–458 |doi=10.2307/792830 |issn=0044-0094 |jstor=792830}}</ref> Inilatag ang deklaratibong pananaw sa [[Kumbensiyon sa Montevideo ng 1933]] para sa "isang estado bilang tao sa pandaigdigang batas sa Artikulo 1:<ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033">{{cite web |date=26 July 1999 |title=States, Sovereignty, Treaties |trans-title=Estado, Soberanya, at Kasunduan |url=https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152154/https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |archive-date=30 April 2022 |access-date= |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> # May permanenteng populasyon # May itinuturing na teritoryo # May pamahalaan # May kakayahan na makipag-ugnayan sa iba pang estado Ipinapahiwatig ng Artikulo 3 ng parehong kumbensiyon na maaaring umiral ang isang malayang estado kahit na walang bansa na kumikilala dito.<ref name="Caspersen Stansfield 2012 p. 55">{{cite book |last1=Caspersen |first1=N. |url=https://books.google.com/books?id=ARtODc4lsdQC&pg=PA55 |title=Unrecognized States in the International System |last2=Stansfield |first2=G. |publisher=Taylor & Francis |year=2012 |isbn=978-1-136-84999-2 |series=Exeter Studies in Ethno Politics |page=55 |language=en |trans-title=Mga Di-kinikilalang Estado sa Pandaigdigang Sistema |access-date=}}</ref> Dahil tanging isang pagpapahayag muli sa [[nakagisnang pandaigdigang batas]] ito, isinakodigo lamang ng Kumbensiyon sa Montevideo ang mga umiiral na'ng legal na pananaw at mga prinsipyo nito,<ref name="D'Aspremont 2019 pp. 139–152">{{cite book |last=D'Aspremont |first=Jean |title=The Global Community Yearbook of International Law and Jurisprudence 2018 |date=2019-08-29 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007250-6 |pages=139–152 |language=en |trans-title=Ang Pandaigdigang Yearbook ng Pamayanan ng Pandaigdigang Batas at Hurisprudensiya 2018 |chapter=Statehood and Recognition in International Law: A Post-Colonial Invention |trans-chapter=Pagkabansa at Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Isang Poskolonyal na Imbensiyon |doi=10.1093/oso/9780190072506.003.0005}}</ref> kaya di lamang ito malalapat sa mga pumirma sa mga pandaigdigang organisasyon tulad ng UN,<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033" /><ref name="Crawford 2007 p.">{{cite book |last=Crawford |first=James R. |title=The Creation of States in International Law |date=2007-03-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922842-3 |pages=2–11 |language=en |trans-title=Ang Paggawa sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |doi=10.1093/acprof:oso/9780199228423.003.0002}}</ref> kundi sa lahat ng sumasailalim sa pandaigdigang batas.<ref name=":0">{{cite book |last=Castellino |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=uGMxfj4oedEC&pg=PA77 |title=International Law and Self-Determination: The Interplay of the Politics of Territorial Possession With Formulations of Post-Colonial National Identity |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |year=2000 |isbn=90-411-1409-2 |page=77 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas at Pansariling Determinasyon: Ang Ugnayan ng Politika ng Pagmamay-ari ng Teritoryo sa mga Pormulasyon ng Poskolonyal na Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ganito rin ang opinyon ng [[Pamayanang Pang-ekonomiya ng Europa]] (EEC),<ref name=":0" /> na binanggit muli ng [[Unyong Europeo]] (EU) sa kanilang pangunahing pahayag sa [[Komiteng Badinter]] para sa isyu ng [[Pagkawatak ng Yugoslavia|pagkawatak]] ng [[Yugoslavia]],<ref>{{cite web |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |trans-title=Ang mga Opinyon ng Komiteng Badinter sa Arbitrasyon: Isang Pangalawang Hinga para sa Pansariling Determinasyon ng mga Tao |url=http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085252/http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-date=2008-05-17 |access-date= |language=en}}</ref> gayundin sa hukom ng [[Pandaigdigang Korte ng Katarungan]] (ICJ) na si [[James Crawford]].<ref name="Crawford 2007 p." /> Sa kabilang banda naman, ayon naman sa konstitutibong pananaw, maituturing lamang na malayang estado ang isang entidad kung at tangi kung ito ay kinikilala bilang malaya ng isa o higit pang bansa.<ref name="academic.oup.com s696">{{cite web |title=Statehood and Recognition |trans-title=Pagkabansa at Pagkilala |url=https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171048/https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |archive-date=26 January 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Dahil dito, hindi agad magiging bahagi ng pandaigdigang pamayanan o mapasailalim sa mga pandaigdigang batas ang mga kalalayang bansa, at hindi kinakailangan na tumalima ang mga kinikilalang bansa sa pandaigdigang batas kung makikipag-ugnayan sila sa mga ito.<ref name="ctos">{{cite book |last=Hillier |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Kr0sOuIx8q8C |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 |pages=201–202 |language=en |trans-title=Sangguniang Aklat sa Pampublikong Pandaigdigang Batas}}</ref> Noong 1912, sinabi ng iskolar ng batas na si [[L. F. L. Oppenheim]] ang sumusunod ukol sa konstitutibong pananaw:<ref>{{cite book |last1=Oppenheim |first1=Lassa |url=https://books.google.com/books?id=vxJ1Jwmyw0EC&pg=PA135 |title=International Law: A Treatise |last2=Roxburgh |first2=Ronald |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd. |year=2005 |isbn=978-1-58477-609-3 |page=135 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Tratado}}</ref> {{Blockquote|text=Hindi sinasabi ng Pandaigdigang Batas na hindi umiiral ang isang Estado dahil lamang hindi ito kinikilala [ng ibang estado], ngunit hindi nito pinapansin ito bago ito kilalanin [ng ibang estado]. Sa pamamagitan ng pagkilala lamang at natatangi lamang na nagiging isang Pandaigdigang Tao ang isang Estado at sumasailalim sa Pandaigdigang Batas.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|International Law does not say that a State is not in existence as long as it is not recognised, but it takes no notice of it before its recognition. Through recognition only and exclusively a State becomes an International Person and a subject of International Law. }}}}}} Binigyang-kahulugan naman ng [[Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika]] noong 1976 ang pagkilala sa estado bilang:<ref name="Talmon 1998 p. 186">{{cite book |last=Talmon |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=scc8EboiJX8C&pg=PA186 |title=Recognition of Governments in International Law: With Particular Reference to Governments in Exile |publisher=Clarendon Press |year=1998 |isbn=978-0-19-826573-3 |series=Oxford monographs in international law |page=186 |language=en |trans-title=Pagkilala sa mga Pamahalaan sa Pandaigdigang Batas: Partikular na Pagtukoy sa mga Pamahalaan sa Pagpapatapon |access-date=}}</ref> {{Blockquote|text=...na ang pagkilala sa isang malaya at may soberanyang estado ay isang gawaing nakapaloob sa soberanya ng bawat miyembro ng pandaigdigang pamayanan, isang gawain na dapat gawin nang kanya-kanya; kaya naman, nasa pagpapasya ng mga miyembrong estado at bawat kapangyarihan ng [Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika] kung kikilalanin ba o hindi ang isang kalalayang estado.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|...the recognition of an independent and sovereign state is an act of sovereignty pertaining each member of the international community, an act to be taken individually, and it is, therefore, up to member states and each OAU power whether to recognise or not the newly independent state.}}}}}} == Pagkakakilanlan == Gumagamit ang mga bansa ng mga simbolo para sa kani-kanilang pagkakakilanlan. Maaari itong maglaman ng mga bagay na may kinalaman sa kultura, relihiyon, o politika, at makikita sa kanilang mga [[watawat]], [[eskudo]], o [[selyo]].<ref name="CIA x692">{{cite web |title=National symbol(s) |trans-title=(Mga) Pambansang simbolo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-symbols/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html |archive-date=8 November 2016 |access-date= |website=CIA |language=en}}</ref> === Pangalan === Marami sa mga bansa sa mundo ang may mahabang pangalan at maikling pangalan. Karaniwang ginagamit ang mahabang pangalan sa mga pormal na konteksto at karaniwan nitong inilalarawan ang kanilang uri ng pamahalaan. Halimbawa ay ''Republika ng Pilipinas'', na tumutukoy sa Pilipinas bilang isang [[republika]]. Samantala, ginagamit naman ang maikling pangalan sa mga pangkaraniwang konteksto. Sa pangalang ito pinakakilala ang isang bansa, at karaniwan itong hindi nagbabago sa pagpalit ng pamahalaan, di tulad ng mahabang pangalan.{{Efn|Halimbawa, kilala ang kasalukuyang Republikang Pranses bilang [[Kaharian ng Pransiya]] bago tuluyang binuwag nila ang kanilang monarkiya noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, parehong kilala ang mga ito sa maikling pangalan na [[Pransiya]].}} Para sa ilang mga bansa, pawang parehas lamang ang mahaba at maikling pangalan nito.{{Efn|Halimbawa ay ang kaso ng [[Ukranya]], [[Bosnia at Herzegovina]], at ang [[Republika ng Gitnang Aprika]].}}<ref>{{cite web |title=Countries: Designations and abbreviations to use |trans-title=Mga Bansa: Mga designasyon at daglat na gagamitin |url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104160434/https://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm |archive-date=4 January 2021 |access-date= |language=en}}</ref> Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa sa diplomasya at kultura. May mga bansa na nagpalit ng pangalan bilang hudyat ng pagpapalit ng pamahalaan, o di kaya'y bilang bahagi ng dekolonisasyon. Halimbawa, pinalitan ng Imperyong Estado ng Persia ang kanilang pangalan bilang [[Imperyong Estado ng Iran]] noong 1935 noong panahon ng [[dinastiyang Pahlavi]], na naging [[Islamikong Republika ng Iran]] matapos ng [[Rebolusyong Iranyano|Rebolusyong Islamiko]] noong 1971 na nagpatalsik sa [[Shah]].<ref>{{Cite web |title=Why is Persia called Iran today? The history behind the name change by the Shah |trans-title=Bakit Iran ang tawag na ngayon sa Persia? Ang kasaysayan sa likod ng pagpapalit ng pangalan ng Shah |url=https://www.voxnews.al/english/histori/pse-persia-quhet-sot-iran-historia-pas-ndryshimit-te-emrit-nga-shahu-i111603 |access-date=2026-08-11 |website=Vox News |language=en}}</ref> Pinalitan naman ng Kaharian ng Siam ang kanilang pangalan noong 1939 patungong [[Taylandiya|Kaharian ng Tailandiya]].<ref>{{Cite web |last=Cavendish |first=Richard |date=2014-05-15 |title=Siam Becomes Thailand |trans-title=Naging Tailandiya ang Siam |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/siam-becomes-thailand |access-date=2026-08-11 |website=History Today |language=en}}</ref> Sa kabilang banda naman, ginamit ng mga kalalayang bansa noong huling bahagi ng ika-20 siglo ang kanilang katutubong pangalan: * [[Hilagang Rodesya]] {{Arrow}} [[Zambia]], mula Reyno Unido noong 1964.<ref>{{Cite news |date=1964-10-24 |title=Northern Rhodesia Reborn as Zambia; Britain Ends Rule |language=en-US |trans-title=Naging Zambia ang HIlagang Rodesya; Nagtapos na ang Panunungkulan ng Britanya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/10/24/archives/northern-rhodesia-reborn-as-zambia-britain-ends-rule.html |url-access=subscription |access-date=2026-08-11 |issn=0362-4331}}</ref> * [[Bechuanaland]] {{Arrow}} [[Botswana]], mula Reyno Unido noong 1966.<ref>{{Cite news |date=2011-04-11 |title=Botswana |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Silangang Pakistan]] {{Arrow}} [[Bangladesh]], mula [[Pakistan]] noong 1975.<ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=The Struggle for Bangladesh: From East Pakistan to Independence |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Bangladesh: Mula Silangang Pakistan patungong Kalayaan |url=https://polsci.institute/south-asia/struggle-bangladesh-east-pakistan-independence/ |access-date=2026-08-11 |website=PolSci Institute |language=en-US}}</ref> May mga kaso rin kung saan ang pagpapalit ng pangalan ay naganap ilang taon matapos nilang lumaya. * [[Britanikong Ceylon|Ceylon]] {{Arrow}} [[Sri Lanka]], lumaya sa Reyno Unido noong 1948 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1972.<ref>{{Cite news |last=Haviland |first=Charles |date=2011-01-01 |title=Sri Lanka erases colonial name, Ceylon |language=en-GB |trans-title=Binura ng Sri Lana ang pangalang kolonyal nitong Ceylon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12099596 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Hilagang Volta]] {{Arrow}} [[Burkina Faso]], lumaya sa [[Pransiya]] noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1984 matapos ng isang [[Kudeta sa Hilagang Volta ng 1983|kudeta]].<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Bryan |date=2013-01-01 |title=From Upper Volta to Burkina Faso: A Study of the Politics of Reaction and Reform in a Post-Colonial African Nation-state, 1960-1987 |trans-title=Mula Hilagang Volta patungong Burkina Faso: Isang Pag-aaral sa Politika ng Reaksyon at Reporma sa isang Poskolonyal na Estadong Bansa sa Aprika, 1960-1987 |url=https://digitalcommons.usf.edu/etd/4612 |journal=USF Tampa Graduate Theses and Dissertations |language=en}}</ref> * [[Dahomey]] {{Arrow}} [[Benin]], lumaya sa Pransiya noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1975.<ref>{{Cite web |last=Law |first=Robin |last2=Ronen |first2=Dov |last3=Adotevi |first3=Stanislas Spero |date=2026-08-03 |title=Benin - Decolonization, Independence, Revolution |trans-title=Benin - Dekolonisasyon, Kalayaan, Rebolusyon |url=https://www.britannica.com/place/Benin/Decolonization-independence-and-military-coups |access-date=2026-08-11 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Timog Rodesya]] {{Arrow}} [[Zimbabwe]], kumalas sa Reyno Unido sa ilalim ng pamahalaang kontrolado ng mga Puti noong 1965 ngunit pormal na nakalaya noong 1980 sa ilalim ng kasalukuyang pangalan.<ref>{{Cite web |last=Sibanda |first=Eliakim |year=2021 |title=The Unilateral Declaration of Independence in Southern Rhodesia (later Zimbabwe) |trans-title=Ang Unilateral na Deklarasyon ng Kalayaan sa Timog Rodesya (kalaunan Zimbabwe) |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/essays/unilateral-declaration-independence-southern-rhodesia-later-zimbabwe |access-date=2026-08-11 |website=Gilder Lehrman Institute of American History |language=en}}</ref> * Swaziland {{Arrow}} [[Eswatini]] noong 2018, 50 taon matapos nilang lumaya sa Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=2018-04-19 |title=Swaziland king renames country 'the Kingdom of eSwatini' |language=en-GB |trans-title=Pinalitan ng hari ng Swaziland ang pangalan ng bansa bilang 'ang Kaharian ng eSwatini' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43821512 |access-date=2026-08-11}}</ref> May ilang kaso rin na bumalik ang pangalan ng bansa sa dati nang magpalit ang kanilang pamahalaan: * Lumaya ang Congo sa Belhika noong 1960 sa naturang pangalan, ngunit pinalitan ito noong 1971 bilang [[Zaire]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1997, nang binalik ito sa Congo, opisyal na [[Demokratikong Republika ng Congo]] upang itangi ito sa kapitbahay nitong [[Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web |last=Lemarchand |first=René |last2=Cordell |first2=Dennis D. |last3=Wiese |first3=Bernd Michael |last4=Payonzo |first4=Ntsomo |date=2026-08-11 |title=Democratic Republic of the Congo (DRC) |trans-title=Demokratikong Republika ng Congo (DRC) |url=https://www.britannica.com/place/Democratic-Republic-of-the-Congo |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * Lumaya ang Kambodya sa Pransiya bilang [[Kaharian ng Kambodya]] noong 1953, na pinalitan bilang [[Demokratikong Kampuchea|Kampuchea]] noong 1970 sa panunungkulan ni [[Pol Pot]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1989, nang binalik ito sa dati bilang pananda ng pagbabalik muli ng monarkiya.<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=David P. |last2=Overton |first2=Leonard C. |date=2026-08-10 |title=Cambodia |trans-title=Kambodya |url=https://www.britannica.com/place/Cambodia |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> May mga iba naman na mas piniling gamitin ang katutubong pangalan bilang opisyal na pangalan nito sa kahit anong wika. * Pinalitan ng [[Turkiya]] ang kanilang pangalan bilang Turkiye (opisyal na Türkiye) noong 2022 dahil sa mga kadahilanang pangkultura at upang itangi ang bansa sa [[pabo]], isang ibon na may pangalang kahalintulad sa bansa sa wikang Ingles.<ref>{{Cite news |last= |date=2022-06-03 |title=Turkey officially changes name at UN to Türkiye |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Turkey ang pangalan nito sa UN patungong Türkiye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/03/turkey-changes-name-to-turkiye-as-other-name-is-for-the-birds |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Pinalitan ng [[Nauru]] ang kanilang pangalan bilang Naoero noong 2026 upang iakma ito sa ortograpiya ng kanilang wika.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-08-03 |title=Nauru officially changes its name to Naoero |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Nauru ang pangalan nito patungong Naoero |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Dahil sa mga problemang dulot ng pagsasalin sa pangalan ng kanilang bansa, ginawang opisyal na pangalan ng bansang kilala sa wikang Ingles bilang {{Lang|en|Ivory Coast}} sa pangalang Pranses nito na [[Cote d'Ivoire]] sa kahit anong wika noong 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=What was Côte d’Ivoire formerly known as? |trans-title=Ano ang dating pangalan ng Côte d’Ivoire? |url=https://www.britannica.com/question/What-was-Cote-dIvoire-formerly-known-as |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring dahil sa isang isyu ang pagpapalit ng pangalan, kagaya ng kaso ng bansang kilala na ngayon bilang [[Hilagang Masedonya]]. Opisyal na kilala noon ang naturang bansa bilang Masedonya lamang ngunit tinututulan ng kapitbahay nitong [[Gresya]] dahil sa kahalintulad na pangalan nito sa kanilang [[Masedonya, Gresya|rehiyon na Masedonya]], na nasa timog nito. Nagpalit ito ng pangalan noong 2019 bilang bahagi ng [[Kasunduan ng Prespa|kasunduan]] sa Gresya upang payagan itong makapasok sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]].<ref>{{Cite news |last=Halasz |first=Stephanie |last2=Labropoulou |first2=Elinda |last3=McKenzie |first3=Sheena |date=2019-02-13 |title=Macedonia officially changes its name to North Macedonia |language=en |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Masedonya ang pangalan nito patungong Hilagang Masedonya |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl |access-date=2026-08-12}}</ref> Isa ring isyu ang pagpapalit ng pangalan ng Burma patungong [[Myanmar]] noong 1989. Bagamat lumaganap ang paggamit ng bagong pangalan simula noon, umusbong ang paggamit sa lumang pangalan nito [[Kudeta sa Myanmar ng 2021|simula noong 2021]] bilang pagtutol sa [[Tatmadaw|pamahalaang militar]] doon, lalo na sa konteksto ng [[Digmaang sibil ng Myanmar (mula 2021)|kasalukuyang digmaang sibil]].<ref>{{Cite web |last=Tong-Hyung |first=Kim |last2=Kim |first2=Hyung-Jin |date=2021-02-02 |title=Myanmar, Burma and why the different names matter |trans-title=Myanmar, Burma at bakit mahalaga ang pagkakaiba ng pangalan |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-different-names-explained-8af64e33cf89c565b074eec9cbe22b72 |access-date=2026-08-12 |website=AP News |language=en}}</ref> === Watawat === [[File:Flickr_-_…trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_%E2%80%A6trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|thumb|Ilan sa mga watawat ng mga bansang kinikilala noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo.]] Noon, ang [[watawat]] ng isang bansa ay pawang personal na watawat mismo ng pinuno, hindi ng bansa. Kalaunan, nagkaroon din ng mga watawat na para sa bansa, bukod sa personal na watawat ng pinuno. Ilan sa mga pinakaunang halimbawa nito ay ang watawat ng mga [[republikang pandagat]] tulad ng [[Republika ng Genoa|Genova]] noong ika-12 siglo.<ref>{{cite book |last1=Barraclough |first1=E.M.C. |title=Flags of the World |date=1971 |publisher=William Cloves & Sons Ltd |isbn=0-7232-1338-0 |location=Great Britain |language=en |trans-title=Mga Watawat ng Mundo}}</ref> Gayunpaman, ginagamit lamang ito bilang pantukoy ng mga barko sa dagat.<ref name="Devereux 1994 p.">{{cite book |last=Devereux |first=E. |title=Flags: The New Compact Study Guide and Identifier |publisher=Chartwell Books |year=1994 |isbn=978-0-7858-0049-1 |series=Eyewitness books |page=18 |language=en |trans-title=Mga Watawat: Ang Bagong Siksik na Gabay sa Pag-aaral at Pantukoy}}</ref> Bagamat matagal na'ng ginagamit ang konsepto ng watawat upang kumatawan sa isang bagay, limitado lamang ito sa militar o pandagat. Nagsimula lamang magkaroon ng mga watawat para mismo sa bansa noong ika-18 siglo sa kasagsagan ng pag-usbong ng nasyonalismo partikular na sa Europa. Ginamit ng mga rebolusyonaryo sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[American Revolutionary War|Estados Unidos]] ang mga watawat upang gamitin bilang simbolo ng mga tao bilang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng isang bansa imbes bilang mga tauhan lamang ng monarkiya.<ref name=":1">{{cite news |last1=Nadler |first1=Ben |date=14 June 2016 |title=Where Do Flags Come From? |language=en |trans-title=Saan Nagmula ang mga Watawat? |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124011425/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |archive-date=24 November 2021}}</ref><ref name=":2">{{cite book |last1=Inglefield |first1=Eric |title=Flags |last2=Mould |first2=Tony |date=1979 |publisher=Ward Lock |isbn=978-0-7063-5652-6 |language=en |trans-title=Mga Watawat}}</ref> Naging talamak ang paggamit sa watawat pagsapit ng sumunod na siglo, kung saan halos lahat na ng mga bansa sa Europa ay may watawat na ginagamit bilang simbolo ng bansa nila.<ref name=":1" /> Nagsimula rin ituring ang mga watawat bilang mga simbolo ng pagkakaisa, tulad halimbawa ng {{Lang|en|Union Jack}}, ang tawag sa [[watawat ng Reyno Unido]], na unang ginamit bilang simbolo ng unyon ng [[Inglatera]] at [[Eskosya]], gayundin bilang simbolo ng sama-samang pakikibaka, kagaya ng paggamit sa mga [[kulay ng mga Eslabo]] sa kani-kanilang watawat (bughaw, puti, at pula), mga [[kulay ng mga Arabo]] (itim, puti, lunti, at pula), o mga [[kulay ng Aprika]] (pula, lunti, ginto, at itim).<ref>{{cite conference|last=Bartlett|first=Ralph G. C.|date=2011|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|title=Unity in Flags|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=24th International Congress of Vexillology|location=Alexandria, Virginia|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224155654/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Pagkakaisa sa mga Watawat}}</ref> Kasabay ng [[kolonisasyon]] ng mga Europeo sa iba't ibang panig ng mundo ang ideya ng nasyonalismo at simbolo na kumalat sa mga ito. Tinitingnan ng mga lugar na ito ang pagkakaroon ng mga simbolong tulad ng watawat bilang mahalaga para sa pagbuo ng kanilang bansa.<ref>{{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}</ref> Umusbong ang mga bagong watawat at simbolo kasabay ng proseso ng [[dekolonisasyon]] at mga rebolusyon noong huling bahagi ng ika-19 na siglo papunta sa sumunod.<ref name=":2" /> Dahil sa pagdami ng mga watawat sa panahong ito, naging interes ang pagsusuri sa mga disenyo at simbolismo sa mga ito, na kalaunan ay naging isang pormal na pag-aaral na tinatawag na [[beksilolohiya]].<ref>{{cite conference|last=Xing|first=Fei|date=2013|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|title=The Study of Vexillology in China|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=25th International Congress of Vexillology|location=Rotterdam|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616162946/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Ang Pag-aaral ng Beksilolohiya sa Tsina}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (panlipunan)]] * [[Mikronasyon]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Talaan ng mga bansa]] * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon]] * [[Talaan ng mga kabansaan]] == Talababa == {{Notelist}} ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == * [https://web.archive.org/web/20260116040301/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ The CIA World Factbook] (sa wikang Ingles) * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Country Studies] ng [[Aklatan ng Kapulungan ng Estados Unidos]] (sa wikang Ingles) * [http://unstats.un.org/unsd/ United Nations statistics division] (sa wikang Ingles) [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] symwyffrgerfsc81mjp7dba2wbjdu9j 2220199 2220166 2026-08-12T09:05:05Z GinawaSaHapon 102500 2220199 wikitext text/x-wiki {{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}{{redirect|Country}}{{Other uses|Estado (paglilinaw)}}[[Talaksan:Official_United_Nations_World_Map_-_October_2022.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga politikal na bansa sa mundo noong 2022 ayon sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN). Pawang mga [[Malayang estado|malalayang estado]] ang mga markadong teritoryo sa mapang ito na kabilang sa UN at ganap na kinikilala bilang bansa. May ilang mga teritoryo na ganap na bansa ngunit [[Di kinikilalang bansa|di kinikilala bilang bansa]] tulad ng [[Taiwan]], may ilang teritoryo naman na [[Pinag-aagawang teritoryo|pinag-aagawan]] kagaya ng [[Kashmir]] (pinag-aagawan ng [[India]], [[Pakistan]], at [[Tsina]]) at [[Kanlurang Sahara]] (depende sa pananaw, isang [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|ganap na bansa]] o teritoryo ng [[Maruekos]]).]] '''Bansâ''' o '''estádo''' ang tawag sa isang politikal na entidad o teritoryo nito sa [[mundo]]. Gumaganap ang mga ito bilang isang [[malayang estado]], [[Malayang estado|di-kinikilalang estado]], bahaging bansa (kagaya ng sa [[Reyno Unido]]), o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |year=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |trans-title=Anong tinataglay ng isang malayang estado? |journal=Review of International Studies |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |issn=0260-2105 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite web |title=Recognition and its Variants |trans-title=Pagkilala at mga pagkakaiba nito |url=https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302214852/https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |archive-date=2 March 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Maaaring magtaglay ang isang bansa ng iba't ibang bansa, kilala sa tawag na mga [[estadong multinasyonal]].<ref name="y026">{{cite web |last= |first= |title=Nations, States and Nation-States |trans-title=Mga Bansa, Estado, at Estadong Bansa |url=https://artsci.usu.edu/social-sciences/political-science/international-studies/aggies-go/nation-states |access-date= |website= |publisher=Utah State University |language=en}}</ref> Madalas na hinahati ang mga bansa bilang [[Bansang maunlad|maunlad]] o [[Bansang umuunlad|papaunlad]].<ref name="s222">{{cite journal |last1=Khan |first1=Themrise |last2=Abimbola |first2=Seye |last3=Kyobutungi |first3=Catherine |last4=Pai |first4=Madhukar |year=2022 |title=How we classify countries and people{{emdash}}and why it matters |trans-title=Paano natin inuuri ang mga bansa at tao{{emdash}}at bakit ito mahalaga |journal=BMJ Global Health |language=en |publisher=BMJ |volume=7 |issue=6 |doi=10.1136/bmjgh-2022-009704 |issn=2059-7908 |pmc=9185389 |article-number=e009704}}</ref> Walang tiyak na bilang ng mga bansa sa mundo. Dahil ito sa di-pagkilala ng ilang mga bansa sa mga bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN), ngunit kinikilala ng iba sa proseso ng [[diplomatikong pagkilala]]. Madalas na pawang may mga [[pinag-aagawang teritoryo]] ang mga bansang ito o di kaya'y [[Bansang may bahagyang pagkilala|bahagya lamang kinikilala]].<ref name="d243">{{cite web |date=January 22, 2026 |title=How Many Countries Are There in the World in 2026? |trans-title=Ilan ang mga Bansa sa Mundo sa taong 2026? |url=https://www.polgeonow.com/2011/04/how-many-countries-are-there-in-world.html |access-date= |website=Political Geography Now |language=en}}</ref> Bukod sa mga ito, kinokonsidera din ang ilang mga entidad na walang kumikilala bilang isang ganap na bansa.<ref name="Seguin 2011 f032">{{cite web |last=Seguin |first=Denis |date=2011-07-29 |title=What makes a country? |trans-title=Anong tinataglay ng isang bansa? |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124003740/https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |archive-date=24 January 2024 |access-date= |website=The Globe and Mail |language=en}}</ref> Walang tiyak na kahulugan ang bansa, at nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Sinulat ng ''[[The Economist]]'' noong 2010 na "ang kahit anong pagsubok na makahanap ng isang malinaw na kahulugan ng bansa ay mabilis na makakasalubong ng sandamakmak na mga pagbubukod at anomalya".<ref>{{Cite news |date=8 April 2010 |title=In quite a state |language=en |trans-title=Nasa isang estado |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824202226/https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |archive-date=24 August 2022 |issn=0013-0613}}</ref> Iba ito sa [[Bansa (panlipunan)|konseptong panlipunan ng isang bansa]], na tumutukoy naman sa pagkakakilanlan ng mga tao na maaaring hindi tumugma sa pampulitikang katumbas nito. == Etimolohiya == Isang [[Aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na ''bangsa'',<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na ''vaṃśá'' ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] *''wanćás'' ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na ''nación'' dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Pareho itong tumutukoy sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang [[Bansa (panlipunan)|panlipunang kahulugan]] bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at pampulitikang kahulugan bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang ''nation'' para sa panlipunang kahulugan at ''country'' o ''state'' para naman sa pampulitikang kahulugan. Nagmula sa wikang Kastila ang salitang ''estado''. Tumutukoy din ito sa isang [[Estado|uri ng subdibisyon]] sa ilang mga bansa, partikular sa mga [[pamahalaang pederal]] tulad ng [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], at [[Brasil]]. == Pagkabansa == {{Main|Malayang estado}} [[File:Limited_Recognition_States.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Limited_Recognition_States.svg|thumb|{{legend|#C74355|Mga estadong miyembro ng UN na hindi kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#F8CD44|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#246788|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala lamang ng hindi miyembro}}]] Kung tumutukoy sa pampulitikang konsepto, maaaring tumukoy ang bansa sa isang [[malayang estado]], [[Talaan ng mga estadong bahagyang kinikilala|estadong bahagyang kinikilala]], bahaging bansa, o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="academic.oup.com i784" /> Malayang estado ang politikal na entidad na may ganap na pangkalahatang kapangyarihan at otoridad sa isang bahagi ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |issn=0022-197X |jstor=24357595}}</ref> Walang tiyak na bilang ang mga bansa sa mundo dahil may mga estado na hindi [[Diplomatikong pagkilala|kinikilala]] ng lahat, at meron ding mga di-malalayang estado na pawang kinikilala bilang isang bansa.<ref name="Seguin 2011 f032" /> May ilang mga bansa kagaya ng [[Taiwan]] sa Asya, [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|Republikang Sahrawi]] sa Aprika, at [[Kosovo]] sa Europa na may limitadong pagkilala mula sa ibang mga bansa dahil kinikilala ito ng ibang mga bansa bilang bahagi ng isang bansa.<ref name="Kyris 2022 pp. 287–311">{{cite journal |last=Kyris |first=George |date=2022 |title=State recognition and dynamic sovereignty |journal=European Journal of International Relations |volume=28 |issue=2 |pages=287–311 |doi=10.1177/13540661221077441 |issn=1354-0661 |doi-access=free}}</ref><ref name="Allcock Lampe Young 1998 q703">{{cite web |last1=Allcock |first1=John B. |last2=Lampe |first2=John R. |last3=Young |first3=Antonia |date=1998-07-20 |title=History, Map, Flag, Population, Languages, & Capital |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619045343/https://www.britannica.com/place/Kosovo |archive-date=19 June 2015 |access-date=2024-01-29 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Halimbawa, opisyal na kinikilala ang Taiwan (opisyal na Republika ng Tsina) bilang bahagi ng [[Tsina]] (opisyal na Republikang Bayan ng Tsina) ng nakakarami ng mga bansa sa mundo bilang pagtalima sa [[Nag-iisang Tsina|patakarang Nag-iisang Tsina]], kahit na gumaganap ito bilang isang malayang estado.<ref>{{Cite web |title=Taiwan: Sovereignty and Participation in International Organizations |url=https://www.fpri.org/article/2011/07/taiwan-sovereignty-and-participation-in-international-organizations/ |access-date=2025-12-22 |website=Foreign Policy Research Institute |language=en-US}}</ref> Ganito rin ang kaso sa Kosovo, na kinikilala ng iba bilang bahagi ng [[Serbiya|Serbia]],<ref>{{Cite web |last=Young |first=Antonia |last2=Allcock |first2=John B. |last3=Lampe |first3=John R. |date=2026-07-28 |title=Kosovo |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> at Republikang Sahrawi na kinikilala namang bahagi ng [[Maruekos]].<ref>{{Cite web |title=Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) |trans-title=Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi (SADR) |url=https://www.britannica.com/place/Sahrawi-Arab-Democratic-Republic |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samantala, hindi kinikilala naman bilang bansa ang mga estadong humiwalay kagaya ng [[Transnistria]], na kinikilala bilang bahagi pa rin ng [[Moldabya]].<ref name="h387">{{cite web |date=May 31, 2012 |title=Transnistria profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18284837 |access-date=February 23, 2026 |website=BBC News}}</ref> [[File:Dependent_territories.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dependent_territories.svg|thumb|Mga dependensiya at ang kanilang malayang estado. Tinutukoy ang mga ito gamit ang kanilang kodigong [[ISO 3166-1]]{{Efn|Maliban sa [[Mga Maliliit na Pulong Menor ng Estados Unidos]], na nakakalat sa Pasipiko at Karibe at may iisang kodigo. Matutukoy ang mga ito sa mapa sa pamamagitan ng "UM-" na sinundan ng unang titik ng pangalan ng pulo at isa pang natatanging titik kung kinakailangan.}} o gamit ng bilang.{{Efn|Walang mga kodigong [[ISO 3166-1]] ang mga sumusunod na teritoryo:<br />'''1''': [[Akrotiri at Dhekelia]]<br />'''2''': [[Kapuluang Ashmore at Cartier]]<br />'''3''': [[Kapuluan ng Dagat Coral]]}} Itinuturing na bahagi mismo ng bansa ang mga nakakulay na lugar (tulad ng [[French Guiana|Guyanang Pranses]] sa Timog Amerika na itinuturing na lalawigan ng [[Pransiya]]). Ipinapakita rito ang [[Antartika]] bilang isang [[Kondominyum (pandaigdigang batas)|kondominyum]] imbes ang mga [[Mga inaangking teritoryo sa Antartika|inaangking bahagi]] nito.]] May mga malalayang estado na nagtataglay ng mga bahaging bansa dahil sa unyon. Halimbawa nito ang kaso ng [[Reyno Unido]], na isang unyon ng apat na bansa: [[Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang [[Kaharian ng Dinamarka]] ay nagtataglay ng [[Dinamarka]]. [[Kapuluang Peroe]], at [[Groenlandiya]]. Tinataglay naman ng [[Kaharian ng Olanda]] ang [[Netherlands|Olanda]] at ang mga isla ng [[Aruba]], [[Curacao]], at [[Sint Maarten]] sa [[Karibe]]. Samantala, may mga malalayang estado naman na kinokonsiderang bansa dahil sa pagkakaroon nito ng hiwalay na [[Nagsasariling bahagi ng bansa|nagsasariling pamahalaan]] sa ilalim ng isa pang malayang estado. Kabilang sa mga ito ang mga teritoryo ng [[Nueva Selanda]] sa Pasipiko ([[Kapuluang Cook]], [[Niue]], at [[Tokelau]]), mga teritoryo ng Reyno Unido (kagaya ng [[Kapuluang Falkland]] at [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birhen ng Britanya]]) at mga [[Dependensiya ng Korona]] nito ([[Jersey]], [[Guernsey]], at [[Pulo ng Man|Pulo of Man]]), mga teritoryo ng [[Estados Unidos]] ([[Puerto Rico]], [[Guam]], [[Hilagang Kapuluang Mariana|Hilagang Marianas]], [[Samoang Amerikano|Amerikanong Samoa]], at [[Kapuluang Birhen ng Amerika]]), mga teritoryo ng [[Australia]] ([[Pulo ng Christmas]], [[Pulo ng Norfolk]], at [[Kapuluang Cocos (Keeling)|Kapuluang Cocos]]), [[natatanging rehiyong administratibo]] ng [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Macau]]), [[Kapuluan ng Åland|Aland]] ng [[Pinlandiya]], mga teritoryo ng [[Pransiya]] (kagaya ng [[Nueva Caledonia]] at [[Polinesiyang Pranses|Polinesyang Pranses]] sa Pasipiko), at mga teritoryo ng Olanda sa Karibe ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], at [[Saba (pulo)|Saba]]). === Pandaigdigang pagkilala === {{Main|Sistemang Westphalia}} May mga pagtatalo ukol sa pagkakaroon ng mga estado nang hindi dumedepende sa panlabas na [[Diplomatikong pagkilala|pagkilala]] o kung kinakailangan ang pagkilala upang maituring na estado ang isang entidad.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="l212">{{cite journal |author1=HSE University |last2=Bratersky |first2=Maxim |last3=Skriba |first3=Andrei |author4=HSE University |last5=Sapogova |first5=Arina |author6=HSE University |date=November 1, 2021 |title=The Struggle for Recognition or Enhancement of Status: Conditions for the Stability and Development of Unrecognized States Using the Example of Eurasia |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Pagkilala o Pagpapaganda sa Katayuan: Mga Kondisyon para sa Katatagan at Pagdebelop sa mga Estadong Di-kinikilala Gamit ang Halimbawa ng Eurasya |url=https://iorj.hse.ru/2021-16-3/518028442.html |journal=International Organisations Research Journal |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=203–219 |doi=10.17323/1996-7845-2021-03-09 |access-date=}}</ref><ref name="z544">{{cite journal |last=Grzybowski |first=Janis |date=October 8, 2019 |title=The paradox of state identification: ''de facto'' states, recognition, and the (re-)production of the international |trans-title=Ang kabalintunaan ng pagtukoy sa mga estado: ''de facto'' na mga estado, pagkilala at ang (muling) produksiyon ng pandaigdigan |journal=International Theory |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=11 |issue=3 |pages=241–263 |doi=10.1017/s1752971919000113 |issn=1752-9719 |hdl-access=free |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/405143}}</ref> Bagamat hindi itinuturing ng [[pandaigdigang batas]] ang "[[soberanya]]" bilang hindi sumasailalim sa isang entidad,<ref name="Lowe 2015 pp. 1–18">{{cite book |last=Lowe |first=Vaughan |title=International Law: A Very Short Introduction |date=2015-11-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923933-7 |page=1–18 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Napakaiksing Panimula |chapter=Nations under law |trans-chapter=Mga bansa sa ilalim ng batas |doi=10.1093/actrade/9780199239337.003.0001}}</ref> walang kahulugan na ginagamit para sa mga miyembro ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ukol sa pagkabansa ng isang entidad.<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Bedjaoui 1991 p. 47">{{cite book |last=Bedjaoui |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&pg=PA47] |title=International Law: Achievements and Prospects |publisher=Springer Netherlands |year=1991 |isbn=978-92-3-102716-1 |series=Democracy and power |page=47] |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Mga Tagumpay at Inaasam |access-date=}}</ref> Karaniwang may dalawang kampo ng pananaw na ginagamit patungkol sa pagkilala sa mga estado: ''deklaratibo'' at ''konstitutibo''.<ref name="Cohen 1961 p. 1127">{{cite journal |last=Cohen |first=Rosalyn |date=1961 |title=The Concept of Statehood in United Nations Practice |trans-title=Ang Konsepto ng Pagkabansa sa Gawain ng Mga Nagkakaisang Bansa |url=https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4 |url-status=live |journal=University of Pennsylvania Law Review |language=en |volume=109 |issue=8 |pages=1127–1171 |doi=10.2307/3310588 |jstor=3310588 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119201855/https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4/ |archive-date=19 January 2024 |access-date= |s2cid=56273534}}</ref><ref name="Kelsen 1941 pp. 605–617">{{cite journal |last=Kelsen |first=Hans |year=1941 |title=Recognition in International Law: Theoretical Observations |trans-title=Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Mga Teoretikal na Obserbasyon |journal=The American Journal of International Law |language=en |publisher=American Society of International Law |volume=35 |issue=4 |pages=605–617 |doi=10.2307/2192561 |issn=0002-9300 |jstor=2192561 |s2cid=147309779}}</ref><ref name="Lauterpacht 1944 pp. 385–458">{{cite journal |last=Lauterpacht |first=H. |year=1944 |title=Recognition of States in International Law |trans-title=Pagkilala sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |journal=The Yale Law Journal |language=en |publisher=The Yale Law Journal Company, Inc. |volume=53 |issue=3 |pages=385–458 |doi=10.2307/792830 |issn=0044-0094 |jstor=792830}}</ref> Inilatag ang deklaratibong pananaw sa [[Kumbensiyon sa Montevideo ng 1933]] para sa "isang estado bilang tao sa pandaigdigang batas sa Artikulo 1:<ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033">{{cite web |date=26 July 1999 |title=States, Sovereignty, Treaties |trans-title=Estado, Soberanya, at Kasunduan |url=https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152154/https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |archive-date=30 April 2022 |access-date= |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> # May permanenteng populasyon # May itinuturing na teritoryo # May pamahalaan # May kakayahan na makipag-ugnayan sa iba pang estado Ipinapahiwatig ng Artikulo 3 ng parehong kumbensiyon na maaaring umiral ang isang malayang estado kahit na walang bansa na kumikilala dito.<ref name="Caspersen Stansfield 2012 p. 55">{{cite book |last1=Caspersen |first1=N. |url=https://books.google.com/books?id=ARtODc4lsdQC&pg=PA55 |title=Unrecognized States in the International System |last2=Stansfield |first2=G. |publisher=Taylor & Francis |year=2012 |isbn=978-1-136-84999-2 |series=Exeter Studies in Ethno Politics |page=55 |language=en |trans-title=Mga Di-kinikilalang Estado sa Pandaigdigang Sistema |access-date=}}</ref> Dahil tanging isang pagpapahayag muli sa [[nakagisnang pandaigdigang batas]] ito, isinakodigo lamang ng Kumbensiyon sa Montevideo ang mga umiiral na'ng legal na pananaw at mga prinsipyo nito,<ref name="D'Aspremont 2019 pp. 139–152">{{cite book |last=D'Aspremont |first=Jean |title=The Global Community Yearbook of International Law and Jurisprudence 2018 |date=2019-08-29 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007250-6 |pages=139–152 |language=en |trans-title=Ang Pandaigdigang Yearbook ng Pamayanan ng Pandaigdigang Batas at Hurisprudensiya 2018 |chapter=Statehood and Recognition in International Law: A Post-Colonial Invention |trans-chapter=Pagkabansa at Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Isang Poskolonyal na Imbensiyon |doi=10.1093/oso/9780190072506.003.0005}}</ref> kaya di lamang ito malalapat sa mga pumirma sa mga pandaigdigang organisasyon tulad ng UN,<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033" /><ref name="Crawford 2007 p.">{{cite book |last=Crawford |first=James R. |title=The Creation of States in International Law |date=2007-03-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922842-3 |pages=2–11 |language=en |trans-title=Ang Paggawa sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |doi=10.1093/acprof:oso/9780199228423.003.0002}}</ref> kundi sa lahat ng sumasailalim sa pandaigdigang batas.<ref name=":0">{{cite book |last=Castellino |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=uGMxfj4oedEC&pg=PA77 |title=International Law and Self-Determination: The Interplay of the Politics of Territorial Possession With Formulations of Post-Colonial National Identity |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |year=2000 |isbn=90-411-1409-2 |page=77 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas at Pansariling Determinasyon: Ang Ugnayan ng Politika ng Pagmamay-ari ng Teritoryo sa mga Pormulasyon ng Poskolonyal na Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ganito rin ang opinyon ng [[Pamayanang Pang-ekonomiya ng Europa]] (EEC),<ref name=":0" /> na binanggit muli ng [[Unyong Europeo]] (EU) sa kanilang pangunahing pahayag sa [[Komiteng Badinter]] para sa isyu ng [[Pagkawatak ng Yugoslavia|pagkawatak]] ng [[Yugoslavia]],<ref>{{cite web |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |trans-title=Ang mga Opinyon ng Komiteng Badinter sa Arbitrasyon: Isang Pangalawang Hinga para sa Pansariling Determinasyon ng mga Tao |url=http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085252/http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-date=2008-05-17 |access-date= |language=en}}</ref> gayundin sa hukom ng [[Pandaigdigang Korte ng Katarungan]] (ICJ) na si [[James Crawford]].<ref name="Crawford 2007 p." /> Sa kabilang banda naman, ayon naman sa konstitutibong pananaw, maituturing lamang na malayang estado ang isang entidad kung at tangi kung ito ay kinikilala bilang malaya ng isa o higit pang bansa.<ref name="academic.oup.com s696">{{cite web |title=Statehood and Recognition |trans-title=Pagkabansa at Pagkilala |url=https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171048/https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |archive-date=26 January 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Dahil dito, hindi agad magiging bahagi ng pandaigdigang pamayanan o mapasailalim sa mga pandaigdigang batas ang mga kalalayang bansa, at hindi kinakailangan na tumalima ang mga kinikilalang bansa sa pandaigdigang batas kung makikipag-ugnayan sila sa mga ito.<ref name="ctos">{{cite book |last=Hillier |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Kr0sOuIx8q8C |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 |pages=201–202 |language=en |trans-title=Sangguniang Aklat sa Pampublikong Pandaigdigang Batas}}</ref> Noong 1912, sinabi ng iskolar ng batas na si [[L. F. L. Oppenheim]] ang sumusunod ukol sa konstitutibong pananaw:<ref>{{cite book |last1=Oppenheim |first1=Lassa |url=https://books.google.com/books?id=vxJ1Jwmyw0EC&pg=PA135 |title=International Law: A Treatise |last2=Roxburgh |first2=Ronald |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd. |year=2005 |isbn=978-1-58477-609-3 |page=135 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Tratado}}</ref> {{Blockquote|text=Hindi sinasabi ng Pandaigdigang Batas na hindi umiiral ang isang Estado dahil lamang hindi ito kinikilala [ng ibang estado], ngunit hindi nito pinapansin ito bago ito kilalanin [ng ibang estado]. Sa pamamagitan ng pagkilala lamang at natatangi lamang na nagiging isang Pandaigdigang Tao ang isang Estado at sumasailalim sa Pandaigdigang Batas.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|International Law does not say that a State is not in existence as long as it is not recognised, but it takes no notice of it before its recognition. Through recognition only and exclusively a State becomes an International Person and a subject of International Law. }}}}}} Binigyang-kahulugan naman ng [[Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika]] noong 1976 ang pagkilala sa estado bilang:<ref name="Talmon 1998 p. 186">{{cite book |last=Talmon |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=scc8EboiJX8C&pg=PA186 |title=Recognition of Governments in International Law: With Particular Reference to Governments in Exile |publisher=Clarendon Press |year=1998 |isbn=978-0-19-826573-3 |series=Oxford monographs in international law |page=186 |language=en |trans-title=Pagkilala sa mga Pamahalaan sa Pandaigdigang Batas: Partikular na Pagtukoy sa mga Pamahalaan sa Pagpapatapon |access-date=}}</ref> {{Blockquote|text=...na ang pagkilala sa isang malaya at may soberanyang estado ay isang gawaing nakapaloob sa soberanya ng bawat miyembro ng pandaigdigang pamayanan, isang gawain na dapat gawin nang kanya-kanya; kaya naman, nasa pagpapasya ng mga miyembrong estado at bawat kapangyarihan ng [Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika] kung kikilalanin ba o hindi ang isang kalalayang estado.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|...the recognition of an independent and sovereign state is an act of sovereignty pertaining each member of the international community, an act to be taken individually, and it is, therefore, up to member states and each OAU power whether to recognise or not the newly independent state.}}}}}} == Pagkakakilanlan == Gumagamit ang mga bansa ng mga simbolo para sa kani-kanilang pagkakakilanlan. Maaari itong maglaman ng mga bagay na may kinalaman sa kultura, relihiyon, o politika, at makikita sa kanilang mga [[watawat]], [[eskudo]], o [[selyo]].<ref name="CIA x692">{{cite web |title=National symbol(s) |trans-title=(Mga) Pambansang simbolo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-symbols/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html |archive-date=8 November 2016 |access-date= |website=CIA |language=en}}</ref> === Pangalan === Marami sa mga bansa sa mundo ang may mahabang pangalan at maikling pangalan. Karaniwang ginagamit ang mahabang pangalan sa mga pormal na konteksto at karaniwan nitong inilalarawan ang kanilang uri ng pamahalaan. Halimbawa ay ''Republika ng Pilipinas'', na tumutukoy sa Pilipinas bilang isang [[republika]]. Samantala, ginagamit naman ang maikling pangalan sa mga pangkaraniwang konteksto. Sa pangalang ito pinakakilala ang isang bansa, at karaniwan itong hindi nagbabago sa pagpalit ng pamahalaan, di tulad ng mahabang pangalan.{{Efn|Halimbawa, kilala ang kasalukuyang Republikang Pranses bilang [[Kaharian ng Pransiya]] bago tuluyang binuwag nila ang kanilang monarkiya noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, parehong kilala ang mga ito sa maikling pangalan na [[Pransiya]].}} Para sa ilang mga bansa, pawang parehas lamang ang mahaba at maikling pangalan nito.{{Efn|Halimbawa ay ang kaso ng [[Ukranya]], [[Bosnia at Herzegovina]], at ang [[Republika ng Gitnang Aprika]].}}<ref>{{cite web |title=Countries: Designations and abbreviations to use |trans-title=Mga Bansa: Mga designasyon at daglat na gagamitin |url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104160434/https://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm |archive-date=4 January 2021 |access-date= |language=en}}</ref> Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa sa diplomasya at kultura. May mga bansa na nagpalit ng pangalan bilang hudyat ng pagpapalit ng pamahalaan, o di kaya'y bilang bahagi ng dekolonisasyon. Halimbawa, pinalitan ng Imperyong Estado ng Persia ang kanilang pangalan bilang [[Imperyong Estado ng Iran]] noong 1935 noong panahon ng [[dinastiyang Pahlavi]], na naging [[Islamikong Republika ng Iran]] matapos ng [[Rebolusyong Iranyano|Rebolusyong Islamiko]] noong 1971 na nagpatalsik sa [[Shah]].<ref>{{Cite web |title=Why is Persia called Iran today? The history behind the name change by the Shah |trans-title=Bakit Iran ang tawag na ngayon sa Persia? Ang kasaysayan sa likod ng pagpapalit ng pangalan ng Shah |url=https://www.voxnews.al/english/histori/pse-persia-quhet-sot-iran-historia-pas-ndryshimit-te-emrit-nga-shahu-i111603 |access-date=2026-08-11 |website=Vox News |language=en}}</ref> Pinalitan naman ng Kaharian ng Siam ang kanilang pangalan noong 1939 patungong [[Taylandiya|Kaharian ng Tailandiya]].<ref>{{Cite web |last=Cavendish |first=Richard |date=2014-05-15 |title=Siam Becomes Thailand |trans-title=Naging Tailandiya ang Siam |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/siam-becomes-thailand |access-date=2026-08-11 |website=History Today |language=en}}</ref> Sa kabilang banda naman, ginamit ng mga kalalayang bansa noong huling bahagi ng ika-20 siglo ang kanilang katutubong pangalan: * [[Hilagang Rodesya]] {{Arrow}} [[Zambia]], mula Reyno Unido noong 1964.<ref>{{Cite news |date=1964-10-24 |title=Northern Rhodesia Reborn as Zambia; Britain Ends Rule |language=en-US |trans-title=Naging Zambia ang HIlagang Rodesya; Nagtapos na ang Panunungkulan ng Britanya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/10/24/archives/northern-rhodesia-reborn-as-zambia-britain-ends-rule.html |url-access=subscription |access-date=2026-08-11 |issn=0362-4331}}</ref> * [[Bechuanaland]] {{Arrow}} [[Botswana]], mula Reyno Unido noong 1966.<ref>{{Cite news |date=2011-04-11 |title=Botswana |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Silangang Pakistan]] {{Arrow}} [[Bangladesh]], mula [[Pakistan]] noong 1975.<ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=The Struggle for Bangladesh: From East Pakistan to Independence |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Bangladesh: Mula Silangang Pakistan patungong Kalayaan |url=https://polsci.institute/south-asia/struggle-bangladesh-east-pakistan-independence/ |access-date=2026-08-11 |website=PolSci Institute |language=en-US}}</ref> May mga kaso rin kung saan ang pagpapalit ng pangalan ay naganap ilang taon matapos nilang lumaya. * [[Britanikong Ceylon|Ceylon]] {{Arrow}} [[Sri Lanka]], lumaya sa Reyno Unido noong 1948 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1972.<ref>{{Cite news |last=Haviland |first=Charles |date=2011-01-01 |title=Sri Lanka erases colonial name, Ceylon |language=en-GB |trans-title=Binura ng Sri Lana ang pangalang kolonyal nitong Ceylon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12099596 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Hilagang Volta]] {{Arrow}} [[Burkina Faso]], lumaya sa [[Pransiya]] noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1984 matapos ng isang [[Kudeta sa Hilagang Volta ng 1983|kudeta]].<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Bryan |date=2013-01-01 |title=From Upper Volta to Burkina Faso: A Study of the Politics of Reaction and Reform in a Post-Colonial African Nation-state, 1960-1987 |trans-title=Mula Hilagang Volta patungong Burkina Faso: Isang Pag-aaral sa Politika ng Reaksyon at Reporma sa isang Poskolonyal na Estadong Bansa sa Aprika, 1960-1987 |url=https://digitalcommons.usf.edu/etd/4612 |journal=USF Tampa Graduate Theses and Dissertations |language=en}}</ref> * [[Dahomey]] {{Arrow}} [[Benin]], lumaya sa Pransiya noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1975.<ref>{{Cite web |last=Law |first=Robin |last2=Ronen |first2=Dov |last3=Adotevi |first3=Stanislas Spero |date=2026-08-03 |title=Benin - Decolonization, Independence, Revolution |trans-title=Benin - Dekolonisasyon, Kalayaan, Rebolusyon |url=https://www.britannica.com/place/Benin/Decolonization-independence-and-military-coups |access-date=2026-08-11 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Timog Rodesya]] {{Arrow}} [[Zimbabwe]], kumalas sa Reyno Unido sa ilalim ng pamahalaang kontrolado ng mga Puti noong 1965 ngunit pormal na nakalaya noong 1980 sa ilalim ng kasalukuyang pangalan.<ref>{{Cite web |last=Sibanda |first=Eliakim |year=2021 |title=The Unilateral Declaration of Independence in Southern Rhodesia (later Zimbabwe) |trans-title=Ang Unilateral na Deklarasyon ng Kalayaan sa Timog Rodesya (kalaunan Zimbabwe) |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/essays/unilateral-declaration-independence-southern-rhodesia-later-zimbabwe |access-date=2026-08-11 |website=Gilder Lehrman Institute of American History |language=en}}</ref> * Swaziland {{Arrow}} [[Eswatini]] noong 2018, 50 taon matapos nilang lumaya sa Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=2018-04-19 |title=Swaziland king renames country 'the Kingdom of eSwatini' |language=en-GB |trans-title=Pinalitan ng hari ng Swaziland ang pangalan ng bansa bilang 'ang Kaharian ng eSwatini' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43821512 |access-date=2026-08-11}}</ref> May ilang kaso rin na bumalik ang pangalan ng bansa sa dati nang magpalit ang kanilang pamahalaan: * Lumaya ang Congo sa Belhika noong 1960 sa naturang pangalan, ngunit pinalitan ito noong 1971 bilang [[Zaire]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1997, nang binalik ito sa Congo, opisyal na [[Demokratikong Republika ng Congo]] upang itangi ito sa kapitbahay nitong [[Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web |last=Lemarchand |first=René |last2=Cordell |first2=Dennis D. |last3=Wiese |first3=Bernd Michael |last4=Payonzo |first4=Ntsomo |date=2026-08-11 |title=Democratic Republic of the Congo (DRC) |trans-title=Demokratikong Republika ng Congo (DRC) |url=https://www.britannica.com/place/Democratic-Republic-of-the-Congo |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * Lumaya ang Kambodya sa Pransiya bilang [[Kaharian ng Kambodya]] noong 1953, na pinalitan bilang [[Demokratikong Kampuchea|Kampuchea]] noong 1970 sa panunungkulan ni [[Pol Pot]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1989, nang binalik ito sa dati bilang pananda ng pagbabalik muli ng monarkiya.<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=David P. |last2=Overton |first2=Leonard C. |date=2026-08-10 |title=Cambodia |trans-title=Kambodya |url=https://www.britannica.com/place/Cambodia |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> May mga iba naman na mas piniling gamitin ang katutubong pangalan bilang opisyal na pangalan nito sa kahit anong wika. * Pinalitan ng [[Turkiya]] ang kanilang pangalan bilang Turkiye (opisyal na Türkiye) noong 2022 dahil sa mga kadahilanang pangkultura at upang itangi ang bansa sa [[pabo]], isang ibon na may pangalang kahalintulad sa bansa sa wikang Ingles.<ref>{{Cite news |last= |date=2022-06-03 |title=Turkey officially changes name at UN to Türkiye |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Turkey ang pangalan nito sa UN patungong Türkiye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/03/turkey-changes-name-to-turkiye-as-other-name-is-for-the-birds |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Pinalitan ng [[Nauru]] ang kanilang pangalan bilang Naoero noong 2026 upang iakma ito sa ortograpiya ng kanilang wika.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-08-03 |title=Nauru officially changes its name to Naoero |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Nauru ang pangalan nito patungong Naoero |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Dahil sa mga problemang dulot ng pagsasalin sa pangalan ng kanilang bansa, ginawang opisyal na pangalan ng bansang kilala sa wikang Ingles bilang {{Lang|en|Ivory Coast}} sa pangalang Pranses nito na [[Cote d'Ivoire]] sa kahit anong wika noong 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=What was Côte d’Ivoire formerly known as? |trans-title=Ano ang dating pangalan ng Côte d’Ivoire? |url=https://www.britannica.com/question/What-was-Cote-dIvoire-formerly-known-as |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring dahil sa isang isyu ang pagpapalit ng pangalan, kagaya ng kaso ng bansang kilala na ngayon bilang [[Hilagang Masedonya]]. Opisyal na kilala noon ang naturang bansa bilang Masedonya lamang ngunit tinututulan ng kapitbahay nitong [[Gresya]] dahil sa kahalintulad na pangalan nito sa kanilang [[Masedonya, Gresya|rehiyon na Masedonya]], na nasa timog nito. Nagpalit ito ng pangalan noong 2019 bilang bahagi ng [[Kasunduan ng Prespa|kasunduan]] sa Gresya upang payagan itong makapasok sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]].<ref>{{Cite news |last=Halasz |first=Stephanie |last2=Labropoulou |first2=Elinda |last3=McKenzie |first3=Sheena |date=2019-02-13 |title=Macedonia officially changes its name to North Macedonia |language=en |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Masedonya ang pangalan nito patungong Hilagang Masedonya |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl |access-date=2026-08-12}}</ref> Isa ring isyu ang pagpapalit ng pangalan ng Burma patungong [[Myanmar]] noong 1989. Bagamat lumaganap ang paggamit ng bagong pangalan simula noon, umusbong ang paggamit sa lumang pangalan nito [[Kudeta sa Myanmar ng 2021|simula noong 2021]] bilang pagtutol sa [[Tatmadaw|pamahalaang militar]] doon, lalo na sa konteksto ng [[Digmaang sibil ng Myanmar (mula 2021)|kasalukuyang digmaang sibil]].<ref>{{Cite web |last=Tong-Hyung |first=Kim |last2=Kim |first2=Hyung-Jin |date=2021-02-02 |title=Myanmar, Burma and why the different names matter |trans-title=Myanmar, Burma at bakit mahalaga ang pagkakaiba ng pangalan |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-different-names-explained-8af64e33cf89c565b074eec9cbe22b72 |access-date=2026-08-12 |website=AP News |language=en}}</ref> === Watawat === [[File:Flickr_-_…trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_%E2%80%A6trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|thumb|Ilan sa mga watawat ng mga bansang kinikilala noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo.]] Noon, ang [[watawat]] ng isang bansa ay pawang personal na watawat mismo ng pinuno, hindi ng bansa. Kalaunan, nagkaroon din ng mga watawat na para sa bansa, bukod sa personal na watawat ng pinuno. Ilan sa mga pinakaunang halimbawa nito ay ang watawat ng mga [[republikang pandagat]] tulad ng [[Republika ng Genoa|Genova]] noong ika-12 siglo.<ref>{{cite book |last1=Barraclough |first1=E.M.C. |title=Flags of the World |date=1971 |publisher=William Cloves & Sons Ltd |isbn=0-7232-1338-0 |location=Great Britain |language=en |trans-title=Mga Watawat ng Mundo}}</ref> Gayunpaman, ginagamit lamang ito bilang pantukoy ng mga barko sa dagat.<ref name="Devereux 1994 p.">{{cite book |last=Devereux |first=E. |title=Flags: The New Compact Study Guide and Identifier |publisher=Chartwell Books |year=1994 |isbn=978-0-7858-0049-1 |series=Eyewitness books |page=18 |language=en |trans-title=Mga Watawat: Ang Bagong Siksik na Gabay sa Pag-aaral at Pantukoy}}</ref> Bagamat matagal na'ng ginagamit ang konsepto ng watawat upang kumatawan sa isang bagay, limitado lamang ito sa militar o pandagat. Nagsimula lamang magkaroon ng mga watawat para mismo sa bansa noong ika-18 siglo sa kasagsagan ng pag-usbong ng nasyonalismo partikular na sa Europa. Ginamit ng mga rebolusyonaryo sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[American Revolutionary War|Estados Unidos]] ang mga watawat upang gamitin bilang simbolo ng mga tao bilang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng isang bansa imbes bilang mga tauhan lamang ng monarkiya.<ref name=":1">{{cite news |last1=Nadler |first1=Ben |date=14 June 2016 |title=Where Do Flags Come From? |language=en |trans-title=Saan Nagmula ang mga Watawat? |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124011425/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |archive-date=24 November 2021}}</ref><ref name=":2">{{cite book |last1=Inglefield |first1=Eric |title=Flags |last2=Mould |first2=Tony |date=1979 |publisher=Ward Lock |isbn=978-0-7063-5652-6 |language=en |trans-title=Mga Watawat}}</ref> Naging talamak ang paggamit sa watawat pagsapit ng sumunod na siglo, kung saan halos lahat na ng mga bansa sa Europa ay may watawat na ginagamit bilang simbolo ng bansa nila.<ref name=":1" /> Nagsimula rin ituring ang mga watawat bilang mga simbolo ng pagkakaisa, tulad halimbawa ng {{Lang|en|Union Jack}}, ang tawag sa [[watawat ng Reyno Unido]], na unang ginamit bilang simbolo ng unyon ng [[Inglatera]] at [[Eskosya]], gayundin bilang simbolo ng sama-samang pakikibaka, kagaya ng paggamit sa mga [[kulay ng mga Eslabo]] sa kani-kanilang watawat (bughaw, puti, at pula), mga [[kulay ng mga Arabo]] (itim, puti, lunti, at pula), o mga [[kulay ng Aprika]] (pula, lunti, ginto, at itim).<ref>{{cite conference|last=Bartlett|first=Ralph G. C.|date=2011|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|title=Unity in Flags|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=24th International Congress of Vexillology|location=Alexandria, Virginia|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224155654/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Pagkakaisa sa mga Watawat}}</ref> Kasabay ng [[kolonisasyon]] ng mga Europeo sa iba't ibang panig ng mundo ang ideya ng nasyonalismo at simbolo na kumalat sa mga ito. Tinitingnan ng mga lugar na ito ang pagkakaroon ng mga simbolong tulad ng watawat bilang mahalaga para sa pagbuo ng kanilang bansa.<ref>{{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}</ref> Umusbong ang mga bagong watawat at simbolo kasabay ng proseso ng [[dekolonisasyon]] at mga rebolusyon noong huling bahagi ng ika-19 na siglo papunta sa sumunod.<ref name=":2" /> Dahil sa pagdami ng mga watawat sa panahong ito, naging interes ang pagsusuri sa mga disenyo at simbolismo sa mga ito, na kalaunan ay naging isang pormal na pag-aaral na tinatawag na [[beksilolohiya]].<ref>{{cite conference|last=Xing|first=Fei|date=2013|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|title=The Study of Vexillology in China|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=25th International Congress of Vexillology|location=Rotterdam|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616162946/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Ang Pag-aaral ng Beksilolohiya sa Tsina}}</ref> === Awit === {{Main|Pambansang awit}} [[Talaksan:Lupang_Hinirang_Vocal_Sheet.png|thumb|Nakasulat na musika at titik ng "[[Lupang Hinirang]]", ang pambansang awit ng [[Pilipinas]].]] [[Pambansang awit]] ang tawag sa isang [[Pagkamakabayan|makabayang]] [[komposisyong pangmusika]] na sumisimbolo at nag-aalala sa kasaysayan o tradisyon ng isang bansa.<ref>{{Cite web |title=National anthem |trans-title=Pambansang awit |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805175145/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-date=5 August 2022 |access-date= |website=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Bagamat nagsimula lamang ang paglalapat ng mga pambansang awit ng mga bansa noon lamang ika-19 na siglo, may ilang awit na matagal na'ng kinakanta, kadalasan bilang isang [[makabayang awit]]. Maraming bansa ang walang opisyal na pambansang awit, bagamat may ginagamit bilang ''de facto'' na awit sa palakasan o diplomasya. Kabilang rito ang itinuturing na pambansang awit ng [[Reyno Unido]], "{{Lang|en|[[God Save the King]]|italic=no}}" (o "{{Lang|en|God Save the Queen|italic=no}}" kung [[Monarkiya ng Reyno Unido|reyna ang monarko]]). Bukod, maaari ding magkaroon ng sari-sariling pambansang awit ang mga bansa na kabilang sa bansang multinasyonal, kagaya ng kaso ng Gales, na bahagi ng Reyno Unido ngunit ginagamit ang "{{Lang|cy|[[Hen Wlad Fy Nhadau]]|italic=no}}" lalo na sa palakasan.<ref name="Harrison 2022 x303">{{cite web |last=Harrison |first=Ellie |date=29 November 2022 |title=The history of the Welsh national anthem that's gripped the world |trans-title=Ang kasaysayan ng pambansang awit ng Gales na nagpadagundong sa mundo |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129160133/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |archive-date=29 January 2024 |access-date= |website=The Independent |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (panlipunan)]] * [[Mikronasyon]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Talaan ng mga bansa]] * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon]] * [[Talaan ng mga kabansaan]] == Talababa == {{Notelist}} ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == * [https://web.archive.org/web/20260116040301/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ The CIA World Factbook] (sa wikang Ingles) * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Country Studies] ng [[Aklatan ng Kapulungan ng Estados Unidos]] (sa wikang Ingles) * [http://unstats.un.org/unsd/ United Nations statistics division] (sa wikang Ingles) [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] jkfwaybh42y6bo04tq07z8lnuw4cm8o 2220200 2220199 2026-08-12T09:09:06Z GinawaSaHapon 102500 2220200 wikitext text/x-wiki {{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}{{redirect|Country}}{{Other uses|Estado (paglilinaw)}}[[Talaksan:Official_United_Nations_World_Map_-_October_2022.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga politikal na bansa sa mundo noong 2022 ayon sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN). Pawang mga [[Malayang estado|malalayang estado]] ang mga markadong teritoryo sa mapang ito na kabilang sa UN at ganap na kinikilala bilang bansa. May ilang mga teritoryo na ganap na bansa ngunit [[Di kinikilalang bansa|di kinikilala bilang bansa]] tulad ng [[Taiwan]], may ilang teritoryo naman na [[Pinag-aagawang teritoryo|pinag-aagawan]] kagaya ng [[Kashmir]] (pinag-aagawan ng [[India]], [[Pakistan]], at [[Tsina]]) at [[Kanlurang Sahara]] (depende sa pananaw, isang [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|ganap na bansa]] o teritoryo ng [[Maruekos]]).]] '''Bansâ''' o '''estádo''' ang tawag sa isang politikal na entidad o teritoryo nito sa [[mundo]]. Gumaganap ang mga ito bilang isang [[malayang estado]], [[Malayang estado|di-kinikilalang estado]], bahaging bansa (kagaya ng sa [[Reyno Unido]]), o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |year=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |trans-title=Anong tinataglay ng isang malayang estado? |journal=Review of International Studies |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |issn=0260-2105 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite web |title=Recognition and its Variants |trans-title=Pagkilala at mga pagkakaiba nito |url=https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302214852/https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |archive-date=2 March 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Maaaring magtaglay ang isang bansa ng iba't ibang bansa, kilala sa tawag na mga [[estadong multinasyonal]].<ref name="y026">{{cite web |last= |first= |title=Nations, States and Nation-States |trans-title=Mga Bansa, Estado, at Estadong Bansa |url=https://artsci.usu.edu/social-sciences/political-science/international-studies/aggies-go/nation-states |access-date= |website= |publisher=Utah State University |language=en}}</ref> Madalas na hinahati ang mga bansa bilang [[Bansang maunlad|maunlad]] o [[Bansang umuunlad|papaunlad]].<ref name="s222">{{cite journal |last1=Khan |first1=Themrise |last2=Abimbola |first2=Seye |last3=Kyobutungi |first3=Catherine |last4=Pai |first4=Madhukar |year=2022 |title=How we classify countries and people{{emdash}}and why it matters |trans-title=Paano natin inuuri ang mga bansa at tao{{emdash}}at bakit ito mahalaga |journal=BMJ Global Health |language=en |publisher=BMJ |volume=7 |issue=6 |doi=10.1136/bmjgh-2022-009704 |issn=2059-7908 |pmc=9185389 |article-number=e009704}}</ref> Walang tiyak na bilang ng mga bansa sa mundo. Dahil ito sa di-pagkilala ng ilang mga bansa sa mga bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN), ngunit kinikilala ng iba sa proseso ng [[diplomatikong pagkilala]]. Madalas na pawang may mga [[pinag-aagawang teritoryo]] ang mga bansang ito o di kaya'y [[Bansang may bahagyang pagkilala|bahagya lamang kinikilala]].<ref name="d243">{{cite web |date=January 22, 2026 |title=How Many Countries Are There in the World in 2026? |trans-title=Ilan ang mga Bansa sa Mundo sa taong 2026? |url=https://www.polgeonow.com/2011/04/how-many-countries-are-there-in-world.html |access-date= |website=Political Geography Now |language=en}}</ref> Bukod sa mga ito, kinokonsidera din ang ilang mga entidad na walang kumikilala bilang isang ganap na bansa.<ref name="Seguin 2011 f032">{{cite web |last=Seguin |first=Denis |date=2011-07-29 |title=What makes a country? |trans-title=Anong tinataglay ng isang bansa? |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124003740/https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |archive-date=24 January 2024 |access-date= |website=The Globe and Mail |language=en}}</ref> Walang tiyak na kahulugan ang bansa, at nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Sinulat ng ''[[The Economist]]'' noong 2010 na "ang kahit anong pagsubok na makahanap ng isang malinaw na kahulugan ng bansa ay mabilis na makakasalubong ng sandamakmak na mga pagbubukod at anomalya".<ref>{{Cite news |date=8 April 2010 |title=In quite a state |language=en |trans-title=Nasa isang estado |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824202226/https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |archive-date=24 August 2022 |issn=0013-0613}}</ref> Iba ito sa [[Bansa (panlipunan)|konseptong panlipunan ng isang bansa]], na tumutukoy naman sa pagkakakilanlan ng mga tao na maaaring hindi tumugma sa pampulitikang katumbas nito. == Etimolohiya == Isang [[Aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na ''bangsa'',<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na ''vaṃśá'' ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] *''wanćás'' ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na ''nación'' dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Pareho itong tumutukoy sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang [[Bansa (panlipunan)|panlipunang kahulugan]] bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at pampulitikang kahulugan bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang ''nation'' para sa panlipunang kahulugan at ''country'' o ''state'' para naman sa pampulitikang kahulugan. Nagmula sa wikang Kastila ang salitang ''estado''. Tumutukoy din ito sa isang [[Estado|uri ng subdibisyon]] sa ilang mga bansa, partikular sa mga [[pamahalaang pederal]] tulad ng [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], at [[Brasil]]. == Pagkabansa == {{Main|Malayang estado}} [[File:Limited_Recognition_States.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Limited_Recognition_States.svg|thumb|{{legend|#C74355|Mga estadong miyembro ng UN na hindi kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#F8CD44|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#246788|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala lamang ng hindi miyembro}}]] Kung tumutukoy sa pampulitikang konsepto, maaaring tumukoy ang bansa sa isang [[malayang estado]], [[Talaan ng mga estadong bahagyang kinikilala|estadong bahagyang kinikilala]], bahaging bansa, o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="academic.oup.com i784" /> Malayang estado ang politikal na entidad na may ganap na pangkalahatang kapangyarihan at otoridad sa isang bahagi ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |issn=0022-197X |jstor=24357595}}</ref> Walang tiyak na bilang ang mga bansa sa mundo dahil may mga estado na hindi [[Diplomatikong pagkilala|kinikilala]] ng lahat, at meron ding mga di-malalayang estado na pawang kinikilala bilang isang bansa.<ref name="Seguin 2011 f032" /> May ilang mga bansa kagaya ng [[Taiwan]] sa Asya, [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|Republikang Sahrawi]] sa Aprika, at [[Kosovo]] sa Europa na may limitadong pagkilala mula sa ibang mga bansa dahil kinikilala ito ng ibang mga bansa bilang bahagi ng isang bansa.<ref name="Kyris 2022 pp. 287–311">{{cite journal |last=Kyris |first=George |date=2022 |title=State recognition and dynamic sovereignty |journal=European Journal of International Relations |volume=28 |issue=2 |pages=287–311 |doi=10.1177/13540661221077441 |issn=1354-0661 |doi-access=free}}</ref><ref name="Allcock Lampe Young 1998 q703">{{cite web |last1=Allcock |first1=John B. |last2=Lampe |first2=John R. |last3=Young |first3=Antonia |date=1998-07-20 |title=History, Map, Flag, Population, Languages, & Capital |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619045343/https://www.britannica.com/place/Kosovo |archive-date=19 June 2015 |access-date=2024-01-29 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Halimbawa, opisyal na kinikilala ang Taiwan (opisyal na Republika ng Tsina) bilang bahagi ng [[Tsina]] (opisyal na Republikang Bayan ng Tsina) ng nakakarami ng mga bansa sa mundo bilang pagtalima sa [[Nag-iisang Tsina|patakarang Nag-iisang Tsina]], kahit na gumaganap ito bilang isang malayang estado.<ref>{{Cite web |title=Taiwan: Sovereignty and Participation in International Organizations |url=https://www.fpri.org/article/2011/07/taiwan-sovereignty-and-participation-in-international-organizations/ |access-date=2025-12-22 |website=Foreign Policy Research Institute |language=en-US}}</ref> Ganito rin ang kaso sa Kosovo, na kinikilala ng iba bilang bahagi ng [[Serbiya|Serbia]],<ref>{{Cite web |last=Young |first=Antonia |last2=Allcock |first2=John B. |last3=Lampe |first3=John R. |date=2026-07-28 |title=Kosovo |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> at Republikang Sahrawi na kinikilala namang bahagi ng [[Maruekos]].<ref>{{Cite web |title=Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) |trans-title=Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi (SADR) |url=https://www.britannica.com/place/Sahrawi-Arab-Democratic-Republic |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samantala, hindi kinikilala naman bilang bansa ang mga estadong humiwalay kagaya ng [[Transnistria]], na kinikilala bilang bahagi pa rin ng [[Moldabya]].<ref name="h387">{{cite web |date=May 31, 2012 |title=Transnistria profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18284837 |access-date=February 23, 2026 |website=BBC News}}</ref> [[File:Dependent_territories.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dependent_territories.svg|thumb|Mga dependensiya at ang kanilang malayang estado. Tinutukoy ang mga ito gamit ang kanilang kodigong [[ISO 3166-1]]{{Efn|Maliban sa [[Mga Maliliit na Pulong Menor ng Estados Unidos]], na nakakalat sa Pasipiko at Karibe at may iisang kodigo. Matutukoy ang mga ito sa mapa sa pamamagitan ng "UM-" na sinundan ng unang titik ng pangalan ng pulo at isa pang natatanging titik kung kinakailangan.}} o gamit ng bilang.{{Efn|Walang mga kodigong [[ISO 3166-1]] ang mga sumusunod na teritoryo:<br />'''1''': [[Akrotiri at Dhekelia]]<br />'''2''': [[Kapuluang Ashmore at Cartier]]<br />'''3''': [[Kapuluan ng Dagat Coral]]}} Itinuturing na bahagi mismo ng bansa ang mga nakakulay na lugar (tulad ng [[French Guiana|Guyanang Pranses]] sa Timog Amerika na itinuturing na lalawigan ng [[Pransiya]]). Ipinapakita rito ang [[Antartika]] bilang isang [[Kondominyum (pandaigdigang batas)|kondominyum]] imbes ang mga [[Mga inaangking teritoryo sa Antartika|inaangking bahagi]] nito.]] May mga malalayang estado na nagtataglay ng mga bahaging bansa dahil sa unyon. Halimbawa nito ang kaso ng [[Reyno Unido]], na isang unyon ng apat na bansa: [[Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang [[Kaharian ng Dinamarka]] ay nagtataglay ng [[Dinamarka]]. [[Kapuluang Peroe]], at [[Groenlandiya]]. Tinataglay naman ng [[Kaharian ng Olanda]] ang [[Netherlands|Olanda]] at ang mga isla ng [[Aruba]], [[Curacao]], at [[Sint Maarten]] sa [[Karibe]]. Samantala, may mga malalayang estado naman na kinokonsiderang bansa dahil sa pagkakaroon nito ng hiwalay na [[Nagsasariling bahagi ng bansa|nagsasariling pamahalaan]] sa ilalim ng isa pang malayang estado. Kabilang sa mga ito ang mga teritoryo ng [[Nueva Selanda]] sa Pasipiko ([[Kapuluang Cook]], [[Niue]], at [[Tokelau]]), mga teritoryo ng Reyno Unido (kagaya ng [[Kapuluang Falkland]] at [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birhen ng Britanya]]) at mga [[Dependensiya ng Korona]] nito ([[Jersey]], [[Guernsey]], at [[Pulo ng Man|Pulo of Man]]), mga teritoryo ng [[Estados Unidos]] ([[Puerto Rico]], [[Guam]], [[Hilagang Kapuluang Mariana|Hilagang Marianas]], [[Samoang Amerikano|Amerikanong Samoa]], at [[Kapuluang Birhen ng Amerika]]), mga teritoryo ng [[Australia]] ([[Pulo ng Christmas]], [[Pulo ng Norfolk]], at [[Kapuluang Cocos (Keeling)|Kapuluang Cocos]]), [[natatanging rehiyong administratibo]] ng [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Macau]]), [[Kapuluan ng Åland|Aland]] ng [[Pinlandiya]], mga teritoryo ng [[Pransiya]] (kagaya ng [[Nueva Caledonia]] at [[Polinesiyang Pranses|Polinesyang Pranses]] sa Pasipiko), at mga teritoryo ng Olanda sa Karibe ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], at [[Saba (pulo)|Saba]]). === Pandaigdigang pagkilala === {{Main|Sistemang Westphalia}} May mga pagtatalo ukol sa pagkakaroon ng mga estado nang hindi dumedepende sa panlabas na [[Diplomatikong pagkilala|pagkilala]] o kung kinakailangan ang pagkilala upang maituring na estado ang isang entidad.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="l212">{{cite journal |author1=HSE University |last2=Bratersky |first2=Maxim |last3=Skriba |first3=Andrei |author4=HSE University |last5=Sapogova |first5=Arina |author6=HSE University |date=November 1, 2021 |title=The Struggle for Recognition or Enhancement of Status: Conditions for the Stability and Development of Unrecognized States Using the Example of Eurasia |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Pagkilala o Pagpapaganda sa Katayuan: Mga Kondisyon para sa Katatagan at Pagdebelop sa mga Estadong Di-kinikilala Gamit ang Halimbawa ng Eurasya |url=https://iorj.hse.ru/2021-16-3/518028442.html |journal=International Organisations Research Journal |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=203–219 |doi=10.17323/1996-7845-2021-03-09 |access-date=}}</ref><ref name="z544">{{cite journal |last=Grzybowski |first=Janis |date=October 8, 2019 |title=The paradox of state identification: ''de facto'' states, recognition, and the (re-)production of the international |trans-title=Ang kabalintunaan ng pagtukoy sa mga estado: ''de facto'' na mga estado, pagkilala at ang (muling) produksiyon ng pandaigdigan |journal=International Theory |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=11 |issue=3 |pages=241–263 |doi=10.1017/s1752971919000113 |issn=1752-9719 |hdl-access=free |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/405143}}</ref> Bagamat hindi itinuturing ng [[pandaigdigang batas]] ang "[[soberanya]]" bilang hindi sumasailalim sa isang entidad,<ref name="Lowe 2015 pp. 1–18">{{cite book |last=Lowe |first=Vaughan |title=International Law: A Very Short Introduction |date=2015-11-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923933-7 |page=1–18 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Napakaiksing Panimula |chapter=Nations under law |trans-chapter=Mga bansa sa ilalim ng batas |doi=10.1093/actrade/9780199239337.003.0001}}</ref> walang kahulugan na ginagamit para sa mga miyembro ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ukol sa pagkabansa ng isang entidad.<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Bedjaoui 1991 p. 47">{{cite book |last=Bedjaoui |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&pg=PA47] |title=International Law: Achievements and Prospects |publisher=Springer Netherlands |year=1991 |isbn=978-92-3-102716-1 |series=Democracy and power |page=47] |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Mga Tagumpay at Inaasam |access-date=}}</ref> Karaniwang may dalawang kampo ng pananaw na ginagamit patungkol sa pagkilala sa mga estado: ''deklaratibo'' at ''konstitutibo''.<ref name="Cohen 1961 p. 1127">{{cite journal |last=Cohen |first=Rosalyn |date=1961 |title=The Concept of Statehood in United Nations Practice |trans-title=Ang Konsepto ng Pagkabansa sa Gawain ng Mga Nagkakaisang Bansa |url=https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4 |url-status=live |journal=University of Pennsylvania Law Review |language=en |volume=109 |issue=8 |pages=1127–1171 |doi=10.2307/3310588 |jstor=3310588 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119201855/https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4/ |archive-date=19 January 2024 |access-date= |s2cid=56273534}}</ref><ref name="Kelsen 1941 pp. 605–617">{{cite journal |last=Kelsen |first=Hans |year=1941 |title=Recognition in International Law: Theoretical Observations |trans-title=Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Mga Teoretikal na Obserbasyon |journal=The American Journal of International Law |language=en |publisher=American Society of International Law |volume=35 |issue=4 |pages=605–617 |doi=10.2307/2192561 |issn=0002-9300 |jstor=2192561 |s2cid=147309779}}</ref><ref name="Lauterpacht 1944 pp. 385–458">{{cite journal |last=Lauterpacht |first=H. |year=1944 |title=Recognition of States in International Law |trans-title=Pagkilala sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |journal=The Yale Law Journal |language=en |publisher=The Yale Law Journal Company, Inc. |volume=53 |issue=3 |pages=385–458 |doi=10.2307/792830 |issn=0044-0094 |jstor=792830}}</ref> Inilatag ang deklaratibong pananaw sa [[Kumbensiyon sa Montevideo ng 1933]] para sa "isang estado bilang tao sa pandaigdigang batas sa Artikulo 1:<ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033">{{cite web |date=26 July 1999 |title=States, Sovereignty, Treaties |trans-title=Estado, Soberanya, at Kasunduan |url=https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152154/https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |archive-date=30 April 2022 |access-date= |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> # May permanenteng populasyon # May itinuturing na teritoryo # May pamahalaan # May kakayahan na makipag-ugnayan sa iba pang estado Ipinapahiwatig ng Artikulo 3 ng parehong kumbensiyon na maaaring umiral ang isang malayang estado kahit na walang bansa na kumikilala dito.<ref name="Caspersen Stansfield 2012 p. 55">{{cite book |last1=Caspersen |first1=N. |url=https://books.google.com/books?id=ARtODc4lsdQC&pg=PA55 |title=Unrecognized States in the International System |last2=Stansfield |first2=G. |publisher=Taylor & Francis |year=2012 |isbn=978-1-136-84999-2 |series=Exeter Studies in Ethno Politics |page=55 |language=en |trans-title=Mga Di-kinikilalang Estado sa Pandaigdigang Sistema |access-date=}}</ref> Dahil tanging isang pagpapahayag muli sa [[nakagisnang pandaigdigang batas]] ito, isinakodigo lamang ng Kumbensiyon sa Montevideo ang mga umiiral na'ng legal na pananaw at mga prinsipyo nito,<ref name="D'Aspremont 2019 pp. 139–152">{{cite book |last=D'Aspremont |first=Jean |title=The Global Community Yearbook of International Law and Jurisprudence 2018 |date=2019-08-29 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007250-6 |pages=139–152 |language=en |trans-title=Ang Pandaigdigang Yearbook ng Pamayanan ng Pandaigdigang Batas at Hurisprudensiya 2018 |chapter=Statehood and Recognition in International Law: A Post-Colonial Invention |trans-chapter=Pagkabansa at Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Isang Poskolonyal na Imbensiyon |doi=10.1093/oso/9780190072506.003.0005}}</ref> kaya di lamang ito malalapat sa mga pumirma sa mga pandaigdigang organisasyon tulad ng UN,<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033" /><ref name="Crawford 2007 p.">{{cite book |last=Crawford |first=James R. |title=The Creation of States in International Law |date=2007-03-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922842-3 |pages=2–11 |language=en |trans-title=Ang Paggawa sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |doi=10.1093/acprof:oso/9780199228423.003.0002}}</ref> kundi sa lahat ng sumasailalim sa pandaigdigang batas.<ref name=":0">{{cite book |last=Castellino |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=uGMxfj4oedEC&pg=PA77 |title=International Law and Self-Determination: The Interplay of the Politics of Territorial Possession With Formulations of Post-Colonial National Identity |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |year=2000 |isbn=90-411-1409-2 |page=77 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas at Pansariling Determinasyon: Ang Ugnayan ng Politika ng Pagmamay-ari ng Teritoryo sa mga Pormulasyon ng Poskolonyal na Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ganito rin ang opinyon ng [[Pamayanang Pang-ekonomiya ng Europa]] (EEC),<ref name=":0" /> na binanggit muli ng [[Unyong Europeo]] (EU) sa kanilang pangunahing pahayag sa [[Komiteng Badinter]] para sa isyu ng [[Pagkawatak ng Yugoslavia|pagkawatak]] ng [[Yugoslavia]],<ref>{{cite web |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |trans-title=Ang mga Opinyon ng Komiteng Badinter sa Arbitrasyon: Isang Pangalawang Hinga para sa Pansariling Determinasyon ng mga Tao |url=http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085252/http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-date=2008-05-17 |access-date= |language=en}}</ref> gayundin sa hukom ng [[Pandaigdigang Korte ng Katarungan]] (ICJ) na si [[James Crawford]].<ref name="Crawford 2007 p." /> Sa kabilang banda naman, ayon naman sa konstitutibong pananaw, maituturing lamang na malayang estado ang isang entidad kung at tangi kung ito ay kinikilala bilang malaya ng isa o higit pang bansa.<ref name="academic.oup.com s696">{{cite web |title=Statehood and Recognition |trans-title=Pagkabansa at Pagkilala |url=https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171048/https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |archive-date=26 January 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Dahil dito, hindi agad magiging bahagi ng pandaigdigang pamayanan o mapasailalim sa mga pandaigdigang batas ang mga kalalayang bansa, at hindi kinakailangan na tumalima ang mga kinikilalang bansa sa pandaigdigang batas kung makikipag-ugnayan sila sa mga ito.<ref name="ctos">{{cite book |last=Hillier |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Kr0sOuIx8q8C |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 |pages=201–202 |language=en |trans-title=Sangguniang Aklat sa Pampublikong Pandaigdigang Batas}}</ref> Noong 1912, sinabi ng iskolar ng batas na si [[L. F. L. Oppenheim]] ang sumusunod ukol sa konstitutibong pananaw:<ref>{{cite book |last1=Oppenheim |first1=Lassa |url=https://books.google.com/books?id=vxJ1Jwmyw0EC&pg=PA135 |title=International Law: A Treatise |last2=Roxburgh |first2=Ronald |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd. |year=2005 |isbn=978-1-58477-609-3 |page=135 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Tratado}}</ref> {{Blockquote|text=Hindi sinasabi ng Pandaigdigang Batas na hindi umiiral ang isang Estado dahil lamang hindi ito kinikilala [ng ibang estado], ngunit hindi nito pinapansin ito bago ito kilalanin [ng ibang estado]. Sa pamamagitan ng pagkilala lamang at natatangi lamang na nagiging isang Pandaigdigang Tao ang isang Estado at sumasailalim sa Pandaigdigang Batas.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|International Law does not say that a State is not in existence as long as it is not recognised, but it takes no notice of it before its recognition. Through recognition only and exclusively a State becomes an International Person and a subject of International Law. }}}}}} Binigyang-kahulugan naman ng [[Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika]] noong 1976 ang pagkilala sa estado bilang:<ref name="Talmon 1998 p. 186">{{cite book |last=Talmon |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=scc8EboiJX8C&pg=PA186 |title=Recognition of Governments in International Law: With Particular Reference to Governments in Exile |publisher=Clarendon Press |year=1998 |isbn=978-0-19-826573-3 |series=Oxford monographs in international law |page=186 |language=en |trans-title=Pagkilala sa mga Pamahalaan sa Pandaigdigang Batas: Partikular na Pagtukoy sa mga Pamahalaan sa Pagpapatapon |access-date=}}</ref> {{Blockquote|text=...na ang pagkilala sa isang malaya at may soberanyang estado ay isang gawaing nakapaloob sa soberanya ng bawat miyembro ng pandaigdigang pamayanan, isang gawain na dapat gawin nang kanya-kanya; kaya naman, nasa pagpapasya ng mga miyembrong estado at bawat kapangyarihan ng [Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika] kung kikilalanin ba o hindi ang isang kalalayang estado.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|...the recognition of an independent and sovereign state is an act of sovereignty pertaining each member of the international community, an act to be taken individually, and it is, therefore, up to member states and each OAU power whether to recognise or not the newly independent state.}}}}}} == Pagkakakilanlan == Gumagamit ang mga bansa ng mga simbolo para sa kani-kanilang pagkakakilanlan. Maaari itong maglaman ng mga bagay na may kinalaman sa kultura, relihiyon, o politika, at makikita sa kanilang mga [[watawat]], [[eskudo]], o [[selyo]].<ref name="CIA x692">{{cite web |title=National symbol(s) |trans-title=(Mga) Pambansang simbolo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-symbols/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html |archive-date=8 November 2016 |access-date= |website=CIA |language=en}}</ref> === Pangalan === Marami sa mga bansa sa mundo ang may mahabang pangalan at maikling pangalan. Karaniwang ginagamit ang mahabang pangalan sa mga pormal na konteksto at karaniwan nitong inilalarawan ang kanilang uri ng pamahalaan. Halimbawa ay ''Republika ng Pilipinas'', na tumutukoy sa Pilipinas bilang isang [[republika]]. Samantala, ginagamit naman ang maikling pangalan sa mga pangkaraniwang konteksto. Sa pangalang ito pinakakilala ang isang bansa, at karaniwan itong hindi nagbabago sa pagpalit ng pamahalaan, di tulad ng mahabang pangalan.{{Efn|Halimbawa, kilala ang kasalukuyang Republikang Pranses bilang [[Kaharian ng Pransiya]] bago tuluyang binuwag nila ang kanilang monarkiya noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, parehong kilala ang mga ito sa maikling pangalan na [[Pransiya]].}} Para sa ilang mga bansa, pawang parehas lamang ang mahaba at maikling pangalan nito.{{Efn|Halimbawa ay ang kaso ng [[Ukranya]], [[Bosnia at Herzegovina]], at ang [[Republika ng Gitnang Aprika]].}}<ref>{{cite web |title=Countries: Designations and abbreviations to use |trans-title=Mga Bansa: Mga designasyon at daglat na gagamitin |url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104160434/https://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm |archive-date=4 January 2021 |access-date= |language=en}}</ref> Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa sa diplomasya at kultura. May mga bansa na nagpalit ng pangalan bilang hudyat ng pagpapalit ng pamahalaan, o di kaya'y bilang bahagi ng dekolonisasyon. Halimbawa, pinalitan ng Imperyong Estado ng Persia ang kanilang pangalan bilang [[Imperyong Estado ng Iran]] noong 1935 noong panahon ng [[dinastiyang Pahlavi]], na naging [[Islamikong Republika ng Iran]] matapos ng [[Rebolusyong Iranyano|Rebolusyong Islamiko]] noong 1971 na nagpatalsik sa [[Shah]].<ref>{{Cite web |title=Why is Persia called Iran today? The history behind the name change by the Shah |trans-title=Bakit Iran ang tawag na ngayon sa Persia? Ang kasaysayan sa likod ng pagpapalit ng pangalan ng Shah |url=https://www.voxnews.al/english/histori/pse-persia-quhet-sot-iran-historia-pas-ndryshimit-te-emrit-nga-shahu-i111603 |access-date=2026-08-11 |website=Vox News |language=en}}</ref> Pinalitan naman ng Kaharian ng Siam ang kanilang pangalan noong 1939 patungong [[Taylandiya|Kaharian ng Tailandiya]].<ref>{{Cite web |last=Cavendish |first=Richard |date=2014-05-15 |title=Siam Becomes Thailand |trans-title=Naging Tailandiya ang Siam |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/siam-becomes-thailand |access-date=2026-08-11 |website=History Today |language=en}}</ref> Sa kabilang banda naman, ginamit ng mga kalalayang bansa noong huling bahagi ng ika-20 siglo ang kanilang katutubong pangalan: * [[Hilagang Rodesya]] {{Arrow}} [[Zambia]], mula Reyno Unido noong 1964.<ref>{{Cite news |date=1964-10-24 |title=Northern Rhodesia Reborn as Zambia; Britain Ends Rule |language=en-US |trans-title=Naging Zambia ang HIlagang Rodesya; Nagtapos na ang Panunungkulan ng Britanya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/10/24/archives/northern-rhodesia-reborn-as-zambia-britain-ends-rule.html |url-access=subscription |access-date=2026-08-11 |issn=0362-4331}}</ref> * [[Bechuanaland]] {{Arrow}} [[Botswana]], mula Reyno Unido noong 1966.<ref>{{Cite news |date=2011-04-11 |title=Botswana |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Silangang Pakistan]] {{Arrow}} [[Bangladesh]], mula [[Pakistan]] noong 1975.<ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=The Struggle for Bangladesh: From East Pakistan to Independence |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Bangladesh: Mula Silangang Pakistan patungong Kalayaan |url=https://polsci.institute/south-asia/struggle-bangladesh-east-pakistan-independence/ |access-date=2026-08-11 |website=PolSci Institute |language=en-US}}</ref> May mga kaso rin kung saan ang pagpapalit ng pangalan ay naganap ilang taon matapos nilang lumaya. * [[Britanikong Ceylon|Ceylon]] {{Arrow}} [[Sri Lanka]], lumaya sa Reyno Unido noong 1948 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1972.<ref>{{Cite news |last=Haviland |first=Charles |date=2011-01-01 |title=Sri Lanka erases colonial name, Ceylon |language=en-GB |trans-title=Binura ng Sri Lana ang pangalang kolonyal nitong Ceylon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12099596 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Hilagang Volta]] {{Arrow}} [[Burkina Faso]], lumaya sa [[Pransiya]] noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1984 matapos ng isang [[Kudeta sa Hilagang Volta ng 1983|kudeta]].<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Bryan |date=2013-01-01 |title=From Upper Volta to Burkina Faso: A Study of the Politics of Reaction and Reform in a Post-Colonial African Nation-state, 1960-1987 |trans-title=Mula Hilagang Volta patungong Burkina Faso: Isang Pag-aaral sa Politika ng Reaksyon at Reporma sa isang Poskolonyal na Estadong Bansa sa Aprika, 1960-1987 |url=https://digitalcommons.usf.edu/etd/4612 |journal=USF Tampa Graduate Theses and Dissertations |language=en}}</ref> * [[Dahomey]] {{Arrow}} [[Benin]], lumaya sa Pransiya noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1975.<ref>{{Cite web |last=Law |first=Robin |last2=Ronen |first2=Dov |last3=Adotevi |first3=Stanislas Spero |date=2026-08-03 |title=Benin - Decolonization, Independence, Revolution |trans-title=Benin - Dekolonisasyon, Kalayaan, Rebolusyon |url=https://www.britannica.com/place/Benin/Decolonization-independence-and-military-coups |access-date=2026-08-11 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Timog Rodesya]] {{Arrow}} [[Zimbabwe]], kumalas sa Reyno Unido sa ilalim ng pamahalaang kontrolado ng mga Puti noong 1965 ngunit pormal na nakalaya noong 1980 sa ilalim ng kasalukuyang pangalan.<ref>{{Cite web |last=Sibanda |first=Eliakim |year=2021 |title=The Unilateral Declaration of Independence in Southern Rhodesia (later Zimbabwe) |trans-title=Ang Unilateral na Deklarasyon ng Kalayaan sa Timog Rodesya (kalaunan Zimbabwe) |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/essays/unilateral-declaration-independence-southern-rhodesia-later-zimbabwe |access-date=2026-08-11 |website=Gilder Lehrman Institute of American History |language=en}}</ref> * Swaziland {{Arrow}} [[Eswatini]] noong 2018, 50 taon matapos nilang lumaya sa Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=2018-04-19 |title=Swaziland king renames country 'the Kingdom of eSwatini' |language=en-GB |trans-title=Pinalitan ng hari ng Swaziland ang pangalan ng bansa bilang 'ang Kaharian ng eSwatini' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43821512 |access-date=2026-08-11}}</ref> May ilang kaso rin na bumalik ang pangalan ng bansa sa dati nang magpalit ang kanilang pamahalaan: * Lumaya ang Congo sa Belhika noong 1960 sa naturang pangalan, ngunit pinalitan ito noong 1971 bilang [[Zaire]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1997, nang binalik ito sa Congo, opisyal na [[Demokratikong Republika ng Congo]] upang itangi ito sa kapitbahay nitong [[Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web |last=Lemarchand |first=René |last2=Cordell |first2=Dennis D. |last3=Wiese |first3=Bernd Michael |last4=Payonzo |first4=Ntsomo |date=2026-08-11 |title=Democratic Republic of the Congo (DRC) |trans-title=Demokratikong Republika ng Congo (DRC) |url=https://www.britannica.com/place/Democratic-Republic-of-the-Congo |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * Lumaya ang Kambodya sa Pransiya bilang [[Kaharian ng Kambodya]] noong 1953, na pinalitan bilang [[Demokratikong Kampuchea|Kampuchea]] noong 1970 sa panunungkulan ni [[Pol Pot]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1989, nang binalik ito sa dati bilang pananda ng pagbabalik muli ng monarkiya.<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=David P. |last2=Overton |first2=Leonard C. |date=2026-08-10 |title=Cambodia |trans-title=Kambodya |url=https://www.britannica.com/place/Cambodia |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> May mga iba naman na mas piniling gamitin ang katutubong pangalan bilang opisyal na pangalan nito sa kahit anong wika. * Pinalitan ng [[Turkiya]] ang kanilang pangalan bilang Turkiye (opisyal na Türkiye) noong 2022 dahil sa mga kadahilanang pangkultura at upang itangi ang bansa sa [[pabo]], isang ibon na may pangalang kahalintulad sa bansa sa wikang Ingles.<ref>{{Cite news |last= |date=2022-06-03 |title=Turkey officially changes name at UN to Türkiye |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Turkey ang pangalan nito sa UN patungong Türkiye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/03/turkey-changes-name-to-turkiye-as-other-name-is-for-the-birds |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Pinalitan ng [[Nauru]] ang kanilang pangalan bilang Naoero noong 2026 upang iakma ito sa ortograpiya ng kanilang wika.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-08-03 |title=Nauru officially changes its name to Naoero |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Nauru ang pangalan nito patungong Naoero |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Dahil sa mga problemang dulot ng pagsasalin sa pangalan ng kanilang bansa, ginawang opisyal na pangalan ng bansang kilala sa wikang Ingles bilang {{Lang|en|Ivory Coast}} sa pangalang Pranses nito na [[Cote d'Ivoire]] sa kahit anong wika noong 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=What was Côte d’Ivoire formerly known as? |trans-title=Ano ang dating pangalan ng Côte d’Ivoire? |url=https://www.britannica.com/question/What-was-Cote-dIvoire-formerly-known-as |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring dahil sa isang isyu ang pagpapalit ng pangalan, kagaya ng kaso ng bansang kilala na ngayon bilang [[Hilagang Masedonya]]. Opisyal na kilala noon ang naturang bansa bilang Masedonya lamang ngunit tinututulan ng kapitbahay nitong [[Gresya]] dahil sa kahalintulad na pangalan nito sa kanilang [[Masedonya, Gresya|rehiyon na Masedonya]], na nasa timog nito. Nagpalit ito ng pangalan noong 2019 bilang bahagi ng [[Kasunduan ng Prespa|kasunduan]] sa Gresya upang payagan itong makapasok sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]].<ref>{{Cite news |last=Halasz |first=Stephanie |last2=Labropoulou |first2=Elinda |last3=McKenzie |first3=Sheena |date=2019-02-13 |title=Macedonia officially changes its name to North Macedonia |language=en |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Masedonya ang pangalan nito patungong Hilagang Masedonya |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl |access-date=2026-08-12}}</ref> Isa ring isyu ang pagpapalit ng pangalan ng Burma patungong [[Myanmar]] noong 1989. Bagamat lumaganap ang paggamit ng bagong pangalan simula noon, umusbong ang paggamit sa lumang pangalan nito [[Kudeta sa Myanmar ng 2021|simula noong 2021]] bilang pagtutol sa [[Tatmadaw|pamahalaang militar]] doon, lalo na sa konteksto ng [[Digmaang sibil ng Myanmar (mula 2021)|kasalukuyang digmaang sibil]].<ref>{{Cite web |last=Tong-Hyung |first=Kim |last2=Kim |first2=Hyung-Jin |date=2021-02-02 |title=Myanmar, Burma and why the different names matter |trans-title=Myanmar, Burma at bakit mahalaga ang pagkakaiba ng pangalan |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-different-names-explained-8af64e33cf89c565b074eec9cbe22b72 |access-date=2026-08-12 |website=AP News |language=en}}</ref> === Watawat === [[File:Flickr_-_…trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_%E2%80%A6trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|thumb|Ilan sa mga watawat ng mga bansang kinikilala noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo.]] Noon, ang [[watawat]] ng isang bansa ay pawang personal na watawat mismo ng pinuno, hindi ng bansa. Kalaunan, nagkaroon din ng mga watawat na para sa bansa, bukod sa personal na watawat ng pinuno. Ilan sa mga pinakaunang halimbawa nito ay ang watawat ng mga [[republikang pandagat]] tulad ng [[Republika ng Genoa|Genova]] noong ika-12 siglo.<ref>{{cite book |last1=Barraclough |first1=E.M.C. |title=Flags of the World |date=1971 |publisher=William Cloves & Sons Ltd |isbn=0-7232-1338-0 |location=Great Britain |language=en |trans-title=Mga Watawat ng Mundo}}</ref> Gayunpaman, ginagamit lamang ito bilang pantukoy ng mga barko sa dagat.<ref name="Devereux 1994 p.">{{cite book |last=Devereux |first=E. |title=Flags: The New Compact Study Guide and Identifier |publisher=Chartwell Books |year=1994 |isbn=978-0-7858-0049-1 |series=Eyewitness books |page=18 |language=en |trans-title=Mga Watawat: Ang Bagong Siksik na Gabay sa Pag-aaral at Pantukoy}}</ref> Bagamat matagal na'ng ginagamit ang konsepto ng watawat upang kumatawan sa isang bagay, limitado lamang ito sa militar o pandagat. Nagsimula lamang magkaroon ng mga watawat para mismo sa bansa noong ika-18 siglo sa kasagsagan ng pag-usbong ng nasyonalismo partikular na sa Europa. Ginamit ng mga rebolusyonaryo sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[American Revolutionary War|Estados Unidos]] ang mga watawat upang gamitin bilang simbolo ng mga tao bilang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng isang bansa imbes bilang mga tauhan lamang ng monarkiya.<ref name=":1">{{cite news |last1=Nadler |first1=Ben |date=14 June 2016 |title=Where Do Flags Come From? |language=en |trans-title=Saan Nagmula ang mga Watawat? |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124011425/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |archive-date=24 November 2021}}</ref><ref name=":2">{{cite book |last1=Inglefield |first1=Eric |title=Flags |last2=Mould |first2=Tony |date=1979 |publisher=Ward Lock |isbn=978-0-7063-5652-6 |language=en |trans-title=Mga Watawat}}</ref> Naging talamak ang paggamit sa watawat pagsapit ng sumunod na siglo, kung saan halos lahat na ng mga bansa sa Europa ay may watawat na ginagamit bilang simbolo ng bansa nila.<ref name=":1" /> Nagsimula rin ituring ang mga watawat bilang mga simbolo ng pagkakaisa, tulad halimbawa ng {{Lang|en|Union Jack}}, ang tawag sa [[watawat ng Reyno Unido]], na unang ginamit bilang simbolo ng unyon ng [[Inglatera]] at [[Eskosya]], gayundin bilang simbolo ng sama-samang pakikibaka, kagaya ng paggamit sa mga [[kulay ng mga Eslabo]] sa kani-kanilang watawat (bughaw, puti, at pula), mga [[kulay ng mga Arabo]] (itim, puti, lunti, at pula), o mga [[kulay ng Aprika]] (pula, lunti, ginto, at itim).<ref>{{cite conference|last=Bartlett|first=Ralph G. C.|date=2011|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|title=Unity in Flags|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=24th International Congress of Vexillology|location=Alexandria, Virginia|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224155654/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Pagkakaisa sa mga Watawat}}</ref> Kasabay ng [[kolonisasyon]] ng mga Europeo sa iba't ibang panig ng mundo ang ideya ng nasyonalismo at simbolo na kumalat sa mga ito. Tinitingnan ng mga lugar na ito ang pagkakaroon ng mga simbolong tulad ng watawat bilang mahalaga para sa pagbuo ng kanilang bansa.<ref>{{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}</ref> Umusbong ang mga bagong watawat at simbolo kasabay ng proseso ng [[dekolonisasyon]] at mga rebolusyon noong huling bahagi ng ika-19 na siglo papunta sa sumunod.<ref name=":2" /> Dahil sa pagdami ng mga watawat sa panahong ito, naging interes ang pagsusuri sa mga disenyo at simbolismo sa mga ito, na kalaunan ay naging isang pormal na pag-aaral na tinatawag na [[beksilolohiya]].<ref>{{cite conference|last=Xing|first=Fei|date=2013|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|title=The Study of Vexillology in China|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=25th International Congress of Vexillology|location=Rotterdam|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616162946/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Ang Pag-aaral ng Beksilolohiya sa Tsina}}</ref> === Awit === {{Main|Pambansang awit}} [[Talaksan:Lupang_Hinirang_Vocal_Sheet.png|thumb|Nakasulat na musika at titik ng "[[Lupang Hinirang]]", ang pambansang awit ng [[Pilipinas]].]] [[Pambansang awit]] ang tawag sa isang [[Pagkamakabayan|makabayang]] [[komposisyong pangmusika]] na sumisimbolo at nag-aalala sa kasaysayan o tradisyon ng isang bansa.<ref>{{Cite web |title=National anthem |trans-title=Pambansang awit |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805175145/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-date=5 August 2022 |access-date= |website=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Bagamat nagsimula lamang ang paglalapat ng mga pambansang awit ng mga bansa noon lamang ika-19 na siglo, may ilang awit na matagal na'ng kinakanta, kadalasan bilang isang [[makabayang awit]]. Maraming bansa ang walang opisyal na pambansang awit, bagamat may ginagamit bilang ''de''{{Nbsp}}''facto'' na awit sa palakasan o diplomasya. Kabilang rito ang itinuturing na pambansang awit ng [[Reyno Unido]], "{{Lang|en|[[God Save the King]]|italic=no}}" (o "{{Lang|en|God Save the Queen|italic=no}}" kung [[Monarkiya ng Reyno Unido|reyna ang monarko]]). Bukod, maaari ding magkaroon ng sari-sariling pambansang awit ang mga bansa na kabilang sa bansang multinasyonal, kagaya ng kaso ng [[Gales]], na bahagi ng Reyno Unido ngunit ginagamit ang "{{Lang|cy|[[Hen Wlad Fy Nhadau]]|italic=no}}" lalo na sa palakasan.<ref name="Harrison 2022 x303">{{cite web |last=Harrison |first=Ellie |date=29 November 2022 |title=The history of the Welsh national anthem that's gripped the world |trans-title=Ang kasaysayan ng pambansang awit ng Gales na nagpadagundong sa mundo |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129160133/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |archive-date=29 January 2024 |access-date= |website=The Independent |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (panlipunan)]] * [[Mikronasyon]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Talaan ng mga bansa]] * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon]] * [[Talaan ng mga kabansaan]] == Talababa == {{Notelist}} ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == * [https://web.archive.org/web/20260116040301/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ The CIA World Factbook] (sa wikang Ingles) * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Country Studies] ng [[Aklatan ng Kapulungan ng Estados Unidos]] (sa wikang Ingles) * [http://unstats.un.org/unsd/ United Nations statistics division] (sa wikang Ingles) [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] chc5tqwtdg6pbu6j8q0a2pnqjwzk00j 2220201 2220200 2026-08-12T09:12:52Z GinawaSaHapon 102500 2220201 wikitext text/x-wiki {{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}{{redirect|Country}}{{Other uses|Estado (paglilinaw)}}[[Talaksan:Official_United_Nations_World_Map_-_October_2022.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga politikal na bansa sa mundo noong 2022 ayon sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN). Pawang mga [[Malayang estado|malalayang estado]] ang mga markadong teritoryo sa mapang ito na kabilang sa UN at ganap na kinikilala bilang bansa. May ilang mga teritoryo na ganap na bansa ngunit [[Di kinikilalang bansa|di kinikilala bilang bansa]] tulad ng [[Taiwan]], may ilang teritoryo naman na [[Pinag-aagawang teritoryo|pinag-aagawan]] kagaya ng [[Kashmir]] (pinag-aagawan ng [[India]], [[Pakistan]], at [[Tsina]]) at [[Kanlurang Sahara]] (depende sa pananaw, isang [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|ganap na bansa]] o teritoryo ng [[Maruekos]]).]] '''Bansâ''' o '''estádo''' ang tawag sa isang politikal na entidad o teritoryo nito sa [[mundo]]. Gumaganap ang mga ito bilang isang [[malayang estado]], [[Malayang estado|di-kinikilalang estado]], bahaging bansa (kagaya ng sa [[Reyno Unido]]), o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |year=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |trans-title=Anong tinataglay ng isang malayang estado? |journal=Review of International Studies |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |issn=0260-2105 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite web |title=Recognition and its Variants |trans-title=Pagkilala at mga pagkakaiba nito |url=https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302214852/https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |archive-date=2 March 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Maaaring magtaglay ang isang bansa ng iba't ibang bansa, kilala sa tawag na mga [[estadong multinasyonal]].<ref name="y026">{{cite web |last= |first= |title=Nations, States and Nation-States |trans-title=Mga Bansa, Estado, at Estadong Bansa |url=https://artsci.usu.edu/social-sciences/political-science/international-studies/aggies-go/nation-states |access-date= |website= |publisher=Utah State University |language=en}}</ref> Madalas na hinahati ang mga bansa bilang [[Bansang maunlad|maunlad]] o [[Bansang umuunlad|papaunlad]].<ref name="s222">{{cite journal |last1=Khan |first1=Themrise |last2=Abimbola |first2=Seye |last3=Kyobutungi |first3=Catherine |last4=Pai |first4=Madhukar |year=2022 |title=How we classify countries and people{{emdash}}and why it matters |trans-title=Paano natin inuuri ang mga bansa at tao{{emdash}}at bakit ito mahalaga |journal=BMJ Global Health |language=en |publisher=BMJ |volume=7 |issue=6 |doi=10.1136/bmjgh-2022-009704 |issn=2059-7908 |pmc=9185389 |article-number=e009704}}</ref> Walang tiyak na bilang ng mga bansa sa mundo. Dahil ito sa di-pagkilala ng ilang mga bansa sa mga bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN), ngunit kinikilala ng iba sa proseso ng [[diplomatikong pagkilala]]. Madalas na pawang may mga [[pinag-aagawang teritoryo]] ang mga bansang ito o di kaya'y [[Bansang may bahagyang pagkilala|bahagya lamang kinikilala]].<ref name="d243">{{cite web |date=January 22, 2026 |title=How Many Countries Are There in the World in 2026? |trans-title=Ilan ang mga Bansa sa Mundo sa taong 2026? |url=https://www.polgeonow.com/2011/04/how-many-countries-are-there-in-world.html |access-date= |website=Political Geography Now |language=en}}</ref> Bukod sa mga ito, kinokonsidera din ang ilang mga entidad na walang kumikilala bilang isang ganap na bansa.<ref name="Seguin 2011 f032">{{cite web |last=Seguin |first=Denis |date=2011-07-29 |title=What makes a country? |trans-title=Anong tinataglay ng isang bansa? |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124003740/https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |archive-date=24 January 2024 |access-date= |website=The Globe and Mail |language=en}}</ref> Walang tiyak na kahulugan ang bansa, at nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Sinulat ng ''[[The Economist]]'' noong 2010 na "ang kahit anong pagsubok na makahanap ng isang malinaw na kahulugan ng bansa ay mabilis na makakasalubong ng sandamakmak na mga pagbubukod at anomalya".<ref>{{Cite news |date=8 April 2010 |title=In quite a state |language=en |trans-title=Nasa isang estado |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824202226/https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |archive-date=24 August 2022 |issn=0013-0613}}</ref> Iba ito sa [[Bansa (panlipunan)|konseptong panlipunan ng isang bansa]], na tumutukoy naman sa pagkakakilanlan ng mga tao na maaaring hindi tumugma sa pampulitikang katumbas nito. == Etimolohiya == Isang [[Aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na ''bangsa'',<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na ''vaṃśá'' ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] *''wanćás'' ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na ''nación'' dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Pareho itong tumutukoy sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang [[Bansa (panlipunan)|panlipunang kahulugan]] bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at pampulitikang kahulugan bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang ''nation'' para sa panlipunang kahulugan at ''country'' o ''state'' para naman sa pampulitikang kahulugan. Nagmula sa wikang Kastila ang salitang ''estado''. Tumutukoy din ito sa isang [[Estado|uri ng subdibisyon]] sa ilang mga bansa, partikular sa mga [[pamahalaang pederal]] tulad ng [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], at [[Brasil]]. == Pagkabansa == {{Main|Malayang estado}} [[File:Limited_Recognition_States.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Limited_Recognition_States.svg|thumb|{{legend|#C74355|Mga estadong miyembro ng UN na hindi kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#F8CD44|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#246788|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala lamang ng hindi miyembro}}]] Kung tumutukoy sa pampulitikang konsepto, maaaring tumukoy ang bansa sa isang [[malayang estado]], [[Talaan ng mga estadong bahagyang kinikilala|estadong bahagyang kinikilala]], bahaging bansa, o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="academic.oup.com i784" /> Malayang estado ang politikal na entidad na may ganap na pangkalahatang kapangyarihan at otoridad sa isang bahagi ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |issn=0022-197X |jstor=24357595}}</ref> Walang tiyak na bilang ang mga bansa sa mundo dahil may mga estado na hindi [[Diplomatikong pagkilala|kinikilala]] ng lahat, at meron ding mga di-malalayang estado na pawang kinikilala bilang isang bansa.<ref name="Seguin 2011 f032" /> May ilang mga bansa kagaya ng [[Taiwan]] sa Asya, [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|Republikang Sahrawi]] sa Aprika, at [[Kosovo]] sa Europa na may limitadong pagkilala mula sa ibang mga bansa dahil kinikilala ito ng ibang mga bansa bilang bahagi ng isang bansa.<ref name="Kyris 2022 pp. 287–311">{{cite journal |last=Kyris |first=George |date=2022 |title=State recognition and dynamic sovereignty |journal=European Journal of International Relations |volume=28 |issue=2 |pages=287–311 |doi=10.1177/13540661221077441 |issn=1354-0661 |doi-access=free}}</ref><ref name="Allcock Lampe Young 1998 q703">{{cite web |last1=Allcock |first1=John B. |last2=Lampe |first2=John R. |last3=Young |first3=Antonia |date=1998-07-20 |title=History, Map, Flag, Population, Languages, & Capital |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619045343/https://www.britannica.com/place/Kosovo |archive-date=19 June 2015 |access-date=2024-01-29 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Halimbawa, opisyal na kinikilala ang Taiwan (opisyal na Republika ng Tsina) bilang bahagi ng [[Tsina]] (opisyal na Republikang Bayan ng Tsina) ng nakakarami ng mga bansa sa mundo bilang pagtalima sa [[Nag-iisang Tsina|patakarang Nag-iisang Tsina]], kahit na gumaganap ito bilang isang malayang estado.<ref>{{Cite web |title=Taiwan: Sovereignty and Participation in International Organizations |url=https://www.fpri.org/article/2011/07/taiwan-sovereignty-and-participation-in-international-organizations/ |access-date=2025-12-22 |website=Foreign Policy Research Institute |language=en-US}}</ref> Ganito rin ang kaso sa Kosovo, na kinikilala ng iba bilang bahagi ng [[Serbiya|Serbia]],<ref>{{Cite web |last=Young |first=Antonia |last2=Allcock |first2=John B. |last3=Lampe |first3=John R. |date=2026-07-28 |title=Kosovo |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> at Republikang Sahrawi na kinikilala namang bahagi ng [[Maruekos]].<ref>{{Cite web |title=Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) |trans-title=Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi (SADR) |url=https://www.britannica.com/place/Sahrawi-Arab-Democratic-Republic |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samantala, hindi kinikilala naman bilang bansa ang mga estadong humiwalay kagaya ng [[Transnistria]], na kinikilala bilang bahagi pa rin ng [[Moldabya]].<ref name="h387">{{cite web |date=May 31, 2012 |title=Transnistria profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18284837 |access-date=February 23, 2026 |website=BBC News}}</ref> [[File:Dependent_territories.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dependent_territories.svg|thumb|Mga dependensiya at ang kanilang malayang estado. Tinutukoy ang mga ito gamit ang kanilang kodigong [[ISO 3166-1]]{{Efn|Maliban sa [[Mga Maliliit na Pulong Menor ng Estados Unidos]], na nakakalat sa Pasipiko at Karibe at may iisang kodigo. Matutukoy ang mga ito sa mapa sa pamamagitan ng "UM-" na sinundan ng unang titik ng pangalan ng pulo at isa pang natatanging titik kung kinakailangan.}} o gamit ng bilang.{{Efn|Walang mga kodigong [[ISO 3166-1]] ang mga sumusunod na teritoryo:<br />'''1''': [[Akrotiri at Dhekelia]]<br />'''2''': [[Kapuluang Ashmore at Cartier]]<br />'''3''': [[Kapuluan ng Dagat Coral]]}} Itinuturing na bahagi mismo ng bansa ang mga nakakulay na lugar (tulad ng [[French Guiana|Guyanang Pranses]] sa Timog Amerika na itinuturing na lalawigan ng [[Pransiya]]). Ipinapakita rito ang [[Antartika]] bilang isang [[Kondominyum (pandaigdigang batas)|kondominyum]] imbes ang mga [[Mga inaangking teritoryo sa Antartika|inaangking bahagi]] nito.]] May mga malalayang estado na nagtataglay ng mga bahaging bansa dahil sa unyon. Halimbawa nito ang kaso ng [[Reyno Unido]], na isang unyon ng apat na bansa: [[Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang [[Kaharian ng Dinamarka]] ay nagtataglay ng [[Dinamarka]]. [[Kapuluang Peroe]], at [[Groenlandiya]]. Tinataglay naman ng [[Kaharian ng Olanda]] ang [[Netherlands|Olanda]] at ang mga isla ng [[Aruba]], [[Curacao]], at [[Sint Maarten]] sa [[Karibe]]. Samantala, may mga malalayang estado naman na kinokonsiderang bansa dahil sa pagkakaroon nito ng hiwalay na [[Nagsasariling bahagi ng bansa|nagsasariling pamahalaan]] sa ilalim ng isa pang malayang estado. Kabilang sa mga ito ang mga teritoryo ng [[Nueva Selanda]] sa Pasipiko ([[Kapuluang Cook]], [[Niue]], at [[Tokelau]]), mga teritoryo ng Reyno Unido (kagaya ng [[Kapuluang Falkland]] at [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birhen ng Britanya]]) at mga [[Dependensiya ng Korona]] nito ([[Jersey]], [[Guernsey]], at [[Pulo ng Man|Pulo of Man]]), mga teritoryo ng [[Estados Unidos]] ([[Puerto Rico]], [[Guam]], [[Hilagang Kapuluang Mariana|Hilagang Marianas]], [[Samoang Amerikano|Amerikanong Samoa]], at [[Kapuluang Birhen ng Amerika]]), mga teritoryo ng [[Australia]] ([[Pulo ng Christmas]], [[Pulo ng Norfolk]], at [[Kapuluang Cocos (Keeling)|Kapuluang Cocos]]), [[natatanging rehiyong administratibo]] ng [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Macau]]), [[Kapuluan ng Åland|Aland]] ng [[Pinlandiya]], mga teritoryo ng [[Pransiya]] (kagaya ng [[Nueva Caledonia]] at [[Polinesiyang Pranses|Polinesyang Pranses]] sa Pasipiko), at mga teritoryo ng Olanda sa Karibe ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], at [[Saba (pulo)|Saba]]). === Pandaigdigang pagkilala === {{Main|Sistemang Westphalia}} May mga pagtatalo ukol sa pagkakaroon ng mga estado nang hindi dumedepende sa panlabas na [[Diplomatikong pagkilala|pagkilala]] o kung kinakailangan ang pagkilala upang maituring na estado ang isang entidad.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="l212">{{cite journal |author1=HSE University |last2=Bratersky |first2=Maxim |last3=Skriba |first3=Andrei |author4=HSE University |last5=Sapogova |first5=Arina |author6=HSE University |date=November 1, 2021 |title=The Struggle for Recognition or Enhancement of Status: Conditions for the Stability and Development of Unrecognized States Using the Example of Eurasia |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Pagkilala o Pagpapaganda sa Katayuan: Mga Kondisyon para sa Katatagan at Pagdebelop sa mga Estadong Di-kinikilala Gamit ang Halimbawa ng Eurasya |url=https://iorj.hse.ru/2021-16-3/518028442.html |journal=International Organisations Research Journal |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=203–219 |doi=10.17323/1996-7845-2021-03-09 |access-date=}}</ref><ref name="z544">{{cite journal |last=Grzybowski |first=Janis |date=October 8, 2019 |title=The paradox of state identification: ''de facto'' states, recognition, and the (re-)production of the international |trans-title=Ang kabalintunaan ng pagtukoy sa mga estado: ''de facto'' na mga estado, pagkilala at ang (muling) produksiyon ng pandaigdigan |journal=International Theory |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=11 |issue=3 |pages=241–263 |doi=10.1017/s1752971919000113 |issn=1752-9719 |hdl-access=free |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/405143}}</ref> Bagamat hindi itinuturing ng [[pandaigdigang batas]] ang "[[soberanya]]" bilang hindi sumasailalim sa isang entidad,<ref name="Lowe 2015 pp. 1–18">{{cite book |last=Lowe |first=Vaughan |title=International Law: A Very Short Introduction |date=2015-11-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923933-7 |page=1–18 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Napakaiksing Panimula |chapter=Nations under law |trans-chapter=Mga bansa sa ilalim ng batas |doi=10.1093/actrade/9780199239337.003.0001}}</ref> walang kahulugan na ginagamit para sa mga miyembro ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ukol sa pagkabansa ng isang entidad.<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Bedjaoui 1991 p. 47">{{cite book |last=Bedjaoui |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&pg=PA47] |title=International Law: Achievements and Prospects |publisher=Springer Netherlands |year=1991 |isbn=978-92-3-102716-1 |series=Democracy and power |page=47] |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Mga Tagumpay at Inaasam |access-date=}}</ref> Karaniwang may dalawang kampo ng pananaw na ginagamit patungkol sa pagkilala sa mga estado: ''deklaratibo'' at ''konstitutibo''.<ref name="Cohen 1961 p. 1127">{{cite journal |last=Cohen |first=Rosalyn |date=1961 |title=The Concept of Statehood in United Nations Practice |trans-title=Ang Konsepto ng Pagkabansa sa Gawain ng Mga Nagkakaisang Bansa |url=https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4 |url-status=live |journal=University of Pennsylvania Law Review |language=en |volume=109 |issue=8 |pages=1127–1171 |doi=10.2307/3310588 |jstor=3310588 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119201855/https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4/ |archive-date=19 January 2024 |access-date= |s2cid=56273534}}</ref><ref name="Kelsen 1941 pp. 605–617">{{cite journal |last=Kelsen |first=Hans |year=1941 |title=Recognition in International Law: Theoretical Observations |trans-title=Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Mga Teoretikal na Obserbasyon |journal=The American Journal of International Law |language=en |publisher=American Society of International Law |volume=35 |issue=4 |pages=605–617 |doi=10.2307/2192561 |issn=0002-9300 |jstor=2192561 |s2cid=147309779}}</ref><ref name="Lauterpacht 1944 pp. 385–458">{{cite journal |last=Lauterpacht |first=H. |year=1944 |title=Recognition of States in International Law |trans-title=Pagkilala sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |journal=The Yale Law Journal |language=en |publisher=The Yale Law Journal Company, Inc. |volume=53 |issue=3 |pages=385–458 |doi=10.2307/792830 |issn=0044-0094 |jstor=792830}}</ref> Inilatag ang deklaratibong pananaw sa [[Kumbensiyon sa Montevideo ng 1933]] para sa "isang estado bilang tao sa pandaigdigang batas sa Artikulo 1:<ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033">{{cite web |date=26 July 1999 |title=States, Sovereignty, Treaties |trans-title=Estado, Soberanya, at Kasunduan |url=https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152154/https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |archive-date=30 April 2022 |access-date= |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> # May permanenteng populasyon # May itinuturing na teritoryo # May pamahalaan # May kakayahan na makipag-ugnayan sa iba pang estado Ipinapahiwatig ng Artikulo 3 ng parehong kumbensiyon na maaaring umiral ang isang malayang estado kahit na walang bansa na kumikilala dito.<ref name="Caspersen Stansfield 2012 p. 55">{{cite book |last1=Caspersen |first1=N. |url=https://books.google.com/books?id=ARtODc4lsdQC&pg=PA55 |title=Unrecognized States in the International System |last2=Stansfield |first2=G. |publisher=Taylor & Francis |year=2012 |isbn=978-1-136-84999-2 |series=Exeter Studies in Ethno Politics |page=55 |language=en |trans-title=Mga Di-kinikilalang Estado sa Pandaigdigang Sistema |access-date=}}</ref> Dahil tanging isang pagpapahayag muli sa [[nakagisnang pandaigdigang batas]] ito, isinakodigo lamang ng Kumbensiyon sa Montevideo ang mga umiiral na'ng legal na pananaw at mga prinsipyo nito,<ref name="D'Aspremont 2019 pp. 139–152">{{cite book |last=D'Aspremont |first=Jean |title=The Global Community Yearbook of International Law and Jurisprudence 2018 |date=2019-08-29 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007250-6 |pages=139–152 |language=en |trans-title=Ang Pandaigdigang Yearbook ng Pamayanan ng Pandaigdigang Batas at Hurisprudensiya 2018 |chapter=Statehood and Recognition in International Law: A Post-Colonial Invention |trans-chapter=Pagkabansa at Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Isang Poskolonyal na Imbensiyon |doi=10.1093/oso/9780190072506.003.0005}}</ref> kaya di lamang ito malalapat sa mga pumirma sa mga pandaigdigang organisasyon tulad ng UN,<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033" /><ref name="Crawford 2007 p.">{{cite book |last=Crawford |first=James R. |title=The Creation of States in International Law |date=2007-03-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922842-3 |pages=2–11 |language=en |trans-title=Ang Paggawa sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |doi=10.1093/acprof:oso/9780199228423.003.0002}}</ref> kundi sa lahat ng sumasailalim sa pandaigdigang batas.<ref name=":0">{{cite book |last=Castellino |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=uGMxfj4oedEC&pg=PA77 |title=International Law and Self-Determination: The Interplay of the Politics of Territorial Possession With Formulations of Post-Colonial National Identity |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |year=2000 |isbn=90-411-1409-2 |page=77 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas at Pansariling Determinasyon: Ang Ugnayan ng Politika ng Pagmamay-ari ng Teritoryo sa mga Pormulasyon ng Poskolonyal na Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ganito rin ang opinyon ng [[Pamayanang Pang-ekonomiya ng Europa]] (EEC),<ref name=":0" /> na binanggit muli ng [[Unyong Europeo]] (EU) sa kanilang pangunahing pahayag sa [[Komiteng Badinter]] para sa isyu ng [[Pagkawatak ng Yugoslavia|pagkawatak]] ng [[Yugoslavia]],<ref>{{cite web |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |trans-title=Ang mga Opinyon ng Komiteng Badinter sa Arbitrasyon: Isang Pangalawang Hinga para sa Pansariling Determinasyon ng mga Tao |url=http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085252/http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-date=2008-05-17 |access-date= |language=en}}</ref> gayundin sa hukom ng [[Pandaigdigang Korte ng Katarungan]] (ICJ) na si [[James Crawford]].<ref name="Crawford 2007 p." /> Sa kabilang banda naman, ayon naman sa konstitutibong pananaw, maituturing lamang na malayang estado ang isang entidad kung at tangi kung ito ay kinikilala bilang malaya ng isa o higit pang bansa.<ref name="academic.oup.com s696">{{cite web |title=Statehood and Recognition |trans-title=Pagkabansa at Pagkilala |url=https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171048/https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |archive-date=26 January 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Dahil dito, hindi agad magiging bahagi ng pandaigdigang pamayanan o mapasailalim sa mga pandaigdigang batas ang mga kalalayang bansa, at hindi kinakailangan na tumalima ang mga kinikilalang bansa sa pandaigdigang batas kung makikipag-ugnayan sila sa mga ito.<ref name="ctos">{{cite book |last=Hillier |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Kr0sOuIx8q8C |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 |pages=201–202 |language=en |trans-title=Sangguniang Aklat sa Pampublikong Pandaigdigang Batas}}</ref> Noong 1912, sinabi ng iskolar ng batas na si [[L. F. L. Oppenheim]] ang sumusunod ukol sa konstitutibong pananaw:<ref>{{cite book |last1=Oppenheim |first1=Lassa |url=https://books.google.com/books?id=vxJ1Jwmyw0EC&pg=PA135 |title=International Law: A Treatise |last2=Roxburgh |first2=Ronald |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd. |year=2005 |isbn=978-1-58477-609-3 |page=135 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Tratado}}</ref> {{Blockquote|text=Hindi sinasabi ng Pandaigdigang Batas na hindi umiiral ang isang Estado dahil lamang hindi ito kinikilala [ng ibang estado], ngunit hindi nito pinapansin ito bago ito kilalanin [ng ibang estado]. Sa pamamagitan ng pagkilala lamang at natatangi lamang na nagiging isang Pandaigdigang Tao ang isang Estado at sumasailalim sa Pandaigdigang Batas.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|International Law does not say that a State is not in existence as long as it is not recognised, but it takes no notice of it before its recognition. Through recognition only and exclusively a State becomes an International Person and a subject of International Law. }}}}}} Binigyang-kahulugan naman ng [[Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika]] noong 1976 ang pagkilala sa estado bilang:<ref name="Talmon 1998 p. 186">{{cite book |last=Talmon |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=scc8EboiJX8C&pg=PA186 |title=Recognition of Governments in International Law: With Particular Reference to Governments in Exile |publisher=Clarendon Press |year=1998 |isbn=978-0-19-826573-3 |series=Oxford monographs in international law |page=186 |language=en |trans-title=Pagkilala sa mga Pamahalaan sa Pandaigdigang Batas: Partikular na Pagtukoy sa mga Pamahalaan sa Pagpapatapon |access-date=}}</ref> {{Blockquote|text=...na ang pagkilala sa isang malaya at may soberanyang estado ay isang gawaing nakapaloob sa soberanya ng bawat miyembro ng pandaigdigang pamayanan, isang gawain na dapat gawin nang kanya-kanya; kaya naman, nasa pagpapasya ng mga miyembrong estado at bawat kapangyarihan ng [Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika] kung kikilalanin ba o hindi ang isang kalalayang estado.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|...the recognition of an independent and sovereign state is an act of sovereignty pertaining each member of the international community, an act to be taken individually, and it is, therefore, up to member states and each OAU power whether to recognise or not the newly independent state.}}}}}} == Pagkakakilanlan == Gumagamit ang mga bansa ng mga simbolo para sa kani-kanilang pagkakakilanlan. Maaari itong maglaman ng mga bagay na may kinalaman sa kultura, relihiyon, o politika, at makikita sa kanilang mga [[watawat]], [[eskudo]], o [[selyo]].<ref name="CIA x692">{{cite web |title=National symbol(s) |trans-title=(Mga) Pambansang simbolo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-symbols/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html |archive-date=8 November 2016 |access-date= |website=CIA |language=en}}</ref> === Pangalan === Marami sa mga bansa sa mundo ang may mahabang pangalan at maikling pangalan. Karaniwang ginagamit ang mahabang pangalan sa mga pormal na konteksto at karaniwan nitong inilalarawan ang kanilang uri ng pamahalaan. Halimbawa ay ''Republika ng Pilipinas'', na tumutukoy sa Pilipinas bilang isang [[republika]]. Samantala, ginagamit naman ang maikling pangalan sa mga pangkaraniwang konteksto. Sa pangalang ito pinakakilala ang isang bansa, at karaniwan itong hindi nagbabago sa pagpalit ng pamahalaan, di tulad ng mahabang pangalan.{{Efn|Halimbawa, kilala ang kasalukuyang Republikang Pranses bilang [[Kaharian ng Pransiya]] bago tuluyang binuwag nila ang kanilang monarkiya noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, parehong kilala ang mga ito sa maikling pangalan na [[Pransiya]].}} Para sa ilang mga bansa, pawang parehas lamang ang mahaba at maikling pangalan nito.{{Efn|Halimbawa ay ang kaso ng [[Ukranya]], [[Bosnia at Herzegovina]], at ang [[Republika ng Gitnang Aprika]].}}<ref>{{cite web |title=Countries: Designations and abbreviations to use |trans-title=Mga Bansa: Mga designasyon at daglat na gagamitin |url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104160434/https://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm |archive-date=4 January 2021 |access-date= |language=en}}</ref> Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa sa diplomasya at kultura. May mga bansa na nagpalit ng pangalan bilang hudyat ng pagpapalit ng pamahalaan, o di kaya'y bilang bahagi ng dekolonisasyon. Halimbawa, pinalitan ng Imperyong Estado ng Persia ang kanilang pangalan bilang [[Imperyong Estado ng Iran]] noong 1935 noong panahon ng [[dinastiyang Pahlavi]], na naging [[Islamikong Republika ng Iran]] matapos ng [[Rebolusyong Iranyano|Rebolusyong Islamiko]] noong 1971 na nagpatalsik sa [[Shah]].<ref>{{Cite web |title=Why is Persia called Iran today? The history behind the name change by the Shah |trans-title=Bakit Iran ang tawag na ngayon sa Persia? Ang kasaysayan sa likod ng pagpapalit ng pangalan ng Shah |url=https://www.voxnews.al/english/histori/pse-persia-quhet-sot-iran-historia-pas-ndryshimit-te-emrit-nga-shahu-i111603 |access-date=2026-08-11 |website=Vox News |language=en}}</ref> Pinalitan naman ng Kaharian ng Siam ang kanilang pangalan noong 1939 patungong [[Taylandiya|Kaharian ng Tailandiya]].<ref>{{Cite web |last=Cavendish |first=Richard |date=2014-05-15 |title=Siam Becomes Thailand |trans-title=Naging Tailandiya ang Siam |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/siam-becomes-thailand |access-date=2026-08-11 |website=History Today |language=en}}</ref> Sa kabilang banda naman, ginamit ng mga kalalayang bansa noong huling bahagi ng ika-20 siglo ang kanilang katutubong pangalan: * [[Hilagang Rodesya]] {{Arrow}} [[Zambia]], mula Reyno Unido noong 1964.<ref>{{Cite news |date=1964-10-24 |title=Northern Rhodesia Reborn as Zambia; Britain Ends Rule |language=en-US |trans-title=Naging Zambia ang HIlagang Rodesya; Nagtapos na ang Panunungkulan ng Britanya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/10/24/archives/northern-rhodesia-reborn-as-zambia-britain-ends-rule.html |url-access=subscription |access-date=2026-08-11 |issn=0362-4331}}</ref> * [[Bechuanaland]] {{Arrow}} [[Botswana]], mula Reyno Unido noong 1966.<ref>{{Cite news |date=2011-04-11 |title=Botswana |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Silangang Pakistan]] {{Arrow}} [[Bangladesh]], mula [[Pakistan]] noong 1975.<ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=The Struggle for Bangladesh: From East Pakistan to Independence |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Bangladesh: Mula Silangang Pakistan patungong Kalayaan |url=https://polsci.institute/south-asia/struggle-bangladesh-east-pakistan-independence/ |access-date=2026-08-11 |website=PolSci Institute |language=en-US}}</ref> May mga kaso rin kung saan ang pagpapalit ng pangalan ay naganap ilang taon matapos nilang lumaya. * [[Britanikong Ceylon|Ceylon]] {{Arrow}} [[Sri Lanka]], lumaya sa Reyno Unido noong 1948 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1972.<ref>{{Cite news |last=Haviland |first=Charles |date=2011-01-01 |title=Sri Lanka erases colonial name, Ceylon |language=en-GB |trans-title=Binura ng Sri Lana ang pangalang kolonyal nitong Ceylon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12099596 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Hilagang Volta]] {{Arrow}} [[Burkina Faso]], lumaya sa [[Pransiya]] noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1984 matapos ng isang [[Kudeta sa Hilagang Volta ng 1983|kudeta]].<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Bryan |date=2013-01-01 |title=From Upper Volta to Burkina Faso: A Study of the Politics of Reaction and Reform in a Post-Colonial African Nation-state, 1960-1987 |trans-title=Mula Hilagang Volta patungong Burkina Faso: Isang Pag-aaral sa Politika ng Reaksyon at Reporma sa isang Poskolonyal na Estadong Bansa sa Aprika, 1960-1987 |url=https://digitalcommons.usf.edu/etd/4612 |journal=USF Tampa Graduate Theses and Dissertations |language=en}}</ref> * [[Dahomey]] {{Arrow}} [[Benin]], lumaya sa Pransiya noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1975.<ref>{{Cite web |last=Law |first=Robin |last2=Ronen |first2=Dov |last3=Adotevi |first3=Stanislas Spero |date=2026-08-03 |title=Benin - Decolonization, Independence, Revolution |trans-title=Benin - Dekolonisasyon, Kalayaan, Rebolusyon |url=https://www.britannica.com/place/Benin/Decolonization-independence-and-military-coups |access-date=2026-08-11 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Timog Rodesya]] {{Arrow}} [[Zimbabwe]], kumalas sa Reyno Unido sa ilalim ng pamahalaang kontrolado ng mga Puti noong 1965 ngunit pormal na nakalaya noong 1980 sa ilalim ng kasalukuyang pangalan.<ref>{{Cite web |last=Sibanda |first=Eliakim |year=2021 |title=The Unilateral Declaration of Independence in Southern Rhodesia (later Zimbabwe) |trans-title=Ang Unilateral na Deklarasyon ng Kalayaan sa Timog Rodesya (kalaunan Zimbabwe) |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/essays/unilateral-declaration-independence-southern-rhodesia-later-zimbabwe |access-date=2026-08-11 |website=Gilder Lehrman Institute of American History |language=en}}</ref> * Swaziland {{Arrow}} [[Eswatini]] noong 2018, 50 taon matapos nilang lumaya sa Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=2018-04-19 |title=Swaziland king renames country 'the Kingdom of eSwatini' |language=en-GB |trans-title=Pinalitan ng hari ng Swaziland ang pangalan ng bansa bilang 'ang Kaharian ng eSwatini' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43821512 |access-date=2026-08-11}}</ref> May ilang kaso rin na bumalik ang pangalan ng bansa sa dati nang magpalit ang kanilang pamahalaan: * Lumaya ang Congo sa Belhika noong 1960 sa naturang pangalan, ngunit pinalitan ito noong 1971 bilang [[Zaire]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1997, nang binalik ito sa Congo, opisyal na [[Demokratikong Republika ng Congo]] upang itangi ito sa kapitbahay nitong [[Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web |last=Lemarchand |first=René |last2=Cordell |first2=Dennis D. |last3=Wiese |first3=Bernd Michael |last4=Payonzo |first4=Ntsomo |date=2026-08-11 |title=Democratic Republic of the Congo (DRC) |trans-title=Demokratikong Republika ng Congo (DRC) |url=https://www.britannica.com/place/Democratic-Republic-of-the-Congo |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * Lumaya ang Kambodya sa Pransiya bilang [[Kaharian ng Kambodya]] noong 1953, na pinalitan bilang [[Demokratikong Kampuchea|Kampuchea]] noong 1970 sa panunungkulan ni [[Pol Pot]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1989, nang binalik ito sa dati bilang pananda ng pagbabalik muli ng monarkiya.<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=David P. |last2=Overton |first2=Leonard C. |date=2026-08-10 |title=Cambodia |trans-title=Kambodya |url=https://www.britannica.com/place/Cambodia |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> May mga iba naman na mas piniling gamitin ang katutubong pangalan bilang opisyal na pangalan nito sa kahit anong wika. * Pinalitan ng [[Turkiya]] ang kanilang pangalan bilang Turkiye (opisyal na Türkiye) noong 2022 dahil sa mga kadahilanang pangkultura at upang itangi ang bansa sa [[pabo]], isang ibon na may pangalang kahalintulad sa bansa sa wikang Ingles.<ref>{{Cite news |last= |date=2022-06-03 |title=Turkey officially changes name at UN to Türkiye |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Turkey ang pangalan nito sa UN patungong Türkiye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/03/turkey-changes-name-to-turkiye-as-other-name-is-for-the-birds |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Pinalitan ng [[Nauru]] ang kanilang pangalan bilang Naoero noong 2026 upang iakma ito sa ortograpiya ng kanilang wika.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-08-03 |title=Nauru officially changes its name to Naoero |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Nauru ang pangalan nito patungong Naoero |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Dahil sa mga problemang dulot ng pagsasalin sa pangalan ng kanilang bansa, ginawang opisyal na pangalan ng bansang kilala sa wikang Ingles bilang {{Lang|en|Ivory Coast}} sa pangalang Pranses nito na [[Cote d'Ivoire]] sa kahit anong wika noong 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=What was Côte d’Ivoire formerly known as? |trans-title=Ano ang dating pangalan ng Côte d’Ivoire? |url=https://www.britannica.com/question/What-was-Cote-dIvoire-formerly-known-as |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring dahil sa isang isyu ang pagpapalit ng pangalan, kagaya ng kaso ng bansang kilala na ngayon bilang [[Hilagang Masedonya]]. Opisyal na kilala noon ang naturang bansa bilang Masedonya lamang ngunit tinututulan ng kapitbahay nitong [[Gresya]] dahil sa kahalintulad na pangalan nito sa kanilang [[Masedonya, Gresya|rehiyon na Masedonya]], na nasa timog nito. Nagpalit ito ng pangalan noong 2019 bilang bahagi ng [[Kasunduan ng Prespa|kasunduan]] sa Gresya upang payagan itong makapasok sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]].<ref>{{Cite news |last=Halasz |first=Stephanie |last2=Labropoulou |first2=Elinda |last3=McKenzie |first3=Sheena |date=2019-02-13 |title=Macedonia officially changes its name to North Macedonia |language=en |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Masedonya ang pangalan nito patungong Hilagang Masedonya |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl |access-date=2026-08-12}}</ref> Isa ring isyu ang pagpapalit ng pangalan ng Burma patungong [[Myanmar]] noong 1989. Bagamat lumaganap ang paggamit ng bagong pangalan simula noon, umusbong ang paggamit sa lumang pangalan nito [[Kudeta sa Myanmar ng 2021|simula noong 2021]] bilang pagtutol sa [[Tatmadaw|pamahalaang militar]] doon, lalo na sa konteksto ng [[Digmaang sibil ng Myanmar (mula 2021)|kasalukuyang digmaang sibil]].<ref>{{Cite web |last=Tong-Hyung |first=Kim |last2=Kim |first2=Hyung-Jin |date=2021-02-02 |title=Myanmar, Burma and why the different names matter |trans-title=Myanmar, Burma at bakit mahalaga ang pagkakaiba ng pangalan |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-different-names-explained-8af64e33cf89c565b074eec9cbe22b72 |access-date=2026-08-12 |website=AP News |language=en}}</ref> === Watawat === [[File:Flickr_-_…trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_%E2%80%A6trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|thumb|Ilan sa mga watawat ng mga bansang kinikilala noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo.]] Noon, ang [[watawat]] ng isang bansa ay pawang personal na watawat mismo ng pinuno, hindi ng bansa. Kalaunan, nagkaroon din ng mga watawat na para sa bansa, bukod sa personal na watawat ng pinuno. Ilan sa mga pinakaunang halimbawa nito ay ang watawat ng mga [[republikang pandagat]] tulad ng [[Republika ng Genoa|Genova]] noong ika-12 siglo.<ref>{{cite book |last1=Barraclough |first1=E.M.C. |title=Flags of the World |date=1971 |publisher=William Cloves & Sons Ltd |isbn=0-7232-1338-0 |location=Great Britain |language=en |trans-title=Mga Watawat ng Mundo}}</ref> Gayunpaman, ginagamit lamang ito bilang pantukoy ng mga barko sa dagat.<ref name="Devereux 1994 p.">{{cite book |last=Devereux |first=E. |title=Flags: The New Compact Study Guide and Identifier |publisher=Chartwell Books |year=1994 |isbn=978-0-7858-0049-1 |series=Eyewitness books |page=18 |language=en |trans-title=Mga Watawat: Ang Bagong Siksik na Gabay sa Pag-aaral at Pantukoy}}</ref> Bagamat matagal na'ng ginagamit ang konsepto ng watawat upang kumatawan sa isang bagay, limitado lamang ito sa militar o pandagat. Nagsimula lamang magkaroon ng mga watawat para mismo sa bansa noong ika-18 siglo sa kasagsagan ng pag-usbong ng nasyonalismo partikular na sa Europa. Ginamit ng mga rebolusyonaryo sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[American Revolutionary War|Estados Unidos]] ang mga watawat upang gamitin bilang simbolo ng mga tao bilang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng isang bansa imbes bilang mga tauhan lamang ng monarkiya.<ref name=":1">{{cite news |last1=Nadler |first1=Ben |date=14 June 2016 |title=Where Do Flags Come From? |language=en |trans-title=Saan Nagmula ang mga Watawat? |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124011425/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |archive-date=24 November 2021}}</ref><ref name=":2">{{cite book |last1=Inglefield |first1=Eric |title=Flags |last2=Mould |first2=Tony |date=1979 |publisher=Ward Lock |isbn=978-0-7063-5652-6 |language=en |trans-title=Mga Watawat}}</ref> Naging talamak ang paggamit sa watawat pagsapit ng sumunod na siglo, kung saan halos lahat na ng mga bansa sa Europa ay may watawat na ginagamit bilang simbolo ng bansa nila.<ref name=":1" /> Nagsimula rin ituring ang mga watawat bilang mga simbolo ng pagkakaisa, tulad halimbawa ng {{Lang|en|Union Jack}}, ang tawag sa [[watawat ng Reyno Unido]], na unang ginamit bilang simbolo ng unyon ng [[Inglatera]] at [[Eskosya]], gayundin bilang simbolo ng sama-samang pakikibaka, kagaya ng paggamit sa mga [[kulay ng mga Eslabo]] sa kani-kanilang watawat (bughaw, puti, at pula), mga [[kulay ng mga Arabo]] (itim, puti, lunti, at pula), o mga [[kulay ng Aprika]] (pula, lunti, ginto, at itim).<ref>{{cite conference|last=Bartlett|first=Ralph G. C.|date=2011|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|title=Unity in Flags|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=24th International Congress of Vexillology|location=Alexandria, Virginia|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224155654/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Pagkakaisa sa mga Watawat}}</ref> Kasabay ng [[kolonisasyon]] ng mga Europeo sa iba't ibang panig ng mundo ang ideya ng nasyonalismo at simbolo na kumalat sa mga ito. Tinitingnan ng mga lugar na ito ang pagkakaroon ng mga simbolong tulad ng watawat bilang mahalaga para sa pagbuo ng kanilang bansa.<ref>{{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}</ref> Umusbong ang mga bagong watawat at simbolo kasabay ng proseso ng [[dekolonisasyon]] at mga rebolusyon noong huling bahagi ng ika-19 na siglo papunta sa sumunod.<ref name=":2" /> Dahil sa pagdami ng mga watawat sa panahong ito, naging interes ang pagsusuri sa mga disenyo at simbolismo sa mga ito, na kalaunan ay naging isang pormal na pag-aaral na tinatawag na [[beksilolohiya]].<ref>{{cite conference|last=Xing|first=Fei|date=2013|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|title=The Study of Vexillology in China|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=25th International Congress of Vexillology|location=Rotterdam|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616162946/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Ang Pag-aaral ng Beksilolohiya sa Tsina}}</ref> === Awit === {{Main|Pambansang awit}} [[Talaksan:Lupang_Hinirang_Vocal_Sheet.png|thumb|Nakasulat na musika at titik ng "[[Lupang Hinirang]]", ang pambansang awit ng [[Pilipinas]].]] [[Pambansang awit]] ang tawag sa isang [[Pagkamakabayan|makabayang]] [[komposisyong pangmusika]] na sumisimbolo at nag-aalala sa kasaysayan o tradisyon ng isang bansa.<ref>{{Cite web |title=National anthem |trans-title=Pambansang awit |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805175145/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-date=5 August 2022 |access-date= |website=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Bagamat nagsimula lamang ang paglalapat ng mga pambansang awit ng mga bansa noon lamang ika-19 na siglo, may ilang awit na matagal na'ng kinakanta, kadalasan bilang isang [[makabayang awit]]. Maraming bansa ang walang opisyal na pambansang awit, bagamat may ginagamit bilang ''de''{{Nbsp}}''facto'' na awit sa palakasan o diplomasya. Kabilang rito ang itinuturing na pambansang awit ng [[Reyno Unido]], "{{Lang|en|[[God Save the King]]|italic=no}}".{{Efn|Nagbabago depende sa namumunong [[Monarkiya ng Reyno Unido|monarko]] ang ilang bahagi ng awit. Dahil si [[Charles III]] ang kasalukuyang hari ng Reyno Unido, "{{lang|en|italicize=no|God Save the King}}" ({{literal|Iligtas ng Panginoon ang Hari}}) ang ginagamit ngayon. Kung reyna ang monarko, "{{lang|en|italicize=no|God Save the Queen}}" ({{literal|Iligtas ng Panginoon ang Reyna}}) naman ang gagamitin.}} Bukod, maaari ding magkaroon ng sari-sariling pambansang awit ang mga bansa na kabilang sa bansang multinasyonal, kagaya ng kaso ng [[Gales]], na bahagi ng Reyno Unido ngunit ginagamit ang "{{Lang|cy|[[Hen Wlad Fy Nhadau]]|italic=no}}" lalo na sa palakasan.<ref name="Harrison 2022 x303">{{cite web |last=Harrison |first=Ellie |date=29 November 2022 |title=The history of the Welsh national anthem that's gripped the world |trans-title=Ang kasaysayan ng pambansang awit ng Gales na nagpadagundong sa mundo |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129160133/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |archive-date=29 January 2024 |access-date= |website=The Independent |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (panlipunan)]] * [[Mikronasyon]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Talaan ng mga bansa]] * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon]] * [[Talaan ng mga kabansaan]] == Talababa == {{Notelist}} ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == * [https://web.archive.org/web/20260116040301/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ The CIA World Factbook] (sa wikang Ingles) * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Country Studies] ng [[Aklatan ng Kapulungan ng Estados Unidos]] (sa wikang Ingles) * [http://unstats.un.org/unsd/ United Nations statistics division] (sa wikang Ingles) [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] l55e835wwzv3gdt0m2cdr58ddkljqbo 2220202 2220201 2026-08-12T09:13:40Z GinawaSaHapon 102500 2220202 wikitext text/x-wiki {{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}{{redirect|Country}}{{Other uses|Estado (paglilinaw)}}[[Talaksan:Official_United_Nations_World_Map_-_October_2022.svg|thumb|300x300px|Mapa ng mga politikal na bansa sa mundo noong 2022 ayon sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN). Pawang mga [[Malayang estado|malalayang estado]] ang mga markadong teritoryo sa mapang ito na kabilang sa UN at ganap na kinikilala bilang bansa. May ilang mga teritoryo na ganap na bansa ngunit [[Di kinikilalang bansa|di kinikilala bilang bansa]] tulad ng [[Taiwan]], may ilang teritoryo naman na [[Pinag-aagawang teritoryo|pinag-aagawan]] kagaya ng [[Kashmir]] (pinag-aagawan ng [[India]], [[Pakistan]], at [[Tsina]]) at [[Kanlurang Sahara]] (depende sa pananaw, isang [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|ganap na bansa]] o teritoryo ng [[Maruekos]]).]] '''Bansâ''' o '''estádo''' ang tawag sa isang politikal na entidad o teritoryo nito sa [[mundo]]. Gumaganap ang mga ito bilang isang [[malayang estado]], [[Malayang estado|di-kinikilalang estado]], bahaging bansa (kagaya ng sa [[Reyno Unido]]), o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |year=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |trans-title=Anong tinataglay ng isang malayang estado? |journal=Review of International Studies |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |issn=0260-2105 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite web |title=Recognition and its Variants |trans-title=Pagkilala at mga pagkakaiba nito |url=https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302214852/https://academic.oup.com/book/43016/chapter-abstract/361359523?redirectedFrom=fulltext |archive-date=2 March 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Maaaring magtaglay ang isang bansa ng iba't ibang bansa, kilala sa tawag na mga [[estadong multinasyonal]].<ref name="y026">{{cite web |last= |first= |title=Nations, States and Nation-States |trans-title=Mga Bansa, Estado, at Estadong Bansa |url=https://artsci.usu.edu/social-sciences/political-science/international-studies/aggies-go/nation-states |access-date= |website= |publisher=Utah State University |language=en}}</ref> Madalas na hinahati ang mga bansa bilang [[Bansang maunlad|maunlad]] o [[Bansang umuunlad|papaunlad]].<ref name="s222">{{cite journal |last1=Khan |first1=Themrise |last2=Abimbola |first2=Seye |last3=Kyobutungi |first3=Catherine |last4=Pai |first4=Madhukar |year=2022 |title=How we classify countries and people{{emdash}}and why it matters |trans-title=Paano natin inuuri ang mga bansa at tao{{emdash}}at bakit ito mahalaga |journal=BMJ Global Health |language=en |publisher=BMJ |volume=7 |issue=6 |doi=10.1136/bmjgh-2022-009704 |issn=2059-7908 |pmc=9185389 |article-number=e009704}}</ref> Walang tiyak na bilang ng mga bansa sa mundo. Dahil ito sa di-pagkilala ng ilang mga bansa sa mga bansang kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] (UN), ngunit kinikilala ng iba sa proseso ng [[diplomatikong pagkilala]]. Madalas na pawang may mga [[pinag-aagawang teritoryo]] ang mga bansang ito o di kaya'y [[Bansang may bahagyang pagkilala|bahagya lamang kinikilala]].<ref name="d243">{{cite web |date=January 22, 2026 |title=How Many Countries Are There in the World in 2026? |trans-title=Ilan ang mga Bansa sa Mundo sa taong 2026? |url=https://www.polgeonow.com/2011/04/how-many-countries-are-there-in-world.html |access-date= |website=Political Geography Now |language=en}}</ref> Bukod sa mga ito, kinokonsidera din ang ilang mga entidad na walang kumikilala bilang isang ganap na bansa.<ref name="Seguin 2011 f032">{{cite web |last=Seguin |first=Denis |date=2011-07-29 |title=What makes a country? |trans-title=Anong tinataglay ng isang bansa? |url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124003740/https://www.theglobeandmail.com/news/world/what-makes-a-country/article595868/ |archive-date=24 January 2024 |access-date= |website=The Globe and Mail |language=en}}</ref> Walang tiyak na kahulugan ang bansa, at nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Sinulat ng ''[[The Economist]]'' noong 2010 na "ang kahit anong pagsubok na makahanap ng isang malinaw na kahulugan ng bansa ay mabilis na makakasalubong ng sandamakmak na mga pagbubukod at anomalya".<ref>{{Cite news |date=8 April 2010 |title=In quite a state |language=en |trans-title=Nasa isang estado |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824202226/https://www.economist.com/international/2010/04/08/in-quite-a-state |archive-date=24 August 2022 |issn=0013-0613}}</ref> Iba ito sa [[Bansa (panlipunan)|konseptong panlipunan ng isang bansa]], na tumutukoy naman sa pagkakakilanlan ng mga tao na maaaring hindi tumugma sa pampulitikang katumbas nito. == Etimolohiya == Isang [[Aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na ''bangsa'',<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na ''vaṃśá'' ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] *''wanćás'' ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na ''nación'' dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Pareho itong tumutukoy sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang [[Bansa (panlipunan)|panlipunang kahulugan]] bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at pampulitikang kahulugan bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang ''nation'' para sa panlipunang kahulugan at ''country'' o ''state'' para naman sa pampulitikang kahulugan. Nagmula sa wikang Kastila ang salitang ''estado''. Tumutukoy din ito sa isang [[Estado|uri ng subdibisyon]] sa ilang mga bansa, partikular sa mga [[pamahalaang pederal]] tulad ng [[Estados Unidos]], [[Mehiko]], at [[Brasil]]. == Pagkabansa == {{Main|Malayang estado}} [[File:Limited_Recognition_States.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Limited_Recognition_States.svg|thumb|{{legend|#C74355|Mga estadong miyembro ng UN na hindi kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#F8CD44|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala ng isa o higit pang miyembro}}{{legend|#246788|Mga estadong hindi miyembro ng UN na kinikilala lamang ng hindi miyembro}}]] Kung tumutukoy sa pampulitikang konsepto, maaaring tumukoy ang bansa sa isang [[malayang estado]], [[Talaan ng mga estadong bahagyang kinikilala|estadong bahagyang kinikilala]], bahaging bansa, o [[dependensiya]].<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="academic.oup.com i784" /> Malayang estado ang politikal na entidad na may ganap na pangkalahatang kapangyarihan at otoridad sa isang bahagi ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |issn=0022-197X |jstor=24357595}}</ref> Walang tiyak na bilang ang mga bansa sa mundo dahil may mga estado na hindi [[Diplomatikong pagkilala|kinikilala]] ng lahat, at meron ding mga di-malalayang estado na pawang kinikilala bilang isang bansa.<ref name="Seguin 2011 f032" /> May ilang mga bansa kagaya ng [[Taiwan]] sa Asya, [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi|Republikang Sahrawi]] sa Aprika, at [[Kosovo]] sa Europa na may limitadong pagkilala mula sa ibang mga bansa dahil kinikilala ito ng ibang mga bansa bilang bahagi ng isang bansa.<ref name="Kyris 2022 pp. 287–311">{{cite journal |last=Kyris |first=George |date=2022 |title=State recognition and dynamic sovereignty |journal=European Journal of International Relations |volume=28 |issue=2 |pages=287–311 |doi=10.1177/13540661221077441 |issn=1354-0661 |doi-access=free}}</ref><ref name="Allcock Lampe Young 1998 q703">{{cite web |last1=Allcock |first1=John B. |last2=Lampe |first2=John R. |last3=Young |first3=Antonia |date=1998-07-20 |title=History, Map, Flag, Population, Languages, & Capital |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619045343/https://www.britannica.com/place/Kosovo |archive-date=19 June 2015 |access-date=2024-01-29 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Halimbawa, opisyal na kinikilala ang Taiwan (opisyal na Republika ng Tsina) bilang bahagi ng [[Tsina]] (opisyal na Republikang Bayan ng Tsina) ng nakakarami ng mga bansa sa mundo bilang pagtalima sa [[Nag-iisang Tsina|patakarang Nag-iisang Tsina]], kahit na gumaganap ito bilang isang malayang estado.<ref>{{Cite web |title=Taiwan: Sovereignty and Participation in International Organizations |url=https://www.fpri.org/article/2011/07/taiwan-sovereignty-and-participation-in-international-organizations/ |access-date=2025-12-22 |website=Foreign Policy Research Institute |language=en-US}}</ref> Ganito rin ang kaso sa Kosovo, na kinikilala ng iba bilang bahagi ng [[Serbiya|Serbia]],<ref>{{Cite web |last=Young |first=Antonia |last2=Allcock |first2=John B. |last3=Lampe |first3=John R. |date=2026-07-28 |title=Kosovo |url=https://www.britannica.com/place/Kosovo |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> at Republikang Sahrawi na kinikilala namang bahagi ng [[Maruekos]].<ref>{{Cite web |title=Sahrawi Arab Democratic Republic (SADR) |trans-title=Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi (SADR) |url=https://www.britannica.com/place/Sahrawi-Arab-Democratic-Republic |access-date=2026-08-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Samantala, hindi kinikilala naman bilang bansa ang mga estadong humiwalay kagaya ng [[Transnistria]], na kinikilala bilang bahagi pa rin ng [[Moldabya]].<ref name="h387">{{cite web |date=May 31, 2012 |title=Transnistria profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18284837 |access-date=February 23, 2026 |website=BBC News}}</ref> [[File:Dependent_territories.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dependent_territories.svg|thumb|Mga dependensiya at ang kanilang malayang estado. Tinutukoy ang mga ito gamit ang kanilang kodigong [[ISO 3166-1]]{{Efn|Maliban sa [[Mga Maliliit na Pulong Menor ng Estados Unidos]], na nakakalat sa Pasipiko at Karibe at may iisang kodigo. Matutukoy ang mga ito sa mapa sa pamamagitan ng "UM-" na sinundan ng unang titik ng pangalan ng pulo at isa pang natatanging titik kung kinakailangan.}} o gamit ng bilang.{{Efn|Walang mga kodigong [[ISO 3166-1]] ang mga sumusunod na teritoryo:<br />'''1''': [[Akrotiri at Dhekelia]]<br />'''2''': [[Kapuluang Ashmore at Cartier]]<br />'''3''': [[Kapuluan ng Dagat Coral]]}} Itinuturing na bahagi mismo ng bansa ang mga nakakulay na lugar (tulad ng [[French Guiana|Guyanang Pranses]] sa Timog Amerika na itinuturing na lalawigan ng [[Pransiya]]). Ipinapakita rito ang [[Antartika]] bilang isang [[Kondominyum (pandaigdigang batas)|kondominyum]] imbes ang mga [[Mga inaangking teritoryo sa Antartika|inaangking bahagi]] nito.]] May mga malalayang estado na nagtataglay ng mga bahaging bansa dahil sa unyon. Halimbawa nito ang kaso ng [[Reyno Unido]], na isang unyon ng apat na bansa: [[Inglatera]], [[Eskosya]], [[Gales]], at [[Hilagang Irlanda]]. Ang [[Kaharian ng Dinamarka]] ay nagtataglay ng [[Dinamarka]]. [[Kapuluang Peroe]], at [[Groenlandiya]]. Tinataglay naman ng [[Kaharian ng Olanda]] ang [[Netherlands|Olanda]] at ang mga isla ng [[Aruba]], [[Curacao]], at [[Sint Maarten]] sa [[Karibe]]. Samantala, may mga malalayang estado naman na kinokonsiderang bansa dahil sa pagkakaroon nito ng hiwalay na [[Nagsasariling bahagi ng bansa|nagsasariling pamahalaan]] sa ilalim ng isa pang malayang estado. Kabilang sa mga ito ang mga teritoryo ng [[Nueva Selanda]] sa Pasipiko ([[Kapuluang Cook]], [[Niue]], at [[Tokelau]]), mga teritoryo ng Reyno Unido (kagaya ng [[Kapuluang Falkland]] at [[Britanikong Kapuluang Birhenes|Kapuluang Birhen ng Britanya]]) at mga [[Dependensiya ng Korona]] nito ([[Jersey]], [[Guernsey]], at [[Pulo ng Man|Pulo of Man]]), mga teritoryo ng [[Estados Unidos]] ([[Puerto Rico]], [[Guam]], [[Hilagang Kapuluang Mariana|Hilagang Marianas]], [[Samoang Amerikano|Amerikanong Samoa]], at [[Kapuluang Birhen ng Amerika]]), mga teritoryo ng [[Australia]] ([[Pulo ng Christmas]], [[Pulo ng Norfolk]], at [[Kapuluang Cocos (Keeling)|Kapuluang Cocos]]), [[natatanging rehiyong administratibo]] ng [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Macau]]), [[Kapuluan ng Åland|Aland]] ng [[Pinlandiya]], mga teritoryo ng [[Pransiya]] (kagaya ng [[Nueva Caledonia]] at [[Polinesiyang Pranses|Polinesyang Pranses]] sa Pasipiko), at mga teritoryo ng Olanda sa Karibe ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], at [[Saba (pulo)|Saba]]). === Pandaigdigang pagkilala === {{Main|Sistemang Westphalia}} May mga pagtatalo ukol sa pagkakaroon ng mga estado nang hindi dumedepende sa panlabas na [[Diplomatikong pagkilala|pagkilala]] o kung kinakailangan ang pagkilala upang maituring na estado ang isang entidad.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404" /><ref name="l212">{{cite journal |author1=HSE University |last2=Bratersky |first2=Maxim |last3=Skriba |first3=Andrei |author4=HSE University |last5=Sapogova |first5=Arina |author6=HSE University |date=November 1, 2021 |title=The Struggle for Recognition or Enhancement of Status: Conditions for the Stability and Development of Unrecognized States Using the Example of Eurasia |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Pagkilala o Pagpapaganda sa Katayuan: Mga Kondisyon para sa Katatagan at Pagdebelop sa mga Estadong Di-kinikilala Gamit ang Halimbawa ng Eurasya |url=https://iorj.hse.ru/2021-16-3/518028442.html |journal=International Organisations Research Journal |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=203–219 |doi=10.17323/1996-7845-2021-03-09 |access-date=}}</ref><ref name="z544">{{cite journal |last=Grzybowski |first=Janis |date=October 8, 2019 |title=The paradox of state identification: ''de facto'' states, recognition, and the (re-)production of the international |trans-title=Ang kabalintunaan ng pagtukoy sa mga estado: ''de facto'' na mga estado, pagkilala at ang (muling) produksiyon ng pandaigdigan |journal=International Theory |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=11 |issue=3 |pages=241–263 |doi=10.1017/s1752971919000113 |issn=1752-9719 |hdl-access=free |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/405143}}</ref> Bagamat hindi itinuturing ng [[pandaigdigang batas]] ang "[[soberanya]]" bilang hindi sumasailalim sa isang entidad,<ref name="Lowe 2015 pp. 1–18">{{cite book |last=Lowe |first=Vaughan |title=International Law: A Very Short Introduction |date=2015-11-26 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-923933-7 |page=1–18 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Napakaiksing Panimula |chapter=Nations under law |trans-chapter=Mga bansa sa ilalim ng batas |doi=10.1093/actrade/9780199239337.003.0001}}</ref> walang kahulugan na ginagamit para sa mga miyembro ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ukol sa pagkabansa ng isang entidad.<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Bedjaoui 1991 p. 47">{{cite book |last=Bedjaoui |first=M. |url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&pg=PA47] |title=International Law: Achievements and Prospects |publisher=Springer Netherlands |year=1991 |isbn=978-92-3-102716-1 |series=Democracy and power |page=47] |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Mga Tagumpay at Inaasam |access-date=}}</ref> Karaniwang may dalawang kampo ng pananaw na ginagamit patungkol sa pagkilala sa mga estado: ''deklaratibo'' at ''konstitutibo''.<ref name="Cohen 1961 p. 1127">{{cite journal |last=Cohen |first=Rosalyn |date=1961 |title=The Concept of Statehood in United Nations Practice |trans-title=Ang Konsepto ng Pagkabansa sa Gawain ng Mga Nagkakaisang Bansa |url=https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4 |url-status=live |journal=University of Pennsylvania Law Review |language=en |volume=109 |issue=8 |pages=1127–1171 |doi=10.2307/3310588 |jstor=3310588 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119201855/https://scholarship.law.upenn.edu/penn_law_review/vol109/iss8/4/ |archive-date=19 January 2024 |access-date= |s2cid=56273534}}</ref><ref name="Kelsen 1941 pp. 605–617">{{cite journal |last=Kelsen |first=Hans |year=1941 |title=Recognition in International Law: Theoretical Observations |trans-title=Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Mga Teoretikal na Obserbasyon |journal=The American Journal of International Law |language=en |publisher=American Society of International Law |volume=35 |issue=4 |pages=605–617 |doi=10.2307/2192561 |issn=0002-9300 |jstor=2192561 |s2cid=147309779}}</ref><ref name="Lauterpacht 1944 pp. 385–458">{{cite journal |last=Lauterpacht |first=H. |year=1944 |title=Recognition of States in International Law |trans-title=Pagkilala sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |journal=The Yale Law Journal |language=en |publisher=The Yale Law Journal Company, Inc. |volume=53 |issue=3 |pages=385–458 |doi=10.2307/792830 |issn=0044-0094 |jstor=792830}}</ref> Inilatag ang deklaratibong pananaw sa [[Kumbensiyon sa Montevideo ng 1933]] para sa "isang estado bilang tao sa pandaigdigang batas sa Artikulo 1:<ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033">{{cite web |date=26 July 1999 |title=States, Sovereignty, Treaties |trans-title=Estado, Soberanya, at Kasunduan |url=https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152154/https://www.britannica.com/topic/international-law/States-in-international-law |archive-date=30 April 2022 |access-date= |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> # May permanenteng populasyon # May itinuturing na teritoryo # May pamahalaan # May kakayahan na makipag-ugnayan sa iba pang estado Ipinapahiwatig ng Artikulo 3 ng parehong kumbensiyon na maaaring umiral ang isang malayang estado kahit na walang bansa na kumikilala dito.<ref name="Caspersen Stansfield 2012 p. 55">{{cite book |last1=Caspersen |first1=N. |url=https://books.google.com/books?id=ARtODc4lsdQC&pg=PA55 |title=Unrecognized States in the International System |last2=Stansfield |first2=G. |publisher=Taylor & Francis |year=2012 |isbn=978-1-136-84999-2 |series=Exeter Studies in Ethno Politics |page=55 |language=en |trans-title=Mga Di-kinikilalang Estado sa Pandaigdigang Sistema |access-date=}}</ref> Dahil tanging isang pagpapahayag muli sa [[nakagisnang pandaigdigang batas]] ito, isinakodigo lamang ng Kumbensiyon sa Montevideo ang mga umiiral na'ng legal na pananaw at mga prinsipyo nito,<ref name="D'Aspremont 2019 pp. 139–152">{{cite book |last=D'Aspremont |first=Jean |title=The Global Community Yearbook of International Law and Jurisprudence 2018 |date=2019-08-29 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007250-6 |pages=139–152 |language=en |trans-title=Ang Pandaigdigang Yearbook ng Pamayanan ng Pandaigdigang Batas at Hurisprudensiya 2018 |chapter=Statehood and Recognition in International Law: A Post-Colonial Invention |trans-chapter=Pagkabansa at Pagkilala sa Pandaigdigang Batas: Isang Poskolonyal na Imbensiyon |doi=10.1093/oso/9780190072506.003.0005}}</ref> kaya di lamang ito malalapat sa mga pumirma sa mga pandaigdigang organisasyon tulad ng UN,<ref name="Seguin 2011 f032" /><ref name="Encyclopedia Britannica 1999 f033" /><ref name="Crawford 2007 p.">{{cite book |last=Crawford |first=James R. |title=The Creation of States in International Law |date=2007-03-15 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922842-3 |pages=2–11 |language=en |trans-title=Ang Paggawa sa mga Estado sa Pandaigdigang Batas |doi=10.1093/acprof:oso/9780199228423.003.0002}}</ref> kundi sa lahat ng sumasailalim sa pandaigdigang batas.<ref name=":0">{{cite book |last=Castellino |first=Joshua |url=https://books.google.com/books?id=uGMxfj4oedEC&pg=PA77 |title=International Law and Self-Determination: The Interplay of the Politics of Territorial Possession With Formulations of Post-Colonial National Identity |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |year=2000 |isbn=90-411-1409-2 |page=77 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas at Pansariling Determinasyon: Ang Ugnayan ng Politika ng Pagmamay-ari ng Teritoryo sa mga Pormulasyon ng Poskolonyal na Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ganito rin ang opinyon ng [[Pamayanang Pang-ekonomiya ng Europa]] (EEC),<ref name=":0" /> na binanggit muli ng [[Unyong Europeo]] (EU) sa kanilang pangunahing pahayag sa [[Komiteng Badinter]] para sa isyu ng [[Pagkawatak ng Yugoslavia|pagkawatak]] ng [[Yugoslavia]],<ref>{{cite web |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |trans-title=Ang mga Opinyon ng Komiteng Badinter sa Arbitrasyon: Isang Pangalawang Hinga para sa Pansariling Determinasyon ng mga Tao |url=http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085252/http://www.ejil.org/journal/Vol3/No1/art12.html |archive-date=2008-05-17 |access-date= |language=en}}</ref> gayundin sa hukom ng [[Pandaigdigang Korte ng Katarungan]] (ICJ) na si [[James Crawford]].<ref name="Crawford 2007 p." /> Sa kabilang banda naman, ayon naman sa konstitutibong pananaw, maituturing lamang na malayang estado ang isang entidad kung at tangi kung ito ay kinikilala bilang malaya ng isa o higit pang bansa.<ref name="academic.oup.com s696">{{cite web |title=Statehood and Recognition |trans-title=Pagkabansa at Pagkilala |url=https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171048/https://academic.oup.com/book/3288/chapter-abstract/144288950?redirectedFrom=fulltext |archive-date=26 January 2024 |access-date= |website=academic.oup.com |language=en}}</ref> Dahil dito, hindi agad magiging bahagi ng pandaigdigang pamayanan o mapasailalim sa mga pandaigdigang batas ang mga kalalayang bansa, at hindi kinakailangan na tumalima ang mga kinikilalang bansa sa pandaigdigang batas kung makikipag-ugnayan sila sa mga ito.<ref name="ctos">{{cite book |last=Hillier |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Kr0sOuIx8q8C |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 |pages=201–202 |language=en |trans-title=Sangguniang Aklat sa Pampublikong Pandaigdigang Batas}}</ref> Noong 1912, sinabi ng iskolar ng batas na si [[L. F. L. Oppenheim]] ang sumusunod ukol sa konstitutibong pananaw:<ref>{{cite book |last1=Oppenheim |first1=Lassa |url=https://books.google.com/books?id=vxJ1Jwmyw0EC&pg=PA135 |title=International Law: A Treatise |last2=Roxburgh |first2=Ronald |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd. |year=2005 |isbn=978-1-58477-609-3 |page=135 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Batas: Isang Tratado}}</ref> {{Blockquote|text=Hindi sinasabi ng Pandaigdigang Batas na hindi umiiral ang isang Estado dahil lamang hindi ito kinikilala [ng ibang estado], ngunit hindi nito pinapansin ito bago ito kilalanin [ng ibang estado]. Sa pamamagitan ng pagkilala lamang at natatangi lamang na nagiging isang Pandaigdigang Tao ang isang Estado at sumasailalim sa Pandaigdigang Batas.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|International Law does not say that a State is not in existence as long as it is not recognised, but it takes no notice of it before its recognition. Through recognition only and exclusively a State becomes an International Person and a subject of International Law. }}}}}} Binigyang-kahulugan naman ng [[Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika]] noong 1976 ang pagkilala sa estado bilang:<ref name="Talmon 1998 p. 186">{{cite book |last=Talmon |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=scc8EboiJX8C&pg=PA186 |title=Recognition of Governments in International Law: With Particular Reference to Governments in Exile |publisher=Clarendon Press |year=1998 |isbn=978-0-19-826573-3 |series=Oxford monographs in international law |page=186 |language=en |trans-title=Pagkilala sa mga Pamahalaan sa Pandaigdigang Batas: Partikular na Pagtukoy sa mga Pamahalaan sa Pagpapatapon |access-date=}}</ref> {{Blockquote|text=...na ang pagkilala sa isang malaya at may soberanyang estado ay isang gawaing nakapaloob sa soberanya ng bawat miyembro ng pandaigdigang pamayanan, isang gawain na dapat gawin nang kanya-kanya; kaya naman, nasa pagpapasya ng mga miyembrong estado at bawat kapangyarihan ng [Organisasyon ng Pagkakaisa ng Aprika] kung kikilalanin ba o hindi ang isang kalalayang estado.{{efn|Orihinal na sipi: {{lang|en|...the recognition of an independent and sovereign state is an act of sovereignty pertaining each member of the international community, an act to be taken individually, and it is, therefore, up to member states and each OAU power whether to recognise or not the newly independent state.}}}}}} == Pagkakakilanlan == Gumagamit ang mga bansa ng mga simbolo para sa kani-kanilang pagkakakilanlan. Maaari itong maglaman ng mga bagay na may kinalaman sa kultura, relihiyon, o politika, at makikita sa kanilang mga [[watawat]], [[eskudo]], o [[selyo]].<ref name="CIA x692">{{cite web |title=National symbol(s) |trans-title=(Mga) Pambansang simbolo |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-symbols/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html |archive-date=8 November 2016 |access-date= |website=CIA |language=en}}</ref> === Pangalan === Marami sa mga bansa sa mundo ang may mahabang pangalan at maikling pangalan. Karaniwang ginagamit ang mahabang pangalan sa mga pormal na konteksto at karaniwan nitong inilalarawan ang kanilang uri ng pamahalaan. Halimbawa ay ''Republika ng Pilipinas'', na tumutukoy sa Pilipinas bilang isang [[republika]]. Samantala, ginagamit naman ang maikling pangalan sa mga pangkaraniwang konteksto. Sa pangalang ito pinakakilala ang isang bansa, at karaniwan itong hindi nagbabago sa pagpalit ng pamahalaan, di tulad ng mahabang pangalan.{{Efn|Halimbawa, kilala ang kasalukuyang Republikang Pranses bilang [[Kaharian ng Pransiya]] bago tuluyang binuwag nila ang kanilang monarkiya noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, parehong kilala ang mga ito sa maikling pangalan na [[Pransiya]].}} Para sa ilang mga bansa, pawang parehas lamang ang mahaba at maikling pangalan nito.{{Efn|Halimbawa ay ang kaso ng [[Ukranya]], [[Bosnia at Herzegovina]], at ang [[Republika ng Gitnang Aprika]].}}<ref>{{cite web |title=Countries: Designations and abbreviations to use |trans-title=Mga Bansa: Mga designasyon at daglat na gagamitin |url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104160434/https://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm |archive-date=4 January 2021 |access-date= |language=en}}</ref> Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa sa diplomasya at kultura. May mga bansa na nagpalit ng pangalan bilang hudyat ng pagpapalit ng pamahalaan, o di kaya'y bilang bahagi ng dekolonisasyon. Halimbawa, pinalitan ng Imperyong Estado ng Persia ang kanilang pangalan bilang [[Imperyong Estado ng Iran]] noong 1935 noong panahon ng [[dinastiyang Pahlavi]], na naging [[Islamikong Republika ng Iran]] matapos ng [[Rebolusyong Iranyano|Rebolusyong Islamiko]] noong 1971 na nagpatalsik sa [[Shah]].<ref>{{Cite web |title=Why is Persia called Iran today? The history behind the name change by the Shah |trans-title=Bakit Iran ang tawag na ngayon sa Persia? Ang kasaysayan sa likod ng pagpapalit ng pangalan ng Shah |url=https://www.voxnews.al/english/histori/pse-persia-quhet-sot-iran-historia-pas-ndryshimit-te-emrit-nga-shahu-i111603 |access-date=2026-08-11 |website=Vox News |language=en}}</ref> Pinalitan naman ng Kaharian ng Siam ang kanilang pangalan noong 1939 patungong [[Taylandiya|Kaharian ng Tailandiya]].<ref>{{Cite web |last=Cavendish |first=Richard |date=2014-05-15 |title=Siam Becomes Thailand |trans-title=Naging Tailandiya ang Siam |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/siam-becomes-thailand |access-date=2026-08-11 |website=History Today |language=en}}</ref> Sa kabilang banda naman, ginamit ng mga kalalayang bansa noong huling bahagi ng ika-20 siglo ang kanilang katutubong pangalan: * [[Hilagang Rodesya]] {{Arrow}} [[Zambia]], mula Reyno Unido noong 1964.<ref>{{Cite news |date=1964-10-24 |title=Northern Rhodesia Reborn as Zambia; Britain Ends Rule |language=en-US |trans-title=Naging Zambia ang HIlagang Rodesya; Nagtapos na ang Panunungkulan ng Britanya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/10/24/archives/northern-rhodesia-reborn-as-zambia-britain-ends-rule.html |url-access=subscription |access-date=2026-08-11 |issn=0362-4331}}</ref> * [[Bechuanaland]] {{Arrow}} [[Botswana]], mula Reyno Unido noong 1966.<ref>{{Cite news |date=2011-04-11 |title=Botswana |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Silangang Pakistan]] {{Arrow}} [[Bangladesh]], mula [[Pakistan]] noong 1975.<ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=The Struggle for Bangladesh: From East Pakistan to Independence |trans-title=Ang Pakikibaka para sa Bangladesh: Mula Silangang Pakistan patungong Kalayaan |url=https://polsci.institute/south-asia/struggle-bangladesh-east-pakistan-independence/ |access-date=2026-08-11 |website=PolSci Institute |language=en-US}}</ref> May mga kaso rin kung saan ang pagpapalit ng pangalan ay naganap ilang taon matapos nilang lumaya. * [[Britanikong Ceylon|Ceylon]] {{Arrow}} [[Sri Lanka]], lumaya sa Reyno Unido noong 1948 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1972.<ref>{{Cite news |last=Haviland |first=Charles |date=2011-01-01 |title=Sri Lanka erases colonial name, Ceylon |language=en-GB |trans-title=Binura ng Sri Lana ang pangalang kolonyal nitong Ceylon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12099596 |access-date=2026-08-11}}</ref> * [[Hilagang Volta]] {{Arrow}} [[Burkina Faso]], lumaya sa [[Pransiya]] noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1984 matapos ng isang [[Kudeta sa Hilagang Volta ng 1983|kudeta]].<ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Bryan |date=2013-01-01 |title=From Upper Volta to Burkina Faso: A Study of the Politics of Reaction and Reform in a Post-Colonial African Nation-state, 1960-1987 |trans-title=Mula Hilagang Volta patungong Burkina Faso: Isang Pag-aaral sa Politika ng Reaksyon at Reporma sa isang Poskolonyal na Estadong Bansa sa Aprika, 1960-1987 |url=https://digitalcommons.usf.edu/etd/4612 |journal=USF Tampa Graduate Theses and Dissertations |language=en}}</ref> * [[Dahomey]] {{Arrow}} [[Benin]], lumaya sa Pransiya noong 1960 ngunit pinalitan ang pangalan noong 1975.<ref>{{Cite web |last=Law |first=Robin |last2=Ronen |first2=Dov |last3=Adotevi |first3=Stanislas Spero |date=2026-08-03 |title=Benin - Decolonization, Independence, Revolution |trans-title=Benin - Dekolonisasyon, Kalayaan, Rebolusyon |url=https://www.britannica.com/place/Benin/Decolonization-independence-and-military-coups |access-date=2026-08-11 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * [[Timog Rodesya]] {{Arrow}} [[Zimbabwe]], kumalas sa Reyno Unido sa ilalim ng pamahalaang kontrolado ng mga Puti noong 1965 ngunit pormal na nakalaya noong 1980 sa ilalim ng kasalukuyang pangalan.<ref>{{Cite web |last=Sibanda |first=Eliakim |year=2021 |title=The Unilateral Declaration of Independence in Southern Rhodesia (later Zimbabwe) |trans-title=Ang Unilateral na Deklarasyon ng Kalayaan sa Timog Rodesya (kalaunan Zimbabwe) |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/essays/unilateral-declaration-independence-southern-rhodesia-later-zimbabwe |access-date=2026-08-11 |website=Gilder Lehrman Institute of American History |language=en}}</ref> * Swaziland {{Arrow}} [[Eswatini]] noong 2018, 50 taon matapos nilang lumaya sa Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=2018-04-19 |title=Swaziland king renames country 'the Kingdom of eSwatini' |language=en-GB |trans-title=Pinalitan ng hari ng Swaziland ang pangalan ng bansa bilang 'ang Kaharian ng eSwatini' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43821512 |access-date=2026-08-11}}</ref> May ilang kaso rin na bumalik ang pangalan ng bansa sa dati nang magpalit ang kanilang pamahalaan: * Lumaya ang Congo sa Belhika noong 1960 sa naturang pangalan, ngunit pinalitan ito noong 1971 bilang [[Zaire]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1997, nang binalik ito sa Congo, opisyal na [[Demokratikong Republika ng Congo]] upang itangi ito sa kapitbahay nitong [[Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web |last=Lemarchand |first=René |last2=Cordell |first2=Dennis D. |last3=Wiese |first3=Bernd Michael |last4=Payonzo |first4=Ntsomo |date=2026-08-11 |title=Democratic Republic of the Congo (DRC) |trans-title=Demokratikong Republika ng Congo (DRC) |url=https://www.britannica.com/place/Democratic-Republic-of-the-Congo |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * Lumaya ang Kambodya sa Pransiya bilang [[Kaharian ng Kambodya]] noong 1953, na pinalitan bilang [[Demokratikong Kampuchea|Kampuchea]] noong 1970 sa panunungkulan ni [[Pol Pot]]. Nanatili itong ganito hanggang noong 1989, nang binalik ito sa dati bilang pananda ng pagbabalik muli ng monarkiya.<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=David P. |last2=Overton |first2=Leonard C. |date=2026-08-10 |title=Cambodia |trans-title=Kambodya |url=https://www.britannica.com/place/Cambodia |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> May mga iba naman na mas piniling gamitin ang katutubong pangalan bilang opisyal na pangalan nito sa kahit anong wika. * Pinalitan ng [[Turkiya]] ang kanilang pangalan bilang Turkiye (opisyal na Türkiye) noong 2022 dahil sa mga kadahilanang pangkultura at upang itangi ang bansa sa [[pabo]], isang ibon na may pangalang kahalintulad sa bansa sa wikang Ingles.<ref>{{Cite news |last= |date=2022-06-03 |title=Turkey officially changes name at UN to Türkiye |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Turkey ang pangalan nito sa UN patungong Türkiye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/03/turkey-changes-name-to-turkiye-as-other-name-is-for-the-birds |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Pinalitan ng [[Nauru]] ang kanilang pangalan bilang Naoero noong 2026 upang iakma ito sa ortograpiya ng kanilang wika.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2026-08-03 |title=Nauru officially changes its name to Naoero |language=en-GB |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Nauru ang pangalan nito patungong Naoero |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero |access-date=2026-08-12 |issn=0261-3077}}</ref> * Dahil sa mga problemang dulot ng pagsasalin sa pangalan ng kanilang bansa, ginawang opisyal na pangalan ng bansang kilala sa wikang Ingles bilang {{Lang|en|Ivory Coast}} sa pangalang Pranses nito na [[Cote d'Ivoire]] sa kahit anong wika noong 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=What was Côte d’Ivoire formerly known as? |trans-title=Ano ang dating pangalan ng Côte d’Ivoire? |url=https://www.britannica.com/question/What-was-Cote-dIvoire-formerly-known-as |access-date=2026-08-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring dahil sa isang isyu ang pagpapalit ng pangalan, kagaya ng kaso ng bansang kilala na ngayon bilang [[Hilagang Masedonya]]. Opisyal na kilala noon ang naturang bansa bilang Masedonya lamang ngunit tinututulan ng kapitbahay nitong [[Gresya]] dahil sa kahalintulad na pangalan nito sa kanilang [[Masedonya, Gresya|rehiyon na Masedonya]], na nasa timog nito. Nagpalit ito ng pangalan noong 2019 bilang bahagi ng [[Kasunduan ng Prespa|kasunduan]] sa Gresya upang payagan itong makapasok sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]].<ref>{{Cite news |last=Halasz |first=Stephanie |last2=Labropoulou |first2=Elinda |last3=McKenzie |first3=Sheena |date=2019-02-13 |title=Macedonia officially changes its name to North Macedonia |language=en |trans-title=Opisyal na'ng pinalitan ng Masedonya ang pangalan nito patungong Hilagang Masedonya |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2019/02/13/europe/north-macedonia-name-change-intl |access-date=2026-08-12}}</ref> Isa ring isyu ang pagpapalit ng pangalan ng Burma patungong [[Myanmar]] noong 1989. Bagamat lumaganap ang paggamit ng bagong pangalan simula noon, umusbong ang paggamit sa lumang pangalan nito [[Kudeta sa Myanmar ng 2021|simula noong 2021]] bilang pagtutol sa [[Tatmadaw|pamahalaang militar]] doon, lalo na sa konteksto ng [[Digmaang sibil ng Myanmar (mula 2021)|kasalukuyang digmaang sibil]].<ref>{{Cite web |last=Tong-Hyung |first=Kim |last2=Kim |first2=Hyung-Jin |date=2021-02-02 |title=Myanmar, Burma and why the different names matter |trans-title=Myanmar, Burma at bakit mahalaga ang pagkakaiba ng pangalan |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-different-names-explained-8af64e33cf89c565b074eec9cbe22b72 |access-date=2026-08-12 |website=AP News |language=en}}</ref> === Watawat === [[File:Flickr_-_…trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_%E2%80%A6trialsanderrors_-_Johnson's_new_chart_of_national_emblems,_1868.jpg|thumb|Ilan sa mga watawat ng mga bansang kinikilala noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo.]] Noon, ang [[watawat]] ng isang bansa ay pawang personal na watawat mismo ng pinuno, hindi ng bansa. Kalaunan, nagkaroon din ng mga watawat na para sa bansa, bukod sa personal na watawat ng pinuno. Ilan sa mga pinakaunang halimbawa nito ay ang watawat ng mga [[republikang pandagat]] tulad ng [[Republika ng Genoa|Genova]] noong ika-12 siglo.<ref>{{cite book |last1=Barraclough |first1=E.M.C. |title=Flags of the World |date=1971 |publisher=William Cloves & Sons Ltd |isbn=0-7232-1338-0 |location=Great Britain |language=en |trans-title=Mga Watawat ng Mundo}}</ref> Gayunpaman, ginagamit lamang ito bilang pantukoy ng mga barko sa dagat.<ref name="Devereux 1994 p.">{{cite book |last=Devereux |first=E. |title=Flags: The New Compact Study Guide and Identifier |publisher=Chartwell Books |year=1994 |isbn=978-0-7858-0049-1 |series=Eyewitness books |page=18 |language=en |trans-title=Mga Watawat: Ang Bagong Siksik na Gabay sa Pag-aaral at Pantukoy}}</ref> Bagamat matagal na'ng ginagamit ang konsepto ng watawat upang kumatawan sa isang bagay, limitado lamang ito sa militar o pandagat. Nagsimula lamang magkaroon ng mga watawat para mismo sa bansa noong ika-18 siglo sa kasagsagan ng pag-usbong ng nasyonalismo partikular na sa Europa. Ginamit ng mga rebolusyonaryo sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[American Revolutionary War|Estados Unidos]] ang mga watawat upang gamitin bilang simbolo ng mga tao bilang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng isang bansa imbes bilang mga tauhan lamang ng monarkiya.<ref name=":1">{{cite news |last1=Nadler |first1=Ben |date=14 June 2016 |title=Where Do Flags Come From? |language=en |trans-title=Saan Nagmula ang mga Watawat? |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124011425/https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/happy-flag-day/486866/ |archive-date=24 November 2021}}</ref><ref name=":2">{{cite book |last1=Inglefield |first1=Eric |title=Flags |last2=Mould |first2=Tony |date=1979 |publisher=Ward Lock |isbn=978-0-7063-5652-6 |language=en |trans-title=Mga Watawat}}</ref> Naging talamak ang paggamit sa watawat pagsapit ng sumunod na siglo, kung saan halos lahat na ng mga bansa sa Europa ay may watawat na ginagamit bilang simbolo ng bansa nila.<ref name=":1" /> Nagsimula rin ituring ang mga watawat bilang mga simbolo ng pagkakaisa, tulad halimbawa ng {{Lang|en|Union Jack}}, ang tawag sa [[watawat ng Reyno Unido]], na unang ginamit bilang simbolo ng unyon ng [[Inglatera]] at [[Eskosya]], gayundin bilang simbolo ng sama-samang pakikibaka, kagaya ng paggamit sa mga [[kulay ng mga Eslabo]] sa kani-kanilang watawat (bughaw, puti, at pula), mga [[kulay ng mga Arabo]] (itim, puti, lunti, at pula), o mga [[kulay ng Aprika]] (pula, lunti, ginto, at itim).<ref>{{cite conference|last=Bartlett|first=Ralph G. C.|date=2011|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|title=Unity in Flags|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=24th International Congress of Vexillology|location=Alexandria, Virginia|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224155654/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/icv24-04bartlett.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Pagkakaisa sa mga Watawat}}</ref> Kasabay ng [[kolonisasyon]] ng mga Europeo sa iba't ibang panig ng mundo ang ideya ng nasyonalismo at simbolo na kumalat sa mga ito. Tinitingnan ng mga lugar na ito ang pagkakaroon ng mga simbolong tulad ng watawat bilang mahalaga para sa pagbuo ng kanilang bansa.<ref>{{cite journal |last1=Virmani |first1=Arundhati |author1-link=Arundhati Virmani |date=August 1999 |title=National Symbols under Colonial Domination: The Nationalization of the Indian Flag, March-August 1923 |trans-title=Mga Pambansang Simbolo sa ilalim ng Kolonyal na Dominasyon: Ang Nasyonalisasyon ng Watawat ng India, Marso-Agosto 1923 |journal=Past & Present |language=en |publisher=Oxford University Press |issue=164 |pages=169–197 |doi=10.1093/past/164.1.169 |jstor=651278}}</ref> Umusbong ang mga bagong watawat at simbolo kasabay ng proseso ng [[dekolonisasyon]] at mga rebolusyon noong huling bahagi ng ika-19 na siglo papunta sa sumunod.<ref name=":2" /> Dahil sa pagdami ng mga watawat sa panahong ito, naging interes ang pagsusuri sa mga disenyo at simbolismo sa mga ito, na kalaunan ay naging isang pormal na pag-aaral na tinatawag na [[beksilolohiya]].<ref>{{cite conference|last=Xing|first=Fei|date=2013|url=https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|title=The Study of Vexillology in China|publisher=International Federation of Vexillological Associations|conference=25th International Congress of Vexillology|location=Rotterdam|archive-date=16 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616162946/https://fiav.org/wp-content/uploads/2021/06/ICV2512-Xing-Fei-The-Study-of-Vexillology-in-China.pdf|url-status=live|lang=en|trans-title=Ang Pag-aaral ng Beksilolohiya sa Tsina}}</ref> === Awit === {{Main|Pambansang awit}} [[Talaksan:Lupang_Hinirang_Vocal_Sheet.png|thumb|Nakasulat na musika at titik ng "[[Lupang Hinirang]]", ang pambansang awit ng [[Pilipinas]].]] [[Pambansang awit]] ang tawag sa isang [[Pagkamakabayan|makabayang]] [[komposisyong pangmusika]] na sumisimbolo at nag-aalala sa kasaysayan o tradisyon ng isang bansa.<ref>{{Cite web |title=National anthem |trans-title=Pambansang awit |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805175145/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem/ |archive-date=5 August 2022 |access-date= |website=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Bagamat nagsimula lamang ang paglalapat ng mga pambansang awit ng mga bansa noon lamang ika-19 na siglo, may ilang awit na matagal na'ng kinakanta, kadalasan bilang isang [[makabayang awit]]. Maraming bansa ang walang opisyal na pambansang awit, bagamat may ginagamit bilang ''de''{{Nbsp}}''facto'' na awit sa palakasan o diplomasya. Kabilang rito ang itinuturing na pambansang awit ng [[Reyno Unido]], "{{Lang|en|[[God Save the King]]|italic=no}}".{{Efn|Nagbabago depende sa namumunong [[Monarkiya ng Reyno Unido|monarko]] ang ilang bahagi ng awit. Dahil si [[Charles III]] ang kasalukuyang hari ng Reyno Unido, "{{lang|en|italic=no|God Save the King}}" ({{literal|Iligtas ng Panginoon ang Hari}}) ang ginagamit ngayon. Kung reyna ang monarko, "{{lang|en|italic=no|God Save the Queen}}" ({{literal|Iligtas ng Panginoon ang Reyna}}) naman ang gagamitin.}} Bukod, maaari ding magkaroon ng sari-sariling pambansang awit ang mga bansa na kabilang sa bansang multinasyonal, kagaya ng kaso ng [[Gales]], na bahagi ng Reyno Unido ngunit ginagamit ang "{{Lang|cy|[[Hen Wlad Fy Nhadau]]|italic=no}}" lalo na sa palakasan.<ref name="Harrison 2022 x303">{{cite web |last=Harrison |first=Ellie |date=29 November 2022 |title=The history of the Welsh national anthem that's gripped the world |trans-title=Ang kasaysayan ng pambansang awit ng Gales na nagpadagundong sa mundo |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129160133/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/wales-world-cup-anthem-lyrics-translation-b2235003.html |archive-date=29 January 2024 |access-date= |website=The Independent |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (panlipunan)]] * [[Mikronasyon]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Talaan ng mga bansa]] * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]] * [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon]] * [[Talaan ng mga kabansaan]] == Talababa == {{Notelist}} ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == * [https://web.archive.org/web/20260116040301/https://www.cia.gov/the-world-factbook/ The CIA World Factbook] (sa wikang Ingles) * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ Country Studies] ng [[Aklatan ng Kapulungan ng Estados Unidos]] (sa wikang Ingles) * [http://unstats.un.org/unsd/ United Nations statistics division] (sa wikang Ingles) [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] dl5qnkbvcfklxj5wypk2v5jcgr5a2v4 Pinggan 0 40502 2220091 2094994 2026-08-11T12:29:26Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2220091 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Plato}} [[Talaksan:Unglazed_plates.jpg | thumb | right | alt=Isang set ng mga plato na handa nang lagyan ng glaze sa isang shop ng ceramics. | Isang set ng mga plato na handa nang lagyan ng glaze sa isang shop ng ceramics.]] at ''[[Pinggan (paglilinaw)]]''. Ang '''plato''' o '''pinggan''' ay isang uri ng kagamitang pangkain.<ref name="TE">[[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971-91055-0-X</ref> Ang maliit na plato ay tinatawag na '''platito'''. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Commons|Plate}} {{agham-stub}} [[Kaurian:Gamit]] jyzupuz8r7lmxkj0o0ij032bv330uwz Lansones 0 40612 2220114 2219254 2026-08-11T17:50:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220114 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ''Lansium domesticum'' | image = Majayjay,Lagunajf8987 06.JPG | image_caption = Puno ng lansones na may bunga sa [[Laguna]], [[Pilipinas]] | image2 =Paete,Lagunajf6182 09.JPG | image2_caption = Mga prutas na lansones | taxon = Lansium domesticum | authority = [[Corrêa]] | synonyms = {{Collapsible list | {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Aglaia aquea'' <small>(Jacq.) Kosterm.</small> *''Aglaia domestica'' <small>(Corrêa) Pellegr.</small> *''Aglaia dookoo'' <small>Griff.</small> *''Aglaia intricatoreticulata'' <small>Kosterm.</small> *''Aglaia merrillii'' <small>Elmer</small> nom. inval. *''Aglaia sepalina'' <small>(Kosterm.) Kosterm.</small> *''Aglaia steenisii'' <small>Kosterm.</small> *''Amoora racemosa'' <small>Ridl.</small> *''Lachanodendron domesticum'' <small>(Corrêa) Nees</small> *''Lansium aqueum'' <small>(Jack) Miq.</small> *''Lansium javanicum'' <small>M.Roem.</small> *''Lansium sepalinum'' <small>Kosterm.</small> }} }} | synonyms_ref = <ref name="powo">{{cite web |title=''Lansium domesticum'' Corrêa |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:578879-1#synonyms |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens Kew |access-date=25 Abril 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2494222 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |trans-title=Ang Listahan ng Halaman: Isang Pansamantalang Listahan ng Lahat ng Espesye ng Halaman |accessdate=16 Mayo 2014}}</ref> }} Ang '''lansones,<ref name="TE">''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971-91055-0-X</ref>''' na kilala rin bilang '''langsat'''<ref name="GRIN">{{GRIN | accessdate=4 Setyembre 2019 | mode=cs1}}</ref><ref name="EPPO">{{cite web |title=''Lansium domesticum'' |url=https://gd.eppo.int/taxon/LNIDO |publisher=[[European and Mediterranean Plant Protection Organization]] (EPPO) |access-date=20 Oktubre 2023|language=en}}</ref> ('''''Lansium domesticum''''')<ref name="powo" />, ay isang espesye ng puno sa pamilyang [[Meliaceae]] na itinatanim sa komersyo dahil sa mga nakakain nitong bunga. Katutubo ang espesye sa [[Timog-silangang Asya]], mula sa tangway ng [[Taylandiya]] at [[Malasya]] hanggang [[Indonesya]] at [[Pilipinas]].<ref name="powo" /><ref name="GRIN" /><ref>{{Cite book |last=Coombes |first=Allen J. |title=Dictionary of Plant Names: Botanical Names and Their Common Name Equivalents |publisher=Timber Press |year=2011 |language=en|trans-title=Diksiyonaryo ng mga Pangalan ng Halaman: Mga Pangalang Botanikal at ang Kanilang mga Karaniwang Katumbas na Pangalan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Langsat |url=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/langsat.html |access-date=2023-03-20 |website=hort.purdue.edu}}</ref> ==Paglalarawan== Katamtaman ang laki ng punong ito, na umaabot hanggang {{convert|30|m|ft}} ang taas at {{convert|75|cm|in}} ang diyametro. Ang mga punong may edad na 30 taon na tumutubo mula sa buto at itinanim sa agwat na 8&nbsp;×&nbsp;8 metro ay maaaring umabot sa taas na 10 metro at diyametro na 25 sentimetro. Hindi regular ang paglaki ng katawan ng puno, at nakausli sa ibabaw ng lupa ang mga ugat nitong tukod. Kulay abo ang balat ng puno, na may mapusyaw at maitim na mga batik. Makapal at kulay gatas ang dagta nito.<ref name="verheij_232">{{cite book |editor1-last=Verheij|editor1-first=E.W.M.|editor2-last=Coronel|editor2-first=R.E. |year=1997 |title=Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang dapat dimakan|language=Indonesian|trans-title=Yamang Botanikal ng Timog-Silangang Asya 2: Mga Nakakaing Prutas|publisher=PROSEA&nbsp;– Gramedia|location=Jakarta|oclc=426214596 |pages=232–237}}</ref> Ang bunga ay maaaring eliptiko, hugis-itlog, o bilog, na may habang {{convert|2|to|7|cm|in}} at lapad na {{convert|1.5|to|5|cm|in}}. Ang mga bunga ay kahawig ng maliliit na patatas at tumutubo nang kumpol-kumpol na tulad ng ubas. Ang mas malalaking bunga ay kabilang sa uring kilala bilang duku. Natatakpan ito ng maninipis na dilaw na balahibo na nagbibigay rito ng bahagyang mabalahibong anyo. Nag-iiba ang kapal ng balat ayon sa uri, mula {{convert|2|mm|in}} hanggang humigit-kumulang {{convert|6|mm|in}}. Kapag binalatan, ang bunga ay kahawig ng binalatang [[bawang]],<ref>{{Cite web|url=https://en.farmforage.com/6853-langsat-longkong-everything-about-this-fruit.html|title=Langsat (Longkong): Description of the Fruit, Useful and Harmful Properties, Photo - Crop Production}}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> na may humigit-kumulang limang puti at nanganganinag na bahagi, na ang ilan ay naglalaman ng patag at mapait na buto. Ang mga buto ay nababalutan ng makapal at malinaw na puting aril na may matamis at maasim na lasa.<ref name="verheij_232" /> Ang lasa nito ay inihalintulad sa kombinasyon ng ubas at suha at itinuturing na napakahusay ng karamihan. Ang matamis at makatas na laman ay naglalaman ng sukrosa, [[pruktosa]], at [[glukosa]].<ref name="Morton1987">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |authorlink=Julia Morton |title=Fruits of warm climates |publisher=Florida Flair Books |year=1987 |location=Miami, Fla. |pages=201–203 |url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/langsat.html |isbn=978-0-9610184-1-2 |language=en|trans-title=Mga prutas sa maiinit na klima}}</ref> Para sa pagkain, higit na pinipili ang mga kultibar na may maliliit o hindi pa ganap na nabubuong buto at makapal na aril. ==Mga kultibar== [[Talaksan:Lansium domesticum Blanco1.117.png|200px|thumb|Ilustrasyong botanikal ng mga dahon, bulaklak, at bunga ng ''L. domesticum'', mula sa ''Flora de Filipinas'' (s. 1837) ng Kastilang prayle at botanistang si Manuel Blanco]] Maraming kultibar ang ''L. domesticum''. Ang dalawang pinakakaraniwang itinatanim na [[kultibar]] ay 'Duku' at 'Langsat'.<ref name="verheij_232" /> * Ang 'Duku' (na iba-iba rin ang baybay bilang 'duco', 'doekoe', 'dookoo', at iba pa) sa pangkalahatan ay mas masigla ang paglaki at may katamtamang anyo ng paglaki. Mayroon itong siksik at malapad na korona na may matingkad na berdeng mga dahon at kapansin-pansing mga ugat. Namumunga ito ng maiikling kumpol na karaniwang may 4 hanggang 12 bunga. Ang bawat bunga ay humigit-kumulang {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} ang haba at {{convert|4|to|5|cm|in|abbr=on}} ang diyametro, karaniwang bilog, at may medyo makapal na balat na halos walang lateks kapag hinog. Ang bawat bunga ay may 1 hanggang 2 buto. Ang mga buto ay maliliit at nababalutan ng makapal na laman na may matamis na amoy at matamis o maasim na lasa. Ang hinog na bunga ay may humigit-kumulang 18 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name=verheij_232/><ref name="heyne_1126">{{cite book|last=Heyne |first=K. |year=1987| title=Tumbuhan Berguna Indonesia|language=Indonesian |trans-title=Mga Kapaki-pakinabang na Halamang Indones |volume=2 |publisher=Yayasan Sarana Wana Jaya|location=Jakarta|oclc=21826488 |pages=1126–1128}}</ref><ref name="Loquias">{{cite book |last1=Loquias |first1=Virgilio |title=Production Guide for Lanzones |publisher=Kawanihan ng Industriya sa Paghahalaman, Kagawaran ng Agrikultura, Republika ng Pilipinas |url=https://library.buplant.da.gov.ph/images/1641948327LANZONES.pdf |access-date=25 Abril 2024 |language=en |trans-title=Gabay sa Produksiyon ng Lansones |archive-date=2 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502150721/https://library.buplant.da.gov.ph/images/1641948327LANZONES.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="pns">{{cite journal |title=Fresh fruits – Lanzones – Grading and classification |journal=Philippine National Standard |issue=PNS/BAFPS 54 |date=2007 |author=Bureau of Product Standards |publisher=Kagawaran ng Kalakalan at Industriya, Republika ng Pilipinas |url=https://bafs.da.gov.ph/bafs_admin/admin_page/pns_file/2021-02-24-PNS-BAFPS%2054-2007-%20Lanzones.pdf |archive-date=1 Pebrero 2024 |access-date=25 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201163419/https://bafs.da.gov.ph/bafs_admin/admin_page/pns_file/2021-02-24-PNS-BAFPS%2054-2007-%20Lanzones.pdf |url-status=dead |language=en|trans-title=Mga sariwang prutas – Lansones – Paggagrado at klasipikasyon}}</ref><ref name="Techavuthiporn"/> * Ang 'Langsat' ay karaniwang may mas balingkinitang mga puno, na may hindi gaanong siksik na korona na binubuo ng maiitim na berdeng dahon at matitigas na sanga. Mas mahahaba ang mga kumpol, at ang bawat isa ay naglalaman ng 15 hanggang 25 bunga. Mas hugis-itlog ang mga bunga at may diyametrong humigit-kumulang {{convert|3|cm|in|abbr=on}} hanggang {{convert|4|cm|in|abbr=on}}. Ang bawat bunga ay may humigit-kumulang 1 hanggang 5 buto. Manipis ang balat at naglalabas ng puting dagta kapag hinog. Ang laman ay matubig at may matamis at maasim na lasa.<ref name=verheij_232/><ref name=heyne_1126/><ref name="Techavuthiporn">{{cite journal |last1=Techavuthiporn |first1=Chairat |title=Langsat— Lansium domesticum |journal=Exotic Fruits |date=2018 |pages=279–283 |doi=10.1016/B978-0-12-803138-4.00036-8|isbn=978-0-12-803138-4 }}</ref> * Ang 'Longkong' (na minsan ding tinutukoy bilang 'Duku Langsat') ay isang likas na hibrido ng 'Duku' at 'Langsat'. Namumunga ito ng mga bungang bilog hanggang pahaba na may habang humigit-kumulang {{convert|4|to|5|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}}, na nakaayos sa mahahabang kumpol na may tig-15 hanggang 25 bunga. May patayong gawi ng paglaki ang puno at may maiitim na berdeng dahon. Ito ang pinakamatamis sa lahat ng uri, mabango, halos walang lateks kapag hinog, at halos walang buto, na may 0 hanggang 1 buto bawat bunga. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 18 hanggang 20 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias" /><ref name="pns" /><ref name="Salma">{{cite journal |last1=Salma |first1=I. |last2=Razali |first2=B. |title=The Reproductive Biology of Duku Langsat ''Lansium Domesticum'' Corr. (Meliaceae) in Peninsular Malaysia |journal=MARDI Research Bulletin |date=1987 |volume=15 |issue=2 |pages=141–150 |url=http://jtafs.mardi.gov.my/jtafs/15-2/Duku%20langsat.pdf |language=en |trans-title=Ang Reproduktibong Biyolohiya ng Duku Langsat ''Lansium Domesticum'' Corr. (Meliaceae) sa Tangwa ng Malasya |access-date=2026-08-01 |archive-date=2024-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727001542/http://jtafs.mardi.gov.my/jtafs/15-2/Duku%20langsat.pdf |url-status=dead }}</ref> Sa Pilipinas, ang pinakakaraniwang itinatanim na kultibar ay ang 'Paete' at 'Jolo'. Bukod dito, itinatanim din sa komersyo ang 'Duku', 'Longkong', at iba pang katutubong kultibar.<ref name="Loquias"/><ref name="pns"/> * Ang 'Paete' (na ipinangalan sa [[Paete, Laguna]]) ay kahawig ng kultibar na 'Langsat'. Kilala ito bilang isang lokal na espesyalidad ng [[Camiguin]], [[Gingoog]], at [[Laguna]]. Namumunga ito ng mahahabang kumpol na may 15 hanggang 25 bunga na may habang humigit-kumulang {{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|2.7|cm|in|abbr=on}}. Halos wala itong buto, at ang bawat bunga ay may 0 hanggang 2 buto. May patayong gawi ng paglaki ang puno at mas makikitid na mga dahon. Ang mga bungang matamis at may manipis na balat ay naglalabas ng lateks kahit hinog na. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 16 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias"/><ref name="pns"/><ref name="Salma"/> * Ang 'Jolo' (kilala rin bilang 'Mindanao') ay karaniwan sa [[Mindanao]], lalo na sa [[Rehiyon ng Davao|Davao]], [[Jolo, Sulu|Jolo]], at [[Tangway ng Zamboanga]]. Namumunga ito ng mga bungang may habang humigit-kumulang {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} at diyametrong {{convert|3.2|cm|in|abbr=on}}. Ang bawat bunga ay may 1 hanggang 3 malalaking buto. Mayroon itong siksik at malapad na korona na may malalapad na dahon. Karaniwan itong tumutubo sa ligaw, kung saan ito ay pinopollina ng mga paniking kumakain ng prutas. Medyo mas maasim ito kaysa sa iba pang komersyal na kultibar, ngunit karaniwan itong ginagamit bilang ugat-tangkay dahil sa mas malalaki at mas mataas ang kakayahang tumubong mga buto nito. Mas mahaba ang buhay-sariwa nito dahil sa bahagyang mas makapal na balat nito kaysa sa 'Paete'. Ang mga hinog na bunga ay may humigit-kumulang 13 °Bx tatlong araw matapos anihin.<ref name="Loquias" /><ref name="pns" /> Kabilang sa iba pang kapansin-pansing kultibar ang 'Concepcion' (na madalas na mali ang baybay bilang 'Conception', at ipinangalan sa Concepcion, [[Talisay, Negros Occidental]]) mula sa Pilipinas, at ang 'Uttaradit', isang kultibar na lokal na espesyalidad ng lalawigan ng Uttaradit sa [[Taylandiya]].<ref name="Whitman">{{cite journal |last1=Whitman |first1=William F. |title=Growing and Fruiting the Langsat in Florida |journal=Proceedings of the Florida State Horticultural Society |date=1980 |volume=93 |pages=136–140 |url=https://rfcarchives.org.au/Next/Fruits/LangsatDuku/LangsatFlorida11-84.htm|language=en|trans-title=Pagpapatubo at Pagpapabunga ng Langsat sa Florida}}</ref><ref name="Morton1987" /><ref name="Ekachai">{{cite news |last1=Ekachai |first1=Sanitsuda |title=Seeing the langsat for the trees |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1540446/seeing-the-langsat-for-the-trees |access-date=25 Abril 2024 |work=Bangkok Post |date=15 Setyembre 2018|language=en|trans-title=Nakikita ang langsat para sa mga puno}}</ref> Ang isa pang kultibar na itinatanim sa [[Indonesya]] ay ang 'Kokosan' (na kilala rin sa iba't ibang katutubong pangalan, kabilang ang ''pisitan'', ''pijetan'', at ''bijitan''). Nakikilala ito sa mabalahibong mga dahon nito at sa mga kumpol na masisiksik ang mga bungang kulay-maitim na dilaw. Karaniwang maliliit ang mga bunga, na may manipis na balat at kaunting katas; mahirap balatan ang mga ito. Upang kainin, kinakagat ang bunga at sinisipsip ang laman sa nabubuong butas,<ref name="verheij_232" /> o kinukuskos ito hanggang sa mabasag ang balat at mailabas ang mga buto. Medyo malalaki ang mga buto at may manipis at maasim na laman.<ref name="heyne_1126" /> <gallery> Talaksan:Langsat Makassar.JPG|''L. domesticum'' 'Langsat' na ibinebenta sa Makassar, [[Indonesya]] Talaksan:Lansium domesticum var domesticum1.jpg|''L. domesticum'' 'Langsat' na binalatan, pansinin ang manipis na balat at ang limang lobo Talaksan:Isi duku langsat.JPG|''L. domesticum'' 'Duku' sa [[Malasya]], binalatan, pansinin ang makapal na balat Talaksan:Lanzones.jpg|''L. domesticum'' 'Jolo' na kultibar na tumutubo sa [[Valencia, Negros Oriental]], [[Pilipinas]] Talaksan:Paete,Lagunajf6182 15.JPG|''L. domesticum'' 'Paete' na ibinebenta sa [[Paete, Laguna]], Pilipinas Talaksan:Lanzones fruits - Mindanao, Philippines.jpg|''L. domesticum'' 'Paete' na binalatan Talaksan:9796Longkong Lanzones 10.jpg|''L. domesticum'' 'Longkong' sa [[Bulacan]], Pilipinas </gallery> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Meliaceae]] [[Kategorya:Prutas]] [[Kategorya:Punongkahoy]] 28noibyf9k4krmbpurhc01cc0zr327i Mikropono 0 51281 2220120 2097098 2026-08-11T21:50:33Z Rinconada227 157375 /* */ 2220120 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philips SBC MD 110.jpg|thumb|right|Isang uri ng mikropono.]] [[Talaksan:Microphone gooseneck.jpg|thumb|right|Mikroponong pang-[[kompyuter]].]] Ang '''mikropono''', '''miktinig''' o '''microphone'''<ref name="JETE">{{cite-JETE|Mikropono, microphone, tanggap na ang baybay na Ingles para sa Tagalog sa sangguniang ito, maging ang '''maik''' o '''mike'''}}</ref>'' [bigkas: ''maykrofown''], na tinatawag ding '''mike''' [bigkas: ''mayk''], '''maik''' (mga pinaikling bersyon ng ''microphone'') ay isang akostiko-hanggang-elektrikong [[transduktor]] o [[sensor]] na may kakayahing palitan o baguhin ang tunog para maging [[electric signal|hudyat na elektriko]]. Ginagamit ang mga ito sa maraming mga bagay katulad ng [[telepono]], [[grabador]] o [[rekorder]] (''tape recorder''), [[hearing aid|aparatong pantulong-sa-pandinig]], produksiyon ng [[pelikula]], buhay at nakarekord na [[inheriyang awdyo]], sa pagbobrodkast sa [[radyo]] at [[telebisyon]], at mga [[kompyuter]] para masagap ang tinig, [[Voice over IP|VoIP]], at maging sa mga di-akostikong paggamit tulad ng [[ultrasonic checking|pagsusuring ultrasoniko]]. == Mga bahagi ng mikropono == Kabilang sa mga payak na bahagi ng mikropono ang '''dayapram''' (''diaphragm'') at ang '''kapsula'''. Isang manipis at matalon na piraso ng metal, papel, o plastik ang nagsisilbing dayapram. Samantalang naglalaman naman ang kapsula o kapsul ng mga maliliit na butil ng karbon.<ref name=NBK/> == Paggana ng mikropono == Nagiging enerhiyang kuryente ang tunog sa pamamagitan ng mikropono sapagkat mayroon itong mga materyales, katulad ng mga butil ng [[karbon]], na nagpapadaloy (nagsisilbing konduktor) sa kuryente kapag ipinasailalim ng presyon o lakas. Mas maraming kapangyarihan o presyon, mas maraming [[elektrisidad]] ang dadaloy.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''"How does a microphone work?"''}}</ref> Kapag tumama sa dayapram ang mga alon ng tunog, itinutulak at pinipiga nito ang mga butil ng karbon para magkadikit-dikit. Kapag malakas ang presyon o lakas ng pagtulak o pagpiga, malakas din ang daloy ng kuryente; kapag mahina ang presyon, mahina rin ang daloy ng kuryente. Laging nakaayon o depende ang daloy ng kuryente sa natatanggap na bilang o kantidad ng lakas o presyon. Nakaayon naman o depende ang bilang o timbang ng presyon mula sa dami ng tunog na natatanggap nito. Kapag tumigil ang tunog o pagpapatugtog, sa kaso ng musika, magbabalik ang dayapram sa orihinal nitong posisyon, at titigil din ang daloy ng kuryente.<ref name=NBK/> == Sanggunian == {{reflist}} {{Commonscat|Microphones}} [[Kategorya:Teknolohiya]] [[Kategorya:Komunikasyon]] q279amadz07k0bwxojyl01sssn68evv 2220121 2220120 2026-08-11T21:51:22Z Rinconada227 157375 Kinansela ang pagbabagong 2220120 ni [[Special:Contributions/Rinconada227|Rinconada227]] ([[User talk:Rinconada227|Usapan]]) 2220121 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philips SBC MD 110.jpg|thumb|right|Isang uri ng mikropono.]] [[Talaksan:Microphone gooseneck.jpg|thumb|right|Mikroponong pang-[[kompyuter]].]] Ang '''''mikropono''' o '''microphone'''<ref name="JETE">{{cite-JETE|Mikropono, microphone, tanggap na ang baybay na Ingles para sa Tagalog sa sangguniang ito, maging ang '''maik''' o '''mike'''}}</ref>'' [bigkas: ''maykrofown''], na tinatawag ding '''mike''' [bigkas: ''mayk''], '''maik''' (mga pinaikling bersyon ng ''microphone'') ay isang akostiko-hanggang-elektrikong [[transduktor]] o [[sensor]] na may kakayahing palitan o baguhin ang tunog para maging [[electric signal|hudyat na elektriko]]. Ginagamit ang mga ito sa maraming mga bagay katulad ng [[telepono]], [[grabador]] o [[rekorder]] (''tape recorder''), [[hearing aid|aparatong pantulong-sa-pandinig]], produksiyon ng [[pelikula]], buhay at nakarekord na [[inheriyang awdyo]], sa pagbobrodkast sa [[radyo]] at [[telebisyon]], at mga [[kompyuter]] para masagap ang tinig, [[Voice over IP|VoIP]], at maging sa mga di-akostikong paggamit tulad ng [[ultrasonic checking|pagsusuring ultrasoniko]]. == Mga bahagi ng mikropono == Kabilang sa mga payak na bahagi ng mikropono ang '''dayapram''' (''diaphragm'') at ang '''kapsula'''. Isang manipis at matalon na piraso ng metal, papel, o plastik ang nagsisilbing dayapram. Samantalang naglalaman naman ang kapsula o kapsul ng mga maliliit na butil ng karbon.<ref name=NBK/> == Paggana ng mikropono == Nagiging enerhiyang kuryente ang tunog sa pamamagitan ng mikropono sapagkat mayroon itong mga materyales, katulad ng mga butil ng [[karbon]], na nagpapadaloy (nagsisilbing konduktor) sa kuryente kapag ipinasailalim ng presyon o lakas. Mas maraming kapangyarihan o presyon, mas maraming [[elektrisidad]] ang dadaloy.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''"How does a microphone work?"''}}</ref> Kapag tumama sa dayapram ang mga alon ng tunog, itinutulak at pinipiga nito ang mga butil ng karbon para magkadikit-dikit. Kapag malakas ang presyon o lakas ng pagtulak o pagpiga, malakas din ang daloy ng kuryente; kapag mahina ang presyon, mahina rin ang daloy ng kuryente. Laging nakaayon o depende ang daloy ng kuryente sa natatanggap na bilang o kantidad ng lakas o presyon. Nakaayon naman o depende ang bilang o timbang ng presyon mula sa dami ng tunog na natatanggap nito. Kapag tumigil ang tunog o pagpapatugtog, sa kaso ng musika, magbabalik ang dayapram sa orihinal nitong posisyon, at titigil din ang daloy ng kuryente.<ref name=NBK/> == Sanggunian == {{reflist}} {{Commonscat|Microphones}} [[Kategorya:Teknolohiya]] [[Kategorya:Komunikasyon]] nj4g879n2u46skwhd0fq4bpnmdnntx8 2220122 2220121 2026-08-11T21:53:59Z Rinconada227 157375 /* */ 2220122 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Philips SBC MD 110.jpg|thumb|right|Isang uri ng mikropono.]] [[Talaksan:Microphone gooseneck.jpg|thumb|right|Mikroponong pang-[[kompyuter]].]] Ang '''''mikropono''', '''miktinig''' o '''microphone'''<ref name="JETE">{{cite-JETE|Mikropono, microphone, tanggap na ang baybay na Ingles para sa Tagalog sa sangguniang ito, maging ang '''maik''' o '''mike'''}}</ref>'' [bigkas: ''maykrofown''], na tinatawag ding '''mike''' [bigkas: ''mayk''], '''maik''' (mga pinaikling bersyon ng ''microphone'') ay isang akostiko-hanggang-elektrikong [[transduktor]] o [[sensor]] na may kakayahing palitan o baguhin ang tunog para maging [[electric signal|hudyat na elektriko]]. Ginagamit ang mga ito sa maraming mga bagay katulad ng [[telepono]], [[grabador]] o [[rekorder]] (''tape recorder''), [[hearing aid|aparatong pantulong-sa-pandinig]], produksiyon ng [[pelikula]], buhay at nakarekord na [[inheriyang awdyo]], sa pagbobrodkast sa [[radyo]] at [[telebisyon]], at mga [[kompyuter]] para masagap ang tinig, [[Voice over IP|VoIP]], at maging sa mga di-akostikong paggamit tulad ng [[ultrasonic checking|pagsusuring ultrasoniko]]. == Mga bahagi ng mikropono == Kabilang sa mga payak na bahagi ng mikropono ang '''dayapram''' (''diaphragm'') at ang '''kapsula'''. Isang manipis at matalon na piraso ng metal, papel, o plastik ang nagsisilbing dayapram. Samantalang naglalaman naman ang kapsula o kapsul ng mga maliliit na butil ng karbon.<ref name=NBK/> == Paggana ng mikropono == Nagiging enerhiyang kuryente ang tunog sa pamamagitan ng mikropono sapagkat mayroon itong mga materyales, katulad ng mga butil ng [[karbon]], na nagpapadaloy (nagsisilbing konduktor) sa kuryente kapag ipinasailalim ng presyon o lakas. Mas maraming kapangyarihan o presyon, mas maraming [[elektrisidad]] ang dadaloy.<ref name=NBK>{{cite-NBK|''"How does a microphone work?"''}}</ref> Kapag tumama sa dayapram ang mga alon ng tunog, itinutulak at pinipiga nito ang mga butil ng karbon para magkadikit-dikit. Kapag malakas ang presyon o lakas ng pagtulak o pagpiga, malakas din ang daloy ng kuryente; kapag mahina ang presyon, mahina rin ang daloy ng kuryente. Laging nakaayon o depende ang daloy ng kuryente sa natatanggap na bilang o kantidad ng lakas o presyon. Nakaayon naman o depende ang bilang o timbang ng presyon mula sa dami ng tunog na natatanggap nito. Kapag tumigil ang tunog o pagpapatugtog, sa kaso ng musika, magbabalik ang dayapram sa orihinal nitong posisyon, at titigil din ang daloy ng kuryente.<ref name=NBK/> == Sanggunian == {{reflist}} {{Commonscat|Microphones}} [[Kategorya:Teknolohiya]] [[Kategorya:Komunikasyon]] rwe1pqa82o2cjkbd20h3okh4vd1ij6i Sentrong Pambansa ng Akwatika ng Beijing 0 54245 2220177 1981708 2026-08-12T06:48:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220177 wikitext text/x-wiki {{Infobox swimming venue |name = Beijing National Aquatics Centre |logo = WaterCubeLogo.png |logosize = 200px |logocaption = |image = Beijing_National_Aquatics_Centre_1.jpg |imagesize = |caption = The National Aquatics Center, with the [[Beijing National Stadium]] in the background |fullname = Beijing National Aquatics Center |nicknames = Water Cube |city = [[Beijing]], [[China]] |capacity = 6,000 (17,000 during Olympics) |built = 2004&ndash;2007 |opened = 2008 |construction cost = [[Renminbi|CNY]]940 million<br/>[[United States dollar|USD]]140 million<br/>[[Euro|EUR]]94 million |architects = [[PTW Architects]], [[China State Construction Engineering Corp|CSCEC]], [[China Construction Design International|CCDI]], and [[Arup Group Limited|Arup]] |home clubs = |poolname = Main pool |length = {{convert|50|m|ft|abbr=on}} |width = {{convert|25|m|ft|abbr=on}} |deep = {{convert|3|m|ft|abbr=on}} |lanes = 10 |}} Ang '''Sentrong Pambansa ng Akwatika ng Beijing''' ([[Nakaugaliang karakter na Tsino|tradisyunal na Tsino]]: 北京國家游泳中心; [[Pinadaliang karakter na Tsino|payak na Tsino]]: 北京国家游泳中心), kinikilala ring bilang '''Tubig Kubo''' (水立方) o dinaglat na '''[H<sub>2</sub>O]<sup>3</sup>'''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://images.beijing-2008.org/20061226/Img214004757.jpg |access-date=2008-08-04 |archive-date=2008-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528141341/http://images.beijing-2008.org/20061226/Img214004757.jpg |url-status=dead }}</ref>, ay isang sentro ng palarong pantubig na itinayo sa tabi ng [[Pambansang Istadyum ng Beijing]] sa [[Luntiang Olimpiko]] para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]]. Ikinaton ito noong 24 Disyembre 2003, [[Bisperas ng Pasko]]. == Arkitektura == [[Talaksan:Beijing water cube.jpg|thumb|160px|left|Pagtingin sa silangan, paglampas ng Sentrong Pambansa ng Akwatika matutungo ang pambansang istadyum.]] Ang Tubig Kubo, ang palayaw ng gusali, ay dinisenyo ng PTW Architects (isang Awstralyanong kompanyang [[Arkitektura|pang-arkitektura]])<ref>{{Cite web |url=http://www.ptw.com.au/ |title=PTW |access-date=2008-08-04 |archive-date=2008-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080718174101/http://www.ptw.com.au/ |url-status=dead }}</ref>, Sabansaang Disenyo ng CSCEC at [[Arup]] na may mga Inhinyerong panggusaling Arup na nagsaisip ng gusali. Itinayo ang gusali ng Korporasyon ng Inhineriyang Pagtatayo ng Estado ng Tsina (CSCEC). Binubuo ng siwang-bastagang bakal, ito ang pinakamalaking estrukturang benahang ETFE sa buong daigdig na may sukatang 100,000 metrong kubo ng unang EFTE na may walong isang-ikasanlibo ng isang dali lamang sa kabuuang kapal.<ref name="pop-sci-nov06-84.85">{{Harvard reference |Last=arup.com | Title=Best of What's New 2006 - Engineering | Journal=Popular Science | Volume=269 | Issue=6 | Year=2006 | Page=84-85}}</ref> Ang pagbebenang ETFE ay nagkakaroon ng maraming ilaw at nakakabawas ng init nang higit kaysa sa makalumang salamin, nagdudulot ng katipiran sa halaga ng enerhiya nang 30%.<ref name="pop-sci-nov06-84.85"/> Ang panlabas na gusali ay nakabatay sa [[estrukturang Weaire-Phelan]], isang [[linab]] (estrukturang na may anyo ng [[bula ng sabon]]).<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/7069401.stm Beijing venues - National Aquatics Centre], on BBC Sports.</ref> Ang pasimundan ay hinulma sa pamamagitan ng pagbitag ng isang hiwa ng linab at napili ito sa pagtatangi sa linab na Kevin sapagka't ang higit na maraming hugnayang estrukturang Weaire-Phelan ay nagbubunga sa higit na iregular, organikong pasimundan kaysa sa mga hiwa sa pamamagitan na nakagawiang linab na Kevin.<ref>[http://www.guardian.co.uk/science/2004/may/06/research.science1 Welcome to WaterCube, the experiment that thinks it's a swimming pool] by Peter Rogers in The Guardian, May 6, 2004</ref> Ang gusali ay may kakayahang magpaupo ng 17,000 katao sa panahon ng laro na magbabawas sa 6,000 pagkatapos. Ito ay may kabuuang lawak na 65,000 at magsasaklaw ng kabuuan ng 7.8 akre (32,000 metrong parisukat).<ref name="pop-sci-nov06-84.85"/> {{-}} == Paligsahang Olimpiko == Ang mga kaganapang [[Paglalangoy sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|paglalangoy]], [[Pagtalong-sisid sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|pagtalong-sisid]] at [[Sabayang paglalangoy sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|sabayang paglalangoy]] ay gaganapin sa Sentrong Pambansa ng Akwatika sa panahon ng Olimpiko. Ang kaganapang [[polong pantubig sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008|polong pantubig]] ay likas na gaganapin sa lugar na ito subali't lumipat sa Natatoryum na Ying Tung. == Gawad == [[Talaksan:watercube3.jpg|thumb|right|300px|Ang Sentrong Pambansa ng Akwatika ng Beijing sa kalagitnaan ng pagtatayo]] [[Talaksan:Watercube night.jpg|thumb|300px|Ang Tubig Kubo ay lumiliwanag sa gabi.]] {{Ckoterya2|''Ang tanging gawad ukol sa pinakamatagumpay gawa sa bahagi ng Himpapawid ay iginagawad sa Awstralyanong establisyamentong pang-arkitektura ng PTW Architects, CSCEC + Design at Arup para sa proyektong Sentrong Pambansa ng Languyan, Luntiang Olimpiko, Tsina. Ang proyekto ay nagpapakita sa paraan ng pagtutulingag, paano makapaglikha ng mapagliming morphing ng agham molekular, arkitektura at penomenolohiya ang mahangin at mahamog na himpapawid para sa karanasang pansarili ng kaluwagan ng tubig"<br /><br />|Kotasyo mula sa ulat ng Hurado ng mga Gawad Opisyal ng Ika-9 na Pandaigdigang Eksibisyon ng Arkitektura - METAMORPH, Dalawang Taunan ng Venice}} * 2004 - Dalawang Taunan ng Venice - Gawad para sa pinakabuong gawa sa bahagi ng Himpapawid<ref name="ptw">{{cite web|url=http://www.ptw.com.au/index.html|title=PTW Projects:Watercube-National Swimming Center|accessdate=2006-12-06|archive-date=2006-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20060819090901/http://ptw.com.au/index.html|url-status=dead}}</ref> * 2006 - Popular Science: Pinakamainam ng anong bago 2006 sa inhinyeriya<ref name="pop-sci-nov06-84.85"/> == Tingnan din == * [[Mga lugar ng pagdadausan ng Palarong Olimpiko 2008]] * [[Pambansang Istadyum ng Beijing]] * [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]] == Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://en.beijing2008.cn/46/39/WaterCube.shtml Opisyal na websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080721204508/http://en.beijing2008.cn/46/39/WaterCube.shtml |date=2008-07-21 }} * [http://www.ptw.com.au/index.html Ang arkitektong PTW] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819090901/http://ptw.com.au/index.html |date=2006-08-19 }} * [http://www.arup.com/ Arup] * [http://www.arup.com/eastasia/project.cfm?pageid=1250 'Ang Tubig Kubo', Sentrong Pambansa ng Languyan, Beijing, Tsina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604115637/http://www.arup.com/eastasia/project.cfm?pageid=1250 |date=2008-06-04 }} * [http://www.chrisbosse.com/ chris bosse] * [http://www.cscec.com.cn/english/index.htm cscec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723112549/http://www.cscec.com.cn/english/index.htm |date=2008-07-23 }} * [http://www.eikongraphia.com/?p=63 ikonograpiya] * [http://www.vector-foiltec.com Tahanang pahina ng Vector Foiltec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923025632/http://www.vector-foiltec.com/ |date=2020-09-23 }} * [http://www.oone.googlepages.com/beijing2008_venues_national_aquatics.htm Beijing 2008 @ OOne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080920102334/http://www.oone.googlepages.com/beijing2008_venues_national_aquatics.htm |date=2008-09-20 }} * [http://www.designbuild-network.com/projects/watercube Balita at Kabatiran sa Proyekto sa Tubig-kubo, Beijing] * [http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=463 Pagsasaisip, pagpaplano and inhineriya ng Tubig Kubo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163241/http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=463 |date=2011-07-21 }} * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&geocode=&q=beijing,+china&ie=UTF8&ll=39.991473,116.384246&spn=0.005302,0.010386&t=h&z=17 Mapang Google ng Sentrong Akwatika] {{Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008}} {{Palarong Olimpiko sa Taglamig 2022}} [[Kategorya:Mga gusali at estruktura sa Tsina]] [[Kategorya:Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]] [[Kategorya:Palakasan sa Beijing]] [[Kategorya:Mga lugar ng pagdadausan ng Palarong Olimpiko 2008]] [[Kategorya:Mga lugar ng pagdadausan sa Tsina]] [[Kategorya:Beijing]] gt2mk8rph8lz1zbgdrua5k2t37qas5k Kanye West 0 55119 2220111 2193801 2026-08-11T15:24:31Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220111 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = Kanye West |image = Kanye_West_2007.jpg |caption = |image_size = |background = solo_singer |birth_name = Kanye Omari West |birth_date = {{Birth date and age|1977|6|8}} |birth_place = [[Atlanta]], [[Georgia (Estados Unidos)|Georgia]], Estados Unidos |origin = [[Chicago]], [[Illinois]], Estados Unidos |genre = [[Hip hop music|Hip hop]], [[chicago hip hop]] |instrument = [[Singing|Vocals]], [[Percussion instrument|percussion]], [[piano]] |occupation = [[Record producer|Producer]], [[rapper]], [[poet]], [[Songwriter]], [[philanthropist]] |years_active = 2000–present |label = [[GOOD Music]], [[Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella]], [[Def Jam Recordings|Def Jam]] |associated_acts = <!-- DO NOT ADD/CHANGE/EDIT -->[[Child Rebel Soldier]], [[Jay-Z]], [[Common (rapper)|Common]], [[Talib Kweli]], [[Consequence (rapper)|Consequence]], [[John Legend]], [[Mos Def]], [[Lupe Fiasco]], [[Pharrell]], [[GLC (rapper)|GLC]] |website = [http://www.kanyeuniversecity.com kanyeuniversecity.com] }} Si '''Kanye Omari West''' ({{pronEng|ˈkɑnjɛj}}; ipinanganak noong 8 Hunyo 1977)<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-26|url=http://www.channel4.com/music/features/K/kanyefacts.html|title=Kanye facts! |publisher=[[Channel 4]]|date=2007-08-17 }}</ref> ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] [[rapper]] at ''record producer''. Inilabas niya noong 2004 ang kanyang unang album na pinamagatang ''[[The College Dropout]]'', ang kanyang ikalawang album noong 2005 ang ''[[Late Registration]]'' at ang kanyang ikatlong album na ''[[Graduation (album)|Graduation]]'' naman noong 2007. Ang kanyang unang tatlong album ay nagwagi ng maraming mga parangal.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-24|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/02/14/in_depth_showbiz/main673822.shtml|title=2005 Grammy Award Winners|publisher=[[CBS News]]}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=2008-04-24|url=http://www.cnn.com/2006/SHOWBIZ/Music/02/09/grammys.list/index.html|title= List of Grammy winners|publisher=[[CNN]]}}</ref><ref name="2005 grammy">{{cite web|accessdate=2008-04-24|url=http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/50th_show/list.aspx|title=50th Annual Grammy Awards Winners List|publisher=[[Grammy Awards]]|archive-date=2008-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080404005333/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/50th_show/list.aspx|url-status=dead}}</ref> Si West ay nagpapatakbo rin ng sarili niyang record label ang [[Good Music]].<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-24|url=http://www.gettingoutourdreams.com/|title=GOOD Music|publisher=[[GOOD Music]]|archive-date=2008-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422000110/http://www.gettingoutourdreams.com/|url-status=dead}}</ref> Ang mascot at ''trademark'' ni West ay ang ''"Dropout Bear,"'' isang [[teddy bear]] na lumabas sa tatlong album nito."<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-24|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A24383-2004Dec24.html|title=From Beyonce to Bono to Bruce, Busy B's Held Sway in Pop |work=[[The Washington Post]] }}</ref> Ang mga magulang ni West ay nagdiborsyo noong isya ay tatlong taon pa lang, at siya at ang kanyang ina ay lumipat sa [[Lungsod ng Chicago|Chicago]], [[Illinois]]. Siya ay nag-aral sa [[Chicago State University]] subalit huminto rin para ipursige ang kanyang karera sa musika. Lumaon ay natamasa niya rin ang kasikatan sa paglikhang mga sikat na awit para sa mga musikerong gaya nila [[Jay-Z]], [[Alicia Keys]], at [[Janet Jackson]]. Noong 16 Mayo 2008, si Kanye West ay kinoronahan ng [[MTV]] bilang #1 ''"Hottest MC In The Game."''<ref>{{Cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1587618/20080516/west_kanye.jhtml |title='Hottest MCs In The Game': #1 Kanye West |access-date=2008-08-10 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913104008/http://www.mtv.com/news/articles/1587618/20080516/west_kanye.jhtml |url-status=dead }}</ref> == Buhay at Karera == Si Kanye West ay ipinanganak sa [[Atlanta, Georgia]],<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-26|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-142980674.html|title=Kanye West Coming To Redbird.|work=[[Pantagraph]]|date=2006-03-08|archiveurl=https://archive.today/20121209112020/www.highbeam.com/doc/1G1-142980674.html|archivedate=2012-12-09|url-status=dead}}</ref> kung saan nakatira siya kasama ng kanyang mga magulang. Nang siya ay tatlong taong gulang (tulad ng nasabi sa "Hey Mama") ang kanyang mga magulang ay nagdiborsyo, at siya at ang kanyang ina ay naglumipat sa [[Lungsod ng Chicago|Chicago]], [[Illinois]]. ANg kanyang ama ay si Ray West, na isa sa mga unang Amerikanong itim na ''photojournalist'' sa ''Atlanta Journal-Constitution, '' at ngayon ay isa nang Kristiyanong tagapayo.<ref name="leader">{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_19_111/ai_n19206336|title=Dr. Donda West tells how she shaped son to be a leader in 'Raising Kanye'|author=Christian, Margena A.|date=2007-05-14|work=[[Jet (magazine)|Jet]]|accessdate=2007-08-19|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113155045/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_19_111/ai_n19206336|url-status=dead}}</ref> Ang ina ni West, na si Dr. Donda West, ay isang Propesor ng Ingles sa [[Clark Atlanta University]], at ang Pinuno ng Kagawaran ng Ingles sa [[Chicago State University]] bago magretiro bilang tagapamahala ni West. Si West ay kumuha ng ilang klase sa sining sa [[American Academy of Art]], isang paaralang pangsining sa Chicago, at nag-aral din sa [[Chicago State University]], subalit huminto rin dahil sa mabababang grado at ang pangunahing interest ay ang pagpapabuti niya sa kanyang karera sa musika. === ''The College Dropout'' (2002–2004) === Noong 23 Oktubre 2002, naaksidente sa kotse si West habang siya ay pauwi mula sa ''recording studio''. Ang aksidente ang nagbigay inspirasyon kay West para sa kanyang unang sigle, ang "[[Through the Wire]]."<ref name="amg">{{cite web|date=2007|accessdate=2008-04-24|url=http://wm08.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:hcfixqwjld0e~T1|title=Kanye West - Biography|last=Birchmeier|first=Jason|publisher=[[allmusic]]}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang pananampalataya ni West ay makikita sa karamihan ng kanyang mga awit, gaya ng "[[Jesus Walks]]", na naging pangunahing awit sa kanyang pagtatanghal, gaya sa konsiyerto ng [[Live 8]]. Ang awit na ito ay isinama sa unang album ni West, ang [[The College Dropout]], na inilabas ng Rock-A-Fella Records noong Pebrero 2004, at nagtamo ng magagandang kritisismo. Ang album din ang naglarawan sa istilo ni West kung saan siya kilala ngayon, kasama ang pag"wordplay" at [[Sampling (musika)|Sampling]].<ref name="amg"/> Naging sertipikadong tripleng platinum ang album. Ang mga panauhing paglabas ay kinabibilangan nina [[Jay-Z]], [[Ludacris]], [[GLC]], [[Consequence]], [[Talib Kweli]], [[Mos Def]], [[Common (rapper)|Common]], at [[Syleena Johnson]]. Ang album ay naglalaman din ng mga single na, "[[All Falls Down]]", at "[[The New Workout Plan]]," pati na rin ang single ni Twista na, "[[Slow Jamz]]."<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-24|url=http://www.calgarysun.com/cgi-bin/publish.cgi?p=92360&x=articles&s=showbiz|title=Grand Kanye|work=[[Calgary Sun]]|archive-date=2008-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202080227/http://www.calgarysun.com/cgi-bin/publish.cgi?p=92360&x=articles&s=showbiz|url-status=dead}}</ref> Noong 2003, kasamang prinodus ni West ang mga awit para sa Ingles na mang-aawit na si [[Javine Hylton]],, at lumabas din sa music video nito na [[Real Things (awit)|Real Things]] at ginampanan ang papel na ''love interest'' ni Javine. === ''Late Registration'' (2005) === [[Talaksan:Jamie Foxx with Kanye West.jpg|right|thumb|200px|Si West at [[Jamie Foxx]] sa pagtatanghal ng "[[Gold Digger]]" sa [[Democratic Convention]] sa [[Denver, Colorado]]]] Nakipagtulungan si West sa Amerikanong komposer ng [[film score]] na si [[Jon Brion]] upang buuin ang kanyang ikalawang album, ang ''[[Late Registration]]'', na inilabas noong 30 Agosto 2005<ref name=Pilot>{{cite web |author=Perez, Rodrigo |title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration |url=http://www.mtv.com/news/articles/1507538/20050812/west_kanye.jhtml |work=MTV |publisher=MTV Networks |date=12 Agosto 2005 |accessdate=2 Marso 2006 |archive-date=5 Nobiyembre 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051105015432/http://www.mtv.com/news/articles/1507538/20050812/west_kanye.jhtml |url-status=dead }}</ref> Like its predecessor, the sophomore effort garnered universal acclaim from music critics.<ref name=metacritc>{{cite web|last=|first=|url=http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/lateregistration|title=''Late Registration''|work=Metacritic|publisher=[[CBS Interactive|CBS Interactive Inc]]|date=4 Setyembre 2005|accessdate=4 Setyembre 2005|archive-date=2010-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100130095737/http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/lateregistration|url-status=dead}}</ref> Nanguna sa maraming talaan ng mga kritiko ang ''Late Registration'' at pinagpitagan bilang isa sa pinakamahusay ng album ng taon ng ilang mga palimbagan, kasama na ang ''[[USA Today]]'', ''[[Spin (magasin)|Spin]]'', at ang ''Time''.<ref name=TimeBest05>{{cite web| author=[[Josh Tyrangiel|Tyrangiel, Josh]]| title=Best of 2005: Music| url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1142059,00.html| work=Time magazine| publisher=Time, Inc| date=16 Disyembre 2005| accessdate=14 Marso 2006| archive-date=13 Septiyembre 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20060913022308/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1142059,00.html| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Hermes, Will|url=http://www.spin.com/articles/40-best-albums-2005?page=0%2C3|title=The 40 Best Albums of 2005|work=Spin|publisher=Spin Media, LLC|date=31 Disyembre 2005|accessdate=26 Abril 2008|archive-date=10 Hulyo 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090710231528/http://www.spin.com/articles/40-best-albums-2005?page=0%2C3|url-status=dead}}</ref> Binigyan ng ''Rolling Stone'' ang album ng pinakamataas na posisyon sa kanilang talaan ng mga awit ng katapusan ng taon.<ref>{{cite web|author=|title=1. Kanye West|url=http://www.rollingstone.com/news/story/8957147/1_kanye_west|work=Rolling Stone|publisher=RealNetworks, Inc|date=15 Disyembre 2005|accessdate=16 Setyembre 2007|archive-date=18 Hulyo 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070718121740/http://www.rollingstone.com/news/story/8957147/1_kanye_west|url-status=dead}}</ref> Nakuha ng rekord ang pinakaunang posisyon sa botohan ng mga kritiko ng Jazz & Jop ng ''Village Voice'' noong 2005 sa magkasunod na dalawang taon.<ref>{{cite web|author=Christgau, Robert|title=New York Pazz and Jop Dean's List|url=http://www.villagevoice.com/2006-01-24/pazzandjop/dean-s-list|work=Village Voice|publisher=Village Voice Media Holdings, LLC|date=24 Enero 2006|accessdate=22 Mayo 2007|archive-date=25 Abril 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090425150421/http://www.villagevoice.com/2006-01-24/pazzandjop/dean-s-list|url-status=dead}}</ref> Naging pangkalakalan ''(commercial)'' na matagumpay din ang ''Late Registration'' na nakabenta ng mahigit sa 860,000 kpya sa unang linggo pa lamang nito at nanguna sa ''[[Billboard 200]]''.<ref>{{cite web|accessdate=24 Abril 2008|url=http://www.rollingstone.com/news/story/7606082/kanye_west_blows_up|title=Kanye West Blows Up|work=Rolling Stone|archive-date=2 Disyembre 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202064234/http://www.rollingstone.com/news/story/7606082/kanye_west_blows_up|url-status=dead}}</ref> == Mga ilang Kontrobersiya == <!--Pwede niyong ayusin ang nilalaman na ito. Pwede niyong suriin sa kanyang artikiulo sa Wikipedia sa wikang Ingles--> Noong 13 Setyembre 2009, si [[Taylor Swift]] ay tinanggap niya ang award niya para sa ''Best Female video'', si West ay pumunta sa entablado at kinuha agad-agad ang mikropono at sinabi na mas karapat dapat na si [[Beyonce]] na maparangalan para sa music video niya na; "Single Ladies (Put a Ring on It)". Noong tinanggap ni Beyonce ang award niya para sa ''Best Video of the Year'' para sa kantang "Single Ladies (Put a Ring on It)" tinawag niya si Swift upang ituloy ang kanyang pagsasalamat. Si West ay napunahin ng ilang artista para sa pagsilakbo, at ang pangulo ng U.S. na si [[Barack Obama]] na tinawag siya na "''jackass''" sa komento ng "''off the record''". Siya ay naglathala ng dalawang patawad para sa pagsilakbo sa kanyang blog, isa noong araw ng pangyayari at pangalawa na siya ay nasa programang ''"The Jay Leno Show"'' noong 14 Setyembre 2009, na nagpatawad uli. Pagkatapos na si Swift ay nasa programang "''The View''" dalawang araw pagkatapos ng pagsilakbo, personal na nagpatawd si West. Tinanggap ni Swift ang pagtatawad ni West. == Diskograpiya == [[Image:Kw backup vocal.jpg|thumb|live, 2007]] * ''[[The College Dropout]]'' (2004) * ''[[Late Registration]]'' (2005) * ''[[Graduation (album)|Graduation]]'' (2007) * ''[[808s & Heartbreak]]'' (2008) * ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' (2010) * ''Yeezus'' (2013) * ''The Life of Pablo'' (2016) * ''Ye'' (2018) * ''Jesus Is King'' (2019) * ''Donda'' (2021) * ''Donda 2'' (2022) * ''Bully'' (2026) == Sanggunian == {{reflist}} {{BD|1977||West, Kanye}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga Aprikanong Amerikano]] id88a9wqysn8zyb9f7a0jvkkbihaotd Demensiya 0 110173 2220093 1326809 2026-08-11T12:31:06Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2220093 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Demensiya}} {{unreferenced}} [[Talaksan:An_old_man_diagnosed_as_suffering_from_senile_dementia._Colo_Wellcome_L0026689.jpg | thumb | right | alt=Isang matandang lalaking na-diagnose na may senile dementia. Color lithograph, 1896, batay sa gawa ni J. Williamson, c. 1890. | Isang matandang lalaking na-diagnose na may senile dementia. Color lithograph, 1896, batay sa gawa ni J. Williamson, c. 1890.]] Ang '''demensiya''' o '''demensya''' (Ingles: ''[[dementia]]'') ang seryosong pagkawala ng mga kakayahang [[kognitibo]] sa isang tao na higit sa inaasahang nangyayari sa normal na [[pagtanda]] nito. Sa mas espesipikong paglalarawan, isa itong kabawasan o pagbaba ng kaparaanan o proseso ng pag-iisp o kaisipan na sanhi ng pagkasalanta o karamdaman sa utak. Kabilang sa mga sintomas ang kawalan ng kakayahang makaalala ng mga bagay, makaunawa at bumuo ng wika, lumutas ng mga problema, gumawa ng mga desisyon at atensiyon. ==Tingnan din== *[[Bangaw (katangian)]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{usbong|Panggagamot}} [[Kategorya:Mga sakit sa katandaan]] [[Kategorya:Sikiyatriya]] [[Kategorya:Neurolohiya]] kxr0ys06mq8p6cijc30ccsf5x8oxmrj Sobyetikong Sosyalistang Republika ng Estonya 0 121284 2220128 2193420 2026-08-12T01:07:57Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2220128 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Sobyetikong Sosyalistang Republika ng Estonya | native_name = {{ubl|{{native name|et|Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik|italics=off}}|{{native name|ru|Эстонская Советская Социалистическая Республика|italics=off}}}} | status = Republikang kasapi ng {{flagicon|Soviet Union}} {{nowrap|[[Unyong Sobyetiko]]}} | life_span = 1940–1941, 1944–1991 | image_flag = Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic (1953–1990).svg | flag_type = [[Watawat ng Estonya|Watawat (1953–1990)]] | image_coat = Emblem of the Estonian SSR.svg | symbol_type = [[Eskudo ng Estonya|Eskudo<br>(1940–1990)]] | motto = {{nowrap|{{lang|et|[[Mga manggagawa ng lahat ng bayan, magkaisa!|Kõigi maade proletaarlased, ühinege!]]}}}}<br/>"Mga proletaryo ng lahat ng bayan, magkaisa!" | anthem = {{lang|et|[[Eesti NSV hümn]]}}<br/>"Awitin ng SSR ng Estonya"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of the Estonian SSR.ogg]]}} | image_map = Estonian SSR in the Soviet Union.svg | image_map_caption = Lokasyon ng SSR ng Estonya (pula) sa loob ng [[Unyong Sobyetiko]]. | official_languages = [[Wikang Estonyo|Estonyo]]{{*}}[[Wikang Ruso|Ruso]] | demonym = [[#Demograpiya|Estonyo]]{{*}}[[Unyong Sobyetiko#Demograpiya|Sobyetiko]] | government_type = [[Unitaryong]] [[Marxist–Leninistang]] [[unipartidistang]] [[sosyalistang]] [[republika]] | title_leader = [[Partido Komunista ng Estonya|Pangkalahatang Kalihim ng PKE]] | leader1 = [[Karl Säre]] | year_leader1 = 1940–1941 | leader2 = [[Nikolai Karotamm]] | year_leader2 = 1944–1950 | leader3 = [[Johannes Käbin]] | year_leader3 = 1950–1978 | leader4 = [[Karl Vaino]] | year_leader4 = 1978–1988 | leader5 = [[Vaino Väljas]] | year_leader5 = 1988–1990 | legislature = [[Supreme Soviet of the Estonian Soviet Socialist Republic|Kataas-taasang Sobyetiko]] | capital = [[Tallinn]] | coordinates = {{coord|source:Wikidata|format=dms|display=it}} | era = [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]{{·}}[[Digmaang Malamig]] <!-- | event_pre = [[Molotov–Ribbentrop Pact]] Nazi-Soviet secret agreement to assign Estonia into Soviet "sphere of influence" | date_pre = 23 August 1939 --> | event_pre = [[Estonia in World War II#Soviet occupation|Soviet invasion and occupation]] | date_pre = 16 June 1940 | event_start = [[Soviet socialist republic|SSR]] declared | date_start = 21 July | year_start = 1940 | event1 = Annexed into the [[Soviet Union]] | date_event1 = 6 August 1940 | event2 = [[German occupation of Estonia during World War II|German occupation]] | date_event2 = 1941–1944 | event3 = [[Soviet occupation of the Baltic states (1944)|Second Soviet occupation]] | date_event3 = 1944–1991 | event4 = [[Estonian Sovereignty Declaration]] | date_event4 = 16 November 1988 | event5 = [[Singing Revolution]] | date_event5 = 1988 | event6 = Soviet occupation declared illegal | date_event6 = 8 May 1990 | event_end = [[Estonian Restoration of Independence|Restoration of independent]] Estonia | date_end = 20 August | year_end = 1991 | event_post = Independence recognised by the USSR | date_post = 6 September 1991 | stat_year1 = 1989 | stat_area1 = 45227 | stat_pop1 = 1,565,662 | currency = [[Rublong Sobyetiko]] (руб) | currency_code = SUR | calling_code = 7 014 | today = {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] }} Ang '''Sobyetikong Sosyalistang Republika ng Estonya''', dinadaglat na '''SSR ng Estonya''' ({{lang-et|Eesti NSV}}; {{lang-ru|Эстонская ССР}}), at payak na kinikilala bilang '''Sobyetikong Estonya''' ({{lang-et|Nõukogude Eesti}}; {{lang-ru|Советская Эстония}}) ay [[estadong komunista]] at republikang kasapi ng [[Unyong Sobyetiko]] na umiral sa [[Hilagang Europa]] mula 1940 hanggang 1990. Sumaklaw ito ng lawak na 45,227 km<sup>2</sup> at tinahanan ng mahigit 1.5 milyong mamamayan. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [[Tallin]]. ==Kasaysayan== ===Ikalawang Digmaang Pandaigdig=== [[File:Hitler Stalin Pakt Geheimes Zusatzprotokoll.jpg|thumb|left|225px|Ayon sa 23 Agosto 1939 [[Pakto ng Molotov-Ribbentrop]], hinati ang [[Pinlandiya]], [[Estonya]], [[Letonya]], at [[Litwanya]] sa mga "espera ng impluwensya" ng [[Alemanyang Nazi]] at [[Unyong Sobyetiko]] (kopyang Aleman)]] Nilagdaan ang [[Pakto ng Molotov-Ribbentrop]] noong Agosto 23, 1939, isang linggo bago ang pagsiklab ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], na nagtalaga sa Estonya sa espera ng impluwensya ng Unyong Sobyetiko. Noong ika-24 ng Setyembre 1939, hinarang ng mga barkong pandigma ng Sobyetikong Hukbong Dagat ang mga pangunahing daungan ng Estonya, isang neutral na bansa, at nagsimulang magpatrolya ang mga bomberong Sobyetiko sa ibabaw at palibot ng kabisera nitong lungsod na Tallin. Hiniling ng Mosku na payagan ng Estonya ang USSR na magtatag ng mga baseng militar sa teritoryo nito at maglagay ng 25,000 tropa sa mga baseng ito sa panahon ng digmaang Europeo. Ang pamahalaan ng Estonya ay sumuko sa ultimatum, na nilagdaan ang kaukulang kasunduan sa tulong sa isa't isa noong Setyembre 28, 1939. Noong 12 Hunyo 1940, ang utos para sa kabuuang pagbarang militar sa Estonya ay ibinigay sa Sobyetikong armadang Baltiko. Noong ika-14 ng Hunyo, nagkaroon ng bisa ang blokadang militar ng USSR sa Estonya habang ang atensyon ng mundo ay nakatuon sa pagbagsak ng Paris sa [[Alemanyang Nazi]]. Binaril ng dalawang bombang Sobyetiko ang isang sasakyang panghimpapawid na Pinlandes sa ngalang "Kaleva" na lumilipad mula Tallin patungong Helsinki na may dalang tatlong diplomatikong lukbutan mula sa mga legasyong Amerikano sa Tallin, Riga at Helsinki. Noong Hunyo 16, sinalakay ng mga tropang NKVD ang mga poste sa hangganan sa Estonya, kasama ang sa Litwanya at Letonya.<ref name="senn">Senn, Alfred Erich, ''Lithuania 1940: Revolution from Above'', Amsterdam, New York, Rodopi, 2007 {{ISBN|978-90-420-2225-6}}</ref> Sinabi ni [[Josef Stalin]] na nilabag ang mga kasunduan sa ayudang damayan noong 1939, at nagbigay ng anim na oras na ultimatum para sa mga bagong pamahalaan na mabuo sa bawat bansa, kabilang ang mga listahan ng mga tao para sa mga posisyon sa gabinete na ibinigay ng Kremlin. Ang ultimatum ay inilabas noong 16 Hunyo 1940, kung saan nagpasya ang pamahalaang Estonyo, alinsunod sa Pakto ng Kellogg–Briand, na huwag tumugon sa mga ultimatum sa pamamagitan ng militar na paraan. Dahil sa napakaraming puwersang Sobyetiko sa loob at labas ng bansa, ibinigay ang utos na huwag lumaban upang maiwasan ang pagdanak ng dugo at bukas na digmaan.<ref>''The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania'' by David J. Smith, {{ISBN|0-415-28580-1}}</ref>{{rp|19-24}} Noong 16–17 Hunyo 1940, lumabas ang Hukbong Pula mula sa mga base militar nito sa Estonya, at sa tulong ng karagdagang 90,000 tropang Sobyetiko ay sinakop ang buong teritoryo ng bansa.<ref>''The History of the Baltic States'' by Kevin O'Connor {{ISBN|0-313-32355-0}}</ref> Karamihan sa Tanggulang Lakas at Liga Pantanggol ng Estonya ay sumuko ayon sa mga utos, at dinisarmahan ng mga komunista. Tanging ang Makasarinlang Batalyong Senyal ng Estonya na nakatalaga sa Daang Raua ng Tallinn ang nagsimula ng armadong paglaban. Habang ang mga tropang Sobyetiko ay nagdala ng karagdagang repwerso na sinusuportahan ng anim na nakabaluting sasakyan, ang labanan sa Daang Raua ay tumagal ng ilang oras hanggang sa paglubog ng araw. May isang patay, maraming sugatan sa panig ng Estonya at humigit-kumulang 10 ang namatay at higit pa ang nasugatan sa panig ng Unyong Sobyetiko. Gayunpaman, natalo ang mga lumaban na Estonyo at patuloy na dinisarmahan. Pagsapit ng 18 Hunyo 1940, ang malakihang operasyong militar para sa pagsakop sa rehiyong Baltiko ay nakumpleto.<ref name="misiunas20">{{Harvnb|Misiunas|Taagepera|1993}}</ref>{{rp|20}} Sa mga sumunod na araw, inorganisa at sinuportahan ng mga tropang Sobyetiko ang mga demonstrasyong Stalinista sa Tallin at iba pang malalaking lungsod. Pagkatapos noon, ang mga administrasyon ng estado ay pinalitan ng mga kadreng maka-Sobyetiko, at sinundan ng malawakang panunupil.<ref>{{Cite book|last=Wettig|first=Gerhard|title=Stalin and the Cold War in Europe|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=978-0-7425-5542-6}}</ref>{{rp|20}} Iniulat ng magasinang {{lang|en|Time}} noong Hunyo 24 na: "Kalahating milyong tao at di-mabilang na mga tangke [ng Hukbong Pula] ay lumipat upang pangalagaan ang hangganan [ng Rusya] laban sa sabik na mananakop na Alemanya," isang linggo bago ang pagbagsak ng Pransiya. Noong 21 Hunyo 1940, natapos ang pananakop na militar ng USSR sa Estonya. Noong araw na iyon, si Pangulong [[Konstantin Päts]] ay pinilit na pagtibayin ang papet na pamahalaan ni [[Johannes Vares]] na hinirang ni [[Andrei Zhdanov]], kasunod ng pagdating ng mga demonstrador na sinamahan ng mga tropang Sobyetiko sa tahanan ng pangulong Estonyo. Ang bandila ng Estonya ay pinalitan ng isang pulang watawat sa toreng Pikk Hermann.<ref name="ReferenceB">Estonia: Identity and Independence by Jean-Jacques Subrenat, David Cousins, Alexander Harding, Richard C. Waterhouse {{ISBN|90-420-0890-3}}</ref> [[File:Tallinn - 17 July 1940 - 0-54578.jpg|thumb|left|225px|Raling maka-Sobyetiko sa [[Tallin]], Hulyo 1940.]] Noong 14–15 Hulyo 1940, ginanap ang mga pambihirang parlamentaryong halalan ng mga awtoridad sa pananakop, kung saan ang mga botante ay iniharap sa isang listahan ng mga kandidatong pro-Stalinista. Upang ipataas ang pagdalo ng botante upang gawing lehitimo ang bagong sistema, ang mga dokumento ng mga botante ay nakatatak sa mga pasilidad ng pagboto para sa hinaharap na pagkakakilanlan ng pagboto, kasama ang isang banta na tumatakbo sa pangunahing pahayagang komunista na {{lang|et|Rahva Hääl}} ("Boses ng Bayan"): "Ito ay lubhang hindi matalino na umiwas sa halalan. ... Tanging ang mga kalaban ng mga tao ang nananatili sa bahay sa araw ng halalan". Ang bawat balota ay nagdadala lamang ng pangalan ng kandidatong itinalaga ng Sobyetiko, na ang tanging paraan upang mairehistro ang oposisyon ay upang alisin ang pangalang iyon sa balota. Ayon sa opisyal na mga resulta ng halalan, ang komunistang blokeng Unyong Manggagawa ng Estonya ay nanalo ng 92.8% ng mga boto na may 84.1% ng populasyon na dumalo sa halalan. Kasunod ng mga halalan, ang mga tribunal ay itinatag upang hatulan at parusahan ang "mga taksil sa bayan", na kinabibilangan ng mga kalaban ng Sobyetisasyon at mga hindi bumoto para sa pagsasama sa Unyong Sobyetiko. Ang halalan na ito ay itinuturing na labag sa batas, dahil ang binagong batas sa elektoral—kasama ang daan-daang iba pang mga batas na ipinasa ng pamahalaan ng Vares—ay hindi inaprubahan ng mataas na kapulungan ng parlamento, gaya ng iniaatas ng konstitusyon ng Estonya. Ang mataas na kapulungan ay natunaw kaagad pagkatapos ng Sobyetikong pananakop at hindi na muling nagtipon.<ref>{{cite book|last=Marek|first=Krystyna|title=Identity and Continuity of States in Public International Law|url=https://books.google.com/books?id=QaF7mnj9igkC&pg=PA386|year=1968|publisher=Librairie Droz|isbn=9782600040440}}</ref>{{rp|386}} Noong Hulyo 23, 1940, isinabansa ng rehimeng Stalinista ang lahat ng lupain, mga bangko at mga pangunahing industriyal na negosyo sa Estonya. Ang mga magsasaka ay pinaglaanan ng maliliit na kapirasong lupa sa panahon ng mga reporma sa lupa. Karamihan sa mga maliliit na negosyo ay nainasyonalisa kaagad pagkatapos. Inilunsad ng sentral na pamahalaang Sobyetiko ang kolonisasyon ng sinasakop na bansa sa pamamagitan ng pagtataguyod ng malawakang paggalaw ng populasyon sa Estonya, habang ang mga imigrante mula sa Rusya at iba pang bahagi ng dating USSR ay nanirahan sa Estonya. Ayon sa ilang iskolar sa Kanluran, ang mga ugnayan sa pagitan ng Unyong Sobyetiko at SSR ng Estonya ay yaong panloob na kolonyalismo.<ref>Mettam, Colin W. and Stephen Wyn Williams (1998). [https://www.doi.org/10.1111/j.1354-5078.1998.00363.x Internal colonialism and cultural division of labour in the Soviet Republic of Estonia]. ''[[Nations and Nationalism (journal)|Nations and Nationalism]]'' 4 (3), 363–388.</ref> * ang mga naunang istrukturang pang-ekonomiya na karamihang itinayo noong 1920–1940 ay sadyang winasak; * ang mga bagong istruktura ng produksyon ay itinayo lamang upang matugunan ang mga interes ng kolonyal na kapangyarihan, na nagtalaga ng mga priyoridad ayon sa isang buong-unyong network ng kadena ng produksyon; * ang mga lokal na mapagkukunang pangkapaligiran ay labis na nagamit; * ang mga patakaran sa trabaho at migrasyon ay iniakma sa pag-asimilasyon ng katutubong populasyon; * ang dating pang-ekonomiyang ugnayan ng Estonya ay naputol at nahiwalay sa mga pamilihang di-Sobyetiko. [[File:Estonian communist leaders in Tallinn 24.7.1940.JPG|thumb|right|Si Karl Säre kasama ang ibang opisyal ng Partido Komunista ng Estonya, Hulyo 1940.]] Ang mga sangguniang Sobyetiko bago ang Perestroika na sumasalamin sa historiograpiyang Sobyetiko ay inilarawan ang mga pangyayari noong 1939 at 1940 tulad ng sumusunod: sa isang dating lalawigan ng [[Imperyong Ruso]], ang Lalawigan ng Estonya, ang kapangyarihang Sobyetiko ay itinatag sa katapusan ng Oktubre 1917. Idineklara ang Komunang Manggagawa ng Estonya sa Narva noong 29 Nobyembre 1918 ngunit nahulog sa mga kontra-rebolusyonaryo at Hukbong Puti noong 1919. Noong Hunyo 1940, naibalik ang kapangyarihang Sobyetiko sa Estonya nang ibagsak ng mga manggagawa ang pasistang diktadura sa bansa. Ang panggigipit mula sa mga manggagawa ng Estonya ay nagpilit sa gobyerno nito na tanggapin ang panukala noong 1939 para sa isang kasunduan sa ayudang damayan ng Unyong Sobyetiko. Noong Setyembre 28, 1939, nilagdaan ang Pakto ng Ayudang Damayan na nagpapahintulot sa USSR na maglagay ng limitadong bilang ng mga yunit ng Hukbong Sobyetiko sa Estonya. Ang mga kahirapan sa ekonomiya, kawalang-kasiyahan sa mga patakaran ng pamahalaang Estonyo na "sabotahe sa katuparan ng Pakto at ng pamahalaan ng Estonya", at oryentasyong pampolitika patungo sa Alemanyang Nazi ay humantong sa isang rebolusyonaryong sitwasyon noong Hunyo 1940. Ang isang tala mula sa pamahalaang Sobyetiko sa pamahalaang Estonyo ay nagmungkahi na sila ay manatili mahigpit sa Pakto ng Ayudang Damayan. Upang matiyak ang katuparan ng Kasunduan, ang karagdagang mga yunit ng militar ay pumasok sa Estonya, na tinanggap ng mga manggagawang Estonyo na humiling ng pagbibitiw sa pamahalaan ng Estonya. Noong Hunyo 21, sa ilalim ng pamumuno ng Partido Komunista ng Estonya, ang mga pampulitikang demonstrasyon ng mga manggagawa ay ginanap sa Tallin, Tartu, Narva at iba pang mga lungsod. Sa araw ding iyon ay napabagsak ang pasistang pamahalaan, at nabuo ang pamahalaang Bayan sa pamumuno ni Johannes Vares. Noong 14–15 Hulyo 1940 ang halalan para sa parlamentong Estonyo, ginanap ang Pampamahalaang Asembleya. Ang Unyong Manggagawa, na nilikha ng isang inisyatibo ng PKE na natanggap na may 84.1% turnout 92.8% ng mga boto. Noong 21 Hulyo 1940, pinagtibay ng Asembleyang Estatal ang deklarasyon ng pagpapanumbalik ng kapangyarihang Sobyetiko sa Estonya at ipinroklama ang isang sobyetikong republika. Noong 22 Hulyo ang deklarasyon ng Estonya na nais na sumali sa USSR ay pinagtibay at ang Kataas-taasang Sobyetiko ng Unyong Sobyetiko ay naaayon sa petisyon. Ang kahilingan ay inaprubahan ng Kataas-taasang Sobyetiko ng USSR noong Agosto 6, 1940. Noong Hulyo 23, idineklara ng Asembleyang Estatal ang lahat ng lupain bilang pag-aari ng mga tao habang ang mga bangko at mabigat na industriya ay nasyonalisado. Noong Agosto 25, pinagtibay ng Asembleyang Estatal ang Konstitusyon ng SSR ng Estonya, pinalitan ang sarili nitong Kataas-taasang Sobyetiko at inaprubahan ang Konseho ng mga Komisaryong Bayan. ===Pagsalakay ng Alemanyang Nazi at Sobyetikong Re-Okupasyon=== Matapos salakayin ng Alemanyang Nazi ang Unyong Sobyetiko noong 22 Hunyo 1941, ang Wehrmacht ay nakarating sa Estonya noong Hulyo 1941. Ang mga Aleman ay itinuturing ng maraming Estonyo bilang mga tagapagpalaya mula sa USSR at komunismo sa pangkalahatan. Libu-libong lalaking Estonyo ang direktang lumaban sa tabi ng hukbong Aleman sa buong digmaan. Tumulong din sa Wehrmacht ang isang anti-komunistang grupong gerilya na tinatawag na mga Magkakapatid sa Gubat. Ang Estonya ay isinama sa lalawigang Aleman na Ostland. Nabawi ng Unyong Sobyetiko ang Estonya noong 1944, pagkatapos ay sinakop ito ng halos kalahating siglo. Nagsimula ito nang muling sakupin ng Hukbong Pula ang Estonyong Ingria, Narva at silangang Parokya ng Vaivara sa Labanan ng Narva, Timog-Silangang Estonya sa Opensiba ng Tartu at ang natitirang bahagi ng bansa sa Opensibang Baltiko. Sa harap ng bansang muling sinakop ng Hukbong Sobyetiko, 80,000 katao ang tumakas mula sa Estonya sa pamamagitan ng dagat patungong Pinlandiya at Suwesya noong 1944. Halos 25,000 Estonyo ang nakarating sa Sweden at higit pang 42,000 sa Alemanya. Noong panahon ng digmaan, humigit-kumulang 8,000 Estonyong Suweko at mga miyembro ng kanilang pamilya ang nandayuhan sa Suwesya. Matapos ang pag-atras ng mga Aleman, humigit-kumulang 30,000 partisano ang nanatiling nagtatago sa mga kagubatan ng Estonya, na nagsasagawa ng digmaang gerilya hanggang sa unang bahagi ng dekada 1950. Pagkatapos ng muling pagsakop, muling ipinatupad ang patakarang nasyonalisasyon ng mga Sobyetiko noong 1940, gayundin ang kolektibisasyon ng mga sakahan. Mahigit 900,000 ektarya ang nakamkam sa ilang taon kasunod ng muling pag-okupa, habang ang karamihan sa lupaing iyon ay ibinigay sa mga bagong maninirahan mula sa Rusya o iba pang mga lokasyon sa Unyong Sobyetiko. Ang mabilis na kolektibisasyon ay nagsimula noong 1946, na sinundan noong 1947 ng pagpupurga laban sa mga magsasakang kulak. Ang panunupil sa mga kulak ay nagsimula bilang mapang-aping pagbubuwis, ngunit kalaunan ay humantong sa malawakang deportasyon. Ang mga lumaban sa kolektibisasyon ay pinatay o ipinatapon. Mahigit sa 95% ng mga sakahan ang nakolekta noong 1951. Ang malawakang deportasyon noong 1949 na humigit-kumulang 21,000 katao ang bumasag sa likod ng kilusang partisan. 6,600 partisano ang sumuko sa kanilang sarili noong Nobyembre 1949. Nang maglaon, ang kabiguan ng pag-aalsang Hungaro ay sumira sa moral ng 700 lalaki na nananatiling nasa ilalim ng takip. Ayon sa datos ng mga Sobyetiko, hanggang 1953 ay 20,351 partisano ang natalo. Sa mga ito, 1,510 ang namatay sa mga labanan. Sa panahong iyon, 1,728 miyembro ng Hukbong Pula, NKVD at Pulisyang Estonyo ang napatay ng Magkakapatid sa Gubat. Si August Sabbe, ang huling nakaligtas na "kapatid" sa Estonya, ay nagpakamatay nang subaybayan siya ng KGB at tangkaing arestuhin siya noong 1978. Nalunod siya sa isang lawa, nang hinabol siya ng isang ahente ng KGB, na nagkunwaring mangingisda. ===Posgerang Konsolidasyon=== Noong unang dekada pagkatapos ng digmaan ng pamamahalang Sobyetiko, ang Estonia ay pinamahalaan ng Mosku sa pamamagitan ng mga tagapangasiwa ng etnikong Estonyo na ipinanganak sa Rusya. Ipinanganak sa mga pamilya ng mga katutubong Estonyo sa Rusya, ang huli ay nakapag-aral sa Unyong Sobyetiko noong panahon ni Stalin. Marami sa kanila ang nakipaglaban sa Hukbong Pula sa Ripleng Korps ng Estonya, kakaunti sa kanila ang nakabisado ang wikang Estonyo. Sa huling dahilan, nakilala sila sa ilalim ng isang mapanirang terminong "Yestonyo", na tumutukoy sa kanilang diing Ruso. Bagama't ang Estados Unidos at Reyno Unido, ang mga pangunahing kaalyado ng USSR laban sa Alemanyang Nazi noong mga huling yugto ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, parehong tahasang kinilala ang pananakop ng Estonya ng USSR sa [[Kumperensiya sa Yalta]] noong 1945, parehong pamahalaan at karamihan sa iba pang Kanluraning demokrasya ay hindi kinilala ito [[de jure]] ayon sa deklarasyon ng Sumner Welles noong 23 Hulyo 1940. Kinilala ng ilan sa mga bansang ito ang mga diplomatikong Estonyo na gumana pa rin sa maraming bansa sa pangalan ng kanilang mga dating pamahalaan. Ang mga konsul na ito ay nagpatuloy sa maanomalyang sitwasyong ito hanggang sa huling pagpapanumbalik ng kasarinlan ng Estonya noong 1991. Ang espesyal na pangangalaga ay ginawa upang baguhin ang etnikong istruktura ng populasyon, lalo na sa Kondado ng Ida-Viru. Halimbawa, pinagtibay ang isang patakaran ng pagbibigay-priyoridad sa mga imigrante bago ang pagbabalik ng mga takas sa digmaan sa pagtatalaga ng mga tirahan. Ang mga libingan at monumento ng Estonian mula sa panahon ng 1918–1944 ay binuwag. Sa iba pa, sa Tallinn Military Cemetery ang karamihan sa mga lapida mula 1918 hanggang 1944 ay sinira ng mga awtoridad ng Sobyetiko. Ang libingan na ito ay muling ginamit ng Hukbong Pula pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ang iba pang mga sementeryo na winasak ng mga awtoridad noong panahon ng Sobyet sa Estonia ay kinabibilangan ng mga Baltic German cemetery, Kopli cemetery (itinayo noong 1774), Mõigu cemetery at ang pinakalumang sementeryo sa Tallinn, ang Kalamaja cemetery (mula sa ika-16 na siglo). Matapos ang muling pagsakop sa Estonia noong 1944, nagpatuloy ang pagbuwag sa mga monumento mula sa Republika ng Estonia, na nakaligtas o naibalik sa panahon ng pananakop ng mga Aleman. Noong 15 Abril 1945, sa Pärnu, isang monumento ni Amandus Adamson, na itinayo para sa 87 katao na bumagsak sa Estonian War of Independence, ay giniba. Ang pagbuwag sa mga alaala ng digmaan ay nagpatuloy sa loob ng ilang taon at naganap sa lahat ng distrito ng bansa. Ang isang komprehensibong file tungkol sa mga monumento ng Estonian War of Independence, na pinagsama-sama ng Military Department ng EC(b)P Central Committee noong Abril 1945, ay napanatili sa Estonian State Archives. Ang mga monumento ay nakalista ng mga county sa file na ito at tinutukoy nito ang dami ng paputok at isang pagsusuri tungkol sa transportasyon na kailangan. Ang isang extract tungkol sa Võrumaa ay nagbabasa: Pagkatapos ng kamatayan ni Stalin, malawak na pinalawak ng kasapian ng Partido ang panlipunang base nito upang isama ang mas maraming etnikong Estonian. Noong kalagitnaan ng dekada 1960, ang porsyento ng pagiging miyembro ng etnikong Estonian ay naging matatag nang halos 50%. Ang isang positibong aspeto ng panahon ng post-Stalin sa Estonia ay ang muling pagbibigay ng pahintulot noong huling bahagi ng 1950s para sa mga mamamayan na makipag-ugnayan sa mga dayuhang bansa. Ang mga ugnayan ay muling naisaaktibo sa Finland, at noong 1965, binuksan ang isang ferry service sa pagitan ng Tallinn at Helsinki.[68] Ang Pangulo ng Finland na si Urho Kekkonen ay bumisita sa Tallinn noong nakaraang taon at ang linya ng lantsa ay malawak na kinikilala sa Kekkonen. Ang ilang mga Estonians ay nagsimulang manood ng Finnish na telebisyon habang ang Helsinki television tower ay nag-broadcast mula lamang sa 80 kilometro (50 mi) at ang signal ay sapat na malakas sa Tallinn at sa ibang lugar sa hilagang baybayin ng Estonia.[68][69][70] Ang elektronikong "window sa Kanluran" na ito ay nagbigay sa mga Estonian ng higit pang impormasyon tungkol sa mga kasalukuyang pangyayari at higit na access sa kultura at kaisipang Kanluranin kaysa sa ibang grupo sa Unyong Sobyet. Ang medyo mas bukas na kapaligiran ng media ay mahalaga sa paghahanda ng mga Estonian para sa kanilang taliba na papel sa pagpapalawak ng perestroika sa panahon ng Gorbachev. Noong huling bahagi ng dekada 1970, lalong nababahala ang lipunang Estonian tungkol sa banta ng kultural na Russification sa wikang Estonian at pambansang pagkakakilanlan. Noong 1980, pinangunahan ni Tallinn ang mga kaganapan sa paglalayag ng 1980 Summer Olympics. Pagsapit ng 1981, ang Ruso ay itinuro na sa ikalawang baitang ng mga paaralang elementarya sa wikang Estonian at sa ilang mga urban na lugar ay ipinakilala na rin sa pagtuturo ng Estonian pre-school. Ang mga awtoridad ng Sobyet ay nagsimulang mang-akit ng mga turistang Finnish at ang lubhang kailangan na foreign exchange na maaari nilang dalhin. Ang ahensya ng paglalakbay ng Sobyet na Inturist ay kinontrata ang Finnish construction company na Repo upang magtayo ng Hotel Viru sa gitnang Tallinn.[68] Nakita ng mga Estonian ang iba't ibang kagamitan sa pagtatayo, pamamaraan at moral sa trabaho. Ang isang pinahusay na ferry na MS Georg Ots sa pagitan ng Tallinn at Helsinki ay nagsimulang gumana. Ang Estonia ay nakakuha ng pera sa Kanluran, ngunit sa kabilang banda ang mga kaisipan at kaugalian ng Kanluran ay nagsimulang makalusot sa Estonia ng Sobyet. ===Muling Pagkamit ng Kasarinlan=== Sa simula ng panahon ng Gorbachev, ang pag-aalala sa kaligtasan ng kultura ng mga taong Estonian ay umabot sa kritikal na punto. Ang ECP ay nanatiling matatag sa mga unang taon ng perestroika ngunit humina noong huling bahagi ng 1980s. Ang ibang mga kilusang pampulitika, mga grupo at mga partido ay lumipat upang punan ang vacuum ng kapangyarihan. Ang una at pinakamahalaga ay ang Estonian Popular Front, na itinatag noong Abril 1988 na may sariling plataporma, pamumuno at malawak na nasasakupan. Hindi nagtagal ay sumunod ang Greens at ang Estonian National Independence Party na pinamunuan ng dissident. Pagsapit ng 1989 ang politikal na spectrum ay lumawak, at ang mga bagong partido ay nabuo at muling nabuo halos bawat linggo. Ang "Supreme Soviet" ng Estonia ay nagbago mula sa isang walang kapangyarihang institusyon ng rubber stamp tungo sa isang tunay na katawan ng paggawa ng batas sa rehiyon. Ang medyo konserbatibong lehislatura na ito ay nagpasa ng isang maagang deklarasyon ng soberanya (16 Nobyembre 1988); isang batas sa pagsasarili sa ekonomiya (Mayo 1989) na kinumpirma ng USSR Supreme Soviet noong Nobyembre; isang batas ng wika na ginagawang [[opisyal na wika]] ang Estonian (Enero 1989); at mga batas sa halalan sa lokal at republika na nagtatakda ng mga kinakailangan sa paninirahan para sa pagboto at kandidatura (Agosto, Nobyembre 1989). Bagama't ang karamihan sa maraming mga imigrante sa panahon ng Sobyet ng Estonia ay hindi sumusuporta sa ganap na kalayaan, ang karamihan sa mga etnikong Russian immigrant na komunidad ay nahahati sa mga tuntunin ng mga opinyon sa "sovereign republic". Noong Marso 1990, mga 18% ng mga nagsasalita ng Ruso ang sumuporta sa ideya ng isang ganap na independiyenteng Estonia, mula sa 7% noong nakaraang taglagas. Noong unang bahagi ng 1990, isang maliit na minorya lamang ng mga etnikong Estonian ang tutol sa ganap na kalayaan. Noong 16 Nobyembre 1988, ang unang malayang nahalal na parlyamento noong panahon ng Sobyet sa Estonia ay nagpasa sa Estonian Sovereignty Declaration. Noong 8 Mayo 1990, ibinalik ng Parlamento ang 1938 konstitusyon, at ang Estonian Soviet Socialist Republic ay pinalitan ng pangalan na Republika ng Estonia. Noong Agosto 20, 1991, pinagtibay ng Parlamento ng Estonia ang isang resolusyon na nagpapatunay ng kalayaan nito mula sa Unyong Sobyet. Ang unang kumilala sa Estonia bilang isang malayang bansa ay ang Iceland, noong 22 Agosto 1991. Noong Setyembre 6, 1991, kinilala ng Konseho ng Estado ng USSR ang kalayaan ng Estonia, kaagad na sinundan ng mga pagkilala mula sa ibang mga bansa. Noong 23 Pebrero 1989, ang watawat ng Estonian SSR ay ibinaba sa Pikk Hermann, at pinalitan ng asul-itim-puting bandila ng Estonia noong 24 Pebrero 1989. Noong 1992, si Heinrich Mark, ang Punong Ministro ng Republika ng Estonia sa Exile , iniharap ang kanyang mga kredensyal sa bagong halal na Pangulo ng Estonia na si Lennart Meri. Ang huling tropang Ruso ay umatras mula sa Estonia noong Agosto 1994. Opisyal na tinapos ng Russian Federation ang presensyang militar nito sa Estonia matapos nitong bitiwan ang kontrol sa mga pasilidad ng nuclear reactor sa Paldiski noong Setyembre 1995. Sumali ang Estonia sa European Union at NATO noong 2004. ==Sanggunian== {{reflist}} 4v26jsrlfoqbnuwkqt5rx092ikxdet6 Republika ng Biak-na-Bato 0 128355 2220098 2215946 2026-08-11T12:43:51Z ~2026-44178-14 165178 /* Pamahalaan */ 2220098 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ''Repúbliká ng̃ Biak-na-Bató'' |conventional_long_name = Republika ng Biak-na-Bato |common_name = Biak-na-Bato, Republika ng |status= Hindi kinilala ng ibang may pamunuan bilang isa ring may pamunuan |year_start = 1897 |year_end = 1897 |date_start = Nobyembre 1 |date_end = Disyembre 15 |p1 = Espanya Silangang Indias |flag_p1 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg |flag_s1 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg |image_flag =Flag_of_the_Tagalog_people.svg |flag= Watawat ng Pilipinas |image_coat = Seal of the Republic of Biak-na-Bato.svg |image_map = Map of Philippines.png |image_map_caption = Kinaroroonan ng Republika ng Biak-na-Bato sa Asya |national_anthem=Marcha Nacional Filipina (Lupang Hinirang ngayon) |capital = [[Maynila]] |common_languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]] (katampatan, taal) <br /> [[Wikang Kastila|Kastila]] (nakasanayan sa ibang nagdaang mga gawa) |government_type = Republika |title_leader = [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] |leader1 = [[Emilio Aguinaldo]] |era = Himagsikang Pilipino |stat_area1 = 300000 |stat_pop1= |stat_year1= 1897 |currency = }} Ang '''Republika ng Biak-na-Bato''', na katampatang tinutukoy sa Halal na Kautusan nito bilang '''Republika ng Pilipinas''', ay ang ikalawang republikang naitatag sa [[Pilipinas]] ng manghihimagsik na si [[Emilio Aguinaldo]] at ang kanyang mga kapwa kasapi sa [[Katipunan|Katipunan ng mga Anak ng Bayan]]. Sa kabila ng tagumpay nito gaya ng pagkakatatag ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|kauna-unahang Saligang Batas ng Pilipinas]], ang republika ay nagtagal lamang ng ilang buwan. Isang kasunduang pangkapayapaan ang nilagdaan ni Aguinaldo (sa pagitan ng mga Katipunero at sa Kastilang [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador Heneral]] [[Fernando Primo de Rivera]]) ang nagtapos ng republika at pinatapon si Emilio Aguinaldo sa [[Hong Kong]]. Isinasaad sa saligang batas na biak na bato ang paghihiwalay ng Pilipinas sa Espanya at ang pagtatayo ng Republikang Pilipino. Ngunit ito ay hindi nasunod. Nagpatuloy ang pakikipaglaban at tumangging isuko ng mga rebolusyonaryo ang kanilang mga armas. == Pamahalaan == Ang saligang batas ng Republika ng Biak-na-Bato ay isinulat ni Felix Ferrer at Isabelo Artacho na kumopya sa [[Saligang batas ng Kuba|Kubanong Saligang Batas]] ng [[Jimaguayú, Kuba|Jimaguayú]] na halos magkakamukha ang mga salita. Ito ay nakapagbigay-daan sa pagkakabuo ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|Konsehong Supremo]] na itinatag noong Nobyembre 2, 1897 na ang mga kasunod ay mga namumuno ay [[Halalang para sa Pagpupulong ng Suprema sa Pilipinas noong 1897|hinalal]]: <ref name=agoncillo1990pp183-184>{{Harvnb|Agoncillo|1990|pp=183–184}}</ref> {|class=wikitable |- ! Panunungkulan !! Pangalan |- | Pangulo || [[Emilio Aguinaldo]] |- | Ikalawang-pangulo || [[Mariano Trías]] |- | Kalihim ng Banyagang Kapakanan || [[Antonio Montenegro]] |- | Kalihim sa Pandirigma || [[Emiliano Riego de Dios]] |- | Kalihim sa Panloob || [[Isabelo Artacho]] |- | Kalihim sa Pananalapi || [[Baldomero Aguinaldo]] |} == Kasaysayan == Ang naunang kaisipan ng republika ay nagsimula noong huling bahagi ng [[Himagsikang Pilipino]] na si [[Emilio Aguinaldo]], pinuno ng [[Katipunan]], ay napalibutan at nagsama ng 500 katao at tumuloy sa Biak-na-Bató,<ref name=agoncillo1990p182>{{Harvnb|Agoncillo|1990|p=182}}</ref> isang masukal na lugar sa tatluhang hangganan ng mga bayan ng [[San Miguel, Bulacan|San Miguel]], [[San Ildefonso, Bulacan|San Ildefonso]] at [[Doña Remedios Trinidad, Bulacan|Doña Remedios]] sa [[Bulacan]].<ref>[http://www.newsflash.org/2003/05/si/si001770.htm Biak na Bato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109105403/http://www.newsflash.org/2003/05/si/si001770.htm |date=2010-01-09 }}, Newsflash.org.</ref> Sa balitang pagkadating ni Aguinaldo sa lugar ay umabot ang mga tao ng [[Ilocos|mga lalawigang Ilokos]], [[Nueva Ecija]], [[Pangasinan]], [[Tarlac]] at [[Zambales]] ay nagpabago ng kanilang mga hukbong lakas-pandigma.<ref name=agoncillo1990p182 /> Hindi mapatanggap ang mga maghihimagsik na sumuko sa digmaan, si [[Gobernador-Heneral]] [[Primo de Rivera]] ay nagpalabas ng isang utos noong Hulyo 2, 1897 na nagbabawal sa mga naninirahan na huwag umalis sa kanilang mga pamayanan at bayan. Kabaliktaran sa mga hinahangad ng pamahalaang Kastila, nagpatuloy pa rin sa pakikidigma. Sa loob ng ilang araw, sila Aguinaldo at ang kanyang mga tagasunod ay nagtatag ng isang Republika. Nagpahayag si Aguinaldo ng pagpapahayag ng kanyang taguan sa Biak-na-Bato na pinamagatang "Para sa mga Matatapang na Anak ng Pilipinas", na isinulat niya ang kanyang mga panghimagsikang kagustuhan bilang: #ang pagpapatanggal ng mga Prayle at ang pagbabalik sa mga Pilipino ang mga lupain na dapat talaga ay para sa kanila; #pagkakaroon ng kinatawan sa [[Cortes Generales|Kastilang Cortes]]; #kalayaan ng mga mamamahayag at pagpapalaganap ng iba't-ibang mga sektang relihiyon; #kaparehas na pagturing at pagsuwelso sa mga sibil na aliping mga Peninsular at Insulares; #pagtanggal sa kapangyarihan ng pamahalaan sa pagtanggal ng mga mamamayang sibil; #legal na pagkakapantay-pantay ng lahat ng katauhan.<ref name=agoncillo1990pp182-183>{{Harvnb|Agoncillo|1990|pp=182–183}}</ref> Noong Nobyemre 1, 1897, ang [[:Wikisource:1897 Constitution of Biak-na-Bato (Philippines)|itinatadhana na saligang batas para sa Republika ng Biak-na-Bato]] ay nilagdaan.<ref name=agoncillo1990p183>{{Harvnb|Agoncillo|1990|p=183}}</ref> Ang panimula ng saligang batas ay naglalaman ng pahayag na ang {{quotation|Ang pagkakahiwalay ng Pilipinas mula sa monarkiyang Kastila at ang pagkabuo nito sa pagiging isang malayang bansa na may sariling pamhalaan nito ay tinatawag na Republikang Pilipino ay ang dulong minimithi ng Himagsikan sa nagaganap na digmaan na nagsimula noong ika-24 ng Agosto, 1896; at samakatuwid sa pangalan nito at sa kapangyarihan ng Lahing Pilipino ay nagpapahayag ng buong tiwala ang kanilang mga kagustuhan at hangarin, kami, mga kinatawan ng Himagsikan, sa isang pagpupulong sa Biak-na-Bato, Nobyembre Una 1897 ay tumatanggap sa pagpapasabatas ng mga sumusunod na artikulo para sa Saligang Batas ng Estado.<ref>[[s:1897 Constitution of Biak-na-Bato (Philippines)|Constitution of Biak-na-Bato]], [[Wikisource]].</ref>}} ==Pamana== <gallery> Talaksan:Biak-na-Bato_National_Parkjf6246_03.JPG|Kweba ni Emilio Aguinaldo) Talaksan:Biak-na-BatoNationalParkjf6178 06.JPG|Ang Pambansang Palatandaan Talaksan:Biak-na-BatoNationalParkjf6178 08.JPG|Aguinaldo Mural - Saligang Batas ng Biak-na-Bato (1897) Talaksan:Biak-na-BatoNationalParkjf6178 05.JPG|Harapan ng Dingding - [[Dambana]] Talaksan:Biak-na-Bato National Parkjf6155 02.JPG|Bantayog (Aguinaldo/Katipuneros used the Panday for their weapons, arms) Talaksan:Biak-na-Bato_National_Parkjf6155_01.JPG|Harapan Talaksan:Biak-na-BatoNationalParkjf6143 07.JPG|Ang Harapan ng Monumento, Memorial-Marker of the Pact Talaksan:Biak-na-BatoNationalParkjf6143 05.JPG|Ang Bantayog Talaksan:Biak-na-BatoNationalParkjf6143 06.JPG|Ang Palatandaan ng NHI, 1973 Bantayog ng Biak-na-Bato Talaksan:BiakN6140 03.JPG|Mapa ng Kweba ni Emilio Aguinaldo at mga protektadong pook ng Pambansang Liwasan ng Biak-na-Bato </gallery> ==Mga sanggunian== *{{citation |last=Agoncillo |first=Teodoro C. |authorlink=Teodoro Agoncillo |title=History of the Filipino People |origyear=1960 |edition=8th |year=1990 |publisher=Garotech Publishing |location=Lungsod Quezon |id=ISBN 971-8711-06-6 }} *{{citation |last=Zaide |first=Sonia M. |title=The Philippines: A Unique Nation |publisher=All-Nations Publishing Co. |year=1994 |isbn=971-642-071-4 }} {{reflist}} {{Philippine Revolution}} [[Kategorya:Mga dating bansa sa kasaysayan ng Pilipinas]] hu9sp68wexqmq5n5oyfzcvfzmfrgdwu UDFy-38135539 0 141976 2220163 1302233 2026-08-12T05:41:05Z Lolbet101 163542 2220163 wikitext text/x-wiki {{Infobox Galaxy | name = UDFy-38135539 | image = [[Talaksan:UDFy-38135539.jpg|250px|]] | caption= Larawang kuha ng [[Teleskopyong Pangkalawakang Hubble]] sa UDFy-38135539. | credit = | constellation name = [[Fornax (talampad)|Fornax]] | epoch = | type = | ra = | dec = | dist_ly = humigit kumulang 13 [[Giga-|bilyong]] [[light-year]]<br />(Light travel time)<ref name="NS"/><br />~30 bilyong light-years<br />(kasalukuyan)<ref>http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1041/eso1041.pdf</ref> | z = 8.55<ref name="NS"/> | appmag_v = | size_v = | names = HUDF.YD3 }} Ang '''UDFy-38135539''' (kilala rin bilang "HUDF.YD3") ay isang klasipikasyong '''[[Hubble Ultra-Deep Field]]''' (UDF) para sa isang [[kalawakan]] na kung saan ({{As of|2010|October|lc=on}}) ay nakalkula na mayroong itong layong taong ilaw na 13 bilyong taon<ref name="NS">{{cite web |url=http://www.newscientist.com/article/dn19603-dim-galaxy-is-most-distant-object-yet-found.html |title=Dim galaxy is most distant object yet found |publisher=New Scientist |date= |accessdate=2010-10-21}}</ref><ref name="SciAm">{{cite web|last=Matson |first=John |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=farthest-galaxy |title=Early Bloomer: Faraway Galaxy Pushes Cosmic View Closer to the Dawn of the Universe |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.16176.x |publisher=Scientific American |date= |accessdate=2010-10-21}}</ref> na may kasalukuyang distansiyang humigit kumulang na 30 bilyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]], kaya kilala ito sa [[Talaan ng pinakamalayong bagay astronomikal sa kalawakan|pinakamalayong bagay astronomikal]] sa [[kalawakan]] na nabubuhay at nakikita sa ating [[mundo]]. == Tingnan din == * [[GN-z11]] == References == {{Reflist|colwidth=30em}} [[Kategorya:Fornax (talampad)]] [[Kategorya:Kalawakan]] [[Kategorya:2010 sa Agham]] [[Kategorya:Mga galaksiya]] lbw83emofr0xuudyqjb4y9u6qskacmw Felidae 0 189086 2220125 2219619 2026-08-11T23:40:39Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2220125 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Felidae<ref name=MSW3>{{MSW3 Wozencraft|pages=532–548|id=14000003}}</ref> | fossil_range = {{Fossil range|25|0}} Huling [[Oligoseno]]-Kamakailan | image = Tiger-zoologie.de0001 22.JPG | image_caption = [[Tiger]] (''Panthera tigris'') | taxon = Felidae | authority = [[Johann Fischer von Waldheim|G. Fischer de Waldheim]], 1817 | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = [[Felinae]]<br /> [[Pantherinae]]<br /> †[[Machairodontinae]]<br /> †[[Proailurinae]]<ref name="McKenna & Bell">{{cite book |last=McKenna |first=Malcolm C. |coauthors=Susan K. Bell |title=Classification of Mammals |date=2000-02-15 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-11013-6 |pages=631}}</ref> |range_map=Felidae range.png |range_map_caption=Felidae ranges }} Ang '''Felidae''' ang pamilya ng mga [[pusa]]. Ang isang kasapi ng pamilyang ito ay tinatawag na isang '''felid'''. Ang pinakapamilyar na felid ang domestikadong pusa(house cat) na unang naugnay sa mga tao mga 10,000 taon ang nakalipas. Ang pamilyang ito ay kinabibilangan rin ng ibang lahat na mga pusang ligaw kabilang ang mga malalaking pusa. Ang mga umiiral na felid ay nabibilang sa isa sa dalawang mga subpamilya: [[Pantherinae]] (na kinabibilangan ng mga [[tigre]], [[leon]], [[jaguar]] at [[leopardo]]) at ang [[Felinae]](na kinabibilangan ng [[cougar]], mga [[lynx]], [[ocelot]] at ang domestikong pusa). Ang mga unang felid ay lumitaw sa panahong [[Oligoseno]] mga 25 milyong taon ang nakalilipas. Sa mga panahong prehistoriko, may ikatlong subpamilya na tinatawag na [[Machairodontinae]] na kinabibilangan ng mga "[[pusang may ngiping saber]]" gaya ng mahusay na kilalang ''[[Smilodon]]''. Mayroon ding ibang mga superpisyal na tulad ng pusang mga [[mamalya]] gaya ng marsupial sabertooth na ''[[Thylacosmilus]]'' o ang [[Nimravidae]] na hindi kabilang sa pamilyang Felidae sa kabila ng [[ebolusyong konberhente|pagiging magkamukha]]. Ang mga felid ay mga pinakastriktong karnibora ng 13 panlupaing mga pamilya sa order na [[Carnivora]] bagaman ang tatlong mga pamilya ng pangdagat na mga mamalya na binubuo ng superpamilyang [[Pinniped]]ia ay kasing karniboroso ng mga felid. ==Ebolusyon== Mayroong 41 na alam na espesye ng felid sa daigdig ngayon. Ang lahat ng ito ay nagmula sa parehong ninuno.<ref name=MSW3/> Ang [[taxon]] na ito ay nagmula sa Asya at kumalat sa mga kontinente sa pamamagitan ng pagtawid sa mga lupaing tulay. Gaya ng iniulat sa hornal na ''[[Science (journal)|Science]]'', ang pagsubok ng [[mitokondriyal na DNA]] at [[nukleyar na DNA]] nina Warren Johnson at Stephen O'Brien ng U.S. [[National Cancer Institute]] ay nagpapakita na ang mga sinaunang(ancient) pusa ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] sa walong mga pangunahing lipi na nag-[[ebolusyong diberhente|diberhente]] sa kurso ng hindi bababa sa 10 mga migrasyon( sa parehong mga direksiyon) mula sa kontinente hanggang kontinente sa pamamagitan ng [[lupaing tulay na Bering]] at [[Isthmus ng Panama]] na ang henus na [[Panthera]] ang pinakamatanda at ang henus na [[Felis]] ang pinakabata. Tinantiya nila na ang 60 porsiyento ng mga modernong espesye ng mga [[pusa]] ay umunlad sa huling mga milyong taon.<ref name =Mott>{{cite web| last = Mott| first = Maryann| title = Cats Climb New family Tree| publisher = National Geographic News| date = 2006-01-11| url = http://news.nationalgeographic.com/news/2006/01/0111_060111_cat_evolution.html| accessdate = 2006-07-15}}</ref> Ang karamihan ng mga felid ay may isang bilang ng [[haploid]] na 18 o 19. Ang mga pusa ng Bagong Daigdig(ang mga nasa Sentral at Timog Amerika) ay may bilang ng haploid na 18 na posibleng sanhi ng kombinasyon ng dalawang mga mas maliit na [[kromosoma]] sa isang mas malaking kromosoma.<ref name = robinson>{{cite book| last = Vella | first = Carolyn| authorlink = | author2 = ''et al.'' | title = Robinson's Genetics for Cat Breeders and Veterinarians, 4th ed.| publisher = Butterworh-Heinemann | year = 2002 | location = Oxford| isbn = 0-7506-4069-3 }}</ref> Bago ng pagkakatuklas na ito, malaking hindi nagawa ng mga biologo na itayo ang isang puno ng pamilya ng mga pusa mula sa fossil rekord dahil ang mga fossil ng iba't ibang mga espesye ng pusa ay lahat labis na magkakamukha na pangunahing lamang magkakaiba sa sukat. Batay sa analisis ng DNA, ang mga pinakamalapit na kamag-anak ng mga felid ang mga [[Prionodon|asyatikong linsang]].<ref>{{cite journal | author = Eizirik E., Murphy W.J., Koepfli K.P., Johnson W.E., Dragoo J.W., O'Brien S.J. | year = 2010 | title = Pattern and timing of the diversification of the mammalian order Carnivora inferred from multiple nuclear gene sequences | url = | journal = Molecular Phylogenetics and Evolution | volume = 56 | issue = | pages = 49–63 | doi = 10.1016/j.ympev.2010.01.033 }}</ref><ref>{{cite journal | author = Gaubert P., Veron G. | year = 2003 | title = Exhaustive sample set among Viverridae reveals the sister-group of felids: the linsangs as a case of extreme morphological convergence within Feliformia | url = | journal = Proceedings of the Royal Society, Series B | volume = 270 | issue = 1532| pages = 2523–30 | doi = 10.1098/rspb.2003.2521 }}</ref> Ang karamihan ng mga espesye ng felid ay nagsasalo ng isang anomalyang henetiko na pumipigil sa mga itong makalasa ng pagiging matamis.<ref name =PLOS>{{cite journal |last=Xia |first=Li |author2=Weihua Li, Hong Wang, Jie Cao, Kenji Maehashi, Liquan Huang, Alexander A. Bachmanov, Danielle R. Reed, Véronique Legrand-Defretin, Gary K. Beauchamp and Joseph G. Brand |year=2005 |month=July |title=Pseudogenization of a Sweet-Receptor Gene Accounts for Cats' Indifference toward Sugar |journal=[[Public Library of Science]] |volume=1 |issue=1 |pages= e3|doi=10.1371/journal.pgen.0010003 |url=http://www.plosgenetics.org/article/info:doi/10.1371/journal.pgen.0010003 |accessdate=2008-06-30 |quote= |pmid=16103917 |pmc=1183522 }}</ref> == Mga genus == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item (concat("''[[", ?taxonname, "]]''") as ?taxonLink) (concat("[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=", ?msw, " Mammal Species of the World]") as ?mswLink) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 ; wdt:P105 wd:Q34740 ; wdt:P171* wd:Q25265 ; wdt:P225 ?taxonname . optional { ?item wdt:P959 ?msw . } } |columns=P18:Larawan,?taxonLink:Genus,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW |section= |min_section=3 |sort=P225 |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! Larawan ! Genus ! Ibang tawag ! MSW |- | [[Talaksan:Cheetah Botswana.jpg|center|128px]] | ''[[Acinonyx]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000005 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Adeilosmilus]]'' | | |- | [[Talaksan:Caracal in South Africa - by Shaun MItchem.jpg|center|128px]] | ''[[Caracal]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000013 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Catolynx]]'' | | |- | [[Talaksan:Catopuma temminckii.jpg|center|128px]] | ''[[Catopuma]]'' | de:Goldkatze<br/>en:Golden cat<br/>th:สกุลเสือไฟ<br/>tr:Altın kedi | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000023 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Cynailurus]]'' | | |- | [[Talaksan:Coca-cat.jpg|center|128px]] | ''[[Felis]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000029 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Ischyrosmilus]]'' | | |- | | ''[[Leo]]'' | | |- | [[Talaksan:Ocelot (Leopardus pardalis)-8.jpg|center|128px]] | ''[[Leopardus]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000080 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:1 Bayerischer Nationalpark - Luchs.jpg|center|128px]] | ''[[Lynx]]'' | sl:ris | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000151 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Mayailurus]]'' | | |- | [[Talaksan:Neofelis nebulosa.jpg|center|128px]] | ''[[Neofelis]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000221 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Panthera Diversity.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera]]'' | ar:نمور<br/>de:Eigentliche Großkatzen<br/>en:big cats<br/>es:Pantera<br/>et:Panter<br/>fr:Panthères<br/>ko:표범속<br/>mk:Пантери<br/>nl:Brulkatten<br/>pt:Pantera<br/>ru:Пантера<br/>th:แพนเทอรา<br/>uk:Пантера<br/>zh:豹属<br/>my:ကြောင်ကြီးမျိုး<br/>sl:velika mačka<br/>ja:ヒョウ属 | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000227 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Lydekker - Marbled Cat.JPG|center|128px]] | ''[[Pardofelis]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000176 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Bengalkatze.jpg|center|128px]] | ''[[Prionailurus]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000180 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:FelisAurataKeulemans.jpg|center|128px]] | ''[[Profelis]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000199 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Puma - 49044464307.jpg|center|128px]] | ''[[Puma]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000203 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Tigris]]'' | | |- | [[Talaksan:Uncia uncia.jpg|center|128px]] | ''[[Uncia]]'' | | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000268 Mammal Species of the World] |} {{Wikidata list end}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Felidae]] iz3jlpzsjwvcwajm9juxehky7udow7r Kalinisang pambibig 0 190556 2220209 2089054 2026-08-12T10:42:37Z ~2026-44081-70 165218 Nilinaw ang impormasyon tungkol sa dental plaque at tartar at nagdagdag ng mga sanggunian. 2220209 wikitext text/x-wiki Ang '''kalinisang pangngipin''' (Ingles: '''''dental hygiene'''''), o sa malawak na katawagan ay '''kalinisang pambibig''' (Ingles: '''''oral hygiene'''''), ay ang gawain ng pangangalaga at pagpapanatili sa kalinisan ng [[bibig]] at [[ngipin ng tao|ngipin]] upang maiwasan ang mga suliraning pangngipin at pambibig, na pinaka karaniwan ang mga [[dental cavities|butas o biyak sa ngipin]], [[gingivitis|pamamaga ng gilagid]], at [[halitosis|masamang amoy ng hininga]]. Ang tartar o ''dental calculus'' ay tumigas na plaka na hindi naaalis sa pamamagitan ng pagsisipilyo o paggamit ng dental floss; dentista o dental hygienist ang nag-aalis nito.<ref>[https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10953-plaque “Dental plaque”]. Cleveland Clinic, 10 Mayo 2023. Nakuha noong 12 Agosto 2026.</ref><ref>[https://seva72.com/service/vzroslym/gigiena-i-otbelivanie/professionalnaya-gigiena/ “Propesyonal na kalinisan sa bibig”]. SEVA Dental. Nakuha noong 12 Agosto 2026.</ref> Mayroon ding mga kalagayan ng [[patolohiyang pambibig]] kung saan kailangan ang mabuting paglilinis ng bibig upang [[paggaling (panggagamot)|gumaling]] at [[rehenerasyon (biyolohiya)|rehenarasyon]] ng mga tisyung nasa bibig. Ang mga kalagayang ito ay kinabibilangan ng pamamaga ng gilagid (''gingivitis''), [[periodontitis]], at [[dental trauma|traumang pangngipin]],<ref name="AlDT">{{cite journal |author= Zadik Y |title=Algorithm of first-aid management of dental trauma for medics and corpsmen |journal=Dent Traumatol |volume=24 |issue=6 |pages=698–701 |year=2008 |month=December |pmid=19021668 |doi=10.1111/j.1600-9657.2008.00649.x}}</ref> na katulad ng [[dental subluxation|subluksasyon]],<ref name="GuideDT">{{cite journal |author= Flores MT, Andersson L, Andreasen JO, et al. The International Association of Dental Traumatology |title=Guidelines for the management of traumatic dental injuries. I. Fractures and luxations of permanent teeth |journal=Dent Traumatol |volume=23 |issue=2 |pages=66–71 |year=2007 |month=Abril |pmid=17367451 |doi=10.1111/j.1600-9657.2007.00592.x}}</ref> [[odontogenic cyst|mga bukol sa bibig]], <ref name="BBC">{{cite journal |author= Zadik Y, Yitschaky O, Neuman T, Nitzan DW |title=On the Self-Resolution Nature of the Buccal Bifurcation Cyst |journal=J Oral Maxillofac Surg |volume=20 |issue=5 |pages=e282–4 |year=2011 |month=May |pmid=21571416 |doi=10.1016/j.joms.2011.02.124|url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WKF-52VP3D1-6&_user=10&_coverDate=05%2F14%2F2011&_rdoc=9&_fmt=high&_orig=browse&_origin=browse&_zone=rslt_list_item&_srch=doc-info(%23toc%236905%239999%23999999999%2399999%23FLA%23display%23Articles)&_cdi=6905&_sort=d&_docanchor=&_ct=207&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=47e40681e02990c1d46b7f818fe30630&searchtype=a}}</ref> at ang panahon pagkaraan ng [[tooth extraction|pagbunot]] (ekstrasiyon) ng ngiping tinatawag na "[[wisdom tooth|ngipin ng karunungan]]" (''wisdom tooth''). ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{usbong|Kalusugan}} [[Kategorya:Kalinisan]] [[Kategorya:Kalusugan]] gya7yidapg7yocf3qn42mrjjhw2dtyz Hilagang Hating-globo 0 201634 2220182 2219974 2026-08-12T06:50:47Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-44002-34|~2026-44002-34]] ([[User talk:~2026-44002-34|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Jojit fb|Jojit fb]] 2216213 wikitext text/x-wiki [[File:Hemisferio Norte.png|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay.]] [[File:Northern Hemisphere Azimuthal projections.svg|thumb|right|Ang Hilagang Emisperyo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Panghilagang Polo]].]] Ang '''Hilagang Hating-globo'''<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Makabayan_6_2004_Ed/VIsTmtRXKNoC?hl=en&gbpv=1&dq=hilagang+hating+globo&pg=PA142&printsec=frontcover |title=Makabayan 6' 2004 Ed. |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-3902-8 |pages=13 |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&gbpv=1&dq=hilagang+hating+globo&pg=PA13&printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}</ref> (o '''Hilagang Hating-Daigdig'''; Ingles: ''Northern Hemisphere'') ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa [[hilaga]] ng [[ekwador]]. Tinatawag din ito na '''Hilagang Emisperyo''' kung saan ang salitang "[[emisperyo]]" (mula sa [[wikang Griyego|Griyego]]ng σφαιρα [espero o bilog] + ημι [kalahati]) ay literal na may kahulugang 'kalahati ng bola' o 'kalahati ng bilog'. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal. Dahil sa aksiyal na pagkiling ng Daigdig sa 23.439281°, may baryasyon ng panahon sa haba ng araw at gabi. May baryasyon din ng panahon sa [[temperatura]] na naantala sa baryasyon sa araw at gabi. Sa kumbensyunal, nangyayari ang tag-niyebe sa Hilagang Hating-globo bilang ang panaho mula solstisyo ng Disyembre (tipikal sa Disyembre 21 [[UTC]]) hanggang sa [[Ekinoksiyo|ekinoksyo]] ng Marso (tipikal sa Marso 20 UTC), habang nangyayari ang tag-init sa panahon mula sa [[Solstisyo|solsitisyo]] hanggang sa ekinoksyo ng Setyembre (tipikal sa September 23 UTC). Nag-iiba ang petsa sa bawat taon dahil sa pagkakaiba sa pagitan ng taon ng kalendaryo at taon na astronomikal. Sa loob ng Hilagang Hating-globo, maaring baguhin ng agos ng karagatan ang modelo ng lagay ng panahon na makakaapekto sa maraming kadahilanan sa loob ng hilagang baybayin. Kabilang sa mga ganoong kaganapan ang El Niño–Katimugang Osilasyon. Noong 2015, naririto sa Hilagang Hating-globo ang mga 87 [[bahagdan]] ng [[populasyon]] ng mundo na tinatayang 6.4 bilyong tao sa kabuuang populasyon na 7,3 bilyong tao<ref>Kinalkula mula sa ''World Population Yearbook 2019'' (sa libo) Kabuuang populasyon: 7,359,970 Populasyon ng Hilagang Hating-globo: 6,405,030 87.0% Populasyon ng Katimugang Hating-globo: 954,940 13.0% (Pananda 1) Kung walang datos para sa 2019, ang pinakabagong [[datos]] ang ginamit. (Pananda 2) Hinahati sa kalahating mga populasyon sa bawat Hilaga at Timog Hating-globo ang mga sumasaklang na mga bansa na may lupain sa ekwador.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere – Business Insider|date=4 May 2012|work=Business Insider|access-date=10 Nobyembre 2015|language=en|archive-date=19 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0|title=GIC – Article|work=galegroup.com|access-date=10 Nobyembre 2015|archive-date=18 Abril 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0|url-status=live}}</ref> at narito rin ang karamihan sa mga [[lupain]] ng mundo. Ang kalahatan ng [[Hilagang Amerika]] at ng [[Europa]] ay nakapaloob sa Hilagang Emisperyo. Nasa Hilagang Emisperyo rin ang karamihan sa mga bahagi ng [[Asya]], dalawang-ikatlo (<small>2/3</small>) ng [[Aprika]] at 10 bahagdan ng [[Timog Amerika]]. Ang tatlong [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|pinakamalalaking mga bansa ayon sa populasyon]] ([[Tsina]], [[India]], at [[Estados Unidos]] ay nasa loob ng Hilagang Emisperyo. == Mga bilog ng latitud == [[Talaksan:World_map_with_tropic_of_cancer.svg|thumb|350x350px|Mapa ng mundo na pinapakita ang Tropiko ng Kanser]] === Tropiko ng Kanser === Ang Tropiko ng Kanser ay ang pinakahilagang bilog ng latitud sa Daigdig kung saan maaaring makita ang Araw na tuwirang nasa tuktok ng kalangitan (direktang nasa ibabaw ng ulo). Nangyayari ito tuwing [[solstisyo]] ng Hunyo, kapag ang Hilagang Hating-globo ay nakatagilid nang pinakamatindi patungo sa Araw.<ref>{{cite web |title=Obliquity of the Ecliptic and Arctic Circle Calculator |url=https://www.phpsciencelabs.com/obliquity-of-the-ecliptic-calculator/ |access-date=Setyembre 20, 2022 |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, sa latitud ng Tropiko ng Kanser, pagsapit ng solar na hatinggabi sa solistisyo ng Disyembre, ang Araw ay nasa 90 digri sa ibaba ng abot-tanaw sa lahat ng direksiyon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga emisperyo ng Daigdig}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] h1m8fu9ccx4li4j7nq9tekvccqufyye Paglapag sa buwan 0 215498 2220095 2175017 2026-08-11T12:33:15Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2220095 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Aldrin_Apollo_11.jpg | thumb | right | alt=Ang astronaut na si Buzz Aldrin sa Buwan | Ang astronaut na si Buzz Aldrin sa Buwan]]Ang isang '''paglapag sa buwan''' ay ang pagdating ng isang [[sasakyang pangkalawakan]] sa ibabaw ng [[Buwan]]. Kabilang dito ang mga misyong pangkalawakan na mayroong lulang tao at iyong mga walang sakay na tao o [[robotiko]] (mayroong sakay na robot). Ang unang bagay na gawa ng tao na nakarating sa ibabaw ng Buwan ay ang misyong [[Luna 2]] ng [[Unyong Sobyet]] noong Setyembre 13, 1959.<ref>{{cite web | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A | title = Luna 2 | publisher = NASA–NSSDC | access-date = 2013-04-13 | archive-date = 2012-07-26 | archive-url = https://archive.today/20120726181013/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A | url-status = dead }}</ref> Ang [[Apollo 11]] ng [[Estados Unidos]] ay ang unang misyon na lumapag sa Buwan noong Hulyo 20, 1969.<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/apollo/apollo11_40th.html NASA Apollo 11 40th anniversary].</ref> Nagkaroon na ng [[List of Apollo missions#Manned missions|anim na mga paglapag sa buwan na mayroong kasamang tao ang Estados Unidos]] (sa pagitan ng 1969 at ng 1972) at maraming mga paglapag na walang lulang mga tao, bagaman walang mga banayad na mga paglapag na naganap magmula noong 1976. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong|Astronomiya}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Mga misyong pangkalawakan]] [[Kategorya:Mga misyong pangkalawakan na mayroong nakasakay na tao]] fx6mlmg27arqcdjd8yppgc7cdlazsom Mga Aeta 0 216767 2220117 2084763 2026-08-11T20:18:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220117 wikitext text/x-wiki :''Huwag itong ikalito sa [[mga Ati]] ng Panay sa Kabisayaan.'' {{Demographics of the Philippines}} [[File:Young Negrito girl, Mariveles, 1901.JPG|thumb|right|180px|Ang babaeng Ita na nagmula sa [[Mariveles, Bataan|Mariveles]], [[Bataan]], noong 1901.]] Ang '''mga Aeta''', '''Ayta''', '''Agta''', o '''[[Mga Ati (Panay)|Ati]]''' (Ayta, pronounced {{IPAc-en|'|aɪ|t|ə}} {{respell|EYE|tə}}), ay mga [[katutubong mga tao]] o [[pangkat-etniko]] na nakatira sa kalat at liblib na mga bahaging bulubundukin ng [[Luzon]], [[Pilipinas]]. Itinuturing sila bilang mga [[Negrito]], na mayroong mga balat na maiitim o madidilim ang pagkakayumanggi at mayroong mga tampok na katangian ng pagiging maliliit ang taas, maliliit ang balangkas, mayroong mga buhok na kulot na katulad ng sa mga maiitim na tao ng [[Aprika]] na mayroong mataas na pagiging madalas na likas na mas mapusyaw na kulay ng buhok na kung tawagin ay [[blondismo]] na nauukol sa pangkalahatang populasyon; mayroon din silang maliliit na mga ilong, at madidilim na kayumangging mga mata. Iniisip na sila ang pinakamaagang pangkat ng mga taong nanirahan sa Pilipinas, bago pa man naganap ang pandarayuhan o pagdating ng mga [[taong Austronesyo]].<ref>{{cite web|title=The Aeta|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Aeta|publisher=peoplesoftheworld.org|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226155630/http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Aeta|url-status=dead}}</ref> Kabilang ang mga Aeta sa pangkat ng mga tao na tinagurian bilang mga "Negrito" noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|pamumuno ng kolonya ng mga Kastila]]. Ang sari-saring mga pangkat ng mga Aeta sa hilagang Luzon ay nakikilala bilang mga "Pugut" o "Pugot," isang pangalan na itinalaga sa kanila ng mga taong nagsasalita ng [[wikang Ilokano]] na kanunog ng kanilang tirahan, na siyang katagang kolokyal praa sa mga taong mayroong mas maiitim na kutis. Sa Ilokano, ang salitang "Pugut" o "Pugot" ay nangangahulugan din ng "tiyanak", "duwende", ''"goblin"'' o "espiritu sa gubat".<ref>{{cite book|last=Thomas N. Headland|first=John D. Early,|title=Population Dynamics of a Philippine Rain Forest People: The San Ildefonso Agta|year=Marso 1, 1998|publisher=University Press of Florida|pages=208|url=http://books.google.com.qa/books/about/Population_Dynamics_of_a_Philippine_Rain.html?id=doR0QgAACAAJ&redir_esc=y}}</ref> Karamihan sa mga Negrito ng Luzon ang tumuturing sa mga katawagang ito bilang nakakainsulto para sa kanila. ==Tingnan din== *[[Mga Ati (Panay)|Mga Ati]] ng Panay sa Kabisayaan ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{usbong|Tao|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas|Aeta]] 9na0qbbiechsbkds4pibwh8muy5b52m DYAB 0 221051 2220123 2161130 2026-08-11T23:28:08Z ~2026-44306-43 165198 /* */ Added with radio guide 2220123 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = ''DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu'' | city = [[Lungsod ng Mandaue]]<br>[[Lungsod ng Cebu]] | above = | callsign = | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_alt = | caption = | area = [[Central Visayas]] | frequency = 1512 kHz | rds = | branding = DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | format = Di-aktibo | subchannels = | network = Radyo Patrol | affiliations = | owner = [[ABS-CBN Corporation]] | licensee = | operator = | sister_stations = [[DYCB-TV]] ([[ABS-CBN]])<br>[[DYAC-TV]] ([[ABS-CBN Sports and Action|S+A]])<br>[[DYLS-FM|MOR 97.1 Cebu]] | founded = | airdate = {{start date and age|1989|06|12}} | last_airdate = {{end date and age|2020|5|5}} | former_callsigns = DYCB-AM (1957-1963) <br> DYXL-AM (1963–1972) | former_names = | former_frequencies = 570 kHz (1957-1972) | callsign_meaning = '''DY'''<br>'''A'''bante Pa '''B'''isaya | licensing_authority = NTC | facility_id = | class = A,B,C,D,E | power = 10,000 [[watt]] | erp = 60,000 [[watts]] | haat = | coordinates = | translators = | repeaters = | webcast = | website = | child = | embed_header = | embedded = }} Ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' (1512&nbsp;kHz [[Cebu]]) ay ang punong himpilang AM ng [[ABS-CBN Corporation]] sa [[Pilipinas]]. Sumasahimpapawid ang himpilan mula sa ABS-CBN Broadcast Center, North Road, Jagobiao, [[Lungsod ng Mandaue]], habang ang transmitter nito ay matatagpuan sa Brgy. Cogon Pardo, [[Lungsod ng Cebu]]. 24 oras ang pagsasahimpapawid ng DYAB maliban sa Lunes, kung saan hindi ito sumasahimpapawid mula 12:00 ng hating gabi hanggang 4:00 ng madaling araw, at maliban sa [[Semana Santa]] ng Bawat Taon, kung saan hindi ito sumasahimpapawid mula 12:00 ng hating gabi sa [[Banal na Huwebes|Huwebes Santo]] hanggang 4:00 ng madaling araw sa [[Pasko ng Pagkabuhay|Linggo ng Pagkabuhay]]. Si Leo Lastimosa ang kasalukuyang tagapamahala ng himpilan. Sa kasalukuyan, ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' ay maituturing na isa sa mga nangungunang himpilan sa AM sa Cebu at Central Visayas at ito ay kinikilala bilang isa sa mga pinakaginawarang himpilan ng radyo sa Pilipinas mula sa [[Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas]] (KBP). Isinasahimpapawid din ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' sa isang cable television sa [[SkyCable]] Cebu na pinangalanang '''DYAB TeleRadyo Cebu''', kung saan ang studio at mga host ng mga programa nito ay makikita sa pamamagitan ng kanilang mga tagapakinig at mga manonood. ==Mga Programa== * DYAB Radyo Patrol Balita ** Radyo Patrol Balita: Alas-Siyete {{small|(simulcast sa DZMM at DZMM TeleRadyo)}} ** Radyo Patrol Balita: Alas-Dose {{small|(simulcast sa DZMM at DZMM TeleRadyo)}} * TV Patrol Central Visayas {{small|(delayed simulcast sa ABS-CBN Cebu)}} * [[TV Patrol]] {{small|(simulcast sa ABS-CBN, DZMM at DZMM TeleRadyo)}} ==Mga personalidad ng DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu== ===Kasalukuyan=== *[[Leo Lastimosa]] <small>(station manager)</small> *June Joseph Perez *Jenny Rica Vidad *Ferdinand Mañus *RC Dalaguit *Angelica Saniel *Atty. Jude Thaddeus " JT Benz" Bentulan *Atty. John DX Lapid *Atty. Boy Alo *Atty. Pat Acabodillo *Atty. Jun Arriesgado *Jeffrey Astillo ===Dati=== *[[Ahmed G. Cuizon]] * Jose Marlon Bellita (1971 – November 13, 2012) * Dr.Fediliz Quiza * Dante Luzon * Bingo Gonzales * Hubart Bob Malazarte * Raul Araneta↑ * Lou Arevalo * Ramonito Del Rosario↑ * Nick Ampatin * Julliet Banzon * Nestor Ymbong ↑ * Virgilio "Yoyo" J. Mirafuentes * Ramil Albano a.k.a. Inday Misyel * Ka Bino Guerrero * Ramil Paican * Virgie Sanchez * Edward Ligas * Rep. Antonio Cuenco * Msgr. Esteban Binghay * Dodong Gabito * Junhan Todino * Randy Jainar * Atty. Pedro Rosito * Atty. Fritz Quinanola * Malou Inocando-Tabar * Fr. Dan Domingo de los Angeles {{Cebu City Radio}} {{ABS-CBN News and Current Affairs}} {{ABS-CBN}} {{coord missing|Philippines}} [[Kategorya:ABS-CBN]] oa3ohkwy4s8a87hsi4ljpqadf3b6ayl 2220126 2220123 2026-08-11T23:43:02Z ~2026-44306-43 165198 /* Mga Final na Programa ng DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu */ Updated info on radio guide 2220126 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = ''DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu'' | city = [[Lungsod ng Mandaue]]<br>[[Lungsod ng Cebu]] | above = | callsign = | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_alt = | caption = | area = [[Central Visayas]] | frequency = 1512 kHz | rds = | branding = DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | format = Di-aktibo | subchannels = | network = Radyo Patrol | affiliations = | owner = [[ABS-CBN Corporation]] | licensee = | operator = | sister_stations = [[DYCB-TV]] ([[ABS-CBN]])<br>[[DYAC-TV]] ([[ABS-CBN Sports and Action|S+A]])<br>[[DYLS-FM|MOR 97.1 Cebu]] | founded = | airdate = {{start date and age|1989|06|12}} | last_airdate = {{end date and age|2020|5|5}} | former_callsigns = DYCB-AM (1957-1963) <br> DYXL-AM (1963–1972) | former_names = | former_frequencies = 570 kHz (1957-1972) | callsign_meaning = '''DY'''<br>'''A'''bante Pa '''B'''isaya | licensing_authority = NTC | facility_id = | class = A,B,C,D,E | power = 10,000 [[watt]] | erp = 60,000 [[watts]] | haat = | coordinates = | translators = | repeaters = | webcast = | website = | child = | embed_header = | embedded = }} Ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' (1512&nbsp;kHz [[Cebu]]) ay ang punong himpilang AM ng [[ABS-CBN Corporation]] sa [[Pilipinas]]. Sumasahimpapawid ang himpilan mula sa ABS-CBN Broadcast Center, North Road, Jagobiao, [[Lungsod ng Mandaue]], habang ang transmitter nito ay matatagpuan sa Brgy. Cogon Pardo, [[Lungsod ng Cebu]]. 24 oras ang pagsasahimpapawid ng DYAB maliban sa Lunes, kung saan hindi ito sumasahimpapawid mula 12:00 ng hating gabi hanggang 4:00 ng madaling araw, at maliban sa [[Semana Santa]] ng Bawat Taon, kung saan hindi ito sumasahimpapawid mula 12:00 ng hating gabi sa [[Banal na Huwebes|Huwebes Santo]] hanggang 4:00 ng madaling araw sa [[Pasko ng Pagkabuhay|Linggo ng Pagkabuhay]]. Si Leo Lastimosa ang kasalukuyang tagapamahala ng himpilan. Sa kasalukuyan, ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' ay maituturing na isa sa mga nangungunang himpilan sa AM sa Cebu at Central Visayas at ito ay kinikilala bilang isa sa mga pinakaginawarang himpilan ng radyo sa Pilipinas mula sa [[Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas]] (KBP). Isinasahimpapawid din ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' sa isang cable television sa [[SkyCable]] Cebu na pinangalanang '''DYAB TeleRadyo Cebu''', kung saan ang studio at mga host ng mga programa nito ay makikita sa pamamagitan ng kanilang mga tagapakinig at mga manonood. ==Mga Final na Programa ng DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu== === Balita === *DYAB Radyo Patrol Balita **Radyo Patrol Balita - Alas Siyete <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> **Radyo Patrol Balita - Alas Dose <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> **Radyo Patrol Balita - Alas Kwatro <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> **Radyo Patrol Balita - Alas Dose Sunday Edition <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> *[[TV Patrol Central Visayas]] <small>(simulcast sa [[DYCB-TV|ABS-CBN TV-3 Cebu]])</small> *[[TV Patrol|TV Patrol sa DYAB 1512/DYAB TeleRadyo]] <small>(simulcast sa ABS-CBN)</small> === Komentaryo === *Arangkada ni Leo Lastimosa <small>(simulcast on DYAB TeleRadyo)</small> *Atong Banat <small>(simulcast on DYAB TeleRadyo)</small> *Liti sa Udtong Tutok <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kapamilya of the Week <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kasayurang Kinuykoyan <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kini ang Radyo Patrol (Morning Edition) <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kini ang Radyo Patrol (Afternoon Edition) <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Pasada Kinse Dose <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Ratsada 1512 <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Serbisyo publiko === *Bayan Mo, iPatrol Mo sa Radyo <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Bantay Bata 163 sa DYAB <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Halad sa Kapamilya (Annual Public Service Program) <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Entertainment === *Puto og Sikwati <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sidewalk 1512 <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Showbiz Patrol <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sports Patrol <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Edukasyon === *Kapamilya, Negosyo Na! <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kapamilya University <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Pangutana! <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sex Sense <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Hustisya at Batas === *Timbangan sa Hustisya <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Iba pang mga programa === *Bago Na Dah <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Pabuhagay <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Puwede Diay Pinoy <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Dear Heart <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sugbuanon Na Ni <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> ==Mga personalidad ng DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu== ===Kasalukuyan=== *[[Leo Lastimosa]] <small>(station manager)</small> *June Joseph Perez *Jenny Rica Vidad *Ferdinand Mañus *RC Dalaguit *Angelica Saniel *Atty. Jude Thaddeus " JT Benz" Bentulan *Atty. John DX Lapid *Atty. Boy Alo *Atty. Pat Acabodillo *Atty. Jun Arriesgado *Jeffrey Astillo ===Dati=== *[[Ahmed G. Cuizon]] * Jose Marlon Bellita (1971 – November 13, 2012) * Dr.Fediliz Quiza * Dante Luzon * Bingo Gonzales * Hubart Bob Malazarte * Raul Araneta↑ * Lou Arevalo * Ramonito Del Rosario↑ * Nick Ampatin * Julliet Banzon * Nestor Ymbong ↑ * Virgilio "Yoyo" J. Mirafuentes * Ramil Albano a.k.a. Inday Misyel * Ka Bino Guerrero * Ramil Paican * Virgie Sanchez * Edward Ligas * Rep. Antonio Cuenco * Msgr. Esteban Binghay * Dodong Gabito * Junhan Todino * Randy Jainar * Atty. Pedro Rosito * Atty. Fritz Quinanola * Malou Inocando-Tabar * Fr. Dan Domingo de los Angeles {{Cebu City Radio}} {{ABS-CBN News and Current Affairs}} {{ABS-CBN}} {{coord missing|Philippines}} [[Kategorya:ABS-CBN]] dd6v3t22nu0v735dao1hurp7rsouse7 2220216 2220126 2026-08-12T11:02:53Z ~2026-44098-98 165220 /* Mga Final na Programa ng DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu */ Arranged. 2220216 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = ''DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu'' | city = [[Lungsod ng Mandaue]]<br>[[Lungsod ng Cebu]] | above = | callsign = | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_alt = | caption = | area = [[Central Visayas]] | frequency = 1512 kHz | rds = | branding = DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | format = Di-aktibo | subchannels = | network = Radyo Patrol | affiliations = | owner = [[ABS-CBN Corporation]] | licensee = | operator = | sister_stations = [[DYCB-TV]] ([[ABS-CBN]])<br>[[DYAC-TV]] ([[ABS-CBN Sports and Action|S+A]])<br>[[DYLS-FM|MOR 97.1 Cebu]] | founded = | airdate = {{start date and age|1989|06|12}} | last_airdate = {{end date and age|2020|5|5}} | former_callsigns = DYCB-AM (1957-1963) <br> DYXL-AM (1963–1972) | former_names = | former_frequencies = 570 kHz (1957-1972) | callsign_meaning = '''DY'''<br>'''A'''bante Pa '''B'''isaya | licensing_authority = NTC | facility_id = | class = A,B,C,D,E | power = 10,000 [[watt]] | erp = 60,000 [[watts]] | haat = | coordinates = | translators = | repeaters = | webcast = | website = | child = | embed_header = | embedded = }} Ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' (1512&nbsp;kHz [[Cebu]]) ay ang punong himpilang AM ng [[ABS-CBN Corporation]] sa [[Pilipinas]]. Sumasahimpapawid ang himpilan mula sa ABS-CBN Broadcast Center, North Road, Jagobiao, [[Lungsod ng Mandaue]], habang ang transmitter nito ay matatagpuan sa Brgy. Cogon Pardo, [[Lungsod ng Cebu]]. 24 oras ang pagsasahimpapawid ng DYAB maliban sa Lunes, kung saan hindi ito sumasahimpapawid mula 12:00 ng hating gabi hanggang 4:00 ng madaling araw, at maliban sa [[Semana Santa]] ng Bawat Taon, kung saan hindi ito sumasahimpapawid mula 12:00 ng hating gabi sa [[Banal na Huwebes|Huwebes Santo]] hanggang 4:00 ng madaling araw sa [[Pasko ng Pagkabuhay|Linggo ng Pagkabuhay]]. Si Leo Lastimosa ang kasalukuyang tagapamahala ng himpilan. Sa kasalukuyan, ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' ay maituturing na isa sa mga nangungunang himpilan sa AM sa Cebu at Central Visayas at ito ay kinikilala bilang isa sa mga pinakaginawarang himpilan ng radyo sa Pilipinas mula sa [[Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas]] (KBP). Isinasahimpapawid din ang '''DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu''' sa isang cable television sa [[SkyCable]] Cebu na pinangalanang '''DYAB TeleRadyo Cebu''', kung saan ang studio at mga host ng mga programa nito ay makikita sa pamamagitan ng kanilang mga tagapakinig at mga manonood. ==Mga Final na Programa ng DYAB Radyo Patrol 1512 Cebu== === Balita === *DYAB Radyo Patrol Balita **Radyo Patrol Balita - Alas Dose <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> **Radyo Patrol Balita - Alas Dose Sunday Edition <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> **Radyo Patrol Balita - Alas Kwatro <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> **Radyo Patrol Balita - Alas Siyete <small>(simulcast sa [[DZMM-AM|DZMM]])</small> *[[TV Patrol Central Visayas]] <small>(simulcast sa [[DYCB-TV|ABS-CBN TV-3 Cebu]])</small> *[[TV Patrol|TV Patrol sa DYAB 1512/DYAB TeleRadyo]] <small>(simulcast sa ABS-CBN)</small> === Komentaryo === *Arangkada ni Leo Lastimosa <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Atong Banat <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Liti sa Udtong Tutok <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kapamilya of the Week <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kasayurang Kinuykoyan <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kini ang Radyo Patrol (Morning Edition) <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kini ang Radyo Patrol (Afternoon Edition) <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Pasada Kinse Dose <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Ratsada 1512 <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Serbisyo publiko === *Bayan Mo, iPatrol Mo sa Radyo <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Bantay Bata 163 sa DYAB <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Halad sa Kapamilya (Annual Public Service Program) <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Entertainment === *Puto og Sikwati <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sidewalk 1512 <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Showbiz Patrol <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sports Patrol <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Edukasyon === *Kapamilya, Negosyo Na! <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Kapamilya University <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Pangutana! <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sex Sense <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Hustisya at Batas === *Timbangan sa Hustisya <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> === Iba pang mga programa === *Bago Na Dah <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Pabuhagay <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Puwede Diay Pinoy <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Dear Heart <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> *Sugbuanon Na Ni <small>(simulcast sa DYAB TeleRadyo)</small> ==Mga personalidad ng DYAB Radyo Patrol 1512 AM Cebu== ===Kasalukuyan=== *[[Leo Lastimosa]] <small>(station manager)</small> *June Joseph Perez *Jenny Rica Vidad *Ferdinand Mañus *RC Dalaguit *Angelica Saniel *Atty. Jude Thaddeus " JT Benz" Bentulan *Atty. John DX Lapid *Atty. Boy Alo *Atty. Pat Acabodillo *Atty. Jun Arriesgado *Jeffrey Astillo ===Dati=== *[[Ahmed G. Cuizon]] * Jose Marlon Bellita (1971 – November 13, 2012) * Dr.Fediliz Quiza * Dante Luzon * Bingo Gonzales * Hubart Bob Malazarte * Raul Araneta↑ * Lou Arevalo * Ramonito Del Rosario↑ * Nick Ampatin * Julliet Banzon * Nestor Ymbong ↑ * Virgilio "Yoyo" J. Mirafuentes * Ramil Albano a.k.a. Inday Misyel * Ka Bino Guerrero * Ramil Paican * Virgie Sanchez * Edward Ligas * Rep. Antonio Cuenco * Msgr. Esteban Binghay * Dodong Gabito * Junhan Todino * Randy Jainar * Atty. Pedro Rosito * Atty. Fritz Quinanola * Malou Inocando-Tabar * Fr. Dan Domingo de los Angeles {{Cebu City Radio}} {{ABS-CBN News and Current Affairs}} {{ABS-CBN}} {{coord missing|Philippines}} [[Kategorya:ABS-CBN]] 0whealiqljzwkze23g00nfjrgvkmvf3 Kaliwanagan 0 222024 2220221 2123861 2026-08-12T11:56:48Z Lolbet101 163542 Inayos ang gramatika at isinalin ang mga terminong Ingles sa Tagalog. (Fixed grammar and translated English terms to Tagalog.) 2220221 wikitext text/x-wiki [[File:Phot-27e-07.jpg|thumb|230px|right|Larawan ng galaksiyang [[NGC 4945]] na nagpapakita ng napakalaking luminosidad ng ilang gitnang mga kumpol ng bituin, na nagmumungkahi na mayroong 10 hanggang 100 superhiganteng bituin sa bawat isa sa mga ito, na nakaimpake sa mga rehiyon ng ilang mga [[parsecs]] lamang ang lapad.]] Ang '''kaliwanagan''', '''luminosidad''' o '''''luminosity''''' ay pangkalahatang nauunawaan bilang isang [[sukatan]] ng [[liwanag]]. Sa bawat disiplina, gayunman, naiiba ang dipinisyon ng termino, depende sa kung ano ang sinusukat.<ref name="AUSTRALIA2004">{{cite web |title=Luminosity of Stars |publisher=[[Australia Telescope National Facility]] |url=http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_luminosity.html |date=12 July 2004 |accessdate=2 July 2012 |archive-date=9 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140809120004/http://www.atnf.csiro.au/outreach//education/senior/astrophysics/photometry_specparallax.html |url-status=dead }}</ref> Sa [[astronomiya]], sinusukat ng luminosidad ang kabuuang nerehiya na inilalabas ng isang [[bituin]] o ng iba pang [[bagay astronomikal]] kada yunit ng oras. Kaya ang yunit [[SI]] ng ganitong depinisyon ng luminosidad ay [[joules]] kada segundo, na kung saan ay [[watt]]. Ang isang watt ay isang yunit ng lakas o power, at tulad ng isang [[bumbilya]] na nasusukta sa watt, tulad ng [[Araw]], ang huli ay may kabuuang labas na lakas na {{val|3.846|e=26|u=[[Watt|W]]}}.<ref name="COSMOS1">{{cite web |title=Luminosity |publisher=[[Swinburne University of Technology]] |url=http://astronomy.swin.edu.au/cosmos/L/Luminosity |accessdate=2 July 2012}}</ref> Ito ay ang numerong bumubuo sa pangunahing metriko na ginagamit sa astronomiya at kilala sa tawag na 1 [[luminosidad ng Araw]], na may simbulong <math>L_\odot</math>.<ref name="BAHCALL1"> {{cite web |first=John |last=Bahcall |authorlink=John N. Bahcall |url=http://www.sns.ias.edu/~jnb/SNviewgraphs/snviewgraphs.html |title=Solar Neutrino Viewgraphs |publisher=[[Institute for Advanced Study]] School of Natural Science |accessdate=2012-07-03 }}</ref> Ang lakas radyasyon, gayunpaman, ay hindi lamang ang isang paraan para makita ang linawag, kaya maaaring gamitin ang iba pang metrikong yunit. Mas kilala o mas ginagamit ang [[malawak na kalakhan]], na kung saan ay ''napapansin ang liwanag'' ng isang bagay mula sa tagatingin sa [[Mundo]] at [[Visible spectrum|nakikitang]] [[alonghaba]]. Ang [[lubusang kalakhan]] ay isang ring metrikong ginagamit na kung saan ang ''intrinsikong liwanag'' ng isang bagay sa nakikitang alonghaba, kahit na hindi pakialaman ang layo, samantalang ang [[bolometrikong kalakhan]] ay ang kabuuang labas lakas sa loob ng [[Electromagnetic spectrum|lahat ng alonghaba]].<ref name="KARTTUNEN1">{{cite book | last1 = Karttunen | first1 = Hannu | title = Fundamental astronomy | url = https://archive.org/details/fundamentalastro0000unse_e1p9 | work = | publisher = Springer | year = 2003 | page = [https://archive.org/details/fundamentalastro0000unse_e1p9/page/289 289] | accessdate = 2012-06-02 | isbn = 978-3-540-00179-9}}</ref> ==Talababa== {{Reflist}} [[Kategorya:Astropisika]] [[Kategorya:Photometriya]] {{stub|Astronomiya}} oi1prn24btnrb03gm1ietp8sz2t726k Padron:Ikalawang linya, Bughaw 10 229883 2220173 2098375 2026-08-12T06:44:10Z ~2026-44288-39 165207 2220173 wikitext text/x-wiki {{Train Stations Philippines | name = Ikalawang linya, Bughaw | title = Mga estasyon ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (Linya 2) |listclass = hlist | Line_color = #324a9c | body = [[Estasyon ng Antipolo|Antipolo]] – [[Estasyon ng Emerald|Marikina]] – [[Estasyon ng Santolan (LRT)|Santolan]] – {{stn|Katipunan}} – {{stn|Anonas}} – [[Estasyon ng Araneta Center–Cubao (LRT)|Araneta Center–Cubao]] – {{stn|Betty Go-Belmonte}} – {{stn|Gilmore}} –<br> {{stn|J. Ruiz}} – {{stn|V. Mapa}} – {{stn|Pureza}} – {{stn|Legarda}} – {{stn|Recto}} – ''[[Estasyon ng Tutuban (LRT)|Tutuban]]'' – ''{{stn|Divisoria}}'' – ''{{stn|Pier 4}}''}}<includeonly> </includeonly><noinclude> [[Kategorya:Mga suleras ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila]] </noinclude> 8hr9q66gdv88155uq3ela8dvbu6hbjt 2220174 2220173 2026-08-12T06:44:52Z ~2026-44288-39 165207 2220174 wikitext text/x-wiki {{Train Stations Philippines | name = Ikalawang linya, Bughaw | title = Mga estasyon ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (Linya 2) |listclass = hlist | Line_color = #324a9c | body = [[Estasyon ng Masinag|Antipolo]] – [[Estasyon ng Emerald|Marikina]] – [[Estasyon ng Santolan (LRT)|Santolan]] – {{stn|Katipunan}} – {{stn|Anonas}} – [[Estasyon ng Araneta Center–Cubao (LRT)|Araneta Center–Cubao]] – {{stn|Betty Go-Belmonte}} – {{stn|Gilmore}} –<br> {{stn|J. Ruiz}} – {{stn|V. Mapa}} – {{stn|Pureza}} – {{stn|Legarda}} – {{stn|Recto}} – ''[[Estasyon ng Tutuban (LRT)|Tutuban]]'' – ''{{stn|Divisoria}}'' – ''{{stn|Pier 4}}''}}<includeonly> </includeonly><noinclude> [[Kategorya:Mga suleras ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila]] </noinclude> 4c8fzb3so8kh4ntqaojqfsdj73ksvjt 2220175 2220174 2026-08-12T06:45:23Z ~2026-44288-39 165207 2220175 wikitext text/x-wiki {{Train Stations Philippines | name = Ikalawang linya, Bughaw | title = Mga estasyon ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (Linya 2) |listclass = hlist | Line_color = #324a9c | body = [[Estasyon ng Antipolo (LRT)|Antipolo]] – [[Estasyon ng Emerald|Marikina]] – [[Estasyon ng Santolan (LRT)|Santolan]] – {{stn|Katipunan}} – {{stn|Anonas}} – [[Estasyon ng Araneta Center–Cubao (LRT)|Araneta Center–Cubao]] – {{stn|Betty Go-Belmonte}} – {{stn|Gilmore}} –<br> {{stn|J. Ruiz}} – {{stn|V. Mapa}} – {{stn|Pureza}} – {{stn|Legarda}} – {{stn|Recto}} – ''[[Estasyon ng Tutuban (LRT)|Tutuban]]'' – ''{{stn|Divisoria}}'' – ''{{stn|Pier 4}}''}}<includeonly> </includeonly><noinclude> [[Kategorya:Mga suleras ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila]] </noinclude> eeqmwl42qhvkzxvo6e73pdu61qc9mwf Kim Il-sung 0 232869 2220141 2217231 2026-08-12T04:10:18Z Jojit fb 38 2220141 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "[[Araw ng Araw (Hilagang Korea)|Araw ng Araw]]". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa Pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 9tjcaehauzz3bfekmx94j2iffgb35az 2220142 2220141 2026-08-12T04:10:54Z Jojit fb 38 2220142 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa Pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 97czhevvq6verobzllp7hzjsjz0rzk4 2220143 2220142 2026-08-12T04:11:28Z Jojit fb 38 /* Kontrobersya sa Pagkakakilanlan */ 2220143 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} brifojdjoiupmoeuvcpeud6j0u4zj5b 2220144 2220143 2026-08-12T04:12:11Z Jojit fb 38 /* Kontrobersya sa pagkakakilanlan */ 2220144 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 22a3gqnfaaax2x54d7l1kx5yvmpsns1 2220145 2220144 2026-08-12T04:13:08Z Jojit fb 38 /* Kontrobersya sa pagkakakilanlan */ 2220145 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} e7d3li9kcgk1ty1sw4tt4r5u39aqkv9 2220146 2220145 2026-08-12T04:13:45Z Jojit fb 38 /* Kontrobersya sa pagkakakilanlan */ 2220146 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} gokeo7ugs85c7nu1m1roly5o2boo889 2220147 2220146 2026-08-12T04:14:19Z Jojit fb 38 /* Kontrobersya sa pagkakakilanlan */ 2220147 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 2u1k1x9boey0zvcnrsvtkf5ad1ht7p9 2220148 2220147 2026-08-12T04:17:05Z Jojit fb 38 /* Kontrobersya sa pagkakakilanlan */ 2220148 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at Pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} p8mnpvhm9c7fkfbboer88zq30z2khgt 2220149 2220148 2026-08-12T04:17:31Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan at Pagkabata */ 2220149 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} q4rjc0m8bg88fei5n8c280dxwb1ib9e 2220150 2220149 2026-08-12T04:18:22Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan at pagkabata */ 2220150 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|author-link=Baik Bong }}</ref><ref>[http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html Kimjongilia – The Movie – Learn More] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918043045/http://www.kimjongiliathemovie.com/learnmore.html |date=18 September 2010 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 May 2010 }}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 5esxmivugqn36p3tinjixkd7m6fw3e5 2220151 2220150 2026-08-12T04:21:18Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan at pagkabata */ 2220151 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 3zgbnxbd41nj7dszrx7yd5ll4iwk1m5 2220152 2220151 2026-08-12T04:22:57Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan at pagkabata */ 2220152 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga Komunista at Gerilyang Aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang [[Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo]] noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at [[Chen Duxiu]], pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang [[Ina (kathambuhay)|Ina]] at [[Mga Kaaway]] ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ftqxkvj15cw63zjbyal1zhngjs26u43 2220153 2220152 2026-08-12T04:24:03Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan at pagkabata */ 2220153 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 July 2014 |access-date=1 October 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 October 2014 }}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 6oso3m1mntk4l4rjz02eomxwrg7bo0q 2220154 2220153 2026-08-12T04:26:03Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan at pagkabata */ 2220154 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 August 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 June 2017 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} oaaov50p3hs4vjmhl6bkz3kodqcx5a4 2220155 2220154 2026-08-12T04:28:08Z Jojit fb 38 /* Kapanganakan at pagkabata */ 2220155 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=April 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 1ph3azzxpm73dn174cui5yk4tlmvnfb 2220156 2220155 2026-08-12T04:29:06Z Jojit fb 38 /* Mga komunista at gerilyang aktibidad */ 2220156 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} rrx8iu9mwv9zxtvnddrkhkecs1rk1er 2220157 2220156 2026-08-12T04:30:05Z Jojit fb 38 /* Mga komunista at gerilyang aktibidad */ 2220157 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3.</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 May 2016 |isbn=9780812239126 }}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15.</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 2ozaj4mj6qr1t88t7bbjy26v6l94dal 2220158 2220157 2026-08-12T04:32:25Z Jojit fb 38 /* Mga komunista at gerilyang aktibidad */ 2220158 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]], isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20.</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} l85bfn2ltn1ev1rbmwdxcmcytniue4y 2220159 2220158 2026-08-12T04:34:01Z Jojit fb 38 /* Mga komunista at gerilyang aktibidad */ 2220159 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng [[Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]]]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} cq4vcbs9zuinbj0tpye7prur5z7pvr9 2220160 2220159 2026-08-12T04:34:23Z Jojit fb 38 /* Mga komunista at gerilyang aktibidad */ 2220160 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 October 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ktikn5xfjes04d3caxjrcnw496teflo 2220161 2220160 2026-08-12T04:36:20Z Jojit fb 38 /* Mga komunista at gerilyang aktibidad */ 2220161 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] }}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | author-link2 = Gavan McCormack | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] }}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 }}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 December 2011|access-date=1 June 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 February 2019|access-date=1 June 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=[[NK News]]|author=Fyodor Tertitskiy}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = Third | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} dyt2wx90gwpwnpx6pmjzztm8ttya982 2220162 2220161 2026-08-12T04:41:56Z Jojit fb 38 /* Mga komunista at gerilyang aktibidad */ 2220162 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 February 2014 |date=2 January 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 May 2013|website=ysfine.com}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 January 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=[[The Korea Times]] |access-date=14 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 April 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 April 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 February 2014 }}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 0e237o3l8pgdp7furcbs0fnnzro7wvs 2220211 2220162 2026-08-12T10:44:57Z Jojit fb 38 /* Pagbabalik sa Korea */ 2220211 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', [[Naval Institute Press]] (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Angat sa Kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa Pyongyang noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang premiyer ng republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 April 2017|archive-date=19 April 2014|website=NCNK}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 March 2008}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 May 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 }}</ref><ref name=Suh1988>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 August 2012}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107</ref>{{sfn|Weathersby|2002|pp=9, 10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=10}}{{sfn|Weathersby|2002|p=15}} [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 January 2021 |issn=1058-3947}}</ref>{{sfn|Appleman|1998|p=21}}{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 March 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 March 2010}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 May 2011}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=September 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh}}</ref><ref name=mossman>{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 June 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51}}</ref><ref name=sandler>{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 September 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Kindle Edition.</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story.</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=12 October 2013 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166.</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = [[Seoul National University Hospital]] |date = 4 June 2010 |access-date = 19 July 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 January 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=[[United States Institute of Peace]] |access-date=23 December 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 June 2015 }}</ref><ref>cf. the Truth and Reconciliation Commission's preliminary March 2009 report: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=[[Truth and Reconciliation Commission (South Korea)]]|date=March 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 July 2010 |access-date=11 June 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. }}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at Mga Sumunod na Taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan. <ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}}</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=24 February 2015 }}, ''Asia Program Special Report'', September 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars.</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978.</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 March 2014}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang [[songbun]] kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref><ref>''[[Black Book of Communism]]'', pg. 564.</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=7 June 2013}}. [[Freedom House]], 2012.</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by [[Rudolph Rummel]].</ref> ===Mga Huling Taon ng Pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 August 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195.</ref><ref>Howard W. French, [https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630230338/http://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |date=30 June 2017 }}, ''The New York Times'' (17 March 1997).</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]] at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay [[rebisyunista]]”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 October 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 September 2009 |website = CEU.hu }}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549.</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng [[Hukbong Bayan ng Vietnam]] ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang [[USS Pueblo]] ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=May 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 May 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 November 2012 }}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong [[paniktik]] sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa [[Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano]], ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 7jywpddqgefrfimadbgqpu47hd3q99c Madhya Pradesh 0 234136 2220116 2084319 2026-08-11T18:57:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220116 wikitext text/x-wiki {{Infobox state | name = Madhya Pradesh | native_name = <div style="padding-top:0.25em;line-height:1.0em;"> मध्य प्रदेश{{spaces|2}}{{resize|78%|{{nobold|([[Wikang Hindi|Hindi]])}}}} </div> | type = [[Estado ng India]] | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Seal of Madhya Pradesh | image_map = Madhya Pradesh in India (disputed hatched).svg | map_caption = Kinaroroonan ng Madhya Pradesh (kulay pula) sa [[India]] | coordinates = {{coord|23.25|77.417|region:IN-MP_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = Rehiyon | subdivision_name1 = [[Malwa]], [[Bundelkhand]], [[Baghelkhand]], [[Nimar]], [[Mahakoshal]], [[Chambal]] at [[Gird]] | established_title = Itinatag | established_date = Nobyembre 1, 1956 | parts_type = Distrito | parts_style = para | parts = 51 | seat_type = Kabisera | seat = [[Bhopal]] | seat1_type = Pinakamalaking lungsod | seat1 = [[Indore]] | government_footnotes = | leader_title = Gobernador | leader_name = Ram Naresh Yadav | leader_title1 = Pangunahing Ministro | leader_name1 = Shivraj Singh Chauhan | leader_title2 = Lehislatura | leader_name2 = [[Unicameral]] (230 puwesto) | leader_title3 = Mataas ng Hukuman | leader_name3 = Madhya Pradesh High Court Jabalpur | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 308252 | area_rank = ika-2 | population_footnotes =<ref name="2011_censusindia_gov_in">[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/mp/01Content.pdf 2011 Census of India]</ref> | population_total = 72,597,565 | population_as_of = 2011 | population_rank = ika-6 | population_density_km2 = 236 | population_urban_footnotes = | population_urban = 20,059,666 | population_density_urban_km2 = | population_rural_footnotes = | population_rural = 52,537,899 | population_density_rural_km2 = | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]] | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 45xxxx-48xxxx | area_code_type = [[ISD codes|ISD code]] | area_code = 091-7xxx | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.488 (<span style="color:#fc0">medium</span>) | blank1_name_sec1 = Ranggo ng HDI | blank1_info_sec1 = ika-26 (2005) | blank2_name_sec1 = Literacy | blank2_info_sec1 = 70.60% (2011)<ref name="2011_censusindia_gov_in"/> | blank1_name_sec2 = Sex Ratio | blank1_info_sec2 = 930 (2011)<ref>[[List of Indian states by sex ratio]]</ref> | blank2_name_sec2 = Wikang opisyal | blank2_info_sec2 = [[Wikang Hindi|Hindi]] | website = {{URL|mp.gov.in}} }} Ang '''Madhya Pradesh''' ({{lang-hi|मध्य प्रदेश}}, literal na "Gitnang Lalawigan") ay isang [[estado ng India|estado]] sa gitnang India. [[Bhopal]] ang kabisera nito ang [[Indore]] pinakamalaking lungsod. Tinagurian itong "puso ng India" dahil ito'y nasa sentro ng bansa. Ang Madhya Pradesh ay ang ikalawang pinakamalawak na estado sa India, samantala ang higit sa 75 milyong katao nito ay ang ikaanim na pinakamalaki sa mga estado ng India. Kahangganan nito ang mga estado ng [[Uttar Pradesh]] sa hilagang-silangan, [[Chhattisgarh]] sa timog-silangan, [[Maharashtra]] sa timog, [[Gujarat]] sa kanluran, at [[Rajasthan]] sa hilagang-kanluran. Nasasakupan ng kasalukuyang Madhya Pradesh ang sinaunang Avanti [[mahajanapada]], na ang kabisera ay [[Ujjain]] (tinatawag din na Avanti) na naging isang pangunahing lungsod noong ikalawang yugto ng urbanisasyon ng India noong ika-6 na siglo BCE. Kalaunan, pinamunuan ang rehiyon ng mga pangunahing dinastiya ng India, kasama rito ang [[Imperyong Maurya]], [[Imperyong Gupta]], [[Harshavardhana]], tapos ang mga haring [[Rajput]] ng [[Dinastiyang Paramara|Paramara]], [[Chandelas]], [[Bundela]], [[Tomaras]], nang maglaon ang [[Imperyong Mughal]] at sa bandang hulí ang [[Kumpederasyong Maratha]]. Noong unang bahagi ng ika-18 dantaon, pinaghati-hati ang rehiyon sa maraming maliliit na kaharian na nasakop ng [[Imperyong Briton]] at isinanib sa [[Central Provinces at Berar]] at sa [[Central India Agency]]. Matapos makamtan ang kalayaan ng India, itinatag ang Madhya Pradesh bilang estado at [[Nagpur]] naging kabisera nito. Naging bahagi ng naturang estado ang katimugang bahagi ng ngayo'y Madhya Pradesh at hilagang-silangang bahagi ng ngayo'y Maharashtra. Noong 1956, nireorganisa ang estado, at ang ilang bahagi nito ay isinanib sa mga estado ng [[Madhya Bharat]], [[Vindhya Pradesh]] at [[Bhopal]] upang itatag ang bagong estado ng Madhya Pradesh na Bhopal ang kabisera. Ang rehiyon ng Vidarbha na nagsasalita ng [[Wikang Marathi|Marathi]] ay ihiniwalay at isinanib sa noo'y [[Bombay State]]. Ito ang pinakamalaking estado sa India hanggang 2000, nang ihiwalay ang timog-silangang bahagi nito ay ginawang hiwalay na estado ng Chhattisgarh. May malaking populasyon ng mga tribo ang Madhya Pradesh, na hindi nakararanas ng malawakang pag-unlad. Dahil dito, isa ang estado sa may mababang antas ng kaunlaran sa India, na may [[Human Development Index]] value na 0.375 (2011), na mababa pa kaysa sa pambansang antas.<ref name="UNDP_HDI_2011">[http://www.undp.org/content/dam/india/docs/madhyapradesh_factsheet.pdf Madhya Pradesh: Economic and Human Development Indicators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916043423/http://www.undp.org/content/dam/india/docs/madhyapradesh_factsheet.pdf |date=2012-09-16 }}, UNDP (2011)</ref> Ang per capita GDP (nominal GDP) ng estado ay ikaapat sa pinakamababa sa bansa (2010–2011).<ref name="PlanningCom_GSDP_2012">[http://planningcommission.nic.in/data/datatable/0904/tab_104.pdf Gross State Domestic Product (GSDP) at Current Prices (as on 15-03-2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516022406/http://planningcommission.nic.in/data/datatable/0904/tab_104.pdf |date=2012-05-16 }}, Planning Commission of India.</ref> Between 1999 and 2008, the annualised growth rate of the state was very low: 3.5%.<ref name="lakshmi">[http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=12749719&fsrc=rss A special report on India: Ruled by Lakshmi 11 Dec 2008 from ''The Economist'' print edition]</ref> MP is also the lowest-ranked state on the [[India State Hunger Index]]. In recent years, the state's GDP growth has been above the national average.<ref>{{cite news | url = http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/indicators/madhya-pradesh-topples-bihar-new-no-1-in-economic-growth/articleshow/19286431.cms| title = Madhya Pradesh topples Bihar, new No 1 in economic growth | date = 30 March 2013 | accessdate = 30 March 2013 | newspaper = Economic Times }}</ref> Sagana sa yamang-mineral, ang Madhya Pradesh ay may pinakamalaking reserba ng [[diyamante]] at [[copper]] sa bansa. Higit sa 30 bahagdan ng lupain nito ay kagubatan. Nakararanas ng paglago ang turismo sa estado, at nanguna ito sa National Tourism Awards noong taong 2010–11.<ref>{{Cite web |url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/madhya-pradesh-topped-the-national-tourism-awards-201011-1330588154-1 |title=Madhya Pradesh topped the National Tourism Awards 2010–11 |access-date=2014-09-24 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619153447/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/madhya-pradesh-topped-the-national-tourism-awards-201011-1330588154-1 |url-status=dead }}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Estado at Teritoryo ng India}} [[Kategorya:Mga estado ng India]] 5wr5mrgbdwwkt77w0uu97vsmyfwpbvt Talaan ng malalapit na bituin 0 236104 2220194 2195117 2026-08-12T08:37:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220194 wikitext text/x-wiki [[File:Flying among the closest stars to the Solar System.ogg|thumb|Makakatulong ang bidyong ito upang mabilisang matunghayan ang kalawakan at ang mga bituin na malapit sa Araw.]] Naglalaman ang talaang ito ng lahat ng natuklasang mga bituin at [[tsokolateng duwende]] na may layong hanggang 5 [[parsec]] (16.3 [[sinag-taon]]), mula sa [[Sistemang Solar]]. Karagdagan sa Sistemang Solar, mayroon pang karagdagang 54 [[sistemang bituin]] na kasalukuyang natuklasang makikita sa parehong layo. These systems contain a total of Naglalaman ang mga sistemang ito ng may kabuuang 56 ''hydrogen-fusing'' na [[bituin]] (46 doon ay [[pulang duwende]]), 14 [[tsokolateng duwende]], at 4 na [[puting duwende]]. Kahit na may relatibong kalapitan ang mga bagay na ito sa Mundo, siyam lamang dito ang may [[maliwanag na kalakhan]] na hindi bababa sa 6.5. Ibig sabihin nito, 12% lamang sa mga bagay ang maaaring makita ng mga mata.<ref>{{cite journal | last=Weaver | first=Harold F. | title=The Visibility of Stars Without Optical Aid | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | year=1947 | volume=59 | issue=350 | pages=232–243 | bibcode=1947PASP...59..232W | doi=10.1086/125956 }}</ref> Bukod sa Araw, tatlo lamang ang ''[[List of brightest stars|first-magnitude stars]]'': [[Alpha Centauri]], [[Sirius]], at [[Procyon]]. Makikita lahat ng mga bagay na ito sa ''[[Local Bubble]]'', isang rehiyong makikita sa [[Orion–Cygnus Arm]] ng [[Daang Magatas]]. ==Talaan== May magaang na asul sa ibaba ang mga bituin makikita ng mata na walang instrumentong ginagamit. Ilan sa [[parallax]] at layo ay nasa panimulang pagsusukat.<ref name="RECONS">{{cite journal | last = [[Research Consortium on Nearby Stars]] | first = [[Georgia State University|GSU]] | date = 2007-09-17 | title = The One Hundred Nearest Star Systems | journal = [http://www.astro.gsu.edu/RECONS/ RECONS] | url = http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm | accessdate = 2007-11-06}}</ref> {| style="font-size: 100%; text-align: center;" class="sortable wikitable" border = "1" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" data-sort-type="number" |<small>[[Layo]]<ref name=distfn>From parallax.</ref><br>[[Sinag-taon]] [[margin of error|(±err)]]</small> ! class="unsortable" colspan="3" |<small>Designasyon</small> ! rowspan="2" |<small>[[Pag-uuring pambituin|Uri]]</small> ! rowspan="2" data-sort-type="number" |<small>[[Maliwanag na kalakhan]] ({{nowrap|m<sub>[[UBV photometric system|V]]</sub> o m<sub>[[J band|J]]</sub>}})</small> ! rowspan="2" data-sort-type="number" |<small>[[Lubusang kalakhan]] ({{nowrap|M<sub>[[UBV photometric system|V]]</sub> o M<sub>[[J band|J]]</sub>}})</small> ! class="unsortable" style="background: #FFC" colspan="2" |<small>[[Epoch (astronomiya)|Epoch]] [[J2000.0]]</small> ! rowspan="2" |<small>[[Parallax]]<ref name="RECONS"/><ref name=plxfn>Parallaxes given by RECONS are a weighted mean of values in the sources given, as well as measurements by the RECONS program.</ref><br>[[milliarcsecond|mas]][[margin of error|(±err)]]</small> ! rowspan="2" |<small>Petsa ng pagkatuklas<ref name=discfn>Before 1900: earliest certain recorded observation. 1900–1930: first catalogued. After 1930: earliest trigonometric or spectroscopic parallax.</ref></small> ! rowspan="2" |<small>[[#Talababa|Karagdagang<br>talababa]]</small> |-class="unsortable" !<small>[[Sitemang pang-butuin|Sistema]]</small> !<small>[[Bituin]]</small> !<small># ng bituin</small> !<small>[[Kanang asensiyon]]<ref name=RECONS/></small> !<small>[[Deklinasyon]]<ref name=RECONS/></small> |- | | 0 | [[Sistemang Solar]] | [[Sun]] | | style="background: {{star-color|G}};" | [[G-type main-sequence star|G2V]]<ref name=RECONS/> | style="background: lightblue;" | −26.74<ref name=RECONS/> | 4.85<ref name=RECONS/> | — | — | — | — | mayroong walong planeta |- | rowspan="3" | 1 | 4.2421(16) | rowspan="3" | [[Alpha Centauri]]<br>(Rigil&nbsp;Kentaurus) | [[Proxima Centauri|Proxima&nbsp;Centauri]] (V645&nbsp;Centauri) | 1 | style="background: {{star-color|M}};" | [[red dwarf|M5.5Ve]] | 11.09<ref name=RECONS /> | 15.53<ref name=RECONS /> | {{RA|14|29|43.0}} | {{DEC|−62|40|46}} |align=left | 768.87(029)<ref name="Y">[[General Catalogue of Trigonometric Parallaxes]].</ref><ref name="H">[[Hipparcos Catalogue]].</ref> | 1915 | <ref name="B">Burgasser et al. 2000</ref> |- | rowspan="2" | 4.3650(68) | α&nbsp;Centauri&nbsp;A (HD&nbsp;128620) | 2 | style="background: {{star-color|G}};" | [[G-type main-sequence star|G2V]]<ref name=RECONS /> | style="background: lightblue;" | 0.01<ref name=RECONS /> | 4.38<ref name=RECONS /> | {{RA|14|39|36.5}} | {{DEC|−60|50|02}} | rowspan="2" align=left | 747.23(117)<ref name="Y"/><ref name="S">[http://adsabs.harvard.edu/abs/1999A%26A...341..121S Visual binary orbits and masses post Hipparcos], Staffan Söderhjelm, ''Astronomy and Astrophysics'' '''341''' (January 1999), pp. 121&ndash;140.</ref> | | |- | α&nbsp;Centauri&nbsp;B (HD&nbsp;128621) | 2 | style="background: {{star-color|K}};" | [[K-type main-sequence star|K1V]]<ref name=RECONS /> | style="background: lightblue;" | 1.34<ref name=RECONS /> | 5.71<ref name=RECONS /> | {{RA|14|39|35.1}} | {{DEC|−60|50|14}} | 1689 | mayroong isang suspetsang planeta<ref>[http://www.nature.com/news/the-exoplanet-next-door-1.11605 "The exoplanet next door: Earth-sized world discovered in nearby α Centauri star system".] Eric Hand, ''Nature'', October 16, 2012. Accessed October 16, 2012.</ref> |- | 2 | 5.9630(109) | colspan="2" | [[Barnard's Star|Barnard's&nbsp;Star]] (BD+04°3561a) | 4 | style="background: {{star-color|M}};" | M4.0Ve | 9.53<ref name=RECONS /> | 13.22<ref name=RECONS /> | {{RA|17|57|48.5}} | {{DEC|+04|41|36}} |align=left | 546.98(1&nbsp;00)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1916 | pinakamalaking ''[[proper motion]]''<ref name="EEB">{{cite journal | first=E. E. | last=Barnard | authorlink=Edward Emerson Barnard | year=1916 | title=A small star with large proper motion | journal=Astronomical Journal | volume=29 | issue=695 | page=181 | bibcode = 1916AJ.....29..181B | doi = 10.1086/104156 }}</ref> |- | rowspan="2" | 3 | rowspan="2" | 6.59(7) | style="background: #C67B30" rowspan="2" | [[Luhman 16]]<br>(WISE 1049−5319) | style="background: #C67B30"| Luhman 16A | 5 | style="background: {{star-color|L}};" | [[Brown dwarf|L8±1]]<ref name="1049primary">{{cite journal | first=K. L. | last=Luhman | title=Discovery of a Binary Brown Dwarf at 2 Parsecs from the Sun | journal=Astrophysical Journal Letters (to be published) | url=http://science.psu.edu/alert/photos/research-photos/astro/Luhman_ApJL_32013.pdf }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 10.7 J | 14.2 J | rowspan="2" | {{RA|10|49|15.57}} | rowspan="2" | {{DEC|−53|19|06}} | rowspan="2" align=left | 495 (5)<ref name=1049primary /> | rowspan="2" | 2013 | rowspan="2" | mayroong isang suspetsang planeta<ref>http://arxiv.org/abs/1312.1303</ref> |- | style="background: #C67B30" | Luhman 16B | 5 | style="background: {{star-color|T}};" | [[Brown dwarf|T1±2]]<ref name=1049primary/> | | |- | 4 | 7.2(6)<ref name="Luhman20140421">{{cite journal |title=Discovery of a ~250 K Brown Dwarf at 2 pc from the Sun |journal=[[The Astrophysical Journal Letters]] |first=K. L. |last=Luhman |volume=786 |issue=2 |page=L18 |date=21 April 2014 |doi=10.1088/2041-8205/786/2/L18|arxiv = 1404.6501 |bibcode = 2014ApJ...786L..18L }}</ref> | style="background: #C67B30" colspan="2" | [[WISE 0855−0714]] | 7 |style="background: {{star-color|Y}};" | [[Brown dwarf#Spectral class Y|Y]] | | | {{RA|08|55|10.83}} | {{DEC|-07|14|42.5}} | | 2014 | posibleng isang planeta |- | 5 | 7.7825(390) | colspan="2" | [[Wolf 359|Wolf&nbsp;359]] (CN&nbsp;Leonis) | 8 | style="background: {{star-color|M}};" | M6.0V<ref name=RECONS /> | 13.44<ref name=RECONS /> | 16.55<ref name=RECONS /> | {{RA|10|56|29.2}} | {{DEC|+07|00|53}} |align=left | 419.10(210)<ref name="Y" /> | 1919 | |- | 6 | 8.2905(148) | colspan="2" | [[Lalande 21185|Lalande&nbsp;21185]] (BD+36°2147) | 9 | style="background: {{star-color|M}};" | M2.0V<ref name=RECONS /> | 7.47<ref name=RECONS /> | 10.44<ref name=RECONS /> | {{RA|11|03|20.2}} | {{DEC|+35|58|12}} |align=left | 393.42(070)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1801 | |- | rowspan="2" | 7 | rowspan="2" | 8.5828(289) | rowspan="2" | [[Sirius]]<br>(α&nbsp;Canis&nbsp;Majoris) | Sirius A | 10 | style="background: {{star-color|A}}" | [[A-type main-sequence star|A1V]]<ref name=RECONS /> | style="background: lightblue;" | −1.46<ref name=RECONS /> | 1.42<ref name=RECONS /> | rowspan="2" | {{RA|06|45|08.9}} | rowspan="2" | {{DEC|−16|42|58}} | rowspan="2" align=left | 380.02(128)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | rowspan="2" | pinakamaliwanag na bituin sa himpapawid |- | Sirius&nbsp;B | 10 | style="background: F0F0F0" | [[White dwarf|DA2]]<ref name=RECONS /> | 8.44<ref name=RECONS /> | 11.34<ref name=RECONS /> | 1844 |- | rowspan="2" | 8 | rowspan="2" | 8.7280(631) | rowspan="2" | [[Luyten 726-8|Luyten&nbsp;726-8]] | Luyten&nbsp;726-8&nbsp;A (BL&nbsp;Ceti) | 12 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5Ve | 12.54<ref name=RECONS /> | 15.40<ref name=RECONS /> | rowspan="2" | {{RA|01|39|01.3}} | rowspan="2" | {{DEC|−17|57|01}} | rowspan="2" align=left | 373.70(270)<ref name="Y"/> | rowspan="2" |1949 | rowspan="2" | |- | Luyten&nbsp;726-8&nbsp;B (UV&nbsp;Ceti) | 12 | style="background: {{star-color|M}};" | M6.0Ve | 12.99<ref name=RECONS /> | 15.85<ref name=RECONS /> |- | 9 | 9.6813(512) | colspan="2" | [[Ross 154|Ross&nbsp;154]] (V1216&nbsp;Sagittarii) | 14 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.5Ve | 10.43<ref name=RECONS /> | 13.07<ref name=RECONS /> | {{RA|18|49|49.4}} | {{DEC|−23|50|10}} |align=left | 336.90(178)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1925 | |- | 10 | 10.322(36) | colspan="2" | [[Ross 248|Ross&nbsp;248]] (HH&nbsp;Andromedae) | 15 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5Ve | 12.29<ref name=RECONS /> | 14.79<ref name=RECONS /> | {{RA|23|41|54.7}} | {{DEC|+44|10|30}} |align=left | 316.00(110)<ref name="Y"/> | 1925 | |- | 11 | 10.522(27) | colspan="2" | [[Epsilon Eridani|Epsilon&nbsp;Eridani]] (BD−09°697) | 16 | style="background: {{star-color|K}};" | [[K-type main-sequence star|K2V]]<ref name=RECONS /> | style="background: lightblue;" | 3.73<ref name=RECONS /> | 6.19<ref name=RECONS /> | {{RA|03|32|55.8}} | {{DEC|−09|27|30}} |align=left | 309.99(079)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 150 | mayroong isang planeta<ref>{{citation | display-authors=1| last1=Janson | first1=M.| last2=Reffert | first2=S.| last3=Brandner | first3=W.| last4=Henning | first4=T.| last5=Lenzen | first5=R.| last6=Hippler | first6=S.| title=A comprehensive examination of the ε Eridani system. Verification of a 4 micron narrow-band high-contrast imaging approach for planet searches | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=488 | issue=2 | pages=771–780 | date=September 2008 | bibcode=2008A&A...488..771J | doi=10.1051/0004-6361:200809984 | arxiv=0807.0301 }}</ref> |- | 12 | 10.742(31) | colspan="2" | [[Lacaille 9352|Lacaille&nbsp;9352]] (CD−36°15693) | 17 | style="background: {{star-color|M}};" | M1.5Ve | 7.34<ref name=RECONS /> | 9.75<ref name=RECONS /> | {{RA|23|05|52.0}} | {{DEC|−35|51|11}} |align=left | 303.64(087)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1753 | |- | 13 | 10.919(49) | colspan="2" | [[Ross 128|Ross&nbsp;128]] (FI&nbsp;Virginis) | 18 | style="background: {{star-color|M}};" | M4.0Vn | 11.13<ref name=RECONS /> | 13.51<ref name=RECONS /> | {{RA|11|47|44.4}} | {{DEC|+00|48|16}} |align=left | 298.72(135)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1925 | |- | 14 | 11.089<ref name="Marsh2012">{{rr/2012arXiv1211.6977M}}</ref> | style="background: #C67B30" colspan="2" | [[WISE 1506+7027]] | 19 | style="background: {{star-color|T}};" | [[Brown dwarf|T6]] | 14.3 J | 16.6 J || {{RA|15|06|49.9}} || {{DEC|+70|27|36}} |align=left | 310(042)<ref name="Marsh2012"/> | 2011 | |- | rowspan="3" | 15 | rowspan="3" | 11.266(171) | rowspan="3" | [[EZ Aquarii|EZ&nbsp;Aquarii]]<br>(Gliese&nbsp;866, Luyten&nbsp;789-6) | EZ&nbsp;Aquarii&nbsp;A | 20 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.0Ve | 13.33<ref name=RECONS /> | 15.64<ref name=RECONS /> | rowspan="3" | {{RA|22|38|33.4}} | rowspan="3" | {{DEC|−15|17|57}} | rowspan="3" align=left | 289.50(440)<ref name="Y"/> | 1937 | rowspan="3" | |- | EZ&nbsp;Aquarii&nbsp;B | 20 | style="background: {{star-color|M}};" | M? | 13.27<ref name=RECONS /> | 15.58<ref name=RECONS /> | - |- | EZ&nbsp;Aquarii&nbsp;C | 20 | style="background: {{star-color|M}};" | M? | 14.03<ref name=RECONS /> | 16.34<ref name=RECONS /> | 1995 |- | rowspan="2" | 16 | rowspan="2" | 11.402(32) | rowspan="2" | [[Procyon]]<br>(α&nbsp;Canis&nbsp;Minoris) | Procyon&nbsp;A | 23 | style="background: {{star-color|F}}" | F5V–IV<ref name=RECONS /> | style="background: lightblue;" | 0.38<ref name=RECONS /> | 2.66<ref name=RECONS /> | rowspan="2" | {{RA|07|39|18.1}} | rowspan="2" | {{DEC|+05|13|30}} | rowspan="2" align=left | 286.05(081)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | rowspan="2" | |- | Procyon&nbsp;B | 23 | style="background: #F0F0F0" | [[White dwarf|DQZ]]<ref name=RECONS /> | 10.70<ref name=RECONS /> | 12.98<ref name=RECONS /> | 1844 |- | rowspan="2" | 17 | rowspan="2" | 11.403(22) | rowspan="2" | [[61 Cygni|61&nbsp;Cygni]] | 61&nbsp;Cygni&nbsp;A (BD+38°4343) | 25 | style="background: {{star-color|K}};" | [[K-type main-sequence star|K5.0V]]<ref name=RECONS /> <!--previous: K3.5Ve--> | style="background: lightblue;" | 5.21<ref name=RECONS /> | 7.49<ref name=RECONS /> | {{RA|21|06|53.9}} | {{DEC|+38|44|58}} | rowspan="2" align=left | 286.04(056)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1725 | rowspan="2" | unang bituin (bukod sa Araw) na nasukat ang layo<ref>{{cite journal | last=Bessel | first=F. W. | title=Bestimmung der Entfernung des 61sten Sterns des Schwans. Von Herrn Geheimen - Rath und Ritter Bessel | journal=Astronomische Nachrichten | year=1839 | volume=16 | issue=5-6 | pages=65 | language=German | bibcode=1839AN.....16...65B | quote=(page 92) Ich bin daher der Meinung, daß nur die jährliche Parallaxe = 0"3136 als das Resultat der bisherigen Beobachtungen zu betrachten ist | doi=10.1002/asna.18390160502 }} A parallax of 313.6 mas yields a distance of 10.4 light years</ref> |- | 61&nbsp;Cygni&nbsp;B (BD+38°4344) | 25 | style="background: {{star-color|K}};" | [[K-type main-sequence star|K7.0V]]<ref name=RECONS /> <!--previous: K4.7Ve--> | style="background: lightblue;" | 6.03<ref name=RECONS /> | 8.31<ref name=RECONS /> | {{RA|21|06|55.3}} | {{DEC|+38|44|31}} | - |- | rowspan="2" | 18 | rowspan="2" | 11.525(69) | rowspan="2" | [[Struve 2398|Struve&nbsp;2398]]<br>(Gliese&nbsp;725, BD+59°1915) | Struve&nbsp;2398&nbsp;A (HD&nbsp;173739) | 27 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.0V<ref name=RECONS /> | 8.90<ref name=RECONS /> | 11.16<ref name=RECONS /> | {{RA|18|42|46.7}} | {{DEC|+59|37|49}} | rowspan="2" align=left | 283.00(169)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1835 | rowspan="2" | |- | Struve&nbsp;2398&nbsp;B (HD&nbsp;173740) | 27 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.5V<ref name=RECONS /> | 9.69<ref name=RECONS /> | 11.95<ref name=RECONS /> | {{RA|18|42|46.9}} | {{DEC|+59|37|37}} | 1835 |- | rowspan="2" | 19 | rowspan="2" | 11.624(39) | rowspan="2" | [[Groombridge 34|Groombridge&nbsp;34]]<br>(Gliese&nbsp;15) | Groombridge&nbsp;34&nbsp;A (GX&nbsp;Andromedae) | 29 | style="background: {{star-color|M}};" | M1.5V<ref name=RECONS /> <!--previous: M3.0V--> | 8.08<ref name=RECONS /> | 10.32<ref name=RECONS /> | rowspan="2" | {{RA|0|18|22.9}} | rowspan="2" | {{DEC|+44|01|23}} | rowspan="2" align=left | 280.59(095)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1813 | mayroong isang planeta<ref>[http://arxiv.org/abs/1408.5645 "The NASA-UC-UH Eta-Earth Program: IV. A Low-mass Planet Orbiting an M Dwarf 3.6 PC from Earth".] Andrew W. Howard, Geoffrey W. Marcy, Debra A. Fischer, Howard Isaacson, Philip S. Muirhead, Gregory W. Henry, Tabetha S. Boyajian, Kaspar von Braun, Juliette C. Becker, Jason T. Wright, John Asher Johnson. Accessed August 26, 2014.</ref> |- | Groombridge&nbsp;34&nbsp;B (GQ&nbsp;Andromedae) | 29 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.5V<ref name=RECONS /> | 11.06<ref name=RECONS /> | 13.30<ref name=RECONS /> | - | |- | rowspan="3" | 20 | rowspan="3" | 11.824(30) | rowspan="3" | [[Epsilon Indi|Epsilon&nbsp;Indi]]<br>(CPD−57°10015) | Epsilon Indi A | 31 | style="background: {{star-color|K}};" | [[K-type main-sequence star|K5Ve]]<ref name=RECONS /> | style="background: lightblue;" | 4.69<ref name=RECONS /> | 6.89<ref name=RECONS /> | {{RA|22|03|21.7}} | {{DEC|−56|47|10}} | rowspan="3" align=left | 275.84(069)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1597 | mayroong isang suspetsang planeta<ref name="Zechmeister et al">{{cite journal | title=The planet search programme at the ESO CES and HARPS. IV. The search for Jupiter analogues around solar-like stars | display-authors=9<!--Reducible--> | last1=Zechmeister | first1=M. | last2=Kürster | first2=M | last3=Endl | first3=M. | last4=Lo Curto | first4=G. | last5=Hartman | first5=H. | last6=Nilsson | first6=H. | last7=Henning | first7=T. | last8=Hatzes | first8=A. | last9=Cochran | first9=W. D. | journal=Astronomy and Astrophysics | date=April 2013 | volume=552 | pages=pp62 | doi=10.1051/0004-6361/201116551 | bibcode=2013A&A...552A..78Z | arxiv = 1211.7263 | url =}}</ref> |- | style="background: #C67B30"| Epsilon&nbsp;Indi&nbsp;Ba | 31 | style="background: {{star-color|T}};" | [[Brown dwarf|T1.0V]] | 12.3 J<ref name="DwarfArchives">{{cite web |title=DwarfArchives.org: Photometry, spectroscopy, and astrometry of M, L, and T dwarfs |publisher=caltech.edu |author=Chris Gelino, [[J. Davy Kirkpatrick|Davy Kirkpatrick]], Adam Burgasser |url=http://ldwarf.ipac.caltech.edu/archive/version5/viewlist.php?table=ltdwarf&format=text |accessdate=2012-06-10 |archive-date=2013-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113142759/http://ldwarf.ipac.caltech.edu/archive/version5/viewlist.php?table=ltdwarf&format=text |url-status=dead }} [http://spider.ipac.caltech.edu/staff/davy/ARCHIVE/index.shtml (main page)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190511221033/http://spider.ipac.caltech.edu/staff/davy/ARCHIVE/index.shtml |date=2019-05-11 }}</ref> | | rowspan="2" | {{RA|22|04|10.5}} | rowspan="2" | {{DEC|−56|46|58}} | Jan 2003 | |- | style="background: #C67B30"| Epsilon&nbsp;Indi&nbsp;Bb | 31 | style="background: {{star-color|T}};" | [[Brown dwarf|T6.0V]] | 13.2 J<ref name="DwarfArchives"/> | | Aug 2003 | |- | 21 | 11.826(129) | colspan="2" | [[DX Cancri|DX&nbsp;Cancri]] (G&nbsp;51-15) | 34 | style="background: {{star-color|M}};" | M6.5Ve | 14.78<ref name=RECONS /> | 16.98<ref name=RECONS /> | {{RA|08|29|49.5}} | {{DEC|+26|46|37}} |align=left | 275.80(300)<ref name=Y /> | 1972 | |- | 22 | 11.887(33) | colspan="2" | [[Tau Ceti|Tau&nbsp;Ceti]] (BD−16°295) | 35 | style="background: {{star-color|G}};" | [[G-type main-sequence star|G8Vp]]<ref name=RECONS /> |style="background: lightblue;" | 3.49<ref name=RECONS /> | 5.68<ref name=RECONS /> | {{RA|01|44|04.1}} | {{DEC|−15|56|15}} |align=left | 274.39(076)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 150 | mayroong limang posibleng planeta |- | 23 | 11.991(57) | colspan="2" | [[GJ 1061]] (LHS&nbsp;1565) | 36 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5V<ref name=RECONS /> | 13.09<ref name=RECONS /> | 15.26<ref name=RECONS /> | {{RA|03|35|59.7}} | {{DEC|−44|30|45}} |align=left | 272.01(130)<ref name="recent">Systems with their first accurate trigonometric parallaxes measured by RECONS</ref> | 1995 | <ref name=henry1997>[http://adsabs.harvard.edu/abs/1997AJ....114..388H The solar neighborhood IV: discovery of the twentieth nearest star], Todd J. Henry, Philip A. Ianna, J. Davy Kirkpatrick, Hartmut Jahreiss, ''The Astronomical Journal'' '''114''', #1 (July 1997), pp. 388&ndash;395. {{doi|10.1086/118482}}</ref><ref name=henry2006>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006AJ....132.2360H The Solar Neighborhood. XVII. Parallax Results from the CTIOPI 0.9 m Program: 20 New Members of the RECONS 10 Parsec Sample], Todd J. Henry, Wei-Chun Jao, John P. Subasavage, Thomas D. Beaulieu, Philip A. Ianna, Edgardo Costa, René A. Méndez, ''The Astronomical Journal'' '''132''', #6 (December 2006), pp. 2360&ndash;2371. {{doi|10.1086/508233}}</ref> |- | 24 | 12.068<ref name="Marsh2012"/><!--3.7pc x 3.26156 = 12.067772ly--> | style="background: #C67B30" colspan="2" | [[WISE 0350−5658]] | 37 | style="background: {{star-color|Y}};" | [[Brown dwarf#Spectral class Y|Y1]] | 22.8 J<ref name="Kirkpatrick2012v1">{{cite arXiv |last=Kirkpatrick |first=J. Davy |authors=Gelino; Cushing; Mace; Griffith; Skrutskie; Marsh; Wright; Eisenhardt; McLean; Mainzer; Burgasser; Tinney; Parker; Salter |title=Further Defining Spectral Type "Y" and Exploring the Low-mass End of the Field Brown Dwarf mass Function |year=2012 |eprint=1205.2122 |version=v1 |class=astro-ph.SR}}</ref> | || {{RA|03|50|00.32}} || {{DEC|−56|58|30.2}} |align=left | 291(050)<ref name="Marsh2012"/> | 2011 | |- | 25 | 12.132(133) | colspan="2" | [[YZ Ceti|YZ&nbsp;Ceti]] (LHS&nbsp;138) | 38 | style="background: {{star-color|M}};" | M4.5V<ref name=RECONS /> | 12.02<ref name=RECONS /> | 14.17<ref name=RECONS /> | {{RA|01|12|30.6}} | {{DEC|−16|59|56}} |align=left | 268.84(295)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1961 | |- | 26 | 12.366(59) | colspan="2" | [[Luyten's Star|Luyten's&nbsp;Star]] (BD+05°1668) | 39 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.5Vn | 9.86<ref name=RECONS /> | 11.97<ref name=RECONS /> | {{RA|07|27|24.5}} | {{DEC|+05|13|33}} |align=left | 263.76(125)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1935 | |- | 27 | 12.514(129) | style="background: #C67B30" colspan="2" | [[Teegarden's star|Teegarden's&nbsp;star]] (SO025300.5+165258) | 40 | style="background: {{star-color|M}};" | M6.5V | 15.14<ref name=RECONS /> | 17.22<ref name=RECONS /> | {{RA|02|53|00.9}} | {{DEC|+16|52|53}} |align=left | 260.63(269)<ref name=recent /> | 2003 | posibleng isang sistemang planetaryo<ref name=henry2006 /><ref name=ROPS>{{cite journal | url=http://mnras.oxfordjournals.org/content/424/1/591 |title=ROPS: A New Search for Habitable Earths in the Southern Sky |author=Barnes, J. R. et al. |year=2012|journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=424|issue=1 |pages=591–604 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.21236.x |bibcode=2012MNRAS.424..591B|arxiv = 1204.6283 }}</ref> |- | rowspan="2" | 28 | rowspan=2 | 12.571(54) | rowspan="2" | [[SCR 1845-6357|SCR&nbsp;1845-6357]] | SCR&nbsp;1845-6357&nbsp;A | 41 | style="background: {{star-color|M}};" | M8.5V<ref name=RECONS /> | 17.39 | 19.41 | {{RA|18|45|05.3}} | {{DEC|−63|57|48}} | rowspan=2 align=left | 259.45(111)<ref name="recent"/> | 2004 | rowspan=2 | <ref name=henry2006 /> |- | style="background: #C67B30"| SCR&nbsp;1845-6357&nbsp;B | 41 | style="background: {{star-color|T}};" | [[Brown dwarf|T6]]<ref name=nearmt>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007A%26A...471..655K The very nearby M/T dwarf binary SCR 1845-6357], Markus Kasper, Beth A. Biller, Adam Burrows, Wolfgang Brandner, Jano Budaj, and Laird M. Close, ''Astronomy and Astrophysics'' '''471''', #2 (August 2007), pp. 655&ndash;659. {{doi|10.1051/0004-6361:20077881}}</ref> | 13.3 J<ref name="DwarfArchives"/> | | {{RA|18|45|02.6}} | {{DEC|−63|57|52}} | 2006 |- | 29 | 12.777(43) | colspan="2" | [[Kapteyn's Star|Kapteyn's&nbsp;Star]] (CD−45°1841) | 43 | style="background: {{star-color|M}};" | M1.5V<ref name=RECONS /> <!--previous: sdM0VI--> | 8.84<ref name=RECONS /> | 10.87<ref name=RECONS /> | {{RA|05|11|40.6}} | {{DEC|−45|01|06}} |align=left | 255.27(086)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1898 | may dalawang natuklasang planeta<ref name="Kapteyn-discovery">{{cite arXiv|title=Two planets around Kapteyn's star : a cold and a temperate super-Earth orbiting the nearest halo red-dwarf|author=Guillem Anglada-Escudé, Pamela Arriagada, Mikko Tuomi, Mathias Zechmeister, James S. Jenkins, Aviv Ofir, Stefan Dreizler, Enrico Gerlach, Chris J. Marvin, Ansgar Reiners, Sandra V. Jeffers, R. Paul Butler, Steven S. Vogt, Pedro J. Amado, Cristina Rodríguez-López, Zaira M. Berdiñas, Julian Morin, Jeff D. Crane, Stephen A. Shectman, Ian B. Thompson, Matías Díaz, Eugenio Rivera, Luis F. Sarmiento, Hugh R.A. Jones|year=2014|eprint=1406.0818|class=astro-ph.EP|accessdate=2014-06-29}}</ref> |- | 30 | 12.870(57) | colspan="2" | [[Lacaille 8760|Lacaille&nbsp;8760]] (AX&nbsp;Microscopii) | 44 | style="background: {{star-color|M}};" | M0.0V<ref name=RECONS /> <!--previous: M2Ve--> | 6.67<ref name=RECONS /> | 8.69<ref name=RECONS /> | {{RA|21|17|15.3}} | {{DEC|−38|52|03}} |align=left | 253.43(112)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1753 | |- | rowspan="2" | 31 | rowspan="2" | 13.149(74) | rowspan="2" | [[Kruger 60|Kruger&nbsp;60]]<br>(BD+56°2783) | Kruger&nbsp;60&nbsp;A | 45 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.0V<ref name=RECONS /> | 9.79<ref name=RECONS /> | 11.76<ref name=RECONS /> | rowspan="2" | {{RA|22|27|59.5}} | rowspan="2" | {{DEC|+57|41|45}} | rowspan="2" align=left | 248.06(139)<ref name="Y"/><ref name="S"/> | 1880 | rowspan="2" | |- | Kruger&nbsp;60&nbsp;B (DO&nbsp;Cephei) | 45 | style="background: {{star-color|M}};" | M4.0V<ref name=RECONS /> | 11.41<ref name=RECONS /> | 13.38<ref name=RECONS /> | 1890? |- | 32 | 13.167(82) | style="background: #C67B30" colspan="2" | [[DEN 1048-3956|DEN&nbsp;1048-3956]] | 47 | style="background: {{star-color|M}};" | M8.5V<ref name=RECONS /> | 17.39<ref name=RECONS /> | 19.37<ref name=RECONS /> | {{RA|10|48|14.7}} | {{DEC|−39|56|06}} |align=left | 247.71(155)<ref name="recent"/> | 2001 | <ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005AJ....129.1954J The Solar Neighborhood. XIII. Parallax Results from the CTIOPI 0.9 Meter Program: Stars with μ >= 1.0" yr<sup>-1</sup> (Motion sample)], Wei-Chun Jao, Todd J. Henry, John P. Subasavage, Misty A. Brown, Philip A. Ianna, Jennifer L. Bartlett, Edgardo Costa, René A. Méndez, ''The Astronomical Journal'' '''129''', #4 (April 2005), pp. 1954&ndash;1967. {{doi|10.1086/428489}}</ref><ref name=costa2005>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005AJ....130..337C The Solar Neighborhood. XIV. Parallaxes from the Cerro Tololo Inter-American Observatory Parallax Investigation&mdash;First Results from the 1.5 m Telescope Program], Edgardo Costa, René A. Méndez, W.-C. Jao, Todd J. Henry, John P. Subasavage, Misty A. Brown, Philip A. Ianna, and Jennifer Bartlett, ''The Astronomical Journal'' '''130''', #1 (July 2005), pp. 337&ndash;349. {{doi|10.1086/430473}}</ref> |- | 33 | 13.259 | style="background: #C67B30" colspan="2" |[[UGPS J072227.51-054031.2|UGPS 0722-05]] | 48 | style="background: {{star-color|T}};" | T9<ref name=RECONS /> <!--previous: M2Ve--> | 16.52 J<ref>{{Cite arXiv | eprint=1004.0317v2 | author1=Lucas | author2=Tinney | author3=Ben Burningham | author4=Leggett | author5=Pinfield | author6=Richard Smart | author7=Jones | author8=Federico Marocco | author9=Barber | title=The discovery of a very cool, very nearby brown dwarf in the Galactic plane | class=astro-ph.SR | year=2010 }}</ref> | | {{RA|07|22|27.3}} | {{DEC|–05|40|30}} |align=left | 246 | 2010 | <ref name="Lucas2010v2">{{cite arXiv|last=Lucas |first=Philip W.|author2=Tinney; Burningham; Leggett; Pinfield; Smart; et al. |title=Discovery of a very cool brown dwarf amongst the ten nearest stars to the Solar System|year=2010|eprint=1004.0317 |version=v1|class=astro-ph.SR}}</ref> |- | rowspan="2" | 34 | rowspan="2" | 13.349(110) | rowspan="2" | [[Ross 614|Ross&nbsp;614]]<br>(V577&nbsp;Monocerotis, Gliese 234) | Ross&nbsp;614A (LHS&nbsp;1849) | 49 | style="background: {{star-color|M}};" | M4.5V<ref name=RECONS/> | 11.15<ref name=RECONS /> | 13.09<ref name=RECONS /> | rowspan="2" | {{RA|06|29|23.4}} | rowspan="2" | {{DEC|−02|48|50}} | rowspan="2" align=left | 244.34(201)<ref name="Y"/><ref name="S"/> | 1927 | rowspan="2" | |- | Ross&nbsp;614B (LHS&nbsp;1850) | 49 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5V | 14.23<ref name=RECONS /> | 16.17<ref name=RECONS /> | 1936 |- | 35 | 13.820(98) | colspan="2" | [[Wolf&nbsp;1061]] (Gliese 628, BD−12°4523) | 51 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.0V<ref name=RECONS /> | 10.07<ref name=RECONS /> | 11.93<ref name=RECONS /> | {{RA|16|30|18.1}} | {{DEC|−12|39|45}} |align=left | 236.01(167)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1919 | |- | 36 | 14.066(109) | colspan="2" | [[Van Maanen's star]] (Gliese 35, LHS&nbsp;7) | 52 | style="background: #F0F0F0" | [[White dwarf|DZ7]]<ref name=RECONS /> | 12.38<ref name=RECONS /> | 14.21<ref name=RECONS /> | {{RA|00|49|09.9}} | {{DEC|+05|23|19}} |align=left | 231.88(179)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1896 | |- | 37 | 14.231(66) | colspan="2" | [[Gliese 1]] (CD−37°15492) | 53 | style="background: {{star-color|M}};" | M1.5 V <ref name=RECONS /> | 8.55<ref name=RECONS /> | 10.35<ref name=RECONS /> | {{RA|00|05|24.4}} | {{DEC|−37|21|27}} |align=left | 229.20(107)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | 1884 | |- | rowspan="2" | 38 | rowspan="2" | 14.312(289) | rowspan="2" | [[Wolf 424|Wolf&nbsp;424]]<br>(FL&nbsp;Virginis, LHS&nbsp;333, Gliese 473) | Wolf&nbsp;424&nbsp;A | 54 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5Ve | 13.18<ref name=RECONS /> | 14.97<ref name=RECONS /> | rowspan="2" | {{RA|12|33|17.2}} | rowspan="2" | {{DEC|+09|01|15}} | rowspan="2" align=left | 227.90(460)<ref name="Y"/> | | rowspan="2" | |- | Wolf&nbsp;424&nbsp;B | 54 | style="background: {{star-color|M}};" | M7Ve | 13.17<ref name=RECONS /> | 14.96<ref name=RECONS /> | |- | 39 | 14.4 | colspan="2" | [[2MASS J154043.42-510135.7]] | 56 | style="background: {{star-color|M}};" | M7V | 15.26 | 17.04 | {{RA|15|40|43.42}} | {{DEC|-51|01|35.7}} |align=left | 224.80(290) | 2014 | <ref>http://arxiv.org/abs/1405.5439</ref> |- | 40 | 14.509(187) | colspan="2" | [[L 1159-16|L&nbsp;1159-16]] (TZ Arietis, Gliese 83.1) | 57 | style="background: {{star-color|M}};" | M4.5V<ref name=RECONS /> | 12.27<ref name=RECONS /> | 14.03<ref name=RECONS /> | {{RA|02|00|13.2}} | {{DEC|+13|03|08}} |align=left | 224.80(290)<ref name="Y"/> | | |- | 41 | 14.793(55) | colspan="2" | [[Gliese 687]] (LHS&nbsp;450, BD+68°946) | 58 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.0V<ref name=RECONS /> | 9.17<ref name=RECONS /> | 10.89<ref name=RECONS /> | {{RA|17|36|25.9}} | {{DEC|+68|20|21}} |align=left | 220.49(082)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | mayroong isang planeta<ref name=GJ687b-discovery>{{Cite web |title=The Lick–Carnegie exoplanet survey: Gliese 687 b: A Neptune-mass planet orbiting a nearby red dwarf |url=http://www.oklo.org/GL687.pdf |access-date=2014-12-07 |archive-date=2014-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140327221259/http://www.oklo.org/GL687.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | 42 | 14.805(242) | colspan="2" | [[LHS 292|LHS&nbsp;292]] (LP&nbsp;731-58) | 59 | style="background: {{star-color|M}};" | M6.5V<ref name=RECONS /> | 15.60<ref name=RECONS /> | 17.32<ref name=RECONS /> | {{RA|10|48|12.6}} | {{DEC|−11|20|14}} |align=left | 220.30(360)<ref name="Y"/> | | |- | 43 | 14.809(107) | colspan="2" | [[Gliese 674]] (LHS&nbsp;449) | 60 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.0V<ref name=RECONS /> | 9.38<ref name=RECONS /> | 11.09<ref name=RECONS /> | {{RA|17|28|39.9}} | {{DEC|−46|53|43}} |align=left | 220.25(159)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | mayroong isang planeta<ref>http://exoplanet.eu/star.php?st=GJ+674</ref> |- | rowspan="3" | 44 | rowspan="3" | 14.812(67) | rowspan="3" | [[G 208-44/208-45|G 208-44<br/>G 208-45]]<br/>(GJ 1245) | G&nbsp;208-44&nbsp;A (V1581&nbsp;Cyg) | 61 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5V<ref name=RECONS /> | 13.46<ref name=RECONS /> | 15.17<ref name=RECONS /> | {{RA|19|53|54.2}} | {{DEC|+44|24|55}} | rowspan="3" align=left | 220.20(100)<ref name="Y"/> | | rowspan="3" | |- | G&nbsp;208-45 | 61 | style="background: {{star-color|M}};" | M6.0V<ref name=RECONS /> | 14.01<ref name=RECONS /> | 15.72<ref name=RECONS /> | {{RA|19|53|55.2}} | {{DEC|+44|24|56}} | |- | G&nbsp;208-44&nbsp;B | 61 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5 | 16.75<ref name=RECONS /> | 18.46<ref name=RECONS /> | {{RA|19|53|54.2}} | {{DEC|+44|24|55}} | |- | 45 | 15.060(140) | colspan="2" | [[LP 145-141]] (WD&nbsp;1142-645, Gliese 440) | 64 | style="background: #F0F0F0" | [[White dwarf|DQ6]]<ref name=RECONS /> | 11.50<ref name=RECONS /> | 13.18<ref name=RECONS /> | {{RA|11|45|42.9}} | {{DEC|−64|50|29}} |align=left | 216.57(201)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | |- | 46 | 15.313(259) | colspan="2" | [[GJ 1002]] | 65 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5V<ref name=RECONS /> | 13.76<ref name=RECONS /> | 15.40<ref name=RECONS /> | {{RA|00|06|43.8}} | {{DEC|−07|32|22}} |align=left | 213.00(360)<ref name="Y"/> | | |- | 47 | 15.342(141) | colspan="2" | [[Gliese 876]] (Ross&nbsp;780) | 66 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.5V<ref name=RECONS /> | 10.17<ref name=RECONS /> | 11.81<ref name=RECONS /> | {{RA|22|53|16.7}} | {{DEC|−14|15|49}} |align=left | 212.59(196)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | mayroong apat na planeta<ref>{{cite journal| last1=Rivera | first1=Eugenio J.| last2=Laughlin | first2=Gregory| last3=Butler | first3=R. Paul| last4=Vogt | first4=Steven S.| last5=Haghighipour | first5=Nader| last6=Meschiari | first6=Stefano| display-authors=1| title=The Lick-Carnegie Exoplanet Survey: A Uranus-mass Fourth Planet for GJ 876 in an Extrasolar Laplace Configuration| journal=The Astrophysical Journal| volume=719| issue=1| pages=890–899| date=July 2010 | doi=10.1088/0004-637X/719/1/890| bibcode=2010ApJ...719..890R | arxiv=1006.4244}}</ref> |- | 48 | 15.610(204) | colspan="2" | [[LHS 288|LHS&nbsp;288]] (Luyten&nbsp;143-23) | 67 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5V<ref name=RECONS /> | 13.90<ref name=RECONS /> | 15.51<ref name=RECONS /> | {{RA|10|44|21.2}} | {{DEC|−61|12|36}} |align=left | 208.95(273)<ref name="recent"/> | | <ref name=henry2006 /> |- | rowspan="2" | 49 | rowspan="2" | 15.832(83) | rowspan="2" | [[Gliese 412]] | Gliese 412&nbsp;A | 68 | style="background: {{star-color|M}};" | M1.0V<ref name=RECONS /> | 8.77<ref name=RECONS /> | 10.34<ref name=RECONS /> | {{RA|11|05|28.6}} | {{DEC|+43|31|36}} | rowspan="2" align=left | 206.02(108)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | rowspan="2" | |- | Gliese 412&nbsp;B (WX&nbsp;Ursae&nbsp;Majoris) | 68 | style="background: {{star-color|M}};" | M5.5V<ref name=RECONS /> | 14.48<ref name=RECONS /> | 16.05<ref name=RECONS /> | {{RA|11|05|30.4}} | {{DEC|+43|31|18}} | |- | 50 | 15.848(52) | colspan="2" | [[Groombridge 1618|Groombridge&nbsp;1618]] (Gliese 380) | 70 | style="background: {{star-color|K}};" | [[K-type main-sequence star|K7.0V]]<ref name=RECONS /> | 6.59<ref name=RECONS /> | 8.16<ref name=RECONS /> | {{RA|10|11|22.1}} | {{DEC|+49|27|15}} |align=left | 205.81(067)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | |- | 51 | 15.942(218) | colspan="2" | [[AD Leonis|AD&nbsp;Leonis]] | 71 | style="background: {{star-color|M}};" | M3.0V<ref name=RECONS /> | 9.32<ref name=RECONS /> | 10.87<ref name=RECONS /> | {{RA|10|19|36.4}} | {{DEC|+19|52|10}} |align=left | 204.60(280)<ref name="Y"/> | | |- | 52 | 16.067<ref name="Kirkpatrick2012v1"/> | style="background: #C67B30" colspan="2" | [[DENIS J081730.0-615520]] | 72 | style="background: {{star-color|T}};" | [[Brown dwarf#Spectral class T|T6]] | | || {{RA|08|17|30.096}} || {{DEC|-61|55|15.802}} | 203 <ref name="Kirkpatrick2012v1" /> | 2010 | |- | 53 | 16.085(105) | colspan="2" | [[Gliese 832]] | 73 | style="background: {{star-color|M}};" | M1.5 V<ref name=RECONS /> | 8.66<ref name=RECONS /> | 10.20<ref name=RECONS /> | {{RA|21|33|34.0}} | {{DEC|−49|00|32}} |align=left | 202.78(132)<ref name="Y"/><ref name="H"/> | | mayroong dalawang planeta<ref>{{cite journal | author=Bailey, Jeremy et al. | title=A Jupiter-like Planet Orbiting the Nearby M Dwarf GJ832 | doi=10.1088/0004-637X/690/1/743 | bibcode=2009ApJ...690..743B | journal=The Astrophysical Journal | volume=690 | issue=1 | pages=743&ndash;747 | year=2008 | accessdate=2008-09-02 | arxiv=0809.0172 }}</ref><ref>http://arxiv.org/abs/1406.5587</ref> |- | 54 | 16.197(313) | style="background: #C67B30" colspan="2" | [[DEN 0255-4700|DEN&nbsp;0255-4700]] | 74 | style="background: {{star-color|L}};" | [[Brown dwarf|L7.5V]]<ref name=RECONS /> | 22.92<ref name=RECONS /> | 24.44<ref name=RECONS /> | {{RA|02|55|03.7}} | {{DEC|−47|00|52}} |align=left | 201.37(389)<ref name="recent"/> | | <ref name=costa2005 /> |- class="unsortable" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |<small>[[Layo]]<ref name=distfn /><br>[[Sinag-taon]] [[margin of error|(±err)]]</small> !<small>[[Pag-uuring pambituin|Uri]]</small> !<small>[[Bituin]]</small> !<small>Star #</small> ! rowspan="2" |<small>[[Stellar classification|Stellar class]]</small> ! rowspan="2" |<small>[[Apparent magnitude]] ({{nowrap|m<sub>[[UBV photometric system|V]]</sub> or m<sub>[[J band|J]]</sub>}})</small> ! rowspan="2" |<small>[[Absolute magnitude]] ({{nowrap|M<sub>[[UBV photometric system|V]]</sub> or M<sub>[[J band|J]]</sub>}})</small> !<small>[[Right ascension]]<ref name=RECONS /></small> !<small>[[Declination]]<ref name=RECONS /></small> ! rowspan="2" |<small>[[Parallax]]<ref name="RECONS"/><ref name=plxfn /><br>[[milliarcsecond|mas]][[margin of error|(±err)]]</small> ! rowspan=2 | <small>Discovery date</small> ! rowspan="2" |<small>[[#References|Additional<br>references]]</small> |-class="unsortable" ! colspan="3" |<small>Designation</small> ! style="background: #FFC" colspan="2" |<small>[[Epoch (astronomy)|Epoch]] J2000.0</small> |} ==Talababa== {{Reflist|colwidth=30em}} ==Mga kawing panlabas== *[http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm "The 100 nearest star systems"], ''[[Research Consortium on Nearby Stars]]'' *{{cite web |title=NStars database |work=[[Northern Arizona University]] |url=http://nstars.nau.edu |accessdate=2005-10-24 |archive-date=2005-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051030160049/http://nstars.nau.edu/ |url-status=dead }} *{{cite web |title=Map of the 25 nearest star systems |work=NASA |url=http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap010318.html |accessdate=2005-10-24}} *{{cite web |title=Notable Nearby Stars |work=SolStation |url=http://www.solstation.com/stars.htm |accessdate=2005-10-24 |archive-date=2016-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321044217/http://www.solstation.com/stars.htm |url-status=dead }} *{{cite web |title=Cool stars in the solar Neighbourhood |work=D. Montes, UCM |url=http://www.ucm.es/info/Astrof/invest/actividad/cool_NS.html |accessdate=2005-11-14}} *[http://adsabs.harvard.edu/abs/1994QJRAS..35....1M The dynamics of the closest stars] *{{cite web |author=Takeda, G. |author2=E. B. Ford |author3=A. Sills |author4=F. A. Rasio |author5=D. A. Fischer |author6=J. A. Valenti |year=2006 |url=http://exoplanets.org/SPOCS_evol.html |title=Structure and Evolution of Nearby Stars with Planets II. Physical Properties of ~ 1000 Cool Stars from the SPOCS Catalog |publisher=California & Carnegie Planet Search |accessdate=2006-10-13 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103215822/http://exoplanets.org/SPOCS_evol.html |url-status=dead }} *[http://www.bodurov.com/NearestStars/ Nearest Stars 3D View] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507130915/http://www.bodurov.com/NearestStars/ |date=2021-05-07 }} *Table 4 "The Census of Stars and Brown Dwarfs within 8 Parsecs of the Sun" in Kirkpatrick et al. (2012) ''Further Defining Spectral Type “Y” and Exploring the Low-mass End of the Field Brown Dwarf Mass Function'', http://arxiv.org/pdf/1205.2122v1.pdf {{Nearest star systems}} {{DEFAULTSORT:List Of Nearest Stars}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga bituin]] 4xxiw3o267db8as5ig0ufuhp31k2950 Inhenyeriyang pamproduksiyon 0 241778 2220129 1898535 2026-08-12T01:08:37Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2220129 wikitext text/x-wiki Ang '''inhenyeriyang pamproduksiyon''' o '''production engineering''' ay pagsasama ng ''manufacturing technology'' at ''management science''. Ang isang inhenyero ay kadalasang may malawak na kaalaman sa mga gawaing [[inhenyeriya|pang-inhenheriya]] at may malay sa hamong pangangasiwa na kaugnay sa produksyon. Ang layunin ay matupad proseso ng produksyon sa pinakamaayos, pinakamahusay, at pinakamatipid na paraan. Sinasaklaw ng ''production engineering'' ang paggamit ng ''casting'',''machining processing'', ''joining processing'', pagpuputol ng [[metal]] at pagdisenyo ng kagamitan, [[metrolohiya]], kagamitang pang-makina, ''machining systems'', automasyon, mga ''jigs'' at ''fixtures'', pagdisenyo ng selyo at moldihan, ''material science'', pagdisenyo ng mga parte ng [[kotse]], at pagdididsenyo’t pagyari ng makina. Sa pangkalahatan, kasanib ng ''production engineering'' ang ''manufacturing engineering'' at ''industrial engineering''. Sa industriya, kung ang disenyo ay nakilala, ang mga konsepto ng ''production engineering'' na ukol sa trabahong pag-aaral, [[ergonomiya]], ''operation research'', ''manufacturing management'', ''production planning'', at iba pa ay gumaganap ng importanteng tungkulin sa mabisang proseso ng mga produkto. Ito ay tumatalakay sa sari-saring disenyo at mabisang pagplano ng buong ''manufacturing system'', na kung saan ay unti-unting nagiging komplikado na may pag-usbong ng masulong na pamamaraan ng produksyon at mga ''control systems''. [[Kategorya:Mga disiplina ng inhenyeriya]] ep122bafqv60a4hic3sg3qzn6r3jr0t GN-z11 0 244942 2220164 2126285 2026-08-12T05:49:57Z Lolbet101 163542 2220164 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Setyembre 2020}} {{Infobox galaxy | name = GN-z11 | image = [[Talaksan:Distant galaxy GN-z11 in GOODS-N image by HST.jpg|200px]] | caption = GN-z11 nakapatong sa isang larawan mula sa pagsisiyasat ng [[GOODS]]-North. | pronounce = | constellation name = Ursa Major<ref name=STScI-2016-07-FastFacts>{{cite web |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/07/fastfacts/ |title=Hubble Team Breaks Cosmic Distance Record - Fast Facts |id=STScI-2016-07 |work=HubbleSite |date=Marso 3, 2016 |accessdate=Marso 4, 2016 |language=Ingles |archive-date=Hulyo 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706052008/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/07/fastfacts/ |url-status=dead}}</ref> | epoch = [[Epoch (astronomiya)|J2000]]<ref name=STScI-2016-07-FastFacts /> | ra = {{RA|12|36|25.46}}<ref name=STScI-2016-07-FastFacts /> | dec = {{DEC|+62|14|31.4}}<ref name=STScI-2016-07-FastFacts /> | z = 11.09<ref name="Astro draft" /> | h_radial_v = | gal_v = | dist_ly = ~3.2{{e|10}} [[Sinag-taon|ly]] | group_cluster = | type = Galaxy | mass = ~1{{e|9}} | stars = | appmag_v = | size_v = | notes = | names = | references = }} Ang '''GN-z11''' ay isang [[galaksiya]]ng may [[Redshift|mataas na redshift]] na matatagpuan sa konstelasyong [[Ursa Major]], at ito ang kasalukuyang pinakaluma at pinakamalayo sa mga nakilalang galaksiya sa [[sansinukob|mapagmamasdang sansinukob]].<ref>{{cite news |url=http://news.discovery.com/spacegalaxies/hubble-finds-most-distant-oldest-galaxy-ever-160303.htm |title=Hubble Spies Most Distant, Oldest Galaxy Ever |work=[[Discovery News]] |first=Irene |last=Klotz |date=Marso 3, 2016 |accessdate=Marso 3, 2016 |language=Ingles |archive-date=Disyembre 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207144856/http://news.discovery.com/spacegalaxies/hubble-finds-most-distant-oldest-galaxy-ever-160303.htm |url-status=dead }}</ref> Ang GN-z11 ay may [[redshift]] na pang-[[spectroscopy]] na ''z''&nbsp;=&nbsp;11.1, na katumbas sa [[comoving distance]] na mga 32 bilyong [[sinag-taon]] mula sa [[Daigdig]].<ref name=":3">{{Cite web|url=http://phenomena.nationalgeographic.com/2016/03/03/astronomers-spot-most-distant-galaxy-yet-at-least-for-now/|title=Astronomers Spot Most Distant Galaxy—At Least For Now|website=Phenomena|access-date=Marso 4, 2016|quote=Yep, it took 13.4 billion years for light from the galaxy to zoom through the universe and collide with the Hubble Space Telescope. But that doesn’t mean the galaxy is 13.4 billion light-years away. The universe has been expanding in the meantime, meaning GN-z11 is actually much, much farther from Earth than that. <p>'Right now, we expect this galaxy to be about 32 billion light-years away from us in distance,' says study coauthor Pascal Oesch of Yale University.|language=Ingles}}</ref><ref group="note" name="32GLY">Sa unang tingin, ang layo ng 32 bilyong sing-taon ay mukhang imposible sa isang Sansinukob na [[Tanda ng Sansinukob|13.8 bilyong taong gulang]], kung saan ang [[sinag-taon]] ay ang layo ng nilalakbay ng ilaw sa isang taon, kung saan walang kahit anumang kayang lumakbay ng mas mabilis pa sa ilaw. Ngunit dahil sa paglobo ng sansinukob, ang lao ng 13.4 bilyong sinag-taon na nilakbay ng ilaw mula sa GN-z11 hanggang Daigdig, na tinatawag na [[Distance measures (cosmology)#Light-travel distance|light-travel distance]], ay lumobo sa layo na 32 bilyong sinag-taon noong 13.4 bilyong taon na nilakbay ng ilaw papunta sa atin.</ref> Ang pangalan ng galaksiya ay mula sa tagpuan nito sa GOODS-North field ng mga galaksiya at sa mataas nitong bilang sa redshift ayon sa [[Redshift|Doppler z-scale]] (GN + z11).<ref name=NASAtv>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2016/hubble-team-breaks-cosmic-distance-record/ |title=Hubble Team Breaks Cosmic Distance Record |website=[[NASA TV]] |date=Marso 3, 2016 |accessdate=Marso 10, 2016 |language=Ingles}}</ref> Napagmasdan ang GN-z11 sa anyo nito noong nakaraang 13.4 bilyong taon, o 400 milyong taon pagkatapos ng [[Big Bang]];<ref name="Astro draft"/><ref>{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/science-environment-35721734 |title=Hubble sets new cosmic distance record |work=[[BBC News]] |first=Jonathan |last=Amos |date=Marso 3, 2016 |accessdate=Marso 3, 2016|language=Ingles}}</ref> kaya ang layo ng GN-z11's ay malawakang (at mali)<ref>{{cite web |first=Edward L. |last=Wright |title=Why the Light Travel Time Distance should not be used in Press Releases |url=http://www.astro.ucla.edu/~wright/Dltt_is_Dumb.html |work=[[University of California, Los Angeles|UCLA]] |date=Agosto 2, 2013 |accessdate=Marso 10, 2016|language=Ingles}}</ref> naiuulat bilang 13.4 bilyong sinag-taon.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/aponline/2016/03/03/science/ap-us-sci-farthest-galaxy.html?_r=0 |title=Astronomers Spot Record Distant Galaxy From Early Cosmos |work=[[The New York Times]] |agency=[[Associated Press]] |date=Marso 3, 2016 |accessdate=Marso 10, 2016|language=Ingles}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.abc.net.au/news/2016-03-04/hubble-space-telescope-observes-most-remote-galaxy-ever-seen/7219846 |title=GN-z11: Astronomers push Hubble Space Telescope to limits to observe most remote galaxy ever seen |work=[[Australian Broadcasting Corporation]] |date=Marso 3, 2016 |accessdate=Marso 10, 2016|language=Ingles}}</ref> ==Pagkatuklas== Nakilala ang galaksiya ng isang pangkat na pinagaaralan ang datos mula sa ng [[Cosmic Assembly Near-infrared Deep Extragalactic Legacy Survey]] (CANDELS) ng [[Hubble Space Telescope]] at [[Great Observatories Origins Deep Survey]]-North (GOODS-North) ng [[Spitzer Space Telescope]].<ref>{{cite web|url=http://www.spacetelescope.org/news/heic1604/|title=Hubble breaks cosmic distance record|date=Marso 3, 2016|website=SpaceTelescope.org|id=heic1604|access-date=Marso 3, 2016|language=Ingles|archive-date=Marso 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308035800/http://www.spacetelescope.org/news/heic1604/|url-status=dead}}</ref><ref name="Hubble-full">{{cite web|url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/07/full/|title=Hubble Team Breaks Cosmic Distance Record - Full|date=Marso 3, 2016|website=HubbleSite.org|id=STScI-2016-07|accessdate=Marso 3, 2016|language=Ingles}}</ref> Ginamit ng pangkat ng mananaliksik ang [[Wide Field Camera 3]] ng Hubble upang isukat ang layo ng GN-z11 sa pamamaraang ayon sa spectroscopy, sa paghati ng ilaw sa mga bahagi nitong mga kulay para isukat ang redshift na dulot ng paglobo ng sansinukob.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://news.yale.edu/2016/03/03/shattering-cosmic-distance-record-once-again|title=Shattering the cosmic distance record, once again|website=Yale News|access-date=Marso 4, 2016|language=Ingles}}</ref> Ang mga natuklasan, na inanunsyo noong Marso 2016, ay naibunyag na ang galaksiya ay mas malayo pa kaysa sa unang inakala sa pinakamalayong kayang mapagmasdan ng Hubble. Ang GN-z11 ay mga 150&nbsp;milyong taong mas matanda kaysa sa dating may hawak ng tala, ang [[EGSY8p7]],<ref name=NASAtv/> at ito ay napagmasan na "napakalapit sa dulo ng sinasabing [[Chronology of the universe#Dark Ages|Madilim na Panahon ng sansinukob]]",<ref name=":4" /> at "malapit sa pinakasimula" ng [[reionization era]].<ref name=AstroMag01a>{{Cite web|url=http://www.astronomy.com/news/2016/03/most-distant-galaxy-hubble-breaks-cosmic-distance-record|title=Most distant galaxy: Hubble breaks cosmic distance record|author=Hubble ESA, Garching, Germany|publisher=Astronomy Magazine|date=Marso 3, 2016|accessdate=Marso 7, 2016|quote='The previous record-holder was seen in the middle of the epoch when starlight from primordial galaxies was beginning to heat and lift a fog of cold hydrogen gas,' said Rychard Bouwens from the University of Leiden in the Netherlands. 'This transitional period is known as the reionization era. GN-z11 is observed 150 million years earlier, near the very beginning of this transition in the evolution of the universe.'|language=Ingles}}</ref> Kumpara sa galaksiya ng [[Ariwanas]], Ang GN-z11 ay dalawampu't-limang mas maliit, may 1 porsyento ng masa, at bumubuo ng mga bagong [[bituin]] nang halos dalawampung mas mabilis.<ref name=":4" /> Tinatayang mgay tandang pang-stellar na mga 40 milyong taon, pinapaniwalaan na ang mga bituin ng galaksiya ay nabuo na napagkamabilis kumpara sa Ariwanas.<ref name="Astro draft">{{cite journal|last=Oesch|first=P. A.|last2=Brammer|first2=G.|last3=van Dokkum|first3=P.|date=Marso 1, 2016|title=A Remarkably Luminous Galaxy at z=11.1 Measured with Hubble Space Telescope Grism Spectroscopy|url=http://arxiv.org/pdf/1603.00461.pdf|format=PDF|arxiv=1603.00461|language=Ingles|journal=Astrophysics of Galaxies}}</ref> Ang katotohanan na ang isang galaksiyang napakamalaking masa ay umiral pagkatapos lamang ng pagsisimula ng pagbuo ng mga unang bituin ay humahamon sa may kasalukuyang mga modelong teoretikal sa pagkabuo ng mga galaksia.<ref name=":4" /><ref name=AstroMag01b>{{Cite web|url=http://www.astronomy.com/news/2016/03/most-distant-galaxy-hubble-breaks-cosmic-distance-record|title=Most distant galaxy: Hubble breaks cosmic distance record|author=Hubble ESA, Garching, Germany|publisher=Astronomy Magazine|date=Marso 3, 2016|accessdate=Marso 7, 2016|quote=However, the discovery also raises many new questions as the existence of such a bright and large galaxy is not predicted by theory. 'It’s amazing that a galaxy so massive existed only 200 million to 300 million years after the very first stars started to form. It takes really fast growth, producing stars at a huge rate, to have formed a galaxy that is a billion solar masses so soon,' said Garth Illingworth of the University of California in Santa Cruz. <p>Marijn Franx, a member of the team from the University of Leiden said, 'The discovery of GN-z11 was a great surprise to us as our earlier work had suggested that such bright galaxies should not exist so early in the universe.' His colleague Ivo Labbe added: 'The discovery of GN-z11 showed us that our knowledge about the early universe is still restricted. How GN-z11 was created remains somewhat of a mystery for now. Probably we are seeing the first generations of stars forming around black holes?'|language=Ingles}}</ref> ==Mga Tala== {{Reflist|group="note"}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|30em}} ==Panlabas na kawing== {{Commons category}} *[http://arxiv.org/abs/1603.00461 Burador ng papeles ng pangkat para sa ''Astrophysical Review''] {{in lang|en}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] 3slk4jfbxmng73v8f06o9iv22vdz3tn Galaksiyang radyo 0 270024 2220217 2033524 2026-08-12T11:40:02Z Lolbet101 163542 Inayos ang gramatika at isinalin ang mga terminong Ingles sa Tagalog. (Fixed grammar and translated English terms to Tagalog.) 2220217 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Centauros_a-spc.png|thumb|200x200px|Ang larawang maling kulay (''false-color'') ng kalapit na galaksiyang radyo na [[Centaurus A]], na nagpapakita ng radyo (pula), 24-mikrometrong [[infrared]] (berde) at radiyasyong [[X-ray]] na 0.5-5 [[keV]] (asul). Makikita ang jet ang paglalabas ng [[radiyasyong synchrotron]] sa tatlong saklaw ng alon. Ang mga lobe ay naglalabas lamang sa saklaw ng mga frequency ng radyo kaya lumilitaw na pula. Ang mga gas at alikabok sa galaksiya ay naglalabas ng [[radiyasyong thermal]] sa [[infrared]]. Makikita ang radiyasyong thermal na X-ray mula sa mainit na gas at di-thermal na radiyasyon mula sa mga elektron na relatibistiko sa mga asul na "''shell"'' sa paligid ng mga lobe, lalo na sa timog (ibaba).]] Ang mga '''galaksiyang radyo'''<ref>Sa Espanyol: '''[[:es:Radiogalaxia|Radiogalaxia]]''', maaring baybayin na '''radyogalaksiya'''.</ref> pati na ang mga kaugnay na ''radio-loud [[quasar]]'' at [[blazar|''blazar'']], ay mga uri ng [[aktibong galaksiya]] na napakaliwanag sa [[Alon ng radyo|haba ng alon ng radyo]], na may [[Kaliwanagan|luminosidad]] na hanggang sa 10<sup>39</sup> [[Watt|W]] sa pagitan ng 10&#x20;MHz at 100&#x20;GHz.<ref>[http://ned.ipac.caltech.edu/level5/Glossary/Essay_fanaroff.html FANAROFF-RILEY CLASSIFICATION]</ref> Ang radyasyong radyo ay dulot ng [[Radiyasyong synchrotron|proseso ng synchrotron]]. Ang naoobserbahang estruktura sa radyasyong radyo ay natutukoy ng interkasiyon ng dalawang [[Jet na astropisikal|jet]] at ng panlabas na kapaligiran, na binago ng epekto ng [[relativistic beaming|''relativistic beaming'']]. Ang [[galaksiyang host]] ay halos palaging maging isang malaking [[Galaksiyang elliptikal|galaksiyang eliptikal]]. Ang mga ''radio-loud ''na aktibong galaksiya ay maaaring makita sa malalayong distansya, kaya mahalaga ang mga ito sa magiging kasangkapan para sa [[kosmolohiyang obserbasyonal]]. Kamakailan lang, maraming pag-aaral ang isinagawa tungkol sa epekto ng mga bagay na ito sa [[Kalawakan|intergalaktikong midyum]], lalo na sa mga pangkat at kumpol ng mga galaksiya. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Stub|Astronomiya}} [[Kategorya:Radyoastronomiya]] [[Kategorya:Mga galaksiya]] 3kosr8tb2gut27d923qb5wwpd2pd5dv 2220218 2220217 2026-08-12T11:41:55Z Lolbet101 163542 Inilipat ni Lolbet101 ang pahinang [[Radio galaxy]] sa [[Galaksiyang radyo]]: Pinalitan ng titulo dahil Ingles ito. (Changed the title because it is English.) 2220217 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Centauros_a-spc.png|thumb|200x200px|Ang larawang maling kulay (''false-color'') ng kalapit na galaksiyang radyo na [[Centaurus A]], na nagpapakita ng radyo (pula), 24-mikrometrong [[infrared]] (berde) at radiyasyong [[X-ray]] na 0.5-5 [[keV]] (asul). Makikita ang jet ang paglalabas ng [[radiyasyong synchrotron]] sa tatlong saklaw ng alon. Ang mga lobe ay naglalabas lamang sa saklaw ng mga frequency ng radyo kaya lumilitaw na pula. Ang mga gas at alikabok sa galaksiya ay naglalabas ng [[radiyasyong thermal]] sa [[infrared]]. Makikita ang radiyasyong thermal na X-ray mula sa mainit na gas at di-thermal na radiyasyon mula sa mga elektron na relatibistiko sa mga asul na "''shell"'' sa paligid ng mga lobe, lalo na sa timog (ibaba).]] Ang mga '''galaksiyang radyo'''<ref>Sa Espanyol: '''[[:es:Radiogalaxia|Radiogalaxia]]''', maaring baybayin na '''radyogalaksiya'''.</ref> pati na ang mga kaugnay na ''radio-loud [[quasar]]'' at [[blazar|''blazar'']], ay mga uri ng [[aktibong galaksiya]] na napakaliwanag sa [[Alon ng radyo|haba ng alon ng radyo]], na may [[Kaliwanagan|luminosidad]] na hanggang sa 10<sup>39</sup> [[Watt|W]] sa pagitan ng 10&#x20;MHz at 100&#x20;GHz.<ref>[http://ned.ipac.caltech.edu/level5/Glossary/Essay_fanaroff.html FANAROFF-RILEY CLASSIFICATION]</ref> Ang radyasyong radyo ay dulot ng [[Radiyasyong synchrotron|proseso ng synchrotron]]. Ang naoobserbahang estruktura sa radyasyong radyo ay natutukoy ng interkasiyon ng dalawang [[Jet na astropisikal|jet]] at ng panlabas na kapaligiran, na binago ng epekto ng [[relativistic beaming|''relativistic beaming'']]. Ang [[galaksiyang host]] ay halos palaging maging isang malaking [[Galaksiyang elliptikal|galaksiyang eliptikal]]. Ang mga ''radio-loud ''na aktibong galaksiya ay maaaring makita sa malalayong distansya, kaya mahalaga ang mga ito sa magiging kasangkapan para sa [[kosmolohiyang obserbasyonal]]. Kamakailan lang, maraming pag-aaral ang isinagawa tungkol sa epekto ng mga bagay na ito sa [[Kalawakan|intergalaktikong midyum]], lalo na sa mga pangkat at kumpol ng mga galaksiya. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Stub|Astronomiya}} [[Kategorya:Radyoastronomiya]] [[Kategorya:Mga galaksiya]] 3kosr8tb2gut27d923qb5wwpd2pd5dv Usapang kategorya:Mga Pilipino 15 280863 2220113 2219776 2026-08-11T17:38:20Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2220113 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Alodia Gosiengfiao 2013-07-04 (2) a.jpg|center|128px]] | [[Alodia Gosiengfiao]] | [[modelo]]<br/>[[cosplayer]] | | | | [[:en:Alodia_Gosiengfiao|Alodia Gosiengfiao]] |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | [[Talaksan:Amin Nazari 20191102.jpg|center|128px]] | [[Amin Nazari]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Amin_Nazari|Amin Nazari]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | [[Talaksan:Aubrey Miles.jpg|center|128px]] | [[Aubrey Miles]] | [[modelo]]<br/>[[mang-aawit]] | | | | [[:en:Aubrey_Miles|Aubrey Miles]] |- | [[Talaksan:Portrait of Rosalina Abejo.jpg|center|128px]] | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Bienvenido Marañón CER 3-0 DAV post-match interview May 23, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bienvenido Marañón Morejón]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:Bienvenido_Mara%C3%B1%C3%B3n|Bienvenido Mara%C3%B1%C3%B3n]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | | [[Rex Andrew Clement Alarcon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic deacon]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Caceres]] | [[:en:Rex_Andrew_Alarcon|Rex Andrew Alarcon]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobe]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} s5et68pngkisstfbh8yqipnivuz3trg Usapang kategorya:Mga siyentipiko 15 281597 2220115 2219655 2026-08-11T18:41:48Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2220115 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q180619|Q180619]] | [[Stephen Jay Gould]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-10 | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | [[paleontolohiya]]<br/>[[kasaysayan ng agham]]<br/>[[ebolusyon]] | [[Talaksan:Stephen Jay Gould.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} 5oi0yec1crmm09mck948l4m2gzr6fhb 2220135 2220115 2026-08-12T03:46:37Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2220135 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q180619|Q180619]] | [[Stephen Jay Gould]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-10 | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | [[paleontolohiya]]<br/>[[kasaysayan ng agham]]<br/>[[ebolusyon]] | [[Talaksan:Stephen Jay Gould.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} l9hxli03whwdl6vd41a0l4vdmooadp6 Unibersidad ng Ochanomizu 0 290138 2220096 1749422 2026-08-11T12:36:00Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2220096 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Ochanomizu_University_(south_gate).jpg | thumb | right | alt=Ochanomizu University (お茶の水女子大学), sa Bunkyo, Tokyo, Japan | Ochanomizu University (お茶の水女子大学), sa Bunkyo, Tokyo, Japan]]Ang '''Unibersidad ng''' '''Ochanomizu''' (お茶の水女子大学 ''Ochanomizu Joshi Daigaku,'' [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Ochanomizu University'') ay isang pamantasang pambabae sa [[Bunkyō, Tokyo|Bunkyō-ku]], [[Tokyo]],[[Hapon]]. Ang Unibersidad ay isa sa mga nangungunang pambansang [[Pamantasan|unibersidad]] sa bansa. Ang " Ochanomizu" ay ang pangalan ng isang pamayanan sa [[Tokyo]] kung saan itinatag ang unibersidad. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Hapon]] f3a6hhxplt4gxhhwr4auxgdppaxhrda Puting papel 0 292754 2220137 2217326 2026-08-12T03:58:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220137 wikitext text/x-wiki Ang '''puting papel''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''white paper''; [[Wikang Kastila|Kastila]]: ''libro blanco'') ay isang mapanghahawakang ulat o gabay na nagpapaalam sa mga mambabasa tungkol sa isang kumplikadong isyu at nagpapahiwatig ng [[pilosopiya]] ng naglabas na awtoridad sa bagay na ito. Ang layunin nito ay tulungan ang mga mambabasa na unawain ng isang isyu, lutasin ang isang suliranin, o gumawa ng desisyon. Lumaganap ang unang terminong Britaniko hinggil sa isang uri ng dokumento na iniisyu ng gobyerno, na nagkaroon ng medyo bagong kahulugan sa negosyo. Sa negosyo, ang puting papel ay mas kahawig sa anyo ng pagtatanghal sa pamimili na may layuning ipanghikayat ng mga mamimili at kasosyo at isulong ang isang produkto o pananaw.<ref name="White Paper Guy">{{cite web|url=http://www.thatwhitepaperguy.com/white-paper-faq-frequently-asked-questions/#what_is |title=What exactly is a white paper? |publisher=The White Paper FAQ |first=Gordon |last=Graham |accessdate=16 March 2015 }}</ref><ref name="SearchSOA">{{cite web |url=http://searchsoa.techtarget.com/definition/white-paper |title=white paper definition |first=Margaret |last=Rouse |publisher=TechTarget |accessdate=16 March 2015 |archive-date=13 Marso 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313071052/http://searchsoa.techtarget.com/definition/white-paper |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |first=Michael A. |last=Stelzner |url=http://www.writingwhitepapers.com/resources.html |title=Learn all about white papers |publisher=Whitepaper Source Publishing |year=2008 |access-date=2019-11-15 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702192610/http://www.writingwhitepapers.com/resources.html |url-status=dead }}</ref> Maaaring ituring ang mga puting papel bilang [[ Grey na panitikan |panitikang malamaya]]. == Sa gobyerno == Nagmula ang terminong ''puting papel'' sa [[ Pamahalaan ng United Kingdom |gobyernong]] [[United Kingdom|Britaniko]], at mararami ang tumuturo sa [[ Churchill White Paper |Puting Papel Churchill]] ng 1922 bilang pinakaunang kilalang halimbawa sa ilalim ng pangalang ito.<ref>{{cite web |last=James |first=Anthony |url=http://klariti.com/white-papers/origin-of-white-papers/ |title=Origin of White Papers |publisher=Klariti.com |date=17 June 2017 |accessdate=27 June 2017 |archive-date=10 Hulyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710034147/http://klariti.com/white-papers/origin-of-white-papers/ |url-status=dead }}</ref> Si [[ Gertrude Bell |Gertrude Bell]], ang Britanikang eksploradora at diplomatika, ay ang unang babae na nag-akda ng isang Puting Papel. ''"Review of the Civil Administration of Mesopotamia"'' ang pamagat ng kanyang ulat na may 149 pahina, at ipinakita sa Parlamento noong 1920. Sa gobyernong Britaniko kadalasang ito ang di-gaanong kalawak na bersyon ng tinatawag na [[ Asul na libro |bughaw na aklat]] o ''blue book''. Nagmula ang dalawang termino sa kulay mismo ng takip ng dokumento.<ref name="SearchSOA"/> Ang mga puting papel ay "... instrumento ng demokrasyang makakalahok&nbsp;... hindi [isang] hindi mababagong pangako sa patakaran."<ref name="Doerr">Doerr, Audrey D. The Role of White Papers. In: Doern, G.B. and Peter Aucoin. The Structures of Policy-making in Canada. Toronto, MacMillan, 1971. pp. 179-203.</ref> "Sinubukan ng mga puting papel na tumupad sa dalawahang papel na maglahad ng maigting na patakaran ng pamahalaan habang at sa parehong oras time mag-anyaya ng mga opinyon tungkol dito."<ref name="Pemberton">Pemberton, John E. Government Green Papers. Library World 71:49 Aug. 1969.</ref> Sa [[Canada]], ang puting papel ay "... isang dokumento ng patakaran, na inaprubahan ng [[ Gabinete ng Canada |Gabinete]], na inilalahad sa [[House of Commons ng Canada|Kapulungan ng mga Karaniwan]] at insinasapubliko."<ref name="Doerr2">Doerr, Audrey D. The Role of White Papers in the Policy-making Process: the Experience of the Government of Canada. 1973. Thesis (Ph.D) - Carleton University. 1. 56</ref> Ang "pagkakaloob ng impormasyon ng patakaran sa pamamagitan ng paggamit ng mga puti at berdeng papel ay makakatulong upang lumikha ng isang kamalayan sa mga isyu ng patakaran sa mga parliyamentaryo at ng publiko at upang hikayatin ang isang pagpapalitan ng impormasyon at pagsusuri. Maaari rin silang magsilbi bilang mga pamamaraan sa edukasyon." <ref name="Doerr3">Doerr, Audrey D. The Machinery of Government. Toronto, Methuen, 1981. p. 153.</ref> Isang paraan ang mga puting papel na maipakita ng pamahalaan ang mga kagustuhan sa patakaran bago isasabatas. Sumusubok ang paglathala ng isang puting papel sa pampublikong opinyon sa mga kontrobersyal na isyung patakaran at tumutulong sa pamahalaan sa pagsusukat ng posibleng epekto.<ref name="Chapin">Chapin, Henry and Denis Deneau. Citizen involvement in Public Policy-making: Access and the Policy-making Process. Ottawa, Canadian Council on Social Development, 1978. p. 33.</ref> Sa kabaligtaran, mas haligayot ang mga [[ Green papel |luntiang papel]] na inilalathala nang mas madalas. Kilala rin bilang mga ''dokumentong pangkonsultasyon'', ang mga luntiang papel ay maaaring magpanukala lamang ng diskarte sa pagtutupad ng mga detalye ng iba pang batas, o maaari silang magtakda ng mga panukala na kinanaisan ng gobyerno na makakuha ng mga pananaw at opinyon ng publiko. Kabilang sa mga halimbawa ng puting papel panggobyerno, ang [[ Puting Papel sa Buong Trabaho sa Australia |Puting Papel tungkol sa Lubusang Hanapbuhay]] sa sa Australya, at ang [[ White Papel ng 1939 |Puting Papel ng 1939]] at [[ 1966 White White Paper |Puting Papel ng Depensa 1966]] sa [[United Kingdom|Reyno Unido]]. Sa kasaysayan ng [[Israel]], ang [[ White Papel ng 1939 |Puting Papel ng 1939]] – ang nagmarka ng matalim na pagliko laban sa Zionismo sa Britanikong patakaran at binati noon ng malaking galit mula sa Hudyong pamayanang [[ Yishuv |Yishuv]] sa Sapilitang Palestina – ay naalala bilang " ''Ang'' Puting Papel" o "''The'' White Paper" sa Ingles (sa Ebreong Ha'Sefer Ha'Lavan הספר הלבן - literal na "Ang Puting Aklat"). == Sa negosyo-sa-negosyong pamimili == Mula noong unang bahagi ng 1990, ang salitang "puting papel", ay inilapat sa mga dokumento na ginamit bilang mga instrumentong pampamimili o pambebenta sa negosyo. Mahahabang nilalaman itong mga puting papel na idinisenyo upang maitaguyod ang mga produkto o serbisyo mula sa isang kumpanya. Bilang isang pampamimili, gumagamit itong mga papel ng mga napiling katotohanan at lohikal na argumento upang makabuo ng isang kaso na kanais-nais sa kumpanyang tumatangkilik sa dokumento. Madalas na ginagamit ang mga puting papel na B2B (negosyo-sa-negosyo o ''business-to-business'' sa Ingles) upang makabuo ng mga prospekto, magtatag ng [[ Pinuno ng pag-iisip |lideratong-isip]], gumawa ng isang kaso de-negosyo, o bigyang-alam at hikayatin ang mga prospektong mamimili, mga kasosyo sa lagusan, mamamahayag, mambabaso, o [[mamumuhunan]]. Itinuturing ang mga puting papel bilang isang uri ng [[ Marketing sa nilalaman |content marketing]] o [[ Pagpapasok sa marketing |inbound marketing]]; sa madaling salita, ang itinaguyod na laman na mahahanap sa web na meron o walang rehistrasyon na distinadong itaas ang abot-tingin ng sponsor sa mga resulta ng de-makinang paghanap at sa gayon ay palakihin ang trapiko-web. Nagtataltalan ang maraming mga B2B na puting papel na nakahihigit ang isang partikular na [[teknolohiya]], [[produkto]] o pamamaraan sa iba para sa paglutas ng isang tiyak na problema sa negosyo. Maaari rin nilang ipahayag ang mga natuklasan sa pananaliksik, ilista ang mga katanungan o tip tungkol sa isang isyu sa negosyo, o ibigay-diin ang isang partikular na produkto o serbisyo mula sa isang nagtitinda.<ref>{{cite book|last=Kantor|first=Jonathan|title=Crafting White Paper 2.0: Designing Information for Today's Time and Attention Challenged Business Reader|url=https://archive.org/details/craftingwhitepap0000jona|year=2009|publisher=Lulu Publishing|location=Denver, Colorado|isbn=978-0-557-16324-3|page=167}}</ref> Sa katotohanan, mayroong tatlong pangunahing uri ng mga komersyal na puting papel: * '''Pansanligan o ''backgrounder''''': Inilalarawan ang mga benepisyong teknikal o pangnegosyo ng pag-aalok ng isang nagtitinda; alinman sa produkto, serbisyo, o pamamaraan. Pinakamainam na gamitin ang ganitong uri ng puting papel upang ayudahan ang isang pagbubunsod ng produkto, taltalan ang isang kaso de-negosyo, o suportahan ang isang pagsusuring teknikal sa ilalim ng [[ Sales Funnel |imbudo de-benta]] o ''sales funnel''. * '''Numeradong talaan''': Nagtatanghal ng mga tip, katanungan, o puntos tungkol sa isang isyu sa negosyo. Pinakamainam na gamitin ang ganitong uri upang makakuha ng pansin sa mga bago o dalahirang pananaw, o ipanira ang mga kakumpitensya. * '''Suliranin/solusyon''': Inirerekumenda ang isang bago, pinahusay na solusyon sa isang problema sa negosyo. Pinakamainam na gamitin ang ganitong uri upang makabuo ng mga prospekto sa tuktok ng imbudo de-benta, [[ Pagbabahagi ng isip |magpasikat]], o ipaalam at hikayatin ang mga kasapi, magbuo ng tiwala at kredibilidad sa paksa.<ref>{{cite book|last=Graham|first=Gordon|title=How to Pick the Perfect Flavor for Your Next White Paper|year=2010|publisher=ThatWhitePaperGuy|page=15}}</ref> Habang maaaring isama ang numeradong talaan sa alinman sa iba pang uri, hindi maisasagawang pagsamahin ang detalyadong impormasyon ng produkto ng pansanligan sa isang suliranin/solusyon na puting papel na may malawak na pananaw sa industriya. == Baryante == Maraming mga baryante na naaayon sa tema ng kulay: * Ang [[ Green papel |luntiang papel]] ay isang panukala o dokumentong pangkonsulta sa halip na maging awtoridad o pangwakas. Mayroon dalawang klase na hindi gaanong tatag: * Ang '''bughawing papel''' ay nagtatakda ng mga teknikal na espesipikasyon ng isang teknolohiya o aytem ng kagamitan.<ref>{{cite web|title=Blue Paper|url=http://www.genuinewriting.com/blue_paper.html|website=Genuine Writing|accessdate=13 December 2017|archive-date=12 Disyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212122242/http://www.genuinewriting.com/blue_paper.html|url-status=dead}}</ref> * Ang '''dilawang papel''' ay isang dokumento na naglalaman ng pananaliksik na hindi pa pormal na tanggap o nailathala sa isang pahayagang akademika. Magkasingkahulugan ito sa mas ginagamit na salitang ''[[ Preprint |preprint]]''. == Tingnan din == * [[ Akademikong papel |Papel-pampananaliksik]] * [[ Asul na libro |Bughawing libro]] * [[ Pag-aaral ng kaso |Estudyo de-kaso]] * [[ Green papel |Luntiang papel]] * [[ Grey panitikan |Panitikang malamaya]] * [[ Mapanghikayat na pagsulat |Mapanghikayat na pagsulat]] == Sanggunian == <references /> == Karagdagang pagbabasa == * Graham, Gordon (2013). White Papers For Dummies. New York: Wiley. p. 366. {{ISBN|978-1-118-49692-3}}. * Stelzner, Michael (2006). Writing White Papers: How to capture readers and keep them engaged. Poway, California: WhitePaperSource Publishing. p. 214. {{ISBN|978-0-9777169-3-7}}. * Bly, Robert W. (2006). The White Paper Marketing Handbook. Florence, Kentucky: South-Western Educational Publishing. p. 256. {{ISBN|978-0-324-30082-6}}. == Mga kawing panlabas == * [https://whatis.ciowhitepapersreview.com/definition/whitepaper/ Kahulugan ng Puting Papel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928150807/https://whatis.ciowhitepapersreview.com/definition/whitepaper/ |date=2017-09-28 }} * [http://europa.eu/legislation_summaries/glossary/white_paper_en.htm Puting papel - talahulunganan ng EU] o6wv5wp78vumj5m1z328emgcirwlooz 1996 sa Pilipinas 0 297344 2220195 2201570 2026-08-12T08:42:21Z ~2026-43982-52 165113 /* Agosto */ 2220195 wikitext text/x-wiki Ang '''1996 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari sa tala na nangyari sa Pilipinas noong taong ''[[1996]]''. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Neptali Gonzales]] (hanggang Oktubre 10), [[Ernesto Maceda]] (simula Oktubre 10) * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Enero=== * [[Enero 22]] – Isang gunboat ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang nakipaglaban sa tatlong sasakyang-dagat ng [[Hukbong Dagat ng Tsina|Hukbong Dagat ng Tsina]] malapit sa [[Bahura ng Panganiban]] sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], na siyang unang marahas na komprontasyong militar na kinasasangkutan ng dalawang bansa at lalong nagdulot ng patuloy na krisis sa [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|diplomatikong]].<ref>—''[https://www.csmonitor.com/1996/0202/02071.html "Tinatapakan ng Maynila ang mga itlog sa Tsina dahil sa pagbagsak ng barko"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202222055/https://www.csmonitor.com/1996/0202/02071.html|date=Pebrero 2, 2023}}'' [[The Christian Science Monitor]]. 02-02-1996.<br />—''[https://www.cfr.org/timeline/chinas-maritime-disputes "Timeline: Mga Alitan sa Maritima ng Tsina (1895–2020)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220727042932/https://www.cfr.org/timeline/chinas-maritime-disputes|date=Hulyo 27, 2022}}'' [[Konseho sa Ugnayang Panlabas]].<br />Lahat ay nakuha noong 01-31-2022.</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 14]] – Sumiklab ang marahas na sagupaan sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at [[Mga Vietnamese na taga-bangka]], habang tinatangka ng gobyerno ng Pilipinas na sapilitang pauwiin ang daan-daang Vietnamese na naghahanap ng asylum. * [[Pebrero 18]] – Ang siksikang barkong ''ML Gretchen I'', na naglalakbay mula sa [[Cebu]], ay tumaob at lumubog sa pasukan ng daungan ng [[Cadiz, Negros Occidental|Cadiz]], [[Negros Occidental]]; sa pagtatapos ng buwan, limampu't isang tao ang naiulat na namatay. Nangyayari ito kapag ang mga pasahero ay lumipat sa isang gilid upang maiwasan ang matataas na alon.<ref name=":0">{{Banggitin ang aklat|pamagat = 1997 INTERNATIONAL YEAR BOOK (Sumasaklaw sa Taon 1996)|publisher = COLLIER NEWFIELD, INC.|taon = 1997|lokasyon = New York, NY}}</ref><ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Marso 1, 1996 |title=Ferry of Disgrace |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0517/newsmap/philippi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020530/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0517/newsmap/philippi.html |url-status=dead |archive-date=Hulyo 14, 2024 |work=[[Asiaweek]] |access-date=Hulyo 13, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1996 |title=Mga Maikling Balita sa Mundo: Halos 50 Pinaniniwalaang Patay Nang Lumubog ang Ferry ng Pilipinas |url=https://www.nytimes.com/1996/02/19/world/world-news-briefs-nearly-50-believed-dead-as-philippine-ferry-sinks.html |agency=[[Reuters]] |via=[[The New York Times]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 18]] – [[Sunog sa Ozone Disco Club|Sinunog ang Ozone Disco]] sa [[Lungsod ng Quezon]], na ikinamatay ng 162 bisita kabilang ang mga mag-aaral na nagtapos sa kolehiyo at 95 iba pa ang nasugatan. Ang insidente ay opisyal na kinilala bilang ang pinakamalalang sunog sa kasaysayan ng Pilipinas, at kabilang sa 10 pinakamalalang sunog sa nightclub sa mundo.<ref name="Ryr96">{{Cite web|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/112462-biggest-news-events-apec-1996-philippines|title=Pagbabalik-tanaw: Pinakamalalaking balita noong 1996 nang unang mag-host ang PH ng APEC|last=Punzalan|first=Ronnie|date=Nobyembre 12, 2015|website=[[Rappler]]|access-date=Hunyo 4, 2018|archive-date=Mayo 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502214058/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/112462-biggest-news-events-apec-1996-philippines|url-status=live}}</ref><ref>{{Banggitin ang web|url=https://businessmirror.com.ph/2018/03/21/tragedy-of-fires-death-and-destruction-in-the-philippines/|title=Trahedya ng sunog: Pagkamatay at pagkawasak sa Pilipinas|last=Mayuga|first=Jonathan|date=Marso 21, 2018|website=[[BusinessMirror]]|access-date=Setyembre 11, 2019|archive-date=Marso 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324230533/https://businessmirror.com.ph/2018/03/21/tragedy-of-fires-death-and-destruction-in-the-philippines/|url-status=live}}</ref><ref>''[https://www.nytimes.com/1996/03/19/world/at-least-150-are-killed-in-disco-fire-in-manila.html "Hindi bababa sa 150 ang namatay sa sunog sa disco sa Maynila"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010172559/http://www.nytimes.com/1996/03/19/world/at-least-150-are-killed-in-disco-fire-in-manila.html|date=Oktubre 10, 2017}}'' [[The New York Times]]. Marso 19, 1996. Nakuha noong Abril 25, 2021.</ref>{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} * [[Marso 24]] – Isang [[sakuna sa pagmimina ng Marcopper|sakuna sa pagmimina]] ang naganap sa islang probinsya ng [[Marinduque]] nang ang mga natitirang dumi ng minahan mula sa drainage ng Marcopper Mining Corporation ay tumagas sa ilog at natapon sa dagat.<ref name="Ryr96" />{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ===Hunyo=== * [[Hunyo 13]] – Si Retiradong P/Col. [[Rolando Abadilla]], [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|opisyal ng paniktik]] noong panahon ng [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|administrasyong Marcos]], ay pinaslang sa [[Lungsod ng Quezon]]. Inako ng Komunistang [[Alex Boncayao Brigade]] ang responsibilidad. Lima sa pitong akusado ay nahatulan noong 1999.<ref name="dRA">—''[https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5 "TIMELINE: Abadilla 5"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220404182820/https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5|date=Abril 4, 2022}}'' [[Inquirer.net]]. 09-07-2016.<br />—''[http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/ "Pilipinas: Ang pangmatagalang legal na pamana ni Lenido Lumanog"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307162157/http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/|date=Marso 7, 2022}}'' [[Komisyon sa Karapatang Pantao ng Asya]]. 10-09-2016.<br />Lahat ay nakuha noong 04-04-2022.</ref><ref>''[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171050/http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/|petsa=Abril 5, 2023}}'' [[Komisyon sa Karapatang Pantao ng Asya]]. Disyembre 21, 2010. Nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 24]]–[[Hulyo 25|25]] – Bumuhos ang ulan at pagbaha kay [[Bagyong Gloria (1996)|Bagyong Gloria]] na ikinamatay ng halos 60 katao sa [[Luzon]] at [[Mindoro]] Islands.<ref name=":0" /> * [[Hulyo 31]] – Si [[Sarah Balabagan]], isang [[Manggagawang Pilipino sa Ibang Bansa|migrante]] na sinentensiyahan at ikinulong sa [[United Arab Emirates]] nang halos dalawang taon dahil sa pagpatay sa kanyang amo sa pagtatanggol sa sarili, ay pinalaya; Babalik siya sa bansa kinabukasan.<ref name="Ryr96" /><ref>Paglaya mula sa bilangguan at pagbabalik ni S. Balabagan sa Pilipinas:<br />—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/b0af3b24f1bad802a63fd050b07f01a4 "Pilipinas: Bumalik sa bahay ang isang Pilipina matapos mapalaya mula sa kulungan ng UAE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182905/http://www.aparchive.com/metadata/youtube/b0af3b24f1bad802a63fd050b07f01a4|date=Agosto 3, 2022}}'' [[Associated Press|AP Archive]]. Agosto 1, 1996.<br />—''[https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/02/maid-returns-spared-from-death-sentence-17-year/ "Bumalik ang Kasambahay, Nakaligtas sa Sentensyang Kamatayan. Pinatay ng 17-Taong-gulang ang Kanyang Arabong Amo Habang Tinatangkang Panggagahasa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182905/https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/02/maid-returns-spared-from-death-sentence-17-year/|date=Agosto 3, 2022}}'' [[Associated Press|AP News]] sa pamamagitan ng [[The Spokesman-Review]]. Agosto 2, 1996.<br />—''[https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1037 "Bumalik sa Bahay ang Isang Kasambahay sa Pilipinas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803182907/https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1037|date=Agosto 3, 2022}}'' Balita sa Migrasyon (Tomo 3, Blg. 9), [[Unibersidad ng California, Davis]]. Setyembre 1996.<br /><br />Tungkol kay S. Balabagan:<br />—''[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinyon) "The story of Sarah Balabagan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120082606/https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan|date=Enero 20, 2022}}'' [[Inquirer.net]]. Set. 11, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 2, 2022.</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 1]] – Mabuhay, lumipat sa bago nitong orbital slot. Ang Mabuhay satellite, na dating pinangalanang [[Palapa satellite|Palapa B-2P]], ay nakuha ng [[Mabuhay Korporasyon ng Satelit|Mabuhay Korporasyon ng Satelit ng Pilipinas]] noong mas maagang petsa ngayong taon. Ang Mabuhay ay naging isa sa mga nilalang na pagmamay-ari ng isang Pilipinong entidad.<!---Ang Mabuhay ay naiiba sa Agila-2 o Mabuhay 1, na inilunsad noong nakaraang taon (1997) at ang unang Pilipinong satellite na inilunsad sa kalawakan---><ref>{{cite news|title=Mabuhay acquires Indon satellite;set new orbit|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|work=Manila Standard|date=Hulyo 25, 1996|access-date=Setyembre 20, 2016|archive-date=Abril 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429204851/https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Nakuha ng Mabuhay ang Pasifik Satellite|url=http://www.telecompaper.com/news/mabuhay-acquires-pasifik-satellite--87089|website=Telecompaper|access-date=Hunyo 30, 2014|date=Agosto 6, 1996|archive-date=Setyembre 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125527/http://www.telecompaper.com/news/mabuhay-acquires-pasifik-satellite--87089|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Palapa B-2P|url=http://weebau.com/satellite/P/palapa%20b2p.htm|website=Weebau Space Encyclopedia|access-date=Hunyo 30, 2014|archive-date=Pebrero 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222162650/http://weebau.com/satellite/P/palapa%20b2p.htm|url-status=live}}</ref> * [[Agosto 10]] – Ang [[Sagay, Negros Occidental|Sagay]] ay nagiging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Negros Occidental]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8192''. ===Setyembre=== * [[Setyembre 2]] – [[1996 Pangwakas na Kasunduan sa Kapayapaan|Isang permanenteng kasunduan sa kapayapaan ang nilagdaan]] sa [[Palasyo ng Malacañang]] sa pagitan ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] at ng [[Moro National Liberation Front]].<ref name="Ryr96" /><ref>''[https://peaceaccords.nd.edu/accord/mindanao-final-agreement "Pangwakas na Kasunduan sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221010153054/https://peaceaccords.nd.edu/accord/mindanao-final-agreement |date=Oktubre 10, 2022 }}'' Matrix ng Kasunduan sa Kapayapaan, [[University of Notre Dame]]. 2015. Nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 24]]–[[Nobyembre 25|25]] – [[APEC Pilipinas 1996|ika-8]] Ang [[Asia-Pacific Economic Cooperation]] (APEC) Summit ay ginanap sa [[Subic, Zambales]]; ang unang pagkakataon na nag-host ang bansa ng kaganapan.<ref name="Ryr96" />{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ===Disyembre=== * [[Disyembre 7]] – Ang [[Marikina]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8223'' na inaprubahan noong Nobyembre 6.<ref>{{Banggitin ang web|title=Ang Kabisera ng Sapatos ng Pilipinas|url=https://marikina.gov.ph/webmarikina/Our-City.html|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Lungsod ng Marikina - Kabisera ng Sapatos ng Pilipinas|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211131149/https://marikina.gov.ph/webmarikina/Our-City.html |archive-date=Disyembre 11, 2021 }}</ref> ==Palakasan== * [[Mayo 26]] – Tinalo ng [[Mga Maggagatas ng Alaska]] ang [[Purefoods TJ Hotdogs]], 93-92 sa overtime upang manalo sa [[1996 PBA All-Filipino Cup finals]]. * [[Hulyo 19]]–[[Agosto 4]] – Kalahok ang Pilipinas sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1996]] sa [[Atlanta]], Georgia, Estados Unidos at nasa ika-61 pwesto. Natanggap ng atletang si [[Mansueto Velasco]] ang kanyang medalyang pilak at pumangalawa sa [[boksing]].<ref name="Ryr96" />{{Verify source|date=Hunyo 2018}} * [[Setyembre 10]] – Nanalo ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Milkmen]] laban sa [[Mga Turbo Charger ng Shell|Mga Masters ng Zoom ng Formula Shell]], at nakuha ang kanilang pangalawang kampeonato para sa season.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=YpQVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6105%2C1638364 Nanalo ang Alaska ng korona sa PBA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171143/https://news.google.com/newspapers?id=YpQVAAAAIBAJ&sjid=iwsEAAAAIBAJ&pg=6105,1638364 |date=Abril 5, 2023 }}, Jimbo Gulle, Manila Standard, Setyembre 11, 1996</ref> * [[Disyembre 17]] – Nanalo ang [[[Mga Maggagatas ng Alaska]] sa inaasam na grandslam,<ref name="Ryr96" /> na nagwagi sa serye laban sa [[Ginebra San Miguel]], 4-1.{{I-verify ang pinagmulan|petsa=Hunyo 2018}} ==Konsiyerto== * [[Disyembre 8]]–[[Disyembre 10|10]] – [[Michael Jackson]] HIStory World Tour: Asiaworld City, ay ginanap sa [[Parañaque]]<ref>{{Banggitin ang web |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/06/27/09/michael-jackson-was-manila |title=Si Michael Jackson ay nasa Maynila noong '96 |date=Hunyo 26, 2009 |website=ABS-CBN News |access-date=Marso 16, 2022 |archive-date=Abril 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405171144/https://news.abs-cbn.com/entertainment/06/27/09/michael-jackson-was-manila |url-status=dead }}</ref> ==Kapanganakan== ====Enero==== * [[Enero 3]] – Calvin Oftana, basketball player * [[Enero 6]] – [[Elisse Joson]], actress and model * [[Enero 9]] – Robb Guinto, model, actress, and social media influencer * [[Enero 10]] – Joshua Pacio, mixed martial artist at kasalukuyang MMA World Champion * [[Enero 15]] – Julian Estrada, aktor * [[Enero 17]] – Carl "Paps Chui" Chuidian, food vlogger * [[Enero 21]] – Hannah Arnold, beauty queen * [[Enero 22]] – [[Khalil Ramos]], actor and singer ====Pebrero==== * [[Pebrero 15]] – Skusta Clee, rapper, miyembro ng Ex Battalion * [[Pebrero 18]] – Elle Villanueva, actress and model * [[Pebrero 23]] – Mark Alcala, politiko, basketbolista * [[Pebrero 27]]; ** Eris Aragoza, mang-aawit, punong abala ** Jiad Arroyo, indi aktor, modelo ====Marso==== * [[Marso 16]] - Kaila Estrada, aktres * [[Marso 26]] – [[Kathryn Bernardo]], aktres ====Abril==== * [[Abril 2]] – Kib Montalbo, manlalaro ng basketbol * [[Abril 3]] – DJ Loonyo, disc jockey * [[Abril 12]] – Charlie Dizon, aktres * [[Abril 16]] – [[Vitto Marquez]], mananayaw at aktor * [[Abril 20]] – [[Miggy Tolentino]], aktor at kontestant ng That's My Bae ====Mayo==== * [[Mayo 6]] – Maria Luisa Varela, beauty queen * [[Mayo 8]] – Trina Candaza, content creator * [[Mayo 10]] – [[Anjo Damiles]], aktor * [[Mayo 13]] – [[Bruno Gabriel]], aktor, punong-abala * [[Mayo 14]] – Jessica Villarubin * [[Mayo 21]] – [[Jay Arcilla]], aktor * [[Mayo 22]] – [[Andrei King]], modelo * [[Mayo 28]] – [[Maru Delgado]], mananayaw ====Hunyo==== * [[Hunyo 1]]; ** Dawn Macandili, volleyball player ** [[Nikki Co]], aktor at mananayaw * [[Hunyo 2]] – [[Morissette]], aktres at mang-aawit * [[Hunyo 3]] – Prince de Guzman, cosplayer at bloger * [[Hunyo 9]] – Marvelous Alejo, aktres at mang-aawit * [[Hunyo 18]] – Jupheter Franco, modelo * [[Hunyo 24]] – Jan Echavarria, mang -aawit * [[Hunyo 30]] – Sarina Bolden, footballer ** [[Ali Asistio]], Indie aktor at punong-abala ====Hulyo==== * [[Hulyo 4]] – [[Gab Bayan]], Politiko, mananayaw, aktor at modelo * [[Hulyo 20]] – [[Sue Ramirez]], aktres * [[Hulyo 22]] – [[Jane Oineza]], aktres * [[Hulyo 23]] – Viy Cortez, vlogger * [[Hulyo 28]] – [[Yasser Marta]], aktor ====Agosto==== * [[Agosto 2]] – Benz Sangalang, indie aktor * [[Agosto 9]] – [[Sanya Lopez]], aktres * [[Agosto 13]] – [[Thea Tolentino]], aktres * [[Agosto 15]]: ** [[Analyn Barro]], aktres ** [[Chienna Filomeno]], aktres ** Flow G, rapper * [[Agosto 17]] – [[Ella Cruz]], aktres * [[Agosto 26]] – [[Faye Lorenzo]], aktres * [[Agosto 30]]; **Ryan Boyce, modelo **Kenneth Cruz, modelo ====Setyembre==== * [[Setyembre 4]] – Sisi Rondina, volleyball player * [[Setyembre 6]] – [[Royce Cabrera]], aktor * [[Setyembre 8]] – [[Krystal Reyes]], aktres at bloger * [[Setyembre 13]] – CJ Navato, aktor * [[Setyembre 15]] – [[Jachin Manere]], modelo * [[Setyembre 20]] – Drei Arias, modelo * [[Setyembre 24]] – [[Jovani Manansala]], aktor * [[Setyembre 27]] - Remedy Rule, manlalangoy ====Oktubre==== * [[Oktubre 17]] – [[Karen Reyes]], aktres at mananayaw * [[Oktubre 24]] – Bernald Vaflor, modelo * [[Oktubre 26]] – [[Ronnie Alonte]], aktor at mananayaw ====Nobyembre==== * [[Nobyembre 4]] – [[Michael Christian Martinez]], figure skater * [[Nobyembre 7]] – Luke Gebbie, swimmer * [[Nobyembre 11]] – Mimiyuuuh, vlogger * [[Nobyembre 14]] – [[Rabiya Mateo]], aktres, modelo at beauty pageant titleholder * [[Nobyembre 28]] – Tom Doromal, actor and dancer ====Disyembre==== * [[Disyembre 7]] – Kamille Filoteo, Aktres at mananayaw * [[Disyembre 13]] – Jenelyn Olsim, mixed martial artist * [[Disyembre 17]] – Thirdy Ravena, basketball player * [[Disyembre 11]] – Kelley Day, modelo at mananayaw * [[Disyembre 22]]: ** [[Makisig Morales]], aktor ** Joao Constancia, aktor at miyembro ng BoybandPH ** Christian Mae Sajulan, guro at social media influencer * [[Disyembre 25]] – [[Ivana Alawi]], aktres at bloger ==Kamatayan== * [[Enero 7]] – [[Bienvenido Santos]], Pilipino-Amerikanong manunulat ng kathang-isip, tula, at di-kathang-isip. (ipinanganak noong 1911) * [[Marso 17]] – [[Rey Cuenco]], manlalaro ng basketball (ipinanganak noong 1960) * [[Mayo 24]] – Joseph Cipcon, Bokalista ng Banda (Pryzm) (ipinanganak noong 1961) * [[Hunyo 2]] – [[Ishmael Bernal]], direktor ng pelikula, entablado at telebisyon, aktor at screenwriter ng Pilipino (ipinanganak noong 1938) * [[Hunyo 13]] – Rolando Abadilla, [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|opisyal ng paniktik]] noong panahon ng [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|rehimeng Marcos]]<ref name="dRA" /> (ipinanganak noong 1942)--> * [[Agosto 11]] – [[Ambrosio Padilla]], manlalaro ng basketball at senador (ipinanganak noong 1910) * [[Setyembre 18]] – [[Tomás Cloma]], abogado at negosyante (ipinanganak 1904) * [[Oktubre 17]] – Richie Fernando, S.J., [[Mga Pilipino|Pilipino]] [[Heswita]] [[kleriko]] at [[misyonero]] (ipinanganak noong 1970) * [[Oktubre 28]] – [[Irene R. Cortes]], Pilipinong hukom (ipinanganak noong 1921) * [[Nobyembre 2]] – [[Arnie Tuadles]], manlalaro ng basketball (ipinanganak noong 1956) * [[Nobyembre 27]] – [[Balot (artista)|Balot]], komedyante, aktor sa pelikula, telebisyon at entablado (ipinanganak noong 1926) == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1996}} [[Kategorya:1996 sa Pilipinas]] ouup9e05espbud966vheg4swrmqrbaj 1995 sa Pilipinas 0 297421 2220196 2214078 2026-08-12T08:47:04Z ~2026-43982-52 165113 /* Enero */ 2220196 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (pulitiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpatay kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – Joj at Jai Agpangan, mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] ds09qdrib9m2gujw9t7gggbpzlcc0jp 2220197 2220196 2026-08-12T08:49:04Z ~2026-43982-52 165113 /* Pebrero */ 2220197 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (pulitiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpatay kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – Joj at Jai Agpangan, mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] r2jv7fqwwp38sqlklg4kld7p0t7aynj 2220198 2220197 2026-08-12T08:51:55Z ~2026-43982-52 165113 /* Marso */ 2220198 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (politiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpaslang kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – Joj at Jai Agpangan, mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] ezsvcttj5y17fzdbm3ci4hiarxz7595 1994 sa Pilipinas 0 297422 2220192 2217540 2026-08-12T08:35:12Z ~2026-43982-52 165113 /* Nobyembre */ 2220192 wikitext text/x-wiki '''1994 sa Pilipinas''' ang mga detalye ng mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong taong 1994. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Pebrero=== * [[Pebrero 19]] – Hiwalay na pag-atake ng granada sa [[Isulan]], [[Sultan Kudarat]] at [[Davao City]] ang pumatay ng 11 katao at sugatan ang 22.<ref name=":1">''#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[9]'4': (com [9]]'4') (com. [https://www.philstar.com/headlines/2016/05/14/1583385/journeyto30-southern-discomfort "Southern discomfort"] Mayo 14, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref> ===Marso=== * [[Marso 29]] – Ang [[Pilipinas]] ay kumokonekta sa Internet. Ikinonekta ng Philippine Network Foundation (PHNet) ang bansa sa [[Sprint Nextel|Sprint]] sa United States sa pamamagitan ng 64&nbsp;kbit/s na link.<ref>Miguel A. L. Paraz: [http://www.isoc.org/inet97/proceedings/E6/E6_1.HTM Developing a Viable Internet Operation Framework in the Asia. ISOC, INET 1997</ref><ref>{{cite news|title=The Philippine Internet turns 18: May nagbibilang pa ba|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/249810/scitech/technology/the-philippine-internet-turns-18-is-anyone-still-counting|access-2AGM_2019|18-is-anyone-still-counting|1/2GMarch News|date=February 29, 2012|author=Jim Ayson}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 8]] – Pinawalang-sala ng [[Pasig]] [[Regional Trial Court]] (RTC) ang walong indibidwal na kinasuhan noong 1992 ng pagdukot sa tatlong batang [[Taiwanese|Taiwanese]]; kabilang sa kanila ang mga punong inspektor ng pulisya, ang mga natanggal sa serbisyo na sina Maj. Timoteo Zarcal at Maj. Jose Pring.<ref>"Pring, Zarcal, pinawalang-sala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940409&printsec=frontpage&hl=en (Abril 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://apnews.com/4e7c8cdb04828581ddfa8c56bdf3c585 "Mga Pinuno ng Anti-Kidnapping Squad Kinasuhan ng Pagtakbo sa Hostage Ring"]'' [[Associated Press|AP News]]. Agosto 18, 1992.<br />—''[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-09-06-9203210144-story.html "Ang idolo ng Matinee ay gumanap sa totoong buhay"]'' [[Chicago Tribune]]. Setyembre 6, 1992.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> Ang nasabing mga opisyal ng pulisya ay papatayin sa magkakahiwalay na insidente ng [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB), isang yunit ng [[New People's Army]], nang huling bahagi ng taong iyon.<ref name=":0" /><ref name="Z&P">—''[https://cebudailynews.inquirer.net/97303/the-dirty-war-against-illegal-drugs (Opinyon) "Ang maruming digmaan laban sa ilegal na droga"]'' [[Cebu Daily News]]. Hulyo 7, 2016.<br />—''[https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded "Nakakulong Ngunit Hindi Napagod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084924/https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded|date=Agosto 31, 2020}}'' [[Mga Detenido ng Task Force ng Pilipinas]]. Disyembre 1, 2012.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last=Romero|first=Paolo|url=https://www.philstar.com/headlines/2000/04/29/87772/abb-man-pring-zarcal-slays-falls|title=Tao ng ABB sa Pring, Zarcal, pinaslang ang talon|petsa=Abril 29, 2000|work=[[The Philippine Star]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> * [[Abril 10]]: ** Ang masaker kina Helen, Chelsea Liz at Anne Geleen Arandia sa [[Lipa, Batangas|Lungsod ng Lipa]], [[Batangas]]. ** Ang [[Mandaluyong]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7675''. * [[Abril 19]] – Si Fernando Galera, isang tindero ng isda na inakusahan ng pagnanakaw na may kasamang panggagahasa noong Enero, ay hinatulan ng [[Lungsod Quezon]] [[Regional Trial Court|RTC]] at hinatulan ng kamatayan sa unang pagkakataon simula nang ibalik ang [[Parusang Kapital sa Pilipinas|parusang kapital sa bansa]] noong Enero 1.<ref>[https://apnews.com/article/d2a057b8fb8353c48d83cbd580736292 ''"Ibinigay ng Korte ang Unang Parusang Kamatayan Simula Nang Muling Ipatupad ang Parusang Kapital"''] [[Associated Press]]. Kinuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://thedefiant.net/justice-for-whom/ "Hustisya Para Kanino?"]'' The Defiant.net. Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://www.refworld.org/docid/3ae6a99f4.html "Ang Parusang Kamatayan: Kriminalidad, Katarungan at Karapatang Pantao"]'' [[Amnesty International]] (sa pamamagitan ng Refworld). Nakuha noong 04-12-2021.</ref> Bago ang kanyang inaasahang pagbitay noong 1997, si Galera ay napawalang-sala at iniutos na palayain ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] matapos baligtarin ang hatol, kasunod ng mga apela para sa muling paglilitis ng kaso.<ref>''[https://www.gluckman.com/Death'Penalty.htm "Naghihintay na Umalis"]'' Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/oct1997/gr_115938_1997.html "G.R. NO. 115938"]'' Oktubre 30, 1997. Nakuha noong 04-12-2021.</ref> * [[Abril 25]] – Ang aktor na si [[Robin Padilla]] ay nahatulan ng ilegal na pag-aari ng mga baril; sinimulan niyang pagsilbihan ang sentensya ng bilangguan noong 1995. Siya ay pinalaya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; mabibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref>Para sa kaganapang ito at sa mga susunod pang kaganapan:<br />—''[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Ang aktor na Pilipino ay nasa ilalim pa rin ng batas matapos ang conviction sa mga armas"]'' [[Associated Press]] via [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br />—''[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}}'' [[CNN Philippines]]. Nob. 15, 2016.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/1996julydecisions.php?id=449 "G.R. No. 121917"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hulyo 31, 1996.<br />—''[https://lawyerly.ph/juris/view/c872e "G.R. No. 121917"]'' Lawyerly. Marso 12, 1997.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * [[Abril 26]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ng 7–6, upang pawalang-bisa ang isang kontrata sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at isang kompanya ng Malaysia na magsagawa ng online na [[Lottery|lotto]] sa bansa, na nagsasaad na lumalabag ito sa batas.<ref name=":0">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950101&printsec=frontpage&hl=en (1995, Enero 1)] "'94, Ang Taon Na Iyon." ''[[Manila Standard]]'', pp.4–5. Kinuha noong Marso 12, 2020.</ref> ===Mayo=== * [[Mayo]] – Isang panloloko, na kinasasangkutan ng mga hindi naihatid na treasury bill, na kagagawan ng ilang tao sa Bancapital Development Corp., ang natuklasan ng mga awtoridad. Ito ay nagkakahalaga ng halos isang bilyong piso na potensyal na pagkalugi sa sistema ng pagbabangko.<ref name=":0" /> * [[Mayo 21]] – [[Miss Universe 1994]], ang ika-43 [[Miss Universe]] na patimpalak, ay ginanap sa [[Manila]]. Ang paparating na Miss Universe [[Dayanara Torres]] ng [[Puerto Rico]] ang nagwagi sa patimpalak, si [[Sushmita Sen]] ng [[India]]. * [[Mayo 26]] – Si [[Filemon Lagman]], pinuno ng urban hit squad ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]] (CPP) na [[Alex Boncayao Brigade|ABB]], ay inaresto ng militar sa [[Lungsod Quezon]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Branigin|first=William|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/05/27/manila-captures-head-of-communist-rebels/839e19a5-8adb-4293-b182-8d5c6a72f0b0/|title=Nahuli ng Maynila ang pinuno ng mga rebeldeng komunista|petsa=Mayo 27, 1994|pahayagan=[[The Washington Post]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 5]] – Isang kumperensya tungkol sa [[Indonesia]] [[pananakop ng Indonesia sa East Timor|pagsasanib]] sa [[East Timor]] ang ginanap.<ref name=":0" /> * [[Hunyo 8]] – Dinakip ng mga ekstremistang grupo ng [[Abu Sayyaf]] ang humigit-kumulang 52 sibilyan sa isang highway sa [[Isabela, Basilan]], kabilang ang 50 pasahero ng isang convoy na papunta sa [[Lantawan]], pati na rin ang paring [[Lamitan]] [[Roman Catholic]] na si Rev. Cirilo Nacorda; pinalaya ang lahat ng bihag maliban sa 36 na [[Kristiyano]]; 15 sa kanila ang binaril at isa ang nakatakas. Sa Hunyo 13, dalawampu sa mga nahuli ay palalayain matapos mabayaran ang perang pantubos sa mga bumihag, dahil si Nacorda na lamang ang natitira sa pagkabihag.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>—''[https://cbcponline.net/statement-on-father-cirilo-nacorda-and-the-abbu-sayyaf/ "Pahayag tungkol kay Padre Cirilo Nacorda at sa Abbu Sayyaf"]'' [[Catholic Bishops' Conference of the Philippines|CBCP Online]]. Hulyo 10, 1994.<br />—''[https://apnews.com/article/7b3759f4c39fb5a0bd496f904ed43fea "Sinasabing Malapit Nang Magkasundo ang mga Kidnapper ng Pari sa mga Tuntunin ng Pagpapalaya"]'' [[Associated Press]]. Hulyo 12, 1994.<br />—''[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1994/07/22/safe-release-of-kidnapped-priest-in-western-mindanao-in-doubt&post_id=45664 "Ligtas na pagpapalaya ng dinukot na pari sa Kanlurang Mindanao ay pinag-iisipan"]'' [[UCA News]]. Hulyo 21, 1994.<br /><br />Kinunan noong Abril 15, 2021.</ref><ref name="CNfree" /><ref>"Ganti ng Abu Sayyaf, 15 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940608&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Hunyo 10]] – Mga pag-atake ng bomba sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na isinagawa ng Grupong [[Abu Sayyaf]], pumatay ng 71 katao.<ref>{{Banggitin ang web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo]] – Dinukot ng mga dating miyembro ng Bangsa Moro Army ng [[MNLF]] ang opisyal ng palakasan ng lungsod na si So Kim Cheng sa [[Davao City]]; sa kabila ng saradong negosasyon, hindi pinakawalan ng mga bumihag ang biktima at kalaunan ay pinatay ito matapos nilang malaman ang isang grupo ng mga operatiba na nagsasagawa ng sariling pagtatangkang pagsagip.<ref name=":1" /> * [[Hulyo 6]] ** Ang munisipalidad ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ay naging isang malayang lungsod sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act No. 7720''. ** Si Nancy Siscar, isang 22-taong-gulang na guro sa elementarya, ay ginahasa at pinatay ng magkapatid na sina Jurry Andal, Ricardo Andal at Edwin Mendoza sa Barangay Banoyo, [[San Luis, Batangas]].<ref>{{Cite web|date=Setyembre 25, 1997|title=G.R. Blg. 124933 Setyembre 25, 1997|url=https://lawphil.net/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html|url-status=live|access-date=Disyembre 27, 2021|website=Ang Proyektong Lawphil - Arellano Law Foundation, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201045446/http://www.lawphil.net:80/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html |archive-date=Disyembre 1, 2007 }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 8]] – Si Padre Nacorda, matapos ibigay ng [[Abu Sayyaf|ASG]] sa [[Moro National Liberation Front]] (MNLF) noong Hulyo 26 bilang bahagi ng mga pagsisikap para sa kanyang kalayaan, ay pinalaya nang walang pinsala, na nagtapos sa isang sitwasyon ng hostage na tumagal nang halos dalawang buwan.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name="CNfree">Ibinigay ng mga ekstremistang Islamiko si Nacorda sa isang grupo ng mga rebeldeng Muslim:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/07/26/Priest-reported-freed-by-extremists/8362775195200/ "Pari na iniulat na pinalaya ng mga ekstremista"]'' [[United Press International]]. Hulyo 26, 1994.<br />Pinalaya si Nacorda:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/08/07/Kidnapped-Catholic-priest-released/2893776232000/ "Pinalaya ang dinukot na paring Katoliko"]'' United Press International. Agosto 8, 1994.<br />Kuwento tungkol kay C. Nacorda:<br />''[https://www.faithfullpod.com/3-facing-terror-finding-hope/ "Facing Terror, Finding Hope"]'' Faith Full Podcast. Abr. 14, 2018.<br /><br />Kinunan noong Abr. 15, 2021.</ref> * Agosto – Idineklara ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] na legal ang kontrobersyal na ''Batas sa VAT (value-added tax)'', at ipinapahayag din na ang ipinatupad na batas ay hindi nakikialam sa mga karapatang pantao. Bilang tugon, ang Energy Regulatory Board (ERB) ay nag-utos ng pagbaba sa presyo ng gasolina ng ₱1, at inutusan din ang [[National Power Corporation]] na ibaba ang mga singil sa pagsasaayos ng presyo ng gasolina na sumasaklaw sa 17-araw na panahon sa unang quarter ng taon.<ref name=":0" /> * [[Agosto 14]] – Isang malaking demonstrasyon laban sa birth control ang isinagawa ng daan-daang libong Pilipino sa pangunguna ni [[Jaime Sin|Cardinal Sin]], sa [[Luneta Park]], [[Manila]].<ref name=":0" /> * [[Agosto 27]] – Dinakip ng mga rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ang 8 South Koreans at 30 Pilipino, na pawang nagtatrabaho sa construction site ng proyektong irigasyon ng gobyerno sa [[Mindanao]], na inaangkin na nanghihimasok ito sa kanilang teritoryo; Pinalaya ang mga bihag, Setyembre 4, kasunod ng negosasyon.<ref name=":1" /> * [[Agosto 29]] – Isang pagsabog sa minahan ng karbon sa [[Malangas]], na noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]], ang ikinamatay ng 119 katao sa magiging pinakamatinding sakuna sa minahan sa bansa.<ref>—''[https://apnews.com/article/bcfc6cdeb26dd611a0a988c3ee292ba7 "Wala nang inaasahang mga nakaligtas na matatagpuan pagkatapos ng sakuna sa minahan"]'' [[Associated Press|AP]]. Agosto 31, 1994. Nakuha noong 04-29-2021. —''[https://gulfnews.com/world/asia/philippines/gold-in-the-philippines-how-much-is-it-really-worth-1.1552204923140 "Ginto sa Pilipinas: Magkano ba talaga ang halaga nito?"]'' [[Gulf News]]. Marso 11, 2019. Nakuha noong 02-14-2022.<br /> —''[https://gulfnews.com/world/oceania/the-worst-mining-disasters-since-1990-1.1332385 "Ang pinakamalalang sakuna sa pagmimina simula noong 1990"]'' Gulf News. Mayo 14, 2014. Nakuha noong 02-14-2022.</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 1]]–[[Setyembre 5|5]] – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|gobyerno]] at ang [[Moro National Liberation Front]] ng isang kasunduan sa tigil-putukan, na naglalayong wakasan ang digmaang gerilya. * [[Setyembre 4]] – Dinukot ng mga hindi kilalang lalaki ang mga mangangalakal na sina Sixto Escudero, Sr. sa [[M'lang, Cotabato]] at si Jorge Lim at ang kanyang dalawang anak sa [[General Santos]]; Ang mga biktima ay nailigtas kalaunan ng mga awtoridad.<ref name=":1" /> * [[Setyembre 15]] – Ang [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]], sa pamamagitan ng isang pansamantalang restraining order, ay nagpatigil sa isang utos mula sa [[Malacañang]] na nagbabawal sa [[jai alai]].<ref name=":0" /><ref>"Pinatigil ng Korte ang utos ng Palasyo tungkol sa jai alai" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940916&printsec=frontpage&hl=en (Setyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Kinuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Setyembre 23]] – Isang mudslide sa [[Mount Pinatubo]], na dulot ng malakas na ulan isang araw bago nito, ay naiulat na ikinamatay ng 20 katao, at 3 ang nawawala. Kabilang sa mga debris na dumaloy ang mga lahar na inilabas ng [[pagsabog ng Bundok Pinatubo noong 1991|isang pagsabog noong 1991]].<ref>''[https://reliefweb.int/report/philippines/philippine-lahar-sep-1994-un-dha-information-reports-1-3 "Philippine Lahar Set 1994 UN DHA Information Reports 1-3"]'' [[ReliefWeb]]. Nakuha noong Peb. 15, 2021.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre]] – Sinalakay ng grupong rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] ang mga bayan sa [[North Cotabato]], kung saan sinunog nila ang isang simbahan at 10 bahay sa [[Aleosan]], at binihag ang 26 na sibilyan sa [[Kabacan, Cotabato|Kabacan]], na pinalaya kalaunan. Sa loob ng buwang ito, sunod-sunod na pag-atake ng terorismo sa probinsya ang nagresulta sa pagkamatay ng 50 katao mula sa panig ng mga rebelde at gobyerno at pagpapaalis ng libu-libo mula sa apat na munisipalidad; ay mapipigilan sa pamamagitan ng tigil-putukan sa katapusan ng buwan.<ref name=":1" /> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre]] – Sinampahan ng mga kasong graft ang sinibak na pinuno ng Bureau of Immigration and Deportation na si Zafiro Respicio at 2 iba pa kaugnay ng maanomalyang deportasyon ng 11 Indian na nahaharap sa mga kasong droga sa korte.<ref name=":0" /> * [[Nobyembre 14]] – Dinukot ni [[Eugene A. Tan|Eugene Tan]], dating pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]], at ang kanyang drayber ng anim na armadong lalaki sa [[Muntinlupa]] at pinatay sa [[Silang, Cavite]]; ang kanilang mga bangkay ay matatagpuan makalipas ang apat na araw sa kalapit na [[Dasmariñas]]. Noong 2011, ang [[Cavite]] [[Regional Trial Court|RTC]] ay hinatulan lamang ang gunman, na hinatulan ng ''[[reclusión perpetua]]'', at pinawalang-sala ang lahat ng iba pang sangkot.<ref name=":0" /><ref name="xET" /> * [[Nobyembre 15]] – [[1994 Mindoro earthquake|Isang lindol]] (Magnitude: 7.1 [[moment magnitude scale|M<sub>w</sub>]]) na sinundan ng malalaking alon na nanalasa sa [[Mindoro]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 65 katao at ikinasugat ng mahigit 130 iba pa.<ref name=":0" /> ===Disyembre=== * [[Disyembre 2]] – Nagbanggaan ang barkong pang-isla na [[MV Cebu City|MV ''Cebu City'']] at ang barkong pangkargamento na nakarehistro sa Singapore na ''Kota Suria'' sa [[Manila Bay]], sa pagitan ng [[Corregidor Island]] at [[Maragandon, Cavite]], na ikinamatay ng mahigit isang daan, at pinaniniwalaang marami ang nalunod.<ref name=":0" /> * [[Disyembre 8]] – Si Dennis Venturina, isang miyembro ng UP [[Sigma Rho]] fraternity ay pinatay ng limang miyembro ng Scintilla Juris Fraternity sa loob ng gusali ng UP. * [[Disyembre 11]] – Isang bomba, na umano'y itinanim ni [[Ramzi Yousef]], ang sumabog sakay ng [[Philippine Airlines Flight 434]] patungong [[Tokyo]], na ikinamatay ng isang negosyanteng [[Japanese|Hapones]]. Ang pambobomba, kasama ang isa pa sa isang sinehan sa [[Maynila]] noong Disyembre 1, ay bahagi ng isang pagsubok para sa ''[[Project Bojinka]]''.<ref>—''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/twa800/bomb.htm "Maaaring Makasagabal ang mga Bagong Kagamitan sa Seguridad ng Eroplano"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 21, 1996.<br />—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pambobomba ng Eroplano"]'' [[Los Angeles Times]]. Mayo 30, 1995.<br />—''[https://www.nytimes.com/1996/06/04/nyregion/plane-bombing-is-described-in-terror-trial.html "Inilarawan ang Pagbomba sa Eroplano sa Paglilitis sa Terorismo"]'' ''[[The New York Times]]''. Hunyo 4, 1996.<br />—''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/CRECB-2007-pt3/html/CRECB-2007-pt3-Pg4137-3.htm "Pagpupugay kay Kapitan Eduardo Reyes"]'' [[Tanggapan ng Paglalathala ng Pamahalaan ng Estados Unidos]].<br />—''[https://www.tsa.gov/sites/default/files/mission_hall_exhibit_final_508.pdf "Mission Hall: Pag-alala sa Nakaraan, Pagbibigay-alam sa Hinaharap"]'' (PDF) [[Pangasiwaan ng Seguridad sa Transportasyon]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 29, 2022.<br /><br />—''[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Plano ni Bojinka Plano ng Terorismo na Nabunyag, Sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}}'' VOI - Panahon ng Pag-unlad ng Balita. Enero 6, 2022. Nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * [[Disyembre 14]] – Bumoto ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ng 18–5, upang pagtibayin ang ''[[Uruguay Round]] sa [[Pangkalahatang Kasunduan sa mga Taripa at Kalakalan]]'' (UR-GATT), isang kasunduan sa kalakalan sa liberalisadong pandaigdigang sistema ng kalakalan, na ipapataw sa bansa sa unang araw ng 1995.<ref name=":0" /><ref>"Tinapos ng Senado ang debate, pinagtibay ang GATT" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 15, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Palakasan== * [[Oktubre 2]]–[[Oktubre 16|16]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[1994 Palarong Asyano]] na ginanap sa [[Hiroshima]], Japan mula Oktubre 2 hanggang 16, 1994. Ito ay nasa ika-14 na pwesto na may tatlong gintong medalya, dalawang pilak na medalya at walong tansong medalya na may kabuuang 13 medalya.<ref>[http://www.ocasia.org/12AG.asp 1994 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215001230/http://ocasia.org/12AG.asp |date=Pebrero 15, 2009 }}</ref> ==Libangan at kultura== * [[Hunyo 22]] – Ang taunang seremonya ng paggawad ng parangal sa [[Pista ng Pelikulang Maynila]] sa Hotel sa Midtown ng Maynila (Ramada) ay nadungisan ng [[Iskandalo sa Pista ng Pelikulang Maynila noong 1994|mga paratang ng pandaraya]] sa mga resulta para sa pinakamahusay na aktor at aktres. Ang tinaguriang "Filmfest Seven", kabilang ang mga pekeng nanalo, ay kakasuhan ng pandaraya kalaunan, kung saan si [[Lolit Solis]] ay hahatulan lamang na ilagay sa ilalim ng pangangasiwa ng korte.<ref name=":0" /><ref>"Imbestigasyon sa 'fiasco' ng MFF – Lim" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940620&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 24, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 6. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/1994/06/27/filipino-actress-steals-the-show/|title=Pilipino Actress Steals The Show|date=Hunyo 27, 1994|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=Enero 16, 2018}}<br><br>—''[https://apnews.com/article/52d8b8253e33b1370287d13104c3c401 "Pito ang Kinasuhan sa Iskandalo ng Pelikulang Pilipino"]'' [[Associated Press]]. Hunyo 29, 1994.<br>—''[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/07/18/its-film-fest-scam-the-sequel-a-month-later-the-philippines-scandal-refuses-to-go-away/38519c83-76ae-45a4-ac24-b55218c2f0cc/ "Ito ay panloloko sa film fest: Ang karugtong! Pagkalipas ng isang buwan, ang iskandalo ng Pilipinas ay ayaw mawala"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 18, 1994.<br>—''[https://www.lionheartv.net/2015/12/mmff-scandals/4/ "Mga iskandalo na yumanig sa Metro Manila Film Festival nitong mga nakaraang taon"]'' LionhearTV. 2015.<br>—''[https://entertainment.inquirer.net/305581/lolit-solis-on-1994-manila-film-fest-scam-it-was-a-nightmare-for-me/ "Lolit Solis tungkol sa panloloko sa Manila Film Fest noong 1994: 'Isa itong bangungot para sa akin'"]'' [[Inquirer.net]]. Nob. 20, 2018.<br>—''[https://www.pep.ph/news/local/152219/1994-manila-film-festival-scandal-showbiz-history-a4437-20200624-lfrm2 "Manila Film Festival 1994: Ang Iskandalo na Yumanig sa Showbiz"]'' [[Philippine Entertainment Portal]]. Hunyo 24, 2020.<br>Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 21, 2022.</ref> ==Telebisyon== {{pangunahing|1994 sa telebisyon sa Pilipinas}} ===Premiere=== * [[Kousoku Sentai Turboranger]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Chikyuu Sentai Fiveman]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:30&nbsp;pm * [[Sailor Moon]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 2; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Yaiba]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 3; Linggo 6:30&nbsp;pm * [[Captain Power and the Soldiers of the Future]] – Hulyo 3; Linggo 6:00&nbsp;pm * [[University Athletic Association of the Philippines|UAAP]] – UAAP Season 57 sa [[Radio Philippines Network|New Vision 9]] (mamaya RPN-9 at ngayon ay RPTV) – Hulyo 9 * [[National Collegiate Athletic Association (Philippines)|NCAA]] – NCAA Season 70 sa [[DWGT-TV|PTV-4]] – Hunyo 25 ==Kapanganakan== * [[Enero 3]] – Akiko Solon, mang-aawit at aktres *Enero 6: ** MJ Cayabyab, aktor at mang-aawit ** [[Catriona Gray]], [[Miss Universe 2018]] * Enero 7 - Jessica Marasigan, miyembro ng Girltrends at Miss Philippines Water 2017 * Enero 11 - [[Ritz Azul]], aktres * Enero 15 - [[Vince Gamad]], aktor * [[Enero 22]] – Hiedi Kysther Domingo, call center agent * [[Pebrero 1]] – Anthony Rosaldo, aktor at mang-aawit * [[Pebrero 9]] – Jo Berry, artista * [[Pebrero 13]] – Kevin Aseniero, boksingero * [[Marso 7]] – Sandro Marcos, politiko * Marso 10 - Ma. Anneth Soledad Mirano, makata * Marso 21 - Jeron Teng, basketball player * [[Abril 5]] – Mylene Paat, manlalaro ng balibol * [[Abril 6]]: ** [[Jasmine Curtis-Smith]], aktres ** Yesh Burce, aktres * Abril 7 - [[Jasmine Curtis-Smith]], artista * [[Abril 10]] – Ingrid dela Paz, aktres at modelo * Abril 16 - [[Angelica Jane Yap]], aktres at modelo * [[Abril 23]] – Miko Mangguba, aktor at miyembro ng Top One Project (T.O.P.) * Abril 27 - [[Elmo Magalona]], ​​aktor at mang-aawit * [[Mayo 8]] – Joy Plaza, aktres at modelo * Mayo 17 - [[Julie Anne San Jose]], aktres at mang-aawit * [[Mayo 27]] – Nicole Kim Donesa, aktres * [[Mayo 30]] – Joaquin Manansala, modelo * [[Hunyo 4]] – Al John Viloria, modelo at medikal na manggagamot * Hunyo 13 - Hopia Legaspi, aktres * Hunyo 16: ** Mica Dyan Borja, host at beauty queen **Lharby Policarpio, artista * [[Hunyo 18]] – Sunshine Guimary, aktres, vlogger at online sensations *Hunyo 21 - Mika Aereen Reyes, volleyball player *Hulyo 9 - Donnalyn Bartolome, aktres at mang-aawit * [[Hulyo 12]] – Junnie Boy, vlogger *Hulyo 24 - Franki Russell, aktres *Hulyo 30 - Isabella de Leon, aktres at mang-aawit *Agosto 3 - Sarah Carlos, aktres at courtide reporter ng NCAA sa [[ABS-CBN Sports]] at nag-aral sa [[San Beda College]]. * [[Agosto 12]] – Kristof Garcia, modelo at aktor *Agosto 14 - [[Kim Rodriguez]], aktres *Agosto 16 - Tippy Dos Santos, aktres at mang-aawit *Agosto 23 - [[Mark Neumann]], aktor *Setyembre 6 - [[Klarisse de Guzman]], mang-aawit *Setyembre 9 - Ganiel Krishnan, beauty queen at reporter ng korte *Setyembre 20 - Daisuke Sato, player ng football *Setyembre 21 - Mara Alberto, aktres, mananayaw, mang-aawit, at host * [[Setyembre 22]] – Avery Paraiso, aktor * [[Setyembre 23]] – Frances Molina, manlalaro ng volleyball * [[Oktubre 6]] – Javi Benitez, aktor, host at model * [[Oktubre 13]] – [[Ian Lariba]], table tennis player (namatay noong [[2018 sa Pilipinas|2018]]) *Nobyembre 2 - [[Denise Barbacena]], mang-aawit at artista *Nobyembre 17 - Emmanuelle Vera, aktres at mang-aawit *Nobyembre 20 - [[Kristofer Martin]], artista *Nobyembre 23 - Monica Cuenco, aktres at mang-aawit *Nobyembre 26: ** Noven Belleza, mang-aawit ** [[Yves Flores]], artista * [[Disyembre 5]] – [[Katrina Velarde]], mangaawit *Disyembre 7 - [[Myrtle Sarrosa]], aktres at dating reporter ng courtide ng [[National Collegiate Athletic Association]] sa [[ABS-CBN Sports and Action]] *Disyembre 14 - [[Joshua Dionisio]], aktor * [[Disyembre 17]] – [[Darwin Ramos]], batang lansangan at [[Lingkod ng Diyos]] (pumanaw 2012) * [[Disyembre 27]] – Camille Rodriguez, manlalaro ng putbol *Disyembre 29 - [[Kristel Fulgar]], aktres ==Kamatayan== * [[Enero 28]] – [[Betty Go Belmonte]], Pilipina mamamahayag at tagapaglathala ng pahayagan (ipinanganak 1933) * [[Marso 25]] – [[Jesus M. Vargas]], [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Pambansang Depensa]] (ipinanganak 1905) <!--* [[Abril 3]] – Leopoldo Mabilangan (''Ka Hector''), dating pinuno ng lokal na [[Bagong Hukbong Bayan]] at kilalang rebeldeng bumalik<ref name=":0" /><ref>"'Ka Hector' pinaslang sa pintuan ng simbahan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940404&printsec=frontpage&hl=en (Abril 4, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/04/04/Communist-guerrillas-are-believeled-to-have-carried-out-the/4412765432000/ "Pinaniniwalaang nagsagawa ang mga gerilyang Komunista"]'' [[UPI]]. Abril 4, 1994.<br>—''[http://spectrezine.org/global/CPP "Pagpatay bilang Pulitika"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084158/http://spectrezine.org/global/CPP |date=Agosto 31, 2020 }}'' Spectrezine.<br>—''[http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article616 "Ang "Listahan ng mga Tinamaan" ng CPP-NPA-NDF – isang paunang ulat"]'' Pandaigdigang Pananaw. Mar 15, 2005.<br>Kinunan noong Mar 13, 2020.</ref>--> * [[Abril 7]] – [[Cesar Legaspi]], art director, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1917) <!--* [[Mayo 7]] – Timoteo Zarcal, kontrobersyal na dating opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/05/07/Philippine-police-major-ambushed-killed/3966768283200/ "Philippine police major inambush, pinatay"]'' [[United Press International]]. Mayo 7, 1994.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/nation/11/02/11/death-squad-victims-family-seeks-justice "Pamilya ng biktima ng Death squad, humingi ng hustisya"]'' [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]. Nobyembre 2, 2011.<br>Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref>--> * [[Mayo 17]] – [[Leonila Garcia]], Ika-8 Unang Ginang ng Pilipinas (ipinanganak [[1906]]) * [[Setyembre 6]] – [[Luis Beltran]], mamamahayag (ipinanganak 1936)<ref>''[https://apnews.com/article/1955b2686fc4ef781e1ae31adce69e17 "Luis Beltran, Kilalang Mamamahayag ng Pilipinas"]'' [[Associated Press]]. Setyembre 6, 1994. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br />Ayon sa binanggit ni:<br />''[https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ "Luis Diaz Beltran"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204022538/https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ |date=2022-12-04 }}'' Komisyon sa Pag-alaala ng mga Biktima ng Paglabag sa Karapatang Pantao. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * [[Nobyembre 14]] – [[Eugene A. Tan]], pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]] (ipinanganak noong 1945)<ref name=":0" /><ref name="xET">—''[https://www.icj.org/assassination-of-attorney-eugene-tan-metro-manila-philippines/ "Philippines: pagpatay kay abogado Eugene Tan"]'' [[International Commission of Jurists]]. Nob. 22, 1994. Nakuha noong Mar. 13, 2020.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://lawphil.net/judjuris/juri2001/dec2001/gr_131106_2001.html "G.R. No. 131106"]'' Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 7, 2001. Nakuha noong Abr. 15, 2021.<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/2006junedecisions.php?id=649 "G.R. NO. 142848"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hunyo 30, 2006. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />—''"TG-2395-94, TG-23595-94-A, TG-2396-94"'' Website ng Justice for All Foundation ni Eugene A. Tan. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />(1) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/24/memorandum-for-the-prosecution/ Memorandum para sa pag-uusig]'' Marso 18, 2008.<br />(2) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/27/regional-trial-court-decision-on-eugene-tans-murder-case-2/ Desisyon ng RTC]'' Enero 10, 2011.<br />— ''(Video) [[Crime Klasik]]: [https://m.youtube.com/watch?v=Wmi6GClZ7Hs Atty. Eugene Tan: Ang pinaslang na abogado]'' [[Martin Andanar]]'s [[YouTube]] channel. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Nobyembre 15]] – [[Leandro Locsin]], arkitekto, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1928) <!--* [[Disyembre 15]] – Jose Pring, isa pang kontrobersyal na opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>''[https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 "Pinatay ng mga armadong lalaki ang isang matataas na opisyal ng pulisyang Pilipino"]'' [[Reuters]] (via Jawawa, Indonesia). Disyembre 16, 1994. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref> at ama ng aktres na si [[Joyce Pring]] (edad 54)<ref>''[https://thefilam.net/archives/28837 "Si Joyce Pring at ang amang hindi niya nakilala"]'' The FilAm. Disyembre 11, 2018. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref><ref>"Pinaslang si Joe Pring" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941216&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref>--> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1994}} [[Kategorya:1994 sa Pilipinas]] hu7b5yq2z8e3vr6a10gjf6n6nl5mdg6 2220193 2220192 2026-08-12T08:37:02Z ~2026-43982-52 165113 /* Telebisyon */ 2220193 wikitext text/x-wiki '''1994 sa Pilipinas''' ang mga detalye ng mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong taong 1994. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Pebrero=== * [[Pebrero 19]] – Hiwalay na pag-atake ng granada sa [[Isulan]], [[Sultan Kudarat]] at [[Davao City]] ang pumatay ng 11 katao at sugatan ang 22.<ref name=":1">''#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[9]'4': (com [9]]'4') (com. [https://www.philstar.com/headlines/2016/05/14/1583385/journeyto30-southern-discomfort "Southern discomfort"] Mayo 14, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref> ===Marso=== * [[Marso 29]] – Ang [[Pilipinas]] ay kumokonekta sa Internet. Ikinonekta ng Philippine Network Foundation (PHNet) ang bansa sa [[Sprint Nextel|Sprint]] sa United States sa pamamagitan ng 64&nbsp;kbit/s na link.<ref>Miguel A. L. Paraz: [http://www.isoc.org/inet97/proceedings/E6/E6_1.HTM Developing a Viable Internet Operation Framework in the Asia. ISOC, INET 1997</ref><ref>{{cite news|title=The Philippine Internet turns 18: May nagbibilang pa ba|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/249810/scitech/technology/the-philippine-internet-turns-18-is-anyone-still-counting|access-2AGM_2019|18-is-anyone-still-counting|1/2GMarch News|date=February 29, 2012|author=Jim Ayson}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 8]] – Pinawalang-sala ng [[Pasig]] [[Regional Trial Court]] (RTC) ang walong indibidwal na kinasuhan noong 1992 ng pagdukot sa tatlong batang [[Taiwanese|Taiwanese]]; kabilang sa kanila ang mga punong inspektor ng pulisya, ang mga natanggal sa serbisyo na sina Maj. Timoteo Zarcal at Maj. Jose Pring.<ref>"Pring, Zarcal, pinawalang-sala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940409&printsec=frontpage&hl=en (Abril 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://apnews.com/4e7c8cdb04828581ddfa8c56bdf3c585 "Mga Pinuno ng Anti-Kidnapping Squad Kinasuhan ng Pagtakbo sa Hostage Ring"]'' [[Associated Press|AP News]]. Agosto 18, 1992.<br />—''[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-09-06-9203210144-story.html "Ang idolo ng Matinee ay gumanap sa totoong buhay"]'' [[Chicago Tribune]]. Setyembre 6, 1992.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> Ang nasabing mga opisyal ng pulisya ay papatayin sa magkakahiwalay na insidente ng [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB), isang yunit ng [[New People's Army]], nang huling bahagi ng taong iyon.<ref name=":0" /><ref name="Z&P">—''[https://cebudailynews.inquirer.net/97303/the-dirty-war-against-illegal-drugs (Opinyon) "Ang maruming digmaan laban sa ilegal na droga"]'' [[Cebu Daily News]]. Hulyo 7, 2016.<br />—''[https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded "Nakakulong Ngunit Hindi Napagod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084924/https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded|date=Agosto 31, 2020}}'' [[Mga Detenido ng Task Force ng Pilipinas]]. Disyembre 1, 2012.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last=Romero|first=Paolo|url=https://www.philstar.com/headlines/2000/04/29/87772/abb-man-pring-zarcal-slays-falls|title=Tao ng ABB sa Pring, Zarcal, pinaslang ang talon|petsa=Abril 29, 2000|work=[[The Philippine Star]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> * [[Abril 10]]: ** Ang masaker kina Helen, Chelsea Liz at Anne Geleen Arandia sa [[Lipa, Batangas|Lungsod ng Lipa]], [[Batangas]]. ** Ang [[Mandaluyong]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7675''. * [[Abril 19]] – Si Fernando Galera, isang tindero ng isda na inakusahan ng pagnanakaw na may kasamang panggagahasa noong Enero, ay hinatulan ng [[Lungsod Quezon]] [[Regional Trial Court|RTC]] at hinatulan ng kamatayan sa unang pagkakataon simula nang ibalik ang [[Parusang Kapital sa Pilipinas|parusang kapital sa bansa]] noong Enero 1.<ref>[https://apnews.com/article/d2a057b8fb8353c48d83cbd580736292 ''"Ibinigay ng Korte ang Unang Parusang Kamatayan Simula Nang Muling Ipatupad ang Parusang Kapital"''] [[Associated Press]]. Kinuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://thedefiant.net/justice-for-whom/ "Hustisya Para Kanino?"]'' The Defiant.net. Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://www.refworld.org/docid/3ae6a99f4.html "Ang Parusang Kamatayan: Kriminalidad, Katarungan at Karapatang Pantao"]'' [[Amnesty International]] (sa pamamagitan ng Refworld). Nakuha noong 04-12-2021.</ref> Bago ang kanyang inaasahang pagbitay noong 1997, si Galera ay napawalang-sala at iniutos na palayain ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] matapos baligtarin ang hatol, kasunod ng mga apela para sa muling paglilitis ng kaso.<ref>''[https://www.gluckman.com/Death'Penalty.htm "Naghihintay na Umalis"]'' Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/oct1997/gr_115938_1997.html "G.R. NO. 115938"]'' Oktubre 30, 1997. Nakuha noong 04-12-2021.</ref> * [[Abril 25]] – Ang aktor na si [[Robin Padilla]] ay nahatulan ng ilegal na pag-aari ng mga baril; sinimulan niyang pagsilbihan ang sentensya ng bilangguan noong 1995. Siya ay pinalaya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; mabibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref>Para sa kaganapang ito at sa mga susunod pang kaganapan:<br />—''[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Ang aktor na Pilipino ay nasa ilalim pa rin ng batas matapos ang conviction sa mga armas"]'' [[Associated Press]] via [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br />—''[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}}'' [[CNN Philippines]]. Nob. 15, 2016.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/1996julydecisions.php?id=449 "G.R. No. 121917"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hulyo 31, 1996.<br />—''[https://lawyerly.ph/juris/view/c872e "G.R. No. 121917"]'' Lawyerly. Marso 12, 1997.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * [[Abril 26]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ng 7–6, upang pawalang-bisa ang isang kontrata sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at isang kompanya ng Malaysia na magsagawa ng online na [[Lottery|lotto]] sa bansa, na nagsasaad na lumalabag ito sa batas.<ref name=":0">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950101&printsec=frontpage&hl=en (1995, Enero 1)] "'94, Ang Taon Na Iyon." ''[[Manila Standard]]'', pp.4–5. Kinuha noong Marso 12, 2020.</ref> ===Mayo=== * [[Mayo]] – Isang panloloko, na kinasasangkutan ng mga hindi naihatid na treasury bill, na kagagawan ng ilang tao sa Bancapital Development Corp., ang natuklasan ng mga awtoridad. Ito ay nagkakahalaga ng halos isang bilyong piso na potensyal na pagkalugi sa sistema ng pagbabangko.<ref name=":0" /> * [[Mayo 21]] – [[Miss Universe 1994]], ang ika-43 [[Miss Universe]] na patimpalak, ay ginanap sa [[Manila]]. Ang paparating na Miss Universe [[Dayanara Torres]] ng [[Puerto Rico]] ang nagwagi sa patimpalak, si [[Sushmita Sen]] ng [[India]]. * [[Mayo 26]] – Si [[Filemon Lagman]], pinuno ng urban hit squad ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]] (CPP) na [[Alex Boncayao Brigade|ABB]], ay inaresto ng militar sa [[Lungsod Quezon]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Branigin|first=William|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/05/27/manila-captures-head-of-communist-rebels/839e19a5-8adb-4293-b182-8d5c6a72f0b0/|title=Nahuli ng Maynila ang pinuno ng mga rebeldeng komunista|petsa=Mayo 27, 1994|pahayagan=[[The Washington Post]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 5]] – Isang kumperensya tungkol sa [[Indonesia]] [[pananakop ng Indonesia sa East Timor|pagsasanib]] sa [[East Timor]] ang ginanap.<ref name=":0" /> * [[Hunyo 8]] – Dinakip ng mga ekstremistang grupo ng [[Abu Sayyaf]] ang humigit-kumulang 52 sibilyan sa isang highway sa [[Isabela, Basilan]], kabilang ang 50 pasahero ng isang convoy na papunta sa [[Lantawan]], pati na rin ang paring [[Lamitan]] [[Roman Catholic]] na si Rev. Cirilo Nacorda; pinalaya ang lahat ng bihag maliban sa 36 na [[Kristiyano]]; 15 sa kanila ang binaril at isa ang nakatakas. Sa Hunyo 13, dalawampu sa mga nahuli ay palalayain matapos mabayaran ang perang pantubos sa mga bumihag, dahil si Nacorda na lamang ang natitira sa pagkabihag.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>—''[https://cbcponline.net/statement-on-father-cirilo-nacorda-and-the-abbu-sayyaf/ "Pahayag tungkol kay Padre Cirilo Nacorda at sa Abbu Sayyaf"]'' [[Catholic Bishops' Conference of the Philippines|CBCP Online]]. Hulyo 10, 1994.<br />—''[https://apnews.com/article/7b3759f4c39fb5a0bd496f904ed43fea "Sinasabing Malapit Nang Magkasundo ang mga Kidnapper ng Pari sa mga Tuntunin ng Pagpapalaya"]'' [[Associated Press]]. Hulyo 12, 1994.<br />—''[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1994/07/22/safe-release-of-kidnapped-priest-in-western-mindanao-in-doubt&post_id=45664 "Ligtas na pagpapalaya ng dinukot na pari sa Kanlurang Mindanao ay pinag-iisipan"]'' [[UCA News]]. Hulyo 21, 1994.<br /><br />Kinunan noong Abril 15, 2021.</ref><ref name="CNfree" /><ref>"Ganti ng Abu Sayyaf, 15 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940608&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Hunyo 10]] – Mga pag-atake ng bomba sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na isinagawa ng Grupong [[Abu Sayyaf]], pumatay ng 71 katao.<ref>{{Banggitin ang web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo]] – Dinukot ng mga dating miyembro ng Bangsa Moro Army ng [[MNLF]] ang opisyal ng palakasan ng lungsod na si So Kim Cheng sa [[Davao City]]; sa kabila ng saradong negosasyon, hindi pinakawalan ng mga bumihag ang biktima at kalaunan ay pinatay ito matapos nilang malaman ang isang grupo ng mga operatiba na nagsasagawa ng sariling pagtatangkang pagsagip.<ref name=":1" /> * [[Hulyo 6]] ** Ang munisipalidad ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ay naging isang malayang lungsod sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act No. 7720''. ** Si Nancy Siscar, isang 22-taong-gulang na guro sa elementarya, ay ginahasa at pinatay ng magkapatid na sina Jurry Andal, Ricardo Andal at Edwin Mendoza sa Barangay Banoyo, [[San Luis, Batangas]].<ref>{{Cite web|date=Setyembre 25, 1997|title=G.R. Blg. 124933 Setyembre 25, 1997|url=https://lawphil.net/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html|url-status=live|access-date=Disyembre 27, 2021|website=Ang Proyektong Lawphil - Arellano Law Foundation, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201045446/http://www.lawphil.net:80/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html |archive-date=Disyembre 1, 2007 }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 8]] – Si Padre Nacorda, matapos ibigay ng [[Abu Sayyaf|ASG]] sa [[Moro National Liberation Front]] (MNLF) noong Hulyo 26 bilang bahagi ng mga pagsisikap para sa kanyang kalayaan, ay pinalaya nang walang pinsala, na nagtapos sa isang sitwasyon ng hostage na tumagal nang halos dalawang buwan.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name="CNfree">Ibinigay ng mga ekstremistang Islamiko si Nacorda sa isang grupo ng mga rebeldeng Muslim:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/07/26/Priest-reported-freed-by-extremists/8362775195200/ "Pari na iniulat na pinalaya ng mga ekstremista"]'' [[United Press International]]. Hulyo 26, 1994.<br />Pinalaya si Nacorda:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/08/07/Kidnapped-Catholic-priest-released/2893776232000/ "Pinalaya ang dinukot na paring Katoliko"]'' United Press International. Agosto 8, 1994.<br />Kuwento tungkol kay C. Nacorda:<br />''[https://www.faithfullpod.com/3-facing-terror-finding-hope/ "Facing Terror, Finding Hope"]'' Faith Full Podcast. Abr. 14, 2018.<br /><br />Kinunan noong Abr. 15, 2021.</ref> * Agosto – Idineklara ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] na legal ang kontrobersyal na ''Batas sa VAT (value-added tax)'', at ipinapahayag din na ang ipinatupad na batas ay hindi nakikialam sa mga karapatang pantao. Bilang tugon, ang Energy Regulatory Board (ERB) ay nag-utos ng pagbaba sa presyo ng gasolina ng ₱1, at inutusan din ang [[National Power Corporation]] na ibaba ang mga singil sa pagsasaayos ng presyo ng gasolina na sumasaklaw sa 17-araw na panahon sa unang quarter ng taon.<ref name=":0" /> * [[Agosto 14]] – Isang malaking demonstrasyon laban sa birth control ang isinagawa ng daan-daang libong Pilipino sa pangunguna ni [[Jaime Sin|Cardinal Sin]], sa [[Luneta Park]], [[Manila]].<ref name=":0" /> * [[Agosto 27]] – Dinakip ng mga rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ang 8 South Koreans at 30 Pilipino, na pawang nagtatrabaho sa construction site ng proyektong irigasyon ng gobyerno sa [[Mindanao]], na inaangkin na nanghihimasok ito sa kanilang teritoryo; Pinalaya ang mga bihag, Setyembre 4, kasunod ng negosasyon.<ref name=":1" /> * [[Agosto 29]] – Isang pagsabog sa minahan ng karbon sa [[Malangas]], na noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]], ang ikinamatay ng 119 katao sa magiging pinakamatinding sakuna sa minahan sa bansa.<ref>—''[https://apnews.com/article/bcfc6cdeb26dd611a0a988c3ee292ba7 "Wala nang inaasahang mga nakaligtas na matatagpuan pagkatapos ng sakuna sa minahan"]'' [[Associated Press|AP]]. Agosto 31, 1994. Nakuha noong 04-29-2021. —''[https://gulfnews.com/world/asia/philippines/gold-in-the-philippines-how-much-is-it-really-worth-1.1552204923140 "Ginto sa Pilipinas: Magkano ba talaga ang halaga nito?"]'' [[Gulf News]]. Marso 11, 2019. Nakuha noong 02-14-2022.<br /> —''[https://gulfnews.com/world/oceania/the-worst-mining-disasters-since-1990-1.1332385 "Ang pinakamalalang sakuna sa pagmimina simula noong 1990"]'' Gulf News. Mayo 14, 2014. Nakuha noong 02-14-2022.</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 1]]–[[Setyembre 5|5]] – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|gobyerno]] at ang [[Moro National Liberation Front]] ng isang kasunduan sa tigil-putukan, na naglalayong wakasan ang digmaang gerilya. * [[Setyembre 4]] – Dinukot ng mga hindi kilalang lalaki ang mga mangangalakal na sina Sixto Escudero, Sr. sa [[M'lang, Cotabato]] at si Jorge Lim at ang kanyang dalawang anak sa [[General Santos]]; Ang mga biktima ay nailigtas kalaunan ng mga awtoridad.<ref name=":1" /> * [[Setyembre 15]] – Ang [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]], sa pamamagitan ng isang pansamantalang restraining order, ay nagpatigil sa isang utos mula sa [[Malacañang]] na nagbabawal sa [[jai alai]].<ref name=":0" /><ref>"Pinatigil ng Korte ang utos ng Palasyo tungkol sa jai alai" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940916&printsec=frontpage&hl=en (Setyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Kinuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Setyembre 23]] – Isang mudslide sa [[Mount Pinatubo]], na dulot ng malakas na ulan isang araw bago nito, ay naiulat na ikinamatay ng 20 katao, at 3 ang nawawala. Kabilang sa mga debris na dumaloy ang mga lahar na inilabas ng [[pagsabog ng Bundok Pinatubo noong 1991|isang pagsabog noong 1991]].<ref>''[https://reliefweb.int/report/philippines/philippine-lahar-sep-1994-un-dha-information-reports-1-3 "Philippine Lahar Set 1994 UN DHA Information Reports 1-3"]'' [[ReliefWeb]]. Nakuha noong Peb. 15, 2021.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre]] – Sinalakay ng grupong rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] ang mga bayan sa [[North Cotabato]], kung saan sinunog nila ang isang simbahan at 10 bahay sa [[Aleosan]], at binihag ang 26 na sibilyan sa [[Kabacan, Cotabato|Kabacan]], na pinalaya kalaunan. Sa loob ng buwang ito, sunod-sunod na pag-atake ng terorismo sa probinsya ang nagresulta sa pagkamatay ng 50 katao mula sa panig ng mga rebelde at gobyerno at pagpapaalis ng libu-libo mula sa apat na munisipalidad; ay mapipigilan sa pamamagitan ng tigil-putukan sa katapusan ng buwan.<ref name=":1" /> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre]] – Sinampahan ng mga kasong graft ang sinibak na pinuno ng Bureau of Immigration and Deportation na si Zafiro Respicio at 2 iba pa kaugnay ng maanomalyang deportasyon ng 11 Indian na nahaharap sa mga kasong droga sa korte.<ref name=":0" /> * [[Nobyembre 14]] – Dinukot ni [[Eugene A. Tan|Eugene Tan]], dating pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]], at ang kanyang drayber ng anim na armadong lalaki sa [[Muntinlupa]] at pinatay sa [[Silang, Cavite]]; ang kanilang mga bangkay ay matatagpuan makalipas ang apat na araw sa kalapit na [[Dasmariñas]]. Noong 2011, ang [[Cavite]] [[Regional Trial Court|RTC]] ay hinatulan lamang ang gunman, na hinatulan ng ''[[reclusión perpetua]]'', at pinawalang-sala ang lahat ng iba pang sangkot.<ref name=":0" /><ref name="xET" /> * [[Nobyembre 15]] – [[1994 Mindoro earthquake|Isang lindol]] (Magnitude: 7.1 [[moment magnitude scale|M<sub>w</sub>]]) na sinundan ng malalaking alon na nanalasa sa [[Mindoro]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 65 katao at ikinasugat ng mahigit 130 iba pa.<ref name=":0" /> ===Disyembre=== * [[Disyembre 2]] – Nagbanggaan ang barkong pang-isla na [[MV Cebu City|MV ''Cebu City'']] at ang barkong pangkargamento na nakarehistro sa Singapore na ''Kota Suria'' sa [[Manila Bay]], sa pagitan ng [[Corregidor Island]] at [[Maragandon, Cavite]], na ikinamatay ng mahigit isang daan, at pinaniniwalaang marami ang nalunod.<ref name=":0" /> * [[Disyembre 8]] – Si Dennis Venturina, isang miyembro ng UP [[Sigma Rho]] fraternity ay pinatay ng limang miyembro ng Scintilla Juris Fraternity sa loob ng gusali ng UP. * [[Disyembre 11]] – Isang bomba, na umano'y itinanim ni [[Ramzi Yousef]], ang sumabog sakay ng [[Philippine Airlines Flight 434]] patungong [[Tokyo]], na ikinamatay ng isang negosyanteng [[Japanese|Hapones]]. Ang pambobomba, kasama ang isa pa sa isang sinehan sa [[Maynila]] noong Disyembre 1, ay bahagi ng isang pagsubok para sa ''[[Project Bojinka]]''.<ref>—''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/twa800/bomb.htm "Maaaring Makasagabal ang mga Bagong Kagamitan sa Seguridad ng Eroplano"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 21, 1996.<br />—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pambobomba ng Eroplano"]'' [[Los Angeles Times]]. Mayo 30, 1995.<br />—''[https://www.nytimes.com/1996/06/04/nyregion/plane-bombing-is-described-in-terror-trial.html "Inilarawan ang Pagbomba sa Eroplano sa Paglilitis sa Terorismo"]'' ''[[The New York Times]]''. Hunyo 4, 1996.<br />—''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/CRECB-2007-pt3/html/CRECB-2007-pt3-Pg4137-3.htm "Pagpupugay kay Kapitan Eduardo Reyes"]'' [[Tanggapan ng Paglalathala ng Pamahalaan ng Estados Unidos]].<br />—''[https://www.tsa.gov/sites/default/files/mission_hall_exhibit_final_508.pdf "Mission Hall: Pag-alala sa Nakaraan, Pagbibigay-alam sa Hinaharap"]'' (PDF) [[Pangasiwaan ng Seguridad sa Transportasyon]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 29, 2022.<br /><br />—''[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Plano ni Bojinka Plano ng Terorismo na Nabunyag, Sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}}'' VOI - Panahon ng Pag-unlad ng Balita. Enero 6, 2022. Nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * [[Disyembre 14]] – Bumoto ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ng 18–5, upang pagtibayin ang ''[[Uruguay Round]] sa [[Pangkalahatang Kasunduan sa mga Taripa at Kalakalan]]'' (UR-GATT), isang kasunduan sa kalakalan sa liberalisadong pandaigdigang sistema ng kalakalan, na ipapataw sa bansa sa unang araw ng 1995.<ref name=":0" /><ref>"Tinapos ng Senado ang debate, pinagtibay ang GATT" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 15, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Palakasan== * [[Oktubre 2]]–[[Oktubre 16|16]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[1994 Palarong Asyano]] na ginanap sa [[Hiroshima]], Japan mula Oktubre 2 hanggang 16, 1994. Ito ay nasa ika-14 na pwesto na may tatlong gintong medalya, dalawang pilak na medalya at walong tansong medalya na may kabuuang 13 medalya.<ref>[http://www.ocasia.org/12AG.asp 1994 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215001230/http://ocasia.org/12AG.asp |date=Pebrero 15, 2009 }}</ref> ==Libangan at kultura== * [[Hunyo 22]] – Ang taunang seremonya ng paggawad ng parangal sa [[Pista ng Pelikulang Maynila]] sa Hotel sa Midtown ng Maynila (Ramada) ay nadungisan ng [[Iskandalo sa Pista ng Pelikulang Maynila noong 1994|mga paratang ng pandaraya]] sa mga resulta para sa pinakamahusay na aktor at aktres. Ang tinaguriang "Filmfest Seven", kabilang ang mga pekeng nanalo, ay kakasuhan ng pandaraya kalaunan, kung saan si [[Lolit Solis]] ay hahatulan lamang na ilagay sa ilalim ng pangangasiwa ng korte.<ref name=":0" /><ref>"Imbestigasyon sa 'fiasco' ng MFF – Lim" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940620&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 24, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 6. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/1994/06/27/filipino-actress-steals-the-show/|title=Pilipino Actress Steals The Show|date=Hunyo 27, 1994|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=Enero 16, 2018}}<br><br>—''[https://apnews.com/article/52d8b8253e33b1370287d13104c3c401 "Pito ang Kinasuhan sa Iskandalo ng Pelikulang Pilipino"]'' [[Associated Press]]. Hunyo 29, 1994.<br>—''[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/07/18/its-film-fest-scam-the-sequel-a-month-later-the-philippines-scandal-refuses-to-go-away/38519c83-76ae-45a4-ac24-b55218c2f0cc/ "Ito ay panloloko sa film fest: Ang karugtong! Pagkalipas ng isang buwan, ang iskandalo ng Pilipinas ay ayaw mawala"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 18, 1994.<br>—''[https://www.lionheartv.net/2015/12/mmff-scandals/4/ "Mga iskandalo na yumanig sa Metro Manila Film Festival nitong mga nakaraang taon"]'' LionhearTV. 2015.<br>—''[https://entertainment.inquirer.net/305581/lolit-solis-on-1994-manila-film-fest-scam-it-was-a-nightmare-for-me/ "Lolit Solis tungkol sa panloloko sa Manila Film Fest noong 1994: 'Isa itong bangungot para sa akin'"]'' [[Inquirer.net]]. Nob. 20, 2018.<br>—''[https://www.pep.ph/news/local/152219/1994-manila-film-festival-scandal-showbiz-history-a4437-20200624-lfrm2 "Manila Film Festival 1994: Ang Iskandalo na Yumanig sa Showbiz"]'' [[Philippine Entertainment Portal]]. Hunyo 24, 2020.<br>Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 21, 2022.</ref> ==Telebisyon== {{pangunahing|1994 sa telebisyon sa Pilipinas}} ===Premiere=== * [[Kousoku Sentai Turboranger]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Chikyuu Sentai Fiveman]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:30&nbsp;pm * [[Sailor Moon]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 2; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Yaiba]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 3; Linggo 6:30&nbsp;pm * [[Captain Power and the Soldiers of the Future]] – Hulyo 3; Linggo 6:00&nbsp;pm * [[University Athletic Association of the Philippines|UAAP]] – UAAP Season 57 sa [[Radio Philippines Network|New Vision 9]] (mamaya RPN-9 at ngayon ay RPTV) – Hulyo 9 * [[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] – NCAA Season 70 sa [[DWGT-TV|PTV-4]] – Hunyo 25 ==Kapanganakan== * [[Enero 3]] – Akiko Solon, mang-aawit at aktres *Enero 6: ** MJ Cayabyab, aktor at mang-aawit ** [[Catriona Gray]], [[Miss Universe 2018]] * Enero 7 - Jessica Marasigan, miyembro ng Girltrends at Miss Philippines Water 2017 * Enero 11 - [[Ritz Azul]], aktres * Enero 15 - [[Vince Gamad]], aktor * [[Enero 22]] – Hiedi Kysther Domingo, call center agent * [[Pebrero 1]] – Anthony Rosaldo, aktor at mang-aawit * [[Pebrero 9]] – Jo Berry, artista * [[Pebrero 13]] – Kevin Aseniero, boksingero * [[Marso 7]] – Sandro Marcos, politiko * Marso 10 - Ma. Anneth Soledad Mirano, makata * Marso 21 - Jeron Teng, basketball player * [[Abril 5]] – Mylene Paat, manlalaro ng balibol * [[Abril 6]]: ** [[Jasmine Curtis-Smith]], aktres ** Yesh Burce, aktres * Abril 7 - [[Jasmine Curtis-Smith]], artista * [[Abril 10]] – Ingrid dela Paz, aktres at modelo * Abril 16 - [[Angelica Jane Yap]], aktres at modelo * [[Abril 23]] – Miko Mangguba, aktor at miyembro ng Top One Project (T.O.P.) * Abril 27 - [[Elmo Magalona]], ​​aktor at mang-aawit * [[Mayo 8]] – Joy Plaza, aktres at modelo * Mayo 17 - [[Julie Anne San Jose]], aktres at mang-aawit * [[Mayo 27]] – Nicole Kim Donesa, aktres * [[Mayo 30]] – Joaquin Manansala, modelo * [[Hunyo 4]] – Al John Viloria, modelo at medikal na manggagamot * Hunyo 13 - Hopia Legaspi, aktres * Hunyo 16: ** Mica Dyan Borja, host at beauty queen **Lharby Policarpio, artista * [[Hunyo 18]] – Sunshine Guimary, aktres, vlogger at online sensations *Hunyo 21 - Mika Aereen Reyes, volleyball player *Hulyo 9 - Donnalyn Bartolome, aktres at mang-aawit * [[Hulyo 12]] – Junnie Boy, vlogger *Hulyo 24 - Franki Russell, aktres *Hulyo 30 - Isabella de Leon, aktres at mang-aawit *Agosto 3 - Sarah Carlos, aktres at courtide reporter ng NCAA sa [[ABS-CBN Sports]] at nag-aral sa [[San Beda College]]. * [[Agosto 12]] – Kristof Garcia, modelo at aktor *Agosto 14 - [[Kim Rodriguez]], aktres *Agosto 16 - Tippy Dos Santos, aktres at mang-aawit *Agosto 23 - [[Mark Neumann]], aktor *Setyembre 6 - [[Klarisse de Guzman]], mang-aawit *Setyembre 9 - Ganiel Krishnan, beauty queen at reporter ng korte *Setyembre 20 - Daisuke Sato, player ng football *Setyembre 21 - Mara Alberto, aktres, mananayaw, mang-aawit, at host * [[Setyembre 22]] – Avery Paraiso, aktor * [[Setyembre 23]] – Frances Molina, manlalaro ng volleyball * [[Oktubre 6]] – Javi Benitez, aktor, host at model * [[Oktubre 13]] – [[Ian Lariba]], table tennis player (namatay noong [[2018 sa Pilipinas|2018]]) *Nobyembre 2 - [[Denise Barbacena]], mang-aawit at artista *Nobyembre 17 - Emmanuelle Vera, aktres at mang-aawit *Nobyembre 20 - [[Kristofer Martin]], artista *Nobyembre 23 - Monica Cuenco, aktres at mang-aawit *Nobyembre 26: ** Noven Belleza, mang-aawit ** [[Yves Flores]], artista * [[Disyembre 5]] – [[Katrina Velarde]], mangaawit *Disyembre 7 - [[Myrtle Sarrosa]], aktres at dating reporter ng courtide ng [[National Collegiate Athletic Association]] sa [[ABS-CBN Sports and Action]] *Disyembre 14 - [[Joshua Dionisio]], aktor * [[Disyembre 17]] – [[Darwin Ramos]], batang lansangan at [[Lingkod ng Diyos]] (pumanaw 2012) * [[Disyembre 27]] – Camille Rodriguez, manlalaro ng putbol *Disyembre 29 - [[Kristel Fulgar]], aktres ==Kamatayan== * [[Enero 28]] – [[Betty Go Belmonte]], Pilipina mamamahayag at tagapaglathala ng pahayagan (ipinanganak 1933) * [[Marso 25]] – [[Jesus M. Vargas]], [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Pambansang Depensa]] (ipinanganak 1905) <!--* [[Abril 3]] – Leopoldo Mabilangan (''Ka Hector''), dating pinuno ng lokal na [[Bagong Hukbong Bayan]] at kilalang rebeldeng bumalik<ref name=":0" /><ref>"'Ka Hector' pinaslang sa pintuan ng simbahan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940404&printsec=frontpage&hl=en (Abril 4, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/04/04/Communist-guerrillas-are-believeled-to-have-carried-out-the/4412765432000/ "Pinaniniwalaang nagsagawa ang mga gerilyang Komunista"]'' [[UPI]]. Abril 4, 1994.<br>—''[http://spectrezine.org/global/CPP "Pagpatay bilang Pulitika"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084158/http://spectrezine.org/global/CPP |date=Agosto 31, 2020 }}'' Spectrezine.<br>—''[http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article616 "Ang "Listahan ng mga Tinamaan" ng CPP-NPA-NDF – isang paunang ulat"]'' Pandaigdigang Pananaw. Mar 15, 2005.<br>Kinunan noong Mar 13, 2020.</ref>--> * [[Abril 7]] – [[Cesar Legaspi]], art director, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1917) <!--* [[Mayo 7]] – Timoteo Zarcal, kontrobersyal na dating opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/05/07/Philippine-police-major-ambushed-killed/3966768283200/ "Philippine police major inambush, pinatay"]'' [[United Press International]]. Mayo 7, 1994.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/nation/11/02/11/death-squad-victims-family-seeks-justice "Pamilya ng biktima ng Death squad, humingi ng hustisya"]'' [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]. Nobyembre 2, 2011.<br>Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref>--> * [[Mayo 17]] – [[Leonila Garcia]], Ika-8 Unang Ginang ng Pilipinas (ipinanganak [[1906]]) * [[Setyembre 6]] – [[Luis Beltran]], mamamahayag (ipinanganak 1936)<ref>''[https://apnews.com/article/1955b2686fc4ef781e1ae31adce69e17 "Luis Beltran, Kilalang Mamamahayag ng Pilipinas"]'' [[Associated Press]]. Setyembre 6, 1994. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br />Ayon sa binanggit ni:<br />''[https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ "Luis Diaz Beltran"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204022538/https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ |date=2022-12-04 }}'' Komisyon sa Pag-alaala ng mga Biktima ng Paglabag sa Karapatang Pantao. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * [[Nobyembre 14]] – [[Eugene A. Tan]], pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]] (ipinanganak noong 1945)<ref name=":0" /><ref name="xET">—''[https://www.icj.org/assassination-of-attorney-eugene-tan-metro-manila-philippines/ "Philippines: pagpatay kay abogado Eugene Tan"]'' [[International Commission of Jurists]]. Nob. 22, 1994. Nakuha noong Mar. 13, 2020.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://lawphil.net/judjuris/juri2001/dec2001/gr_131106_2001.html "G.R. No. 131106"]'' Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 7, 2001. Nakuha noong Abr. 15, 2021.<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/2006junedecisions.php?id=649 "G.R. NO. 142848"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hunyo 30, 2006. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />—''"TG-2395-94, TG-23595-94-A, TG-2396-94"'' Website ng Justice for All Foundation ni Eugene A. Tan. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />(1) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/24/memorandum-for-the-prosecution/ Memorandum para sa pag-uusig]'' Marso 18, 2008.<br />(2) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/27/regional-trial-court-decision-on-eugene-tans-murder-case-2/ Desisyon ng RTC]'' Enero 10, 2011.<br />— ''(Video) [[Crime Klasik]]: [https://m.youtube.com/watch?v=Wmi6GClZ7Hs Atty. Eugene Tan: Ang pinaslang na abogado]'' [[Martin Andanar]]'s [[YouTube]] channel. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Nobyembre 15]] – [[Leandro Locsin]], arkitekto, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1928) <!--* [[Disyembre 15]] – Jose Pring, isa pang kontrobersyal na opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>''[https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 "Pinatay ng mga armadong lalaki ang isang matataas na opisyal ng pulisyang Pilipino"]'' [[Reuters]] (via Jawawa, Indonesia). Disyembre 16, 1994. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref> at ama ng aktres na si [[Joyce Pring]] (edad 54)<ref>''[https://thefilam.net/archives/28837 "Si Joyce Pring at ang amang hindi niya nakilala"]'' The FilAm. Disyembre 11, 2018. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref><ref>"Pinaslang si Joe Pring" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941216&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref>--> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1994}} [[Kategorya:1994 sa Pilipinas]] 56o4ci6p3kkps6iot3bovw6cwitzvh5 Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ancona 0 301938 2220203 2219842 2026-08-12T09:24:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220203 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-03 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] ka5bk4txhszm2ays8hcu4328h7jahp4 Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Catanzaro 0 302249 2220099 2219448 2026-08-11T12:51:50Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2220099 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] r3teq6kqvmmhndhrg61ygj7xzay9gi6 2220204 2220099 2026-08-12T09:24:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220204 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-14 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] g3hf12movad4ebv5fk5v892w38fbrqr Hilagang Luzon 0 308131 2220134 2215769 2026-08-12T03:46:06Z ~2026-44002-34 165130 update info 2026 at inayos 2220134 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Hilagang Luzon |native_name = ''Northern Luzon'' |official_name = North Luzon | other_name = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Church of Saint Augustine of Ilocos Norte Philippines.JPG{{!}}Paoay Church | photo1b = Sunset in Ilocos windmills.jpg{{!}}Windmill, Ilocos Norte | photo2a = Batanes Island of Winds.jpg{{!}}Batanes Rocky cliffs | photo2b = The forested edge of the Mt. Cagua volcanic crater - ZooKeys-266-001-g009.jpg{{!}}Mt. Cagua | photo3a = Burnham Park - lake (Baguio, Benguet)(2018-02-25).jpg{{!}}Burnham Park Lake | photo3b = Banaue-terrace.JPG{{!}}Banaue Rice Terraces | size = 270 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = From left-to-right, top-to-bottom: Paoay Chruch, Ilocos Norte Windmills, Batanes Rocky cliffs, Mt. Cagua, Burnham Park Lake; Baguio & Banaue Rice Terraces }} | settlement_type = [[Rehiyon ng Pilipinas|Kauuluhang rehiyon]] | pushpin_map = <!-- Philippines --> | pushpin_map_caption = Location of North Luzon within the Philippines |coordinates = | subdivision_type = [[Kontinente]] | subdivision_name = [[Timog Silangang Asya]] | subdivision_type1 = [[Bansa]] | subdivision_name1 = [[Pilipinas]] | subdivision_type2 = [[Estado]] | subdivision_name2 = [[Luzon]] | subdivision_type3 = [[Rehiyon]] | subdivision_name3 = [[Cordillera Administrative Region|CAR]]<br>[[Rehiyon ng Ilocos]]<br>[[Lambak ng Cagayan]] | subdivision_type4 = Punong kabisera | subdivision_name4 = [[San Fernando, La Union|San Fernando]]''<br>''[[Tuguegarao]]'' | subdivision_type5 = Punong sentro & [[Lungsod|Mataas na lungsod]] | subdivision_name5 = [[Baguio]]<br>[[Dagupan]] | subdivision_type6 = [[Lungsod|Nagsasariling lungsod]] | subdivision_name6 = [[Santiago, Isabela]] | population_total = [[To be announced|TBA]] | population_as_of = 2015 | blank_name_sec1 = Wika | blank_info_sec1 = '''''[[Wikang Filipino|Filipino]]'''''<br>{{hlist|'''[[Wikang Iloko|Iloko]]'''| [[Wikang Ibatan|Ibatan]]|[[Wikang Ibanag|Ibanag]]}} | area_land_km2 = }} <!-- Infobox ends --> Ang '''Hilagang Luzon''' o Northern Luzon ay isang Kauuluhang rehiyon na matatagpuan sa hilagang bahaging rehiyon ng Luzon, ito ay binubuo ng tatlong rehiyon mula sa Kanlurang Hilagang Luzon: '''Ilokos''', '''Cordillera Administrative Region''' at Silangang Hilagang Luzon: '''Lambak ng Cagayan''', ay tanyag sa tawag na Norte ng Luzon o ang iba ay Cordilleras, Ilocandias at Sierra Valley Ito ay tinatawag na mga: Sub-rehiyon sa isla ng Hilagang Pilipinas o Luzon na hinati sa tatlong pangkat, rito matatagpuan ang ilan pang mga kilalang pang turismo: [[Sierra Madre]], [[Banaue Rice Terraces]], Strawberry Land at Summer Capital sa Pilipinas. Minsan, kabilang ang [[gitnang Luzon|Central Luzon o Gitnang Luzon]] sa rehiyong ito. Ang lalawigan ng [[Cagayan]] ay isa sa mga kilalang probinsya sa Pilipinas, marahil sa katagang [[Lambak ng Cagayan]] at rito matatagpuan ang pinakamahabang ilog sa [[Pilipinas]] at malabunduking rehiyon sa Pilipinas sa Hilagang Luzon ang [[Sierra Madre]] na matatagpuan sa lalawigan ng [[Isabela]] == Mga rehiyon == {{multiple image |direction = horizontal |align = center |header = |total_width = |image1 = Ph cordillera.png |caption1 = Cordillera Administrative Region |width1 = 111 |image2 = Ph ilocos.png |caption2 = Rehiyong Ilokos |width2 = 129 |image3 = Ph cagayan valley.png |caption3 = Lambak ng Cagayan |width3 = 105 |image4= Ph central luzon.png |caption4= Gitnang Luzon |width4= 270 }} {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! Rehiyon !! Rehiyong sentro !! Populasyon (2015) !! Basin |- ! [[Cordillera Administrative Region]] | [[Baguio]] | 1,722,006 | --- |- ! [[Rehiyon ng Ilokos|Ilokos]] | [[San Fernando, La Union|San Fernando]] | 5,026,128 | [[Dagat Luzon]] |- ! [[Lambak ng Cagayan]] | [[Tuguegarao]] | 3,451,410 | [[Dagat Pilipinas]] |- ! [[Gitnang Luzon]] |[[San Fernando, Pampanga]] |11,218,177 |Dagat Luzon (''west''), Dagat Pilipinas (''east'') |} == Mga lalawigan == {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! [[Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]/[[mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] !! Kabisera !! [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] !! Populasyon<br />([[2010]])<ref name='2010 Census of Population'>{{cite web | url = http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html | title = 2010 Census of Population | publisher = Philippine National Statistics Office | accessdate = 2012-04-21 | archive-date = 2012-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html | url-status = dead }}</ref> !! Sukat<br />([[Kilometro Kwadrado|km²]]) !! Densidad<br />(bawat km²) |- |[[Abra]] |[[Bangued]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Itneg|Itneg]] |247,802 | | |- |[[Apayao]] |[[Kabugao]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Isnag|Isnag]] |123,848 | | |- |[[Batanes]] |[[Basco]] |[[Wikang Ivatan]] |17,875 | | |- |[[Benguet]] |[[La Trinidad]] |[[Wikang Kankanaey]] |846,552 | | |- |[[Cagayan]] |[[Tuguegarao]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Ibanag|Ibanag]] |1,273,219 | | |- |[[Ifugao]] |[[Lagawe]] |[[Wikang Ipugaw]] |210,669 | | |- |[[Ilocos Norte]] |[[Laoag, Ilocos Norte|Laoag]] |[[Wikang Iloko]] |593,081 | | |- |[[Ilocos Sur]] |[[Vigan, Ilocos Sur|Vigan]] |[[Wikang Iloko]] |689,668 | | |- |[[Isabela]] |[[Ilagan, Isabela|Ilagan]] |[[Wikang Iloko]]/Ibanag |1,685,138 | | |- |[[Kalinga]] |[[Tabuk]] |[[Wikang Kalinga]] |220,229 | | |- |[[La Union]] |[[San Fernando, La Union|San Fernando]] |[[Wikang Iloko]] |786,653 | | |- |[[Mountain Province]] |[[Bontoc]] |[[Wikang Iloko]]/[[Wikang Kankanaey]] |156,988 | | |- |[[Nueva Vizcaya]] |[[Bayombong]] |[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]] |482,893 | | |- |[[Quirino]] |[[Cabarroguis]] |[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Ipugaw|Ipugaw]]/[[Wikang Kankanaey|Kankanaey]] |197,918 | | |- |[[Pangasinan]] |[[Lingayen]] |[[Wikang Pangasinan]]/Iloko |2,956,726 | | |- ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | |- |''[[Baguio]]'' |— | [[Wikang Kankanaey|Kankanaey]]/[[Wikang Iloko|Iloko]] | | | |- |''[[Dagupan]]'' |— |Wikang Pangasinan/Iloko |171,271 | | |} {{Largest cities | province = Hilagang Luzon | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Hilagang Luzon | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Baguio{{!}}''Baguio'' | div_1 = Rehiyong Administratibo ng Cordillera{{!}}CAR | pop_1 = 345,366 | img_1 = Baguio skyline - Harrison Road with cathedral (Baguio, Benguet)(2018-02-25).jpg | city_2 = San Carlos, Pangasinan{{!}}San Carlos | div_2 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_2 = 188,571 | img_2 = San Carlos Pangasinan 3.JPG | city_3 = Dagupan, Pangasinan{{!}}Dagupan | div_3 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_3 = 171,271 | img_3 = Dagupan Downtown - AB Fernandez Ave. (westbound) (Dagupan, Pangasinan)(2018-02-25).jpg | city_4 = Tuguegarao{{!}}'''Tuguegarao''' | div_4 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_4 = 153,502 | img_4 = Central Business District Tuguegarao Bonifacio.jpeg | city_5 = Ilagan{{!}}'''Ilagan''' | div_5 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_5 = 145,568 | city_6 = Santiago, Isabela{{!}}Santiago | div_6 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_6 = 134,830 | city_7 = Urdaneta, Pangasinan{{!}}Urdaneta | div_7 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_7 = 132,940 | city_8 = Cauayan, Isabela{{!}}Cauayan | div_8 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_8 = 129,523 | city_9 = San Fernando, La Union{{!}}'''San Fernando''' | div_9 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_9 = 121,812 | city_10 = Tabuk, Kalinga{{!}}'''Tabuk''' | div_10 = Rehiyong Administratibo ng Cordillera{{!}}CAR | pop_10 = 110,642 }} Kung kabilang minsan ang Central Luzon: {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 class="unsortable" | Lalawigan {{font|{{small|or}} {{abbr|''HUC''|Mataas na urbanisadong lungsod; namamahala nang malaya mula sa anumang lalawigan}}|css=font-weight:normal}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabisera ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Sukat<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |website=[[Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas|Philippine Statistics Authority]] |accessdate=Marso 29, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=Enero 11, 2013 }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Kapal ng<br>populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{Abbr|Muni.|Mga bayan}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Mga barangay}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] | style="text-align:left;" | [[Baler]] | [[wikang Kasiguranin|Casiguranin]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]]<ref>Ang Tagalog sa Aurora ay halos katumbas ng Lumang Tagalog na sinasalita rin sa probinsya ng Quezon, [[Tayabasing Tagalog]].</ref>/[[Wikang Iloko|Iloko]] | {{percent and number|214336|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,147.32|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|214336/3,147.32|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 8 | [[Talaan ng mga barangay sa Aurora|151]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bataan]] | style="text-align:left;" | [[Balanga]] | [[Wikang Sambal|Sambal]]/[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|760650|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,372.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|760650/1,372.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 11 | 237 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bulacan]] | style="text-align:left;" | [[Malolos]] | [[Bulakenyong Tagalog]]/[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] | {{percent and number|3292071|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,796.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|3292071/2,796.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 21 | 569 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | {{nowrap|[[Nueva Ecija]]}} | style="text-align:left;" | [[Palayan, Nueva Ecija|Palayan]] | [[Bulakenyong Tagalog]]/[[Wikang Iloko|Iloko]]/Kapampangan | {{percent and number|2151461|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,751.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2151461/5,751.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 5 | 27 | 849 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pampanga]] | style="text-align:left;" | {{nowrap|[[San Fernando, Pampanga|San Fernando]]}} | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Bulakenyong Tagalog]] | {{percent and number|2198110|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,002.20|km2|abbr=values|disp=table}}<!-- excluding Angeles --> | {{convert|{{sigfig|2198110/2,002.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 19 | 505 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Tarlac]] | style="text-align:left;" | [[Lungsod ng Tarlac]] | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Iloko|Iloko]] | {{percent and number|1366027|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,053.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1366027/3,053.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 17 | [[Talaan ng mga barangay sa Tarlac|511]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Zambales]] | style="text-align:left;" | [[Iba, Zambales|Iba]] | [[Wikang Sambal|Sambal]]/[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|590848|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,645.83|km2|abbr=values|disp=table}}<!-- excluding Olongapo --> | {{convert|{{sigfig|590848/3,645.83|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 13 | 230 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FDFDFD;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Angeles]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Ingles|Ingles]] | {{percent and number|411634|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|60.27|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|411634/60.27|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | 33 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FDFDFD;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Olongapo]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Tagalog|Tagalog]]/[[Wikang Sambal|Sambal]] | {{percent and number|233040|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|185.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|233040/185.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | 17 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Kabuoan ! scope="col" style="text-align:right;" | 11,218,177 ! scope="col" style="text-align:right;" | 22,014.63 ! scope="col" | {{convert|22,014.63|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|11218177/22,014.63|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|11218177/22,014.63|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 14 ! scope="col" | 116 ! scope="col" | 3,102 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=13 style="padding-left:1em;" | {{Color box|#FDFDFD|†|border=darkgray}} Ang Angeles at Olongapo ay ''mga matataas na urbanisadong lungsod''; hiwalay ang mga pigura sa mga lalawigan ng Pampanga at Zambales. |} === Mga Lungsod === May labing-apat na mga lungsod ang rehiyon ng Gitnang Luzon. Ang [[San Jose del Monte]] ay may pinakamaraming populasyon habang pinakamatao naman ang [[Angeles]]. Batay sa lawak ng lupa ang [[Lungsod ng Tarlac]] ay ang pinakamalaki sa rehiyon. {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentrong panrehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="text-align:center;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |website=Philippine Statistics Authority |accessdate=Marso 29, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429190752/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archivedate=Abril 29, 2011 }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ng<br>populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Uri ng lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kaurian sa kita ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Angeles]] | style="text-align:right;" | 411,634 | {{convert|60.27|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|411634/60.27|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Mataas na Urbanisado | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Balanga]] | style="text-align:right;" | 96,061 | {{convert|111.63|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|96061/111.63|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Bataan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Cabanatuan]] | style="text-align:right;" | 302,231 | {{convert|192.29|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|302231/192.29|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Gapan]] | style="text-align:right;" | 110,303 | {{convert|164.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|110303/164.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mabalacat]] | style="text-align:right;" | 250,799 | {{convert|83.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|250799/83.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Malolos]] | style="text-align:right;" | 252,074 | {{convert|67.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|252074/67.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Meycauayan]] | style="text-align:right;" | 209,083 | {{convert|32.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209083/32.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Muñoz]] | style="text-align:right;" | 81,483 | {{convert|163.05|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|81483/163.05|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Olongapo]] | style="text-align:right;" | 233,040 | {{convert|185.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|233040/185.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Mataas na Urbanisado | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Zambales]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Palayan, Nueva Ecija|Palayan]] | style="text-align:right;" | 41,041 | {{convert|101.40|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|41041/101.40|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ikalima | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]] | style="text-align:right;" | 306,659 | {{convert|67.74|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|306659/67.74|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Jose, Nueva Ecija|San Jose]] | style="text-align:right;" | 139,738 | {{convert|185.99|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|139738/185.99|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Jose del Monte]] | style="text-align:right;" | 574,089 | {{convert|105.53|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|574089/105.53|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Lungsod ng Tarlac]] | style="text-align:right;" | 342,493 | {{convert|274.66|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|342493/274.66|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Tarlac]] |} {{Largest cities | province = Gitnang Luzon | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Gitnang Luzon | div_link = Lalawigan{{!}}Lalawigan | city_1 = San Jose del Monte{{!}}San Jose del Monte | div_1 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_1 =651,813 | img_1 = 9409SM City San Jose Del Monte QualiMed 28.jpg | city_2 = Angeles, Pampanga{{!}}''Angeles'' | div_2 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_2 = 462,928 | img_2 = Angeles City 2021.jpg | city_3 = Lungsod ng Tarlac{{!}}'''Tarlac City''' | div_3 = Tarlac{{!}}Tarlac | pop_3 = 385,398 | img_3 = Tarlac City 2.JPG | city_4 = San Fernando, Pampanga{{!}}'''San Fernando''' | div_4 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_4 = 354,666 | img_4 = FvfPampanga2265 05.JPG | city_5 = Cabanatuan{{!}}Cabanatuan | div_5 = Nueva Ecija{{!}}Nueva Ecija | pop_5 = 327,325 | city_6 = Mabalacat{{!}}Mabalacat | div_6 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_6 = 293,244 | city_7 = Malolos{{!}}'''Malolos''' | div_7 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_7 = 261,189 | city_8 = Olongapo{{!}}''Olongapo'' | div_8 = Zambales{{!}}Zambales | pop_8 = 260,317 | city_9 = Meycauayan{{!}}Meycauayan | div_9 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_9 = 225,673 | city_10 = San Jose, Nueva Ecija{{!}}San Jose | div_10 = Nueva Ecija{{!}}Nueva Ecija | pop_10 = 150,917 }} ==Clima== *Hilagang Luzon Tropiko Habagat clima *Pinaka hilagang ng Luzon Tropiko ng Kancer Clima ==Tingnan rin== * [[Timog Luzon]] * [[Gitnang Luzon]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} mu5oln7tleh2t3zlity392pgrss127s 2220169 2220134 2026-08-12T06:02:16Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2220134 ni [[Special:Contributions/~2026-44002-34|~2026-44002-34]] ([[User talk:~2026-44002-34|Usapan]]) 2220169 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Hilagang Luzon |native_name = ''Northern Luzon'' |official_name = North Luzon | other_name = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Church of Saint Augustine of Ilocos Norte Philippines.JPG{{!}}Paoay Church | photo1b = Sunset in Ilocos windmills.jpg{{!}}Windmill, Ilocos Norte | photo2a = Batanes Island of Winds.jpg{{!}}Batanes Rocky cliffs | photo2b = The forested edge of the Mt. Cagua volcanic crater - ZooKeys-266-001-g009.jpg{{!}}Mt. Cagua | photo3a = Burnham Park - lake (Baguio, Benguet)(2018-02-25).jpg{{!}}Burnham Park Lake | photo3b = Banaue-terrace.JPG{{!}}Banaue Rice Terraces | size = 270 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = From left-to-right, top-to-bottom: Paoay Chruch, Ilocos Norte Windmills, Batanes Rocky cliffs, Mt. Cagua, Burnham Park Lake; Baguio & Banaue Rice Terraces }} | settlement_type = [[Rehiyon ng Pilipinas|Kauuluhang rehiyon]] | pushpin_map = <!-- Philippines --> | pushpin_map_caption = Location of North Luzon within the Philippines |coordinates = | subdivision_type = [[Kontinente]] | subdivision_name = [[Timog Silangang Asya]] | subdivision_type1 = [[Bansa]] | subdivision_name1 = [[Pilipinas]] | subdivision_type2 = [[Estado]] | subdivision_name2 = [[Luzon]] | subdivision_type3 = [[Rehiyon]] | subdivision_name3 = [[Cordillera Administrative Region|CAR]]<br>[[Rehiyon ng Ilocos]]<br>[[Lambak ng Cagayan]] | subdivision_type4 = Punong kabisera | subdivision_name4 = [[San Fernando, La Union|San Fernando]]''<br>''[[Tuguegarao]]'' | subdivision_type5 = Punong sentro & [[Lungsod|Mataas na lungsod]] | subdivision_name5 = [[Baguio]]<br>[[Dagupan]] | subdivision_type6 = [[Lungsod|Nagsasariling lungsod]] | subdivision_name6 = [[Santiago, Isabela]] | population_total = [[To be announced|TBA]] | population_as_of = 2015 | blank_name_sec1 = Wika | blank_info_sec1 = '''''[[Wikang Filipino|Filipino]]'''''<br>{{hlist|'''[[Wikang Iloko|Iloko]]'''| [[Wikang Ibatan|Ibatan]]|[[Wikang Ibanag|Ibanag]]}} | area_land_km2 = }} <!-- Infobox ends --> Ang '''Hilagang Luzon''' o Northern Luzon ay isang Kauuluhang rehiyon na matatagpuan sa hilagang bahaging rehiyon ng Luzon, ito ay binubuo ng tatlong rehiyon mula sa Kanlurang Hilagang Luzon: '''Ilokos''', '''Cordillera Administrative Region''' at Silangang Hilagang Luzon: '''Lambak ng Cagayan''', ay tanyag sa tawag na Norte ng Luzon o ang iba ay Cordilleras, Ilocandias at Sierra Valley Ito ay tinatawag na mga: Sub-rehiyon sa isla ng Hilagang Pilipinas o Luzon na hinati sa tatlong pangkat, rito matatagpuan ang ilan pang mga kilalang pang turismo: [[Sierra Madre]], [[Banaue Rice Terraces]], Strawberry Land at Summer Capital sa Pilipinas. Minsan, kabilang ang [[gitnang Luzon|Central Luzon o Gitnang Luzon]] sa rehiyong ito. Ang lalawigan ng [[Cagayan]] ay isa sa mga kilalang probinsya sa Pilipinas, marahil sa katagang [[Lambak ng Cagayan]] at rito matatagpuan ang pinakamahabang ilog sa [[Pilipinas]] at malabunduking rehiyon sa Pilipinas sa Hilagang Luzon ang [[Sierra Madre]] na matatagpuan sa lalawigan ng [[Isabela]] == Mga rehiyon == {{multiple image |direction = horizontal |align = center |header = |total_width = |image1 = Ph cordillera.png |caption1 = Cordillera Administrative Region |width1 = 111 |image2 = Ph ilocos.png |caption2 = Rehiyong Ilokos |width2 = 129 |image3 = Ph cagayan valley.png |caption3 = Lambak ng Cagayan |width3 = 105 |image4= Ph central luzon.png |caption4= Gitnang Luzon |width4= 270 }} {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! Rehiyon !! Rehiyong sentro !! Populasyon (2015) !! Basin |- ! [[Cordillera Administrative Region]] | [[Baguio]] | 1,722,006 | --- |- ! [[Rehiyon ng Ilokos|Ilokos]] | [[San Fernando, La Union|San Fernando]] | 5,026,128 | [[Dagat Luzon]] |- ! [[Lambak ng Cagayan]] | [[Tuguegarao]] | 3,451,410 | [[Dagat Pilipinas]] |- ! [[Gitnang Luzon]] |[[San Fernando, Pampanga]] |11,218,177 |Dagat Luzon (''west''), Dagat Pilipinas (''east'') |} == Mga lalawigan == {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! [[Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]/[[mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] !! Kabisera !! [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] !! Populasyon<br />([[2010]])<ref name='2010 Census of Population'>{{cite web | url = http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html | title = 2010 Census of Population | publisher = Philippine National Statistics Office | accessdate = 2012-04-21 | archive-date = 2012-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html | url-status = dead }}</ref> !! Sukat<br />([[Kilometro Kwadrado|km²]]) !! Densidad<br />(bawat km²) |- |[[Abra]] |[[Bangued]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Itneg|Itneg]] |247,802 | | |- |[[Apayao]] |[[Kabugao]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Isnag|Isnag]] |123,848 | | |- |[[Batanes]] |[[Basco]] |[[Wikang Ivatan]] |17,875 | | |- |[[Benguet]] |[[La Trinidad]] |[[Wikang Kankanaey]] |846,552 | | |- |[[Cagayan]] |[[Tuguegarao]] |[[Wikang Iloko]]/[[wikang Ibanag|Ibanag]] |1,273,219 | | |- |[[Ifugao]] |[[Lagawe]] |[[Wikang Ipugaw]] |210,669 | | |- |[[Ilocos Norte]] |[[Laoag, Ilocos Norte|Laoag]] |[[Wikang Iloko]] |593,081 | | |- |[[Ilocos Sur]] |[[Vigan, Ilocos Sur|Vigan]] |[[Wikang Iloko]] |689,668 | | |- |[[Isabela]] |[[Ilagan, Isabela|Ilagan]] |[[Wikang Iloko]]/Ibanag |1,685,138 | | |- |[[Kalinga]] |[[Tabuk]] |[[Wikang Kalinga]] |220,229 | | |- |[[La Union]] |[[San Fernando, La Union|San Fernando]] |[[Wikang Iloko]] |786,653 | | |- |[[Mountain Province]] |[[Bontoc]] |[[Wikang Iloko]]/[[Wikang Kankanaey]] |156,988 | | |- |[[Nueva Vizcaya]] |[[Bayombong]] |[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]] |482,893 | | |- |[[Quirino]] |[[Cabarroguis]] |[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Ipugaw|Ipugaw]]/[[Wikang Kankanaey|Kankanaey]] |197,918 | | |- |[[Pangasinan]] |[[Lingayen]] |[[Wikang Pangasinan]]/Iloko |2,956,726 | | |- ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | ! style="background: gray" | |- |''[[Baguio]]'' |— | [[Wikang Kankanaey|Kankanaey]]/[[Wikang Iloko|Iloko]] | | | |- |''[[Dagupan]]'' |— |Wikang Pangasinan/Iloko |171,271 | | |} {{Largest cities | province = Hilagang Luzon | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Hilagang Luzon | div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon | city_1 = Baguio{{!}}''Baguio'' | div_1 = Rehiyong Administratibo ng Cordillera{{!}}CAR | pop_1 = 345,366 | img_1 = Baguio skyline - Harrison Road with cathedral (Baguio, Benguet)(2018-02-25).jpg | city_2 = San Carlos, Pangasinan{{!}}San Carlos | div_2 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_2 = 188,571 | img_2 = San Carlos Pangasinan 3.JPG | city_3 = Dagupan, Pangasinan{{!}}Dagupan | div_3 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_3 = 171,271 | img_3 = Dagupan Downtown - AB Fernandez Ave. (westbound) (Dagupan, Pangasinan)(2018-02-25).jpg | city_4 = Tuguegarao{{!}}'''Tuguegarao''' | div_4 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_4 = 153,502 | img_4 = Central Business District Tuguegarao Bonifacio.jpeg | city_5 = Ilagan{{!}}'''Ilagan''' | div_5 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_5 = 145,568 | city_6 = Santiago, Isabela{{!}}Santiago | div_6 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_6 = 134,830 | city_7 = Urdaneta, Pangasinan{{!}}Urdaneta | div_7 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_7 = 132,940 | city_8 = Cauayan, Isabela{{!}}Cauayan | div_8 = Lambak ng Cagayan{{!}}Cagayan Valley | pop_8 = 129,523 | city_9 = San Fernando, La Union{{!}}'''San Fernando''' | div_9 = Rehiyon ng Ilocos{{!}}Ilocos | pop_9 = 121,812 | city_10 = Tabuk, Kalinga{{!}}'''Tabuk''' | div_10 = Rehiyong Administratibo ng Cordillera{{!}}CAR | pop_10 = 110,642 }} Kung kabilang minsan ang Central Luzon: {| class="wikitable sortable" style="background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 class="unsortable" | Lalawigan {{font|{{small|or}} {{abbr|''HUC''|Mataas na urbanisadong lungsod; namamahala nang malaya mula sa anumang lalawigan}}|css=font-weight:normal}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kabisera ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Mga wika sa Pilipinas|Wika]] ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Sukat<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |website=[[Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas|Philippine Statistics Authority]] |accessdate=Marso 29, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=Enero 11, 2013 }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Kapal ng<br>populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Mga lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{Abbr|Muni.|Mga bayan}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Mga barangay}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] | style="text-align:left;" | [[Baler]] | [[wikang Kasiguranin|Casiguranin]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]]<ref>Ang Tagalog sa Aurora ay halos katumbas ng Lumang Tagalog na sinasalita rin sa probinsya ng Quezon, [[Tayabasing Tagalog]].</ref>/[[Wikang Iloko|Iloko]] | {{percent and number|214336|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,147.32|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|214336/3,147.32|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 8 | [[Talaan ng mga barangay sa Aurora|151]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bataan]] | style="text-align:left;" | [[Balanga]] | [[Wikang Sambal|Sambal]]/[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|760650|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1,372.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|760650/1,372.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 11 | 237 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bulacan]] | style="text-align:left;" | [[Malolos]] | [[Bulakenyong Tagalog]]/[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] | {{percent and number|3292071|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,796.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|3292071/2,796.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 3 | 21 | 569 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | {{nowrap|[[Nueva Ecija]]}} | style="text-align:left;" | [[Palayan, Nueva Ecija|Palayan]] | [[Bulakenyong Tagalog]]/[[Wikang Iloko|Iloko]]/Kapampangan | {{percent and number|2151461|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5,751.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2151461/5,751.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 5 | 27 | 849 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pampanga]] | style="text-align:left;" | {{nowrap|[[San Fernando, Pampanga|San Fernando]]}} | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Bulakenyong Tagalog]] | {{percent and number|2198110|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|2,002.20|km2|abbr=values|disp=table}}<!-- excluding Angeles --> | {{convert|{{sigfig|2198110/2,002.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 2 | 19 | 505 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Tarlac]] | style="text-align:left;" | [[Lungsod ng Tarlac]] | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Iloko|Iloko]] | {{percent and number|1366027|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,053.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1366027/3,053.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 1 | 17 | [[Talaan ng mga barangay sa Tarlac|511]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Zambales]] | style="text-align:left;" | [[Iba, Zambales|Iba]] | [[Wikang Sambal|Sambal]]/[[Wikang Iloko|Iloko]]/[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | {{percent and number|590848|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|3,645.83|km2|abbr=values|disp=table}}<!-- excluding Olongapo --> | {{convert|{{sigfig|590848/3,645.83|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | 0 | 13 | 230 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FDFDFD;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Angeles]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]/[[Wikang Ingles|Ingles]] | {{percent and number|411634|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|60.27|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|411634/60.27|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | 33 |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FDFDFD;border-right:0;font-weight:normal;font-style:italic;" | [[Olongapo]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | — | [[Wikang Tagalog|Tagalog]]/[[Wikang Sambal|Sambal]] | {{percent and number|233040|11218177|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|185.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|233040/185.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | — | — | 17 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Kabuoan ! scope="col" style="text-align:right;" | 11,218,177 ! scope="col" style="text-align:right;" | 22,014.63 ! scope="col" | {{convert|22,014.63|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|11218177/22,014.63|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|11218177/22,014.63|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 14 ! scope="col" | 116 ! scope="col" | 3,102 |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=13 style="padding-left:1em;" | {{Color box|#FDFDFD|†|border=darkgray}} Ang Angeles at Olongapo ay ''mga matataas na urbanisadong lungsod''; hiwalay ang mga pigura sa mga lalawigan ng Pampanga at Zambales. |} === Mga Lungsod === May labing-apat na mga lungsod ang rehiyon ng Gitnang Luzon. Ang [[San Jose del Monte]] ay may pinakamaraming populasyon habang pinakamatao naman ang [[Angeles]]. Batay sa lawak ng lupa ang [[Lungsod ng Tarlac]] ay ang pinakamalaki sa rehiyon. {{unbulleted list | {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentrong panrehiyon|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="text-align:center;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak<ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |website=Philippine Statistics Authority |accessdate=Marso 29, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429190752/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archivedate=Abril 29, 2011 }}</ref> ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ng<br>populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Uri ng lungsod ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Kaurian sa kita ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lalawigan |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Angeles]] | style="text-align:right;" | 411,634 | {{convert|60.27|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|411634/60.27|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Mataas na Urbanisado | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Balanga]] | style="text-align:right;" | 96,061 | {{convert|111.63|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|96061/111.63|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Bataan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Cabanatuan]] | style="text-align:right;" | 302,231 | {{convert|192.29|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|302231/192.29|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Gapan]] | style="text-align:right;" | 110,303 | {{convert|164.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|110303/164.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Mabalacat]] | style="text-align:right;" | 250,799 | {{convert|83.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|250799/83.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Malolos]] | style="text-align:right;" | 252,074 | {{convert|67.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|252074/67.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Meycauayan]] | style="text-align:right;" | 209,083 | {{convert|32.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209083/32.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Muñoz]] | style="text-align:right;" | 81,483 | {{convert|163.05|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|81483/163.05|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ika-apat | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Olongapo]] | style="text-align:right;" | 233,040 | {{convert|185.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|233040/185.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Mataas na Urbanisado | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Zambales]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Palayan, Nueva Ecija|Palayan]] | style="text-align:right;" | 41,041 | {{convert|101.40|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|41041/101.40|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ikalima | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#BFF5FF;border-right:0;" |† [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]] | style="text-align:right;" | 306,659 | {{convert|67.74|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|306659/67.74|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Pampanga]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Jose, Nueva Ecija|San Jose]] | style="text-align:right;" | 139,738 | {{convert|185.99|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|139738/185.99|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Ikalawa | style="text-align:left;" | [[Nueva Ecija]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Jose del Monte]] | style="text-align:right;" | 574,089 | {{convert|105.53|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|574089/105.53|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Bulacan]] |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Lungsod ng Tarlac]] | style="text-align:right;" | 342,493 | {{convert|274.66|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|342493/274.66|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | Nakapaloob | style="text-align:center;" | Una | style="text-align:left;" | [[Tarlac]] |} {{Largest cities | province = Gitnang Luzon | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Pilipinas | div_name = Gitnang Luzon | div_link = Lalawigan{{!}}Lalawigan | city_1 = San Jose del Monte{{!}}San Jose del Monte | div_1 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_1 =651,813 | img_1 = 9409SM City San Jose Del Monte QualiMed 28.jpg | city_2 = Angeles, Pampanga{{!}}''Angeles'' | div_2 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_2 = 462,928 | img_2 = Angeles City 2021.jpg | city_3 = Lungsod ng Tarlac{{!}}'''Tarlac City''' | div_3 = Tarlac{{!}}Tarlac | pop_3 = 385,398 | img_3 = Tarlac City 2.JPG | city_4 = San Fernando, Pampanga{{!}}'''San Fernando''' | div_4 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_4 = 354,666 | img_4 = FvfPampanga2265 05.JPG | city_5 = Cabanatuan{{!}}Cabanatuan | div_5 = Nueva Ecija{{!}}Nueva Ecija | pop_5 = 327,325 | city_6 = Mabalacat{{!}}Mabalacat | div_6 = Pampanga{{!}}Pampanga | pop_6 = 293,244 | city_7 = Malolos{{!}}'''Malolos''' | div_7 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_7 = 261,189 | city_8 = Olongapo{{!}}''Olongapo'' | div_8 = Zambales{{!}}Zambales | pop_8 = 260,317 | city_9 = Meycauayan{{!}}Meycauayan | div_9 = Bulacan{{!}}Bulacan | pop_9 = 225,673 | city_10 = San Jose, Nueva Ecija{{!}}San Jose | div_10 = Nueva Ecija{{!}}Nueva Ecija | pop_10 = 150,917 }} ==Tingnan rin== * [[Timog Luzon]] * [[Gitnang Luzon]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} ql05g2kkjvlnf5k2uhd90iocol2a2jq Joyashree Roy 0 309900 2220110 2121430 2026-08-11T14:40:17Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220110 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Joyashree Roy''' (ipinanganak noong Oktubre 1957)<ref name="Curriculum">{{Cite web |last=Joyashree |first=Roy |title=Curriculum Vita |url=http://www.jaduniv.edu.in/upload_files/Curriculum_Vita/Curriculum_Vita_of_114.doc}}</ref> ay isang [[India|Indianong]]<ref name="IPCCauthors">{{Cite web |title=IPCC Authors (beta) |url=https://archive.ipcc.ch/report/authors/report.authors.php?q=32&p=@1@2Vorlage:Toter+Link/www.ipcc.ch%C2%A0(Seite+nicht+mehr+abrufbar,+Suche+in+Webarchiven)%C2%A0Datei:Pictogram+voting+info.svg%C2%A0Info:+Der+Link+wurde+automatisch+als+defekt+markiert.+Bitte+pr%C3%BCfe+den+Link+gem%C3%A4%C3%9F+Anleitung+und+entferne+dann+diesen+Hinweis.+&p |url-status=dead |access-date=2021-04-05 |website=archive.ipcc.ch |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512145903/https://archive.ipcc.ch/report/authors/report.authors.php?q=32&p=%401%402Vorlage%3AToter+Link%2Fwww.ipcc.ch%C2%A0%28Seite+nicht+mehr+abrufbar%2C+Suche+in+Webarchiven%29%C2%A0Datei%3APictogram+voting+info.svg%C2%A0Info%3A+Der+Link+wurde+automatisch+als+defekt+markiert.+Bitte+pr%C3%BCfe+den+Link+gem%C3%A4%C3%9F+Anleitung+und+entferne+dann+diesen+Hinweis.+&p }}</ref> ekonomista, enerhiya, at siyentista sa klima. Naitalaga siya sa bagong tatag na [[Bangabandhu Chair]] sa [[Asian Institute of Technology]] (AIT) noong 2018.<ref name="joinsAIT">{{Cite web |date=2018-08-20 |title=Prof Joyashree Roy joins AIT as Bangabandhu Chair Professor |url=https://www.ait.ac.th/2018/08/prof-joyashree-roy-joins-ait-bangabandhu-chair-professor/ |url-status=live |access-date=2021-04-05 |website=Asian Institute of Technology |language=en}}</ref><ref name="inaugurated">{{Cite web |date=2018-03-17 |title=Bangabandhu Chair inaugurated at AIT |url=https://www.ait.ac.th/2018/03/bangabandhu-chair-inaugurated-ait/ |access-date=2021-04-05 |website=Asian Institute of Technology |language=en-US}}</ref> ==Talambuhay== Nakakuha si Roy ng titulo ng doktor mula sa Unibersidad ng Jadavpur.<ref name="joinsAIT" /> Siya ay isang kasapi sa Indian Council of Social Science Research at isang postdoctoral na kasapi ng Ford Foundation sa Lawrence Berkeley National Laboratory.<ref name="joinsAIT" /> Sa Unibersidad ng Jadavpur, nagtrabaho siya sa departamento ng ekonomiya.<ref name="joinsAIT" /> ==Mga Nagawa== Gumagawa si Roy ng isang buong pamamaraan sa pananaliksik sa pagpapanatili ng enerhiya, habang ang mga ito ay kanyang binibigyang tugon sa pagsasagawa ng mga patakaran, at binigyang diin ang pandaigdigan at multi-sektor na likas na katangian ng krisis sa klima. Si Roy ay isa sa mga may-akda ng IPCC Fourth Assessment Report (2007),<ref>{{Cite web|title=Bangabandhu Chair Professor, Prof. Joyashree Roy Joined the EECC Department|url=https://eecc.ait.ac.th/prof-roy-joined-the-eecc-department/|access-date=2021-04-05|website=Department of Energy, Environment and Climate Change|language=en-US|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512152909/https://eecc.ait.ac.th/prof-roy-joined-the-eecc-department/|url-status=dead}}</ref> isang panel na nanalo ng Nobel Peace Prize.<ref name="inaugurated" /> Isa rin siya sa mga may-akda ng IPCC Special Report on Global Warming na 1.5 ° C (2018).<ref name="IPCCauthors" /> ==Mga piling lathalain== * J. Roy: ''The rebound effect: some empirical evidence from India.'' In: ''[[Energy Policy (journal)|Energy Policy]].'' Band 28, Nr. 6–7, 2000, S. 433–438. * E. Worrell, L. Bernstein, J. Roy, L. Price und J. Harnisch: ''Industrial energy efficiency and climate change mitigation.'' In: ''Energy Efficiency.'' Band 2, Nr. 2, 2009, S. 109. * S. Dasgupta und J. Roy: ''Understanding technological progress and input price as drivers of energy demand in manufacturing industries in India.'' In: ''[[Energy Policy (journal)|Energy Policy]].'' Band 83, 2015, S. 1–13. ==Mga Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga siyentista sa klima]] q95axmm9vjti6klslguem57cehwtitg Pagbabago ng klima 0 314439 2220124 2217317 2026-08-11T23:37:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220124 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Pagbabago sa Katamtamang Temperatura.svg|alt=Ang pandaigdigang mapa na pinapakita ang temperatura ng dagat na umaakyat ng 0.5 ng 1 digri Celsius; umaakyat ang temperatura ng lupa ng 1 hanggang 2 digri Celsius; at temperatura sa Artiko ng 4 digri Celsius.|thumb|Mga pagbabago sa temperatura ng hangin sa ibabaw ng daigdig sa nakalipas na 50 taon.<ref>{{Cite web |title=GISS Surface Temperature Analysis (v4) |url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/maps/index_v4.html |access-date=12 Enero 2024 |website=NASA |language=en}}</ref> Higit na umiinit ang [[Artiko]], at karaniwang tumaas ang mga temperatura sa lupa nang higit sa mga temperatura sa ibabaw ng dagat.]] [[Talaksan:Pandaigdigang Temperatura at mga Puwersa.svg|thumb|Ang katamtamang temperatura ng hangin sa ibabaw ng [[Daigdig]] ay tumaas ng halos 1.5{{Spaces}}°C (mga{{Spaces}}2.5 °F) mula noong [[Rebolusyong industriyal|Rebolusyong Industriyal]]. Nagdudulot ang mga likas na puwersa ng ilang pagkakaiba-iba, subalit ipinapakita ng 20-taong katamtaman ang progresibong impluwensya ng aktibidad ng tao.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1|2021}} (sa Ingles)</ref>]] Sa karaniwang paggamit, inilalarawan ng '''pagbabago ng klima''' ang '''pag-init ng mundo'''—ang patuloy na pagtaas ng katamtamang temperatura sa buong mundo—at ang mga epekto nito sa sistema ng klima ng [[Daigdig]]. Kasama rin sa mas malawak na kahulugan ng pagbabago ng klima ang mga nakaraang pangmatagalang pagbabago sa klima ng Daigdig. Pangunahing sanhi ng kasalukuyang pagtaas sa pandaigdigang katamtamang temperatura ang pagsunog ng mga tao ng mga panggatong na [[posil]] mula noong [[Rebolusyong industriyal|Rebolusyong Industriyal]].<ref name="IPCC_SR15_p54">{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch1|2018}} (sa Ingles)</ref><ref name="Lynas_2021">{{Cite journal |last=Lynas |first=Mark |last2=Houlton |first2=Benjamin Z. |last3=Perry |first3=Simon |date=19 Oktubre 2021 |title=Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature |journal=Environmental Research Letters |language=en |volume=16 |issue=11 |page=114005 |bibcode=2021ERL....16k4005L |doi=10.1088/1748-9326/ac2966 |doi-access=free}}</ref> Nagdaragdag sa mga gas ng ''greenhouse'' ang paggamit ng panggatong na posil, [[deporestasyon|pagputol ng kagubatan]], at ilang gawaing pang-agrikultura at pang-industriya.<ref name="auto2">{{Harvard citation no brackets|Our World in Data, 18 Setyembre|2020}} (sa Ingles)</ref> [[Epektong greenhouse|Sumisipsip ng ilan sa init]] ang mga gas na ito na inilalabas ng Daigdig pagkatapos itong uminit mula sa sikat ng araw, na nagpapainit sa mas mababang atmospera. Ang [[Carbon dioxide|diyoksidong karbon]], ang pangunahing gas na ''[[greenhouse]]'' na nagtutulak ng pag-init ng mundo, ay lumaki ng humigit-kumulang 50% at nasa antas na hindi nakikita sa loob ng milyun-milyong taon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}}</ref> Ang pagbabago ng klima ay may lalong malaking epekto sa [[Likas na kapaligiran|kapaligiran]]. Lumalawak ang mga disyerto, habang nagiging mas karaniwan ang [[matinding init]] at [[Napakalaking sunog|sunog sa ilang]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL|2019}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL|2019}} (sa Ingles)</ref> Nag-ambag ang pinalakas na pag-init sa Artiko sa pagtunaw ng matatandang yelo o ''permafrost'', pag-urong ng mga [[glasyar]] at pagbagsak ng yelo sa dagat.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SROCC|2019}} (sa Ingles)</ref> Nagdudulot din ang mas mataas na temperatura ng mas matinding [[bagyo]], tagtuyot, at iba pang matinding lagay ng panahon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1 Ch11|2021}} (sa Ingles)</ref> Napipilitan ng mabilis na pagbabagong pangkapaligiran ang maraming uri ng hayop sa mga [[bundok]], [[Bahura ng mga bulaklak na bato|bahurang koral]], at Artiko na lumipat o malipol.<ref>{{Cite web |last=EPA |date=19 Enero 2017 |title=Climate Impacts on Ecosystems |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127185656/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction |archive-date=27 Enero 2018 |access-date=5 Pebrero 2019 |language=en |quote=Mountain and arctic ecosystems and species are particularly sensitive to climate change... As ocean temperatures warm and the acidity of the ocean increases, bleaching and coral die-offs are likely to become more frequent.}}</ref> Kahit na maging matagumpay ang mga pagsisikap na itakda ang pag-init sa hinaharap, magpapatuloy ang ilang mga kinahinatnan sa loob ng maraming dantaon. Kabilang dito ang pag-init ng karagatan, pag-aasido ng karagatan at pagtaas ng lebel ng dagat.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch1|2018}} (sa Ingles)</ref> Binabantaan ng pagbabago ng klima ang mga tao ng dagdag na [[Baha|pagbaha]], matinding init, labis na kakulangan ng pagkain at tubig, mas maraming sakit, at pagkaluging ekonomiko. Maaring magbunga ito sa pangingibang-bayan at hindi pagkakasundo ng mga tao.<ref name="auto3">{{Harvard citation no brackets|Cattaneo|Beine|Fröhlich|Kniveton|2019}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}} (sa Ingles)</ref> Tinatawag ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|''World Health Organization'']] (WHO, o Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan) ang pagbabago ng klima bilang pinakamalaking banta sa kalusugan ng mundo sa ika-21 dantaon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 SYR|2014}}; {{Harvard citation no brackets|WHO, Nob|2015}}: "Climate change is the greatest threat to global health in the 21st century. Health professionals have a duty of care to current and future generations. You are on the front line in protecting people from climate impacts – from more heat-waves and other extreme weather events; from outbreaks of infectious diseases such as malaria, dengue and cholera; from the effects of malnutrition; as well as treating people who are affected by cancer, respiratory, cardiovascular and other non-communicable diseases caused by environmental pollution." (sa Ingles)</ref> Nakakaranas ang mga lipunan at [[ekosistema]] ng mas matitinding panganib habang walang pagkilos upang mabawasan ang pag-init.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}} (sa Inlges)</ref> Bahagyang binabawasan ang mga panganib ng pag-angkop sa pagbabago ng klima sa pamamagitan ng mga pagsisikap tulad na lamang ng mga hakbang sa pagpigil sa baha o mga pananim na nilalabanan sa tagtuyot, bagama't naabot na ang ilang pagtatakda sa pag-aangkop.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 SYR SPM|2023}}: "Effectiveness15 of adaptation in reducing climate risks16 is documented for specific contexts, sectors and regions (high confidence)...Soft limits to adaptation are currently being experienced by small-scale farmers and households along some low-lying coastal areas (medium confidence) resulting from financial, governance, institutional and policy constraints (high confidence). Some tropical, coastal, polar and mountain ecosystems have reached hard adaptation limits (high confidence). Adaptation does not prevent all losses and damages, even with effective adaptation and before reaching soft and hard limits (high confidence)." (sa Ingles)</ref> Responsable ang mga mahihirap na komunidad sa maliit na bahagi ng mga pandaigdigang emisyon, subalit sila ang may pinakamaliit na kakayahang umangkop at sila rin ang pinakanatatamaan ng pagbabago ng klima.<ref>{{Cite web |last=Tietjen |first=Bethany |date=2 Nobyembre 2022 |title=Loss and damage: Who is responsible when climate change harms the world's poorest countries? |url=https://theconversation.com/loss-and-damage-who-is-responsible-when-climate-change-harms-the-worlds-poorest-countries-192070 |access-date=30 Agosto 2023 |website=The Conversation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Pebrero 2022 |title=Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability |url=https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/ |access-date=30 Agosto 2023 |publisher=IPCC |language=en}}</ref> {{multiple image|perrow=1 / 2 |total_width=310 |image1=Bobcat Fire, Los Angeles, San Gabriel Mountains.jpg |alt1=Sunog sa Bobcat sa Monrovia, [[Kalipornya]], Setyembre 10, 2020 |image2=Bleached colony of Acropora coral.jpg |alt2=[[Pagpuputi ng sagay|Pinaputing]] kolonya ng koral ng Acropora|image4=California Drought Dry Lakebed 2009.jpg|alt4=Isang tuyong ilalim ng lawa sa [[Kalipornya]], na nakakaranas pinakamalalang malaking tagtuyot sa loob ng 1,200 taon.<ref>{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/water-cutbacks-california-6-million-people-drought/ |title=California is rationing water amid its worst drought in 1,200 years |first=Irina |last=Ivanova |publisher=CBS News |date=Hunyo 2, 2022|language=en}}</ref>|footer=Mga halimbawa ng ilang epekto ng pagbabago ng klima: Tumindi ang sunog sa ilang sa pamamagitan ng init at [[tagtuyot]], [[Pagpuputi ng sagay|pagputi ng mga korales]] na nangyayari ng mas madalas dahil sa matinding init sa dagat, at lumalalang tagtuyot na nadadamay ang mga panustos ng tubig.}} Maraming epekto sa pagbabago ng klima ang naramdaman nitong mga nakaraang taon, na ang 2023 ang pinakamainit na naitala sa +{{Convert|1.48|C-change}} mula nang magsimula ang regular na pagsubaybay noong 1850.<ref>{{Cite web |last=Poyntin |first=Mark |last2=Rivault |first2=Erwan |date=10 Enero 2024 |title=2023 confirmed as world's hottest year on record |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-67861954 |access-date=13 Enero 2024 |publisher=BBC |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 Abril 2023 |title=Human, economic, environmental toll of climate change on the rise: WMO {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2023/04/1135852 |access-date=11 Abril 2024 |website=news.un.org |language=en}}</ref> Itataas ng karagdagang pag-init ang mga epektong ito at maaaring magpalitaw ng mga sandaling kritikal, gaya ng pagtunaw ng lahat ng yelo sa [[Greenland|Groenlandiya]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}} (sa Ingles)</ref> Sa ilalim ng Kasunduang Paris ng 2015, kolektibong nagkasundo ang mga bansa na panatilihin ang pag-iinit na "mabuting nasa ilalim ng 2&nbsp;°C". Gayunpaman, sa mga pangakong ginawa sa ilalim ng Kasunduan, aabot pa rin ang pag-init ng mundo sa humigit-kumulang {{Convert|2.7|C-change}} sa pagtatapos ng dantaon.<ref name="UNEP2021">{{Harvard citation no brackets|United Nations Environment Programme|2021}} (sa Ingles)</ref> Mangangailangan ng pagtatakda sa pag-init sa 1.5&nbsp;°C ng pagbabawas ng mga emisyon sa 2030 at pagkamit ng mga emisyong netong-sero sa 2050.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC SR15|2018}}; {{Harvard citation no brackets|Rogelj|Meinshausen|Schaeffer|Knutti|Riahi|2015}}; {{Harvard citation no brackets|Hilaire et al.|2019}} (sa Ingles)</ref> Maaring ihinto ang paggamit ng panggatong na posil sa pamamagitan ng pagtitipid ng enerhiya at paglipat sa mga mapagkukunan ng enerhiya na hindi gumagawa ng malaking polusyong karbon. Ang mga pinagbubuhatan ng enerhiya ng mga ito ay mula sa hangin, araw, tubig, at [[Enerhiyang nukleyar|lakas nukleyar]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG3 Annex III|2014}} (sa Ingles)</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG3|2022}} (sa Ingles)</ref> Maaaring palitan ng malinis na enerhiya ang mga panggatong na posil na ginagamit sa pagpapagana ng transportasyon, pagpapainit ng mga gusali, at pagpapatakbo ng mga prosesong pang-industriya.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG3|2022}} (sa Ingles)</ref> Maaari ding alisin ang karbon sa atmospera sa pamamagitan ng pagdagdag ng lupaing tinatakluban ng [[kagubatan]] at ang [[pagsasaka]] gamit ang mga pamamaraan na nag-iimbak ng karbon sa patungo sa ilalim ng lupa.<ref name="IPCC SRCCL Summary for Policymakers 2019 18">{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}} (sa Ingles)</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG3|2022}} (sa Ingles)</ref> == Pagtaas ng temperatura sa buong mundo == [[Talaksan:Common_Era_Temperature.svg|thumb|Rekonstruksyon ng pandaigdigang temperatura sa ibabaw sa nakalipas na 2000 taon gamit ang datos na panghalili mula sa mga singsing ng puno, koral, at gitna ng yelo na kulay bughaw.<ref>{{Harvard citation no brackets|Neukom|Barboza|Erb|Shi|2019b}}. (sa Ingles)</ref> Ang direktang naobserbahang datos ay kulay pula. <ref name="nasa temperatures2">{{Cite web |title=Global Annual Mean Surface Air Temperature Change |url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/ |access-date=23 Pebrero 2020 |publisher=[[NASA]] |language=en}}</ref>]] === Mga tala ng temperatura bago ang pag-init ng mundo === Sa nakalipas na ilang milyong taon, [[Ebolusyon ng tao|nag-ebolusyon ang mga tao]] sa isang klima na umikot sa panahon ng yelo, na may katamtamang temperatura sa buong mundo na nasa pagitan ng 1&nbsp;°C mas mainit at 5–6&nbsp;°C mas malamig kaysa sa kasalukuyang mga antas.<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Zoë A. |last2=Jones |first2=Richard T. |last3=Turney |first3=Chris S.M. |last4=Golledge |first4=Nicholas |last5=Fogwill |first5=Christopher |last6=Bradshaw |first6=Corey J.A. |last7=Menviel |first7=Laurie |last8=McKay |first8=Nicholas P. |last9=Bird |first9=Michael |last10=Palmer |first10=Jonathan |last11=Kershaw |first11=Peter |date=Abril 2020 |title=Tipping elements and amplified polar warming during the Last Interglacial |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0277379119309205 |journal=Quaternary Science Reviews |language=en |volume=233 |pages=106222 |bibcode=2020QSRv..23306222T |doi=10.1016/j.quascirev.2020.106222}}</ref><ref>{{Cite web |last=Michon |first=Scott |title=What's the coldest the Earth's ever been? |url=https://www.climate.gov/news-features/climate-qa/whats-coldest-earths-ever-been |access-date=6 August 2023 |publisher=SMITHSONIAN INSTITUTION |archive-date=1 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801193107/https://www.climate.gov/news-features/climate-qa/whats-coldest-earths-ever-been |url-status=dead }}</ref> Ang isa sa mga mas mainit na panahon ay ang Huling Interglasyal sa pagitan ng 115,000 at 130,000 taon na ang nakalilipas, nang 6 hanggang 9 na metro ang antas ng dagat na mas mataas kaysa ngayon.<ref>{{Cite journal |last=Barlow |first=Natasha L. M. |last2=McClymont |first2=Erin L. |last3=Whitehouse |first3=Pippa L. |last4=Stokes |first4=Chris R. |last5=Jamieson |first5=Stewart S. R. |last6=Woodroffe |first6=Sarah A. |last7=Bentley |first7=Michael J. |last8=Callard |first8=S. Louise |last9=Cofaigh |first9=Colm Ó |last10=Evans |first10=David J. A. |last11=Horrocks |first11=Jennifer R. |date=Setyembre 2018 |title=Lack of evidence for a substantial sea-level fluctuation within the Last Interglacial |url=https://www.nature.com/articles/s41561-018-0195-4 |journal=Nature Geoscience |language=en |volume=11 |issue=9 |pages=627–634 |bibcode=2018NatGe..11..627B |doi=10.1038/s41561-018-0195-4 |issn=1752-0894}}</ref> Ang pinakahuling pinakamataas na glasyal na 20,000 taon na ang nakakaraan ay may mga antas ng dagat na humigit-kumulang {{Convert|125|m|ft}} mas mababa kaysa ngayon.<ref name="cLevel">{{Cite web |title=Fact Sheet fs002-00: Sea Level and Climate |url=https://pubs.usgs.gov/fs/fs2-00/ |access-date=2024-06-16 |website=pubs.usgs.gov |language=en}}</ref> Namalagi ang mga temperatura sa kasalukuyang panahong interglasyal simula [[Holoseno|11,700 taon na ang nakakaraan]].<ref>{{Cite journal |last=Marcott |first=S. A. |last2=Shakun |first2=J. D. |last3=Clark |first3=P. U. |last4=Mix |first4=A. C. |date=2013 |title=A reconstruction of regional and global temperature for the past 11,300 years |url=https://archive.org/details/sim_science_2013-03-08_339_6124/page/1198 |journal=Science |language=en |volume=339 |issue=6124 |pages=1198–1201 |bibcode=2013Sci...339.1198M |doi=10.1126/science.1228026 |pmid=23471405}}</ref> Ang mga makasaysayang huwaran ng pag-init at paglamig, tulad ng Panahong Mainit na Medyebal at ang Maliit na Panahong Yelo, ay hindi nangyari nang sabay-sabay sa iba't ibang rehiyon. Maaring umabot ang mga temperatura ng kasing taas ng mga nasa huling bahagi ng ika-20 dantaon sa isang limitadong hanay ng mga rehiyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG1 Ch5|2013}}; {{Harvard citation no brackets|Neukom|Steiger|Gómez-Navarro|Wang|2019a}} (sa Ingles)</ref> Nagmumula ang impormasyon ng klima para sa panahong iyon sa mga panghalili ng klima, tulad ng mga [[puno]] at mga gitna ng yelo.<ref name="SR15 Ch1 p57">{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch1|2018}}; {{Harvard citation no brackets|Hawkins|Ortega|Suckling|Schurer|2017}} (sa Ingles)</ref> === Pag-init mula noong Rebolusyong Industriyal === [[Talaksan:1951-_Percent_of_record_temperatures_that_are_cold_or_warm_records.svg|thumb|Sa nakalipas na mga dekada, ang mga bagong talaan ng mataas na temperatura ay higit na nalampasan ang mga bagong talaan ng mababang temperatura sa lumalaking bahagi ng ibabaw ng Daigdig.<ref name="NOAA_July">{{Cite web |date=Setyembre 2023 |title=Mean Monthly Temperature Records Across the Globe / Timeseries of Global Land and Ocean Areas at Record Levels for September from 1951-2023 |url=https://www.ncei.noaa.gov/access/monitoring/monthly-report/global/202309/supplemental/page-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014030010/https://www.ncei.noaa.gov/access/monitoring/monthly-report/global/202309/supplemental/page-3 |archive-date=2023-10-14 |website=NCEI.NOAA.gov |publisher=National Centers for Environmental Information (NCEI) of the National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA)}} (palitan ang "202309" sa URL upang makita ang ibang taon maliban san 2023, at mga buwan maliban sa 09=Setyembre)</ref>]] [[Talaksan:1955-_Ocean_heat_content_-_NOAA.svg|thumb|Nagkaroon ng pagtaas sa nilalaman ng init sa karagatan sa mga nakalipas na dekada habang ang karagatan ay sumisipsip ng higit sa 90% ng init mula sa pag-init ng mundo.<ref name="NOAA_NASA_OHC_1957_">''Top 700 meters:'' {{Cite web |last=Lindsey |first=Rebecca |last2=Dahlman |first2=Luann |date=6 Setyembre 2023 |title=Climate Change: Ocean Heat Content |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231029171303/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |archive-date=2023-10-29 |website=climate.gov |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA)}} ● ''Top 2000 meters:'' {{Cite web |title=Ocean Warming / Latest Measurement: December 2022 / 345 (± 2) zettajoules since 1955 |url=https://climate.nasa.gov/vital-signs/ocean-warming/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020033606/https://climate.nasa.gov/vital-signs/ocean-warming/ |archive-date=20 Oktubre 2023 |website=NASA.gov |publisher=National Aeronautics and Space Administration}} (sa Ingles)</ref>]] Humigit-kumulang noong 1850, nagsimula ang mga tala ng termometro na magbigay ng pandaigdigang saklaw.<ref name="AR5 WG1 SPM p4-5">{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG1 Summary for Policymakers|2013}}</ref> Sa pagitan ng ika-18 dantaon at 1970, nagkaroon ng kaunting netong pag-init, dahil binawi ang epekto ng pag-init ng mga emisyon ng gas na ''greenhouse'' ng paglamig mula sa emisyon ng mga diyoksidong asupre. Nagdudulot ang diyoksidong asupre ng ulang asido, subalit gumagawa din ito ng erosol na [[Sulfato|sulpato]] sa atmospera, na ninirepleksyon ang sikat ng araw at nagiging sanhi ng tinatawag na pangdaigdigang pagdidilim. Pagkatapos ng 1970, humantong ang pagtaas ng akumulasyon ng mga gas na ''greenhouse'' at mga kontrol sa polusyon ng asupre sa isang markadong pagtaas ng temperatura.<ref>{{Cite news |last=Mooney |first=Chris |last2=Osaka |first2=Shannon |date=26 Disyembre 2023 |title=Is climate change speeding up? Here's what the science says. |language=en |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2023/12/26/global-warming-accelerating-climate-change/ |access-date=18 Enero 2024}}</ref><ref name="NASA2007">{{Cite news |date=15 Marso 2007 |title=Global 'Sunscreen' Has Likely Thinned, Report NASA Scientists |language=en |publisher=[[NASA]] |url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html |url-status=dead |access-date=13 Hunyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222142212/https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html |archive-date=22 Disyembre 2018}}</ref><ref name="Quaas2022">{{Cite journal |last=Quaas |first=Johannes |last2=Jia |first2=Hailing |last3=Smith |first3=Chris |last4=Albright |first4=Anna Lea |last5=Aas |first5=Wenche |last6=Bellouin |first6=Nicolas |last7=Boucher |first7=Olivier |last8=Doutriaux-Boucher |first8=Marie |last9=Forster |first9=Piers M. |last10=Grosvenor |first10=Daniel |last11=Jenkins |first11=Stuart |date=21 September 2022 |title=Robust evidence for reversal of the trend in aerosol effective climate forcing |url=https://acp.copernicus.org/articles/22/12221/2022/ |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |language=en |volume=22 |issue=18 |pages=12221–12239 |bibcode=2022ACP....2212221Q |doi=10.5194/acp-22-12221-2022 |doi-access=free |hdl-access=free|hdl=20.500.11850/572791}}</ref> Ang mga patuloy na pagbabago sa klima ay walang naunang huwaran sa loob ng ilang libong taon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1|2021}} (sa Ingles)</ref> Ipinapakita ng lahat ng maramihang mga independiyenteng set ng datos ang pandaigdigang pagtaas ng temperatura sa ibabaw,<ref>{{Harvard citation no brackets|EPA|2016}} (sa Ingles)</ref> sa bilis na humigit-kumulang 0.2&nbsp;°C bawat dekada.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch1|2018}}. (sa Ingles)</ref> Ang dekada ng 2013–2022 ay uminit sa katamtamang 1.15&nbsp;°C [1.00–1.25&nbsp;°C] kumpara sa pinagbabatayang bilang bago ang pre-industriyal (1850–1900).<ref>{{Harvard citation no brackets|Earth System Science Data|2023}} (sa Ingles)</ref> Hindi lahat ng taon ay mas mainit kaysa sa nakaraan: maaring gumawa ang mga proseso ng pagkakaiba-iba ng panloob na klima ng anumang taon na 0.2&nbsp;°C mas mainit o mas malamig kaysa sa karaniwan.<ref name="Samset2020">{{Cite journal |last=Samset |first=B. H. |last2=Fuglestvedt |first2=J. S. |last3=Lund |first3=M. T. |date=7 Hulyo 2020 |title=Delayed emergence of a global temperature response after emission mitigation |journal=Nature Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |page=3261 |bibcode=2020NatCo..11.3261S |doi=10.1038/s41467-020-17001-1 |pmc=7341748 |pmid=32636367 |quote=At the time of writing, that translated into 2035–2045, where the delay was mostly due to the impacts of the around 0.2 °C of natural, interannual variability of global mean surface air temperature |hdl-access=free |hdl=11250/2771093}}</ref> Mula 1998 hanggang 2013, ang mga negatibong yugto ng dalawang naturang proseso, ang ''Pacific Decadal Oscillation'' (PDO, Pamsampung-taong Osilasyon sa Pasipiko)<ref name="SeipGrønWang2023PacificDecadalOscillation">{{Cite journal |last=Seip |first=Knut L. |last2=Grøn |first2=ø. |last3=Wang |first3=H. |date=31 Agosto 2023 |title=Global lead-lag changes between climate variability series coincide with major phase shifts in the Pacific decadal oscillation |journal=Theoretical and Applied Climatology |language=en |volume=154 |issue=3–4 |pages=1137–1149 |bibcode=2023ThApC.154.1137S |doi=10.1007/s00704-023-04617-8 |issn=0177-798X |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=11250/3088837}}</ref> at ''Atlantic Multidecadal Oscillation'' (AMO, Pamsampung-taong Osilasyon sa Atlantiko)<ref>{{Cite journal |last=Yao |first=Shuai-Lei |last2=Huang |first2=Gang |last3=Wu |first3=Ren-Guang |last4=Qu |first4=Xia |date=Enero 2016 |title=The global warming hiatus—a natural product of interactions of a secular warming trend and a multi-decadal oscillation |url=http://link.springer.com/10.1007/s00704-014-1358-x |journal=Theoretical and Applied Climatology |language=en |volume=123 |issue=1–2 |pages=349–360 |bibcode=2016ThApC.123..349Y |doi=10.1007/s00704-014-1358-x |issn=0177-798X |access-date=20 Setyembre 2023}}</ref> ay nagdulot ng tinatawag na "pahinga ng pag-init ng mundo".<ref>{{Cite journal |last=Xie |first=Shang-Ping |last2=Kosaka |first2=Yu |date=Hunyo 2017 |title=What Caused the Global Surface Warming Hiatus of 1998–2013? |url=http://link.springer.com/10.1007/s40641-017-0063-0 |journal=Current Climate Change Reports |language=en |volume=3 |issue=2 |pages=128–140 |bibcode=2017CCCR....3..128X |doi=10.1007/s40641-017-0063-0 |issn=2198-6061 |access-date=20 Setyembre 2023}}</ref> Pagkatapos ng pahinga, kabaligtaran ang nangyari, na may mga taon tulad ng 2023 na nagpapakita ng mga temperatura na mas mataas kahit sa kamakailang katamtaman.<ref name="Copernicus2023">{{Cite web |date=21 Nobyembre 2023 |title=Global temperature exceeds 2&nbsp;°C above pre-industrial average on 17 November |url=https://climate.copernicus.eu/global-temperature-exceeds-2degc-above-pre-industrial-average-17-november |access-date=31 Enero 2024 |website=Copernicus |language=en |quote=While exceeding the 2&nbsp;°C threshold for a number of days does not mean that we have breached the Paris Agreement targets, the more often that we exceed this threshold, the more serious the cumulative effects of these breaches will become.}}</ref> Ito ang dahilan kung bakit tinukoy ang pagbabago ng temperatura sa mga tuntunin ng isang 20-taong katamtaman, na binabawasan ang ingay ng mainit at malamig na taon at mga huwarang kada dekadang klima, at nakita ang pangmatagalang hudyat.<ref name="IPCC_AR6_WGI_SPM">IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM.pdf Summary for Policymakers]. Sa: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M. I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J. B. R. Matthews, T. K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (mga pat.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, New York, US, pp. 3−32, doi:10.1017/9781009157896.001. (sa Ingles)</ref>{{Rp|5}} <ref>{{Cite web |last=McGrath |first=Matt |date=17 Mayo 2023 |title=Global warming set to break key 1.5C limit for first time |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-65602293 |access-date=31 Enero 2024 |website=[[BBC News]] |language=en |quote=The researchers stress that temperatures would have to stay at or above 1.5C for 20 years to be able to say the Paris agreement threshold had been passed.}}</ref> Ang isang malawak na hanay ng iba pang mga obserbasyon ay nagpapatibay sa katibayan ng pag-init.<ref>{{Harvard citation no brackets|Kennedy|Thorne|Peterson|Ruedy|2010}}. Pigura 2.5. (sa Ingles)</ref>{{Sfn|Loeb et al.|2021}} Lumalamig ang itaas na atmospera, dahil nakakakuha ang mga gas na ''greenhouse'' ng init malapit sa ibabaw ng [[Daigdig]], at kaya mas kaunting init ang lumalabas sa [[kalawakan]].<ref>{{Cite web |date=3 Hunyo 2010 |title=Global Warming |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/GlobalWarming |access-date=11 Setyembre 2020 |publisher=NASA JPL |language=en |quote=Satellite measurements show warming in the troposphere but cooling in the stratosphere. This vertical pattern is consistent with global warming due to increasing greenhouse gases but inconsistent with warming from natural causes.}}</ref> Binabawasan ng pag-init ang karaniwang pagtakip ng niyebe at pinipilit ang pag-urong ng mga [[glasyar]]. Kasabay nito, nagdudulot din ang pag-init ng mas malaking [[ebaporasyon]] mula sa mga [[karagatan]], na humahantong sa higit na [[Halumigmig|halumigmig sa atmospera]], higit at mas malakas na pag-ulan.<ref>{{Harvard citation no brackets|Kennedy|Thorne|Peterson|Ruedy|2010}}; {{Harvard citation no brackets|USGCRP Chapter 1|2017}}.</ref> Ang mga halaman ay [[Bulaklak|namumulaklak]] nang mas maaga sa [[tagsibol]], at libu-libong uri ng hayop ang permanenteng lumilipat sa mas malalamig na lugar.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}} (sa Ingles)</ref> ==== Mga pagkakaiba ayon sa rehiyon ==== Umiinit ang iba't ibang rehiyon ng mundo sa iba't ibang antas. Malaya ang huwaran sa kung saan ibinubuga ang mga gas na ''greenhouse'', dahil nanatili ang mga gas sa sapat na katagalan upang kumalat sa buong planeta. Mula noong panahon ng pre-industriyal, tumaas ang katamtamang temperatura sa ibabaw sa mga rehiyon ng lupa nang halos dalawang beses nang mas mabilis kaysa sa pandaigdigang katamtamang temperatura sa ibabaw.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}} (sa Ingles)</ref> Dahil ito sa nawawalan ang mga karagatan ng mas maraming init sa pamamagitan ng [[Pagsingaw|ebaporasyon]] at maaaring mag-imbak ng maraming init ang mga karagatan.<ref>{{Harvard citation no brackets|Sutton|Dong|Gregory|2007}}. (sa Ingles)</ref> Lumago ang enerhiyang termal sa pandaigdigang sistema ng klima na may mga maikling paghinto lamang mula noong hindi bababa sa 1970, at higit sa 90% ng sobrang enerhiya na ito ay naimbak sa karagatan.<ref name="ocean heat absorption">{{Cite web |year=2018 |title=Climate Change: Ocean Heat Content |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212110601/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |archive-date=12 Pebrero 2019 |access-date=20 Pebrero 2019 |publisher=NOAA |language=en}}</ref><ref name="Harvipccar5">{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG1 Ch3|2013}}: "Ocean warming dominates the global energy change inventory. Warming of the ocean accounts for about 93% of the increase in the Earth's energy inventory between 1971 and 2010 (high confidence), with warming of the upper (0 to 700 m) ocean accounting for about 64% of the total." (sa Ingles)</ref> Ang iba ay nagpainit sa [[Himpapawid|kapaligiran]], natunaw ang yelo, at nagpainit sa mga [[lupalop]].<ref name="EarthSysSciData_20200907">{{Cite journal |last=von Schuckman |first=K. |last2=Cheng |first2=L. |last3=Palmer |first3=M. D. |last4=Hansen |first4=J. |last5=Tassone |first5=C. |last6=Aich |first6=V. |last7=Adusumilli |first7=S. |last8=Beltrami |first8=H. |last9=Boyer |first9=T. |last10=Cuesta-Valero |first10=F. J. |display-authors=4 |date=7 Setyembre 2020 |title=Heat stored in the Earth system: where does the energy go? |url=https://essd.copernicus.org/articles/12/2013/2020/ |journal=Earth System Science Data |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=2013–2041 |bibcode=2020ESSD...12.2013V |doi=10.5194/essd-12-2013-2020 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=20.500.11850/443809}}</ref> Ang [[Hilagang Emisperyo]] at ang [[Hilagang Polo]] ay mas mabilis na uminit kaysa sa [[Polong Timog]] at [[Timog Emisperyo|Katimugang Emisperyo]]. Hindi lamang may mas maraming lupain ang Hilgang Emisperyo, kundi pati na rin ang mas pana-panahong pagtakip ng niyebe at yelo sa dagat. Habang lumilipat ang mga ibabaw na ito mula sa pagpapakita ng maraming liwanag hanggang sa pagiging madilim pagkatapos matunaw ang yelo, nagsisimula silang sumipsip ng mas maraming init.<ref>{{Harvard citation no brackets|NOAA, 10 Hulyo|2011}}.</ref> Nakakaambag din ang mga lokal na deposito ng itim na karbon sa niyebe at yelo sa pag-init ng Artiko.<ref>{{Harvard citation no brackets|United States Environmental Protection Agency|2016}} (sa Ingles)</ref> Tumaas ang mga temperatura sa ibabaw ng [[Artiko]] sa pagitan ng tatlo at apat na beses na mas mabilis kaysa sa ibang bahagi ng mundo.<ref name="3X2021">{{Cite web |date=20 Mayo 2021 |title=Arctic warming three times faster than the planet, report warns |url=https://phys.org/news/2021-05-arctic-faster-planet.html |access-date=6 Oktubre 2022 |website=Phys.org |language=en}}</ref><ref name="Rantanen2022">{{Cite journal |last=Rantanen |first=Mika |last2=Karpechko |first2=Alexey Yu |last3=Lipponen |first3=Antti |last4=Nordling |first4=Kalle |last5=Hyvärinen |first5=Otto |last6=Ruosteenoja |first6=Kimmo |last7=Vihma |first7=Timo |last8=Laaksonen |first8=Ari |date=11 Agosto 2022 |title=The Arctic has warmed nearly four times faster than the globe since 1979 |journal=Communications Earth & Environment |language=en |volume=3 |issue=1 |page=168 |bibcode=2022ComEE...3..168R |doi=10.1038/s43247-022-00498-3 |issn=2662-4435 |doi-access=free |hdl-access=free|hdl=11250/3115996}}</ref><ref name="4X2021">{{Cite web |date=14 Disyembre 2021 |title=The Arctic is warming four times faster than the rest of the world |url=https://www.science.org/content/article/arctic-warming-four-times-faster-rest-world |access-date=6 Oktubre 2022 |language=en}}</ref> Nagpapahina sa parehong sangang Atlantiko at Antartiko ng sirkulasyong termohalino ang pagtunaw ng mga piraso ng yelo malapit sa mga polo, na higit na nagbabago sa distribusyon ng init at presipitasyon sa buong mundo.<ref>{{Cite journal |last=Liu |first=Wei |last2=Fedorov |first2=Alexey V. |last3=Xie |first3=Shang-Ping |last4=Hu |first4=Shineng |date=26 Hunyo 2020 |title=Climate impacts of a weakened Atlantic Meridional Overturning Circulation in a warming climate |journal=Science Advances |language=en |volume=6 |issue=26 |pages=eaaz4876 |bibcode=2020SciA....6.4876L |doi=10.1126/sciadv.aaz4876 |pmc=7319730 |pmid=32637596}}</ref><ref name="PearceYale3602023">{{Cite web |last=Pearce |first=Fred |date=18 Abril 2023 |title=New Research Sparks Concerns That Ocean Circulation Will Collapse |url=https://e360.yale.edu/features/climate-change-ocean-circulation-collapse-antarctica |access-date=3 Pebrero 2024 |language=en}}</ref><ref name="Lee2023">{{Cite journal |last=Lee |first=Sang-Ki |last2=Lumpkin |first2=Rick |last3=Gomez |first3=Fabian |last4=Yeager |first4=Stephen |last5=Lopez |first5=Hosmay |last6=Takglis |first6=Filippos |last7=Dong |first7=Shenfu |last8=Aguiar |first8=Wilton |last9=Kim |first9=Dongmin |last10=Baringer |first10=Molly |date=13 Marso 2023 |title=Human-induced changes in the global meridional overturning circulation are emerging from the Southern Ocean |journal=Communications Earth & Environment |language=en |volume=4 |issue=1 |page=69 |bibcode=2023ComEE...4...69L |doi=10.1038/s43247-023-00727-3}}</ref><ref name="NOAA2023">{{Cite web |date=29 Marso 2023 |title=NOAA Scientists Detect a Reshaping of the Meridional Overturning Circulation in the Southern Ocean |url=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/ |publisher=NOAA |language=en}}</ref> === Mga panghinaharap na temperatura sa daigdig === Tinataya ng ''World Meteorological Organization'' (Pandaigdigang Organisasyong Meteorolohikal) ang 66% na posibilidad ng pandaigdigang temperatura na lumampas sa 1.5&nbsp;°C pag-init mula sa pinagbatayang bilang noong pre-industriyal nang hindi bababa sa isang taon sa pagitan ng 2023 at 2027.<ref>{{Cite news |last=McGrath |first=Matt |date=17 Mayo 2023 |title=Global warming set to break key 1.5C limit for first time |language=en |agency=BBC |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-65602293 |access-date=17 Mayo 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harvey |first=Fiona |date=17 Mayo 2023 |title=World likely to breach 1.5C climate threshold by 2027, scientists warn |language=en |agency=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/may/17/global-heating-climate-crisis-record-temperatures-wmo-research |access-date=17 Mayo 2023}}</ref> Dahil gumagamit ang ''Intergovernmental Panel on Climate Change'' (IPCC, Pangkat Intergobermental sa Pagbabago ng Klima) ng 20-taong katamtaman upang tukuyin ang mga pagbabago sa temperatura sa buong mundo, ang isang taon na lumalagpas sa 1.5&nbsp;°C ay hindi lumalabag sa limitasyon. Inaasahan ng IPCC na lalampas sa +1.5&nbsp;°C ang katamtamang temperatura sa buong mundo sa loob ng 20 taon sa unang bahagi ng dekada 2030.<ref>{{Cite web |date=7 Agosto 2021 |title=Climate Change 2021 - The Physical Science Basis |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf#page=955 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405072633/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf#page=955 |archive-date=5 Abril 2024 |website=Intergovernmental Panel on Climate Change |language=en |id=IPCC AR6 WGI}}</ref> Ang IPCC ''Sixth Assessment Report'' (Ikaanim na Ulat ng Pagtatasa) ng 2023 ay may kasamang mga proyeksyon na sa 2100 na malamang umabot ang pag-init ng daigdig sa 1.0-1.8&nbsp;°C sa ilalim ng isang senaryo na may napakababang emisyon ng mga gas ng ''greenhouse'', 2.1-3.5&nbsp;°C sa ilalim ng isang senaryo na may intermedyang emisyon, o 3.3-5.7&nbsp;°C sa ilalim ng napakataas na senaryo ng emisyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021}} (sa Ingles)</ref> Sa senaryong intermedya at napakataas na emisyon, magpapatuloy ang pag-init sa pagkalampas ng 2100.<ref name="Meinshausen2011">{{Cite journal |last=Meinshausen |first=Malte |last2=Smith |first2=S. J. |last3=Calvin |first3=K. |last4=Daniel |first4=J. S. |last5=Kainuma |first5=M. L. T. |last6=Lamarque |first6=J-F. |last7=Matsumoto |first7=K. |last8=Montzka |first8=S. A. |last9=Raper |first9=S. C. B. |last10=Riahi |first10=K. |last11=Thomson |first11=A. |date=2011 |title=The RCP greenhouse gas concentrations and their extensions from 1765 to 2300 |journal=Climatic Change |language=en |volume=109 |issue=1–2 |pages=213–241 |bibcode=2011ClCh..109..213M |doi=10.1007/s10584-011-0156-z |issn=0165-0009 |doi-access=free}}</ref><ref name="Lyon2021">{{Cite journal |last=Lyon |first=Christopher |last2=Saupe |first2=Erin E. |last3=Smith |first3=Christopher J. |last4=Hill |first4=Daniel J. |last5=Beckerman |first5=Andrew P. |last6=Stringer |first6=Lindsay C. |last7=Marchant |first7=Robert |last8=McKay |first8=James |last9=Burke |first9=Ariane |last10=O'Higgins |first10=Paul |last11=Dunhill |first11=Alexander M. |year=2021 |title=Climate change research and action must look beyond 2100 |journal=Global Change Biology |language=en |volume=28 |issue=2 |pages=349–361 |doi=10.1111/gcb.15871 |issn=1365-2486 |pmid=34558764 |doi-access=free |hdl-access=free|hdl=20.500.11850/521222}}</ref> Ang natitirang badyet ng karbon para sa pananatili sa ilalim ng ilang partikular na pagtaas ng temperatura ay tinutukoy sa pamamagitan ng pagmomodelo sa siklo ng karbon at pagiging sensitibo sa klima sa mga gas ng ''greenhouse''.<ref>{{Harvard citation no brackets|Rogelj|Forster|Kriegler|Smith|2019}} (sa Ingles)</ref> Ayon sa IPCC, maari ang pag-init ng mundo na panatilihing mababa sa 1.5&nbsp;°C na may dalawang-ikatlong pagkakataon kung hindi lalampas ang mga emisyon pagkatapos ng 2018 sa 420 o 570 gigatonelada ng CO<sub>2</sub> (diyoksidong karbono). Tumutugma ito sa 10 hanggang 13 taon ng kasalukuyang mga emisyon. Mayroong mataas na kawalan ng katiyakan tungkol sa badyet. Halimbawa, maaaring mas maliit ito ng 100 gigatonelada ng katumbas ng CO<sub>2</sub> dahil sa paglabas CO<sub>2</sub> at [[metano]] mula sa ''permafrost'' at mga lupaing basa (''wetland'').<ref name="IPCC-2018 p12">{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} (sa Ingles)</ref> Gayunpaman, malinaw na ang mga mapagkukunan ng panggatong na posil ay kailangang proaktibo na panatilihin sa lupa upang maiwasan ang malaking pag-init. Kung hindi, hindi mangyayari ang kanilang mga kakulangan hanggang nakakandado na ang mga emisyon sa mga makabuluhang pangmatagalang epekto.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG3 Ch5|2014}}. (sa Ingles)</ref> == Mga sanhi ng kamakailang pagtaas ng temperatura sa mundo == [[Talaksan:Physical_Drivers_of_climate_change.svg|right|thumb|Mga dahilan ng pagbabago ng klima mula 1850–1900 hanggang 2010–2019. Walang makabuluhang kontribusyon mula sa panloob na pagkakaiba-iba o nagtutulak na pang-araw o pang-bulkan.]] Ang sistema ng klima ay nakakaranas ng iba't ibang mga siklo sa sarili nito, na maaaring tumagal ng maraming taon, dekada o kahit na dantaon. Halimbawa, nagdudulot ang mga kaganapan sa El Niño ng panandaliang pagtaas ng temperatura sa ibabaw habang nagdudulot ang mga kaganapan sa La Niña ng panandaliang paglamig.<ref>{{Cite journal |last=Brown |first=Patrick T. |last2=Li |first2=Wenhong |last3=Xie |first3=Shang-Ping |date=27 Enero 2015 |title=Regions of significant influence on unforced global mean surface air temperature variability in climate models: Origin of global temperature variability |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |volume=120 |issue=2 |pages=480–494 |doi=10.1002/2014JD022576 |doi-access=free |hdl-access=free|language=en|hdl=10161/9564}}</ref> Makaapekto ang kanilang relatibong dalas sa mga pandaigdigang pagkahilig ng temperatura sa isang dekadang na sukat ng oras.<ref>{{Cite journal |last=Trenberth |first=Kevin E. |last2=Fasullo |first2=John T. |date=Disyembre 2013 |title=An apparent hiatus in global warming? |journal=Earth's Future |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=19–32 |bibcode=2013EaFut...1...19T |doi=10.1002/2013EF000165 |doi-access=free}}</ref> Ang iba pang mga pagbabago ay sanhi ng kawalan ng balanse ng enerhiya mula sa mga panlabas na puwersa.<ref>{{Harvard citation no brackets|National Research Council|2012}} (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga halimbawa nito ang mga pagbabago sa mga konsentrasyon ng mga gas ng ''greenhouse'', kaningningan ng araw, pagsabog ng [[bulkan]], at mga pagkakaiba-iba sa [[orbita]] ng Daigdig sa paligid ng [[Araw (astronomiya)|Araw]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG1 Ch10|2013}}. (sa Ingles)</ref> Upang matukoy ang kontribusyon ng tao sa pagbabago ng klima, binuo ang mga natatanging "bakas" para sa lahat ng potensyal na dahilan at inihahambing sa parehong naobserbahang mga huwaran at kilalang panloob na pagkakaiba-iba ng klima.<ref>{{Harvard citation no brackets|Knutson|2017}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG1 Ch10|2013}} (sa Ingles)</ref> Halimbawa, ang pagpupuwersa ng araw—na nagsasangkot ng bakas ng pag-init ng buong atmospera—ay ibinukod dahil ang mas mababang temperatura lamang ang umiinit.<ref name="USGCRP-2009">{{Harvard citation no brackets|USGCRP|2009}}. (sa Ingles)</ref> Gumagawa ang mga erosol pang-atmospera ng mas maliit ng epekto pagpapalamig. Ang ibang tagatulak, gaya ng mga pagbabago sa albedo, ay hindi gaanong nakakaapekto.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021}} (sa Ingles)</ref> == Mga epekto == [[Talaksan:Soil_moisture_and_climate_change.svg|thumb|Ang ikaanim na Ulat na Pagtatasa ng IPCC ay nagtuos ng mga pagbabago sa katamtamang kahalumigmigan ng lupa sa 2.0&nbsp;°C ng pag-init, gaya ng sinusukat sa mga [[Standard deviation|karaniwang paglihis]] mula 1850 hanggang 1900 na pinagbatayang bilang.]] === Mga epekto sa kapaligiran === Ang mga epekto sa [[kapaligiran]] ng pagbabago ng klima ay malawak at malayo ang naabot, na nakakaapekto sa mga karagatan, yelo, at lagay ng panahon. Maaaring mangyari ang mga pagbabago nang unti-unti o mabilis. Nagmumula ang ebidensya para sa mga epektong ito sa pag-aaral ng pagbabago ng klima sa nakaraan, mula sa pagmomodelo, at mula sa mga modernong obserbasyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|Hansen|Sato|Hearty|Ruedy|2016}}; {{Harvard citation no brackets|Smithsonian, 26 Hunyo|2016}}. (sa Ingles)</ref> Mula noong dekada 1950, lumitaw ang mga [[tagtuyot]] at mga [[matinding init]] nang sabay-sabay na may pagtaas ng dalas.<ref>{{Harvard citation no brackets|USGCRP Chapter 15|2017}}. (sa Ingles)</ref> Tumaas ang labis na basa o tuyo na mga kaganapan sa panahon ng [[Balaklaot|tag-ulan]] sa [[Indya]] at [[Silangang Asya]].<ref>{{Harvard citation no brackets|Scientific American, 29 Abril|2014}}; {{Harvard citation no brackets|Burke|Stott|2017}}. (sa Ingles)</ref> Tumaas ang presipitasyong pang-[[balaklaot]] sa Hilagang Emisperyo mula noong 1980.<ref>{{Cite journal |last=Liu |first=Fei |last2=Wang |first2=Bin |last3=Ouyang |first3=Yu |last4=Wang |first4=Hui |last5=Qiao |first5=Shaobo |last6=Chen |first6=Guosen |last7=Dong |first7=Wenjie |date=19 Abril 2022 |title=Intraseasonal variability of global land monsoon precipitation and its recent trend |journal=npj Climate and Atmospheric Science |language=en |volume=5 |issue=1 |page=30 |bibcode=2022npCAS...5...30L |doi=10.1038/s41612-022-00253-7 |issn=2397-3722 |doi-access=free}}</ref> Malamang na tumaas ang antas ng pag-ulan at intensidad ng mga unos at [[bagyo]],<ref name="USGCRP-2017">{{Harvard citation no brackets|USGCRP Chapter 9|2017}}. (sa Ingles)</ref> at malamang na lumalawak ang heograpikong sakop papuntang polo bilang tugon sa pag-init ng klima.<ref>{{Cite journal |last=Studholme |first=Joshua |last2=Fedorov |first2=Alexey V. |last3=Gulev |first3=Sergey K. |last4=Emanuel |first4=Kerry |last5=Hodges |first5=Kevin |date=29 Disyembre 2021 |title=Poleward expansion of tropical cyclone latitudes in warming climates |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00859-1 |journal=Nature Geoscience |language=en |volume=15 |pages=14–28 |doi=10.1038/s41561-021-00859-1}}</ref> Ang dalas ng mga tropikal na bagyo ay hindi tumaas bilang resulta ng pagbabago ng klima.<ref>{{Cite web |date=10 Hulyo 2020 |title=Hurricanes and Climate Change |url=https://www.c2es.org/content/hurricanes-and-climate-change/ |website=Center for Climate and Energy Solutions |language=en}}</ref> [[Talaksan:Sea_level_history_and_projections.svg|thumb|Rekonstruksyon at proyeksyon ng makasaysayang antas ng dagat hanggang 2100 na inilathala noong 2017 ng ''Global Change Research Program'' (Programang Pananaliksik ng Pangdaigdigang Pagbabago) ng [[Estados Unidos]]<ref>{{Harvard citation no brackets|NOAA|2017}}. (sa Ingles)</ref>]] Ang pandaigdigang antas ng dagat ay tumataas bilang resulta ng ekspansyong termal at ang pagkatunaw ng mga glasyar at yelo. Sa pagitan ng 1993 at 2020, tumaas ang pag-angat ng antas ng dagat sa paglipas ng panahon, na may katamtamang 3.3&nbsp;±&nbsp;0.3&nbsp;mm bawat taon.<ref>{{Harvard citation no brackets|WMO|2021}}. (sa Ingles)</ref> Sa paglipas ng ika-21 dantaon, tinuos ng IPCC ang 32–62&nbsp;sentimetro ng pagtaas ng lebel ng dagat sa ilalim ng mababang senaryo ng paglabas, 44–76&nbsp;sentimetro sa ilalim ng isang intermediya at 65–101&nbsp;sentimetro sa ilalim ng napakataas na senaryo ng emisyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}} (sa Ingles)</ref> Ang mga proseso ng kawalang-katatagan ng piraso ng yelong marino sa [[Antartika]] ay maaaring magdagdag ng malaki sa mga halagang ito,<ref>{{Harvard citation no brackets|DeConto|Pollard|2016}} (sa Ingles)</ref> kabilang ang posibilidad ng 2-metro na pagtaas ng lebel ng dagat sa 2100 sa ilalim ng mataas na emisyon.{{Sfn|Bamber|Oppenheimer|Kopp|Aspinall|2019}} Ang pagbabago ng klima ay humantong sa mga dekada ng pagliit at pagnipis ng yelo sa dagat ng [[Artiko]].<ref>{{Harvard citation no brackets|Zhang|Lindsay|Steele|Schweiger|2008}} (sa Ingles)</ref> Habang inaasahang bihira ang mga tag-init na walang yelo sa 1.5&nbsp;°C digri ng pag-init, nakatakda ang mga ito mangyari minsan tuwing tatlo hanggang sampung taon sa antas ng pag-init na 2&nbsp;°C.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019}} (sa Ingles)</ref> Nagdudulot ang mas mataas na konsentrasyon CO<sub>2</sub> sa atmospera ng mas maraming CO<sub>2</sub> na natunaw sa mga karagatan, na ginagawang mas maasido ang mga ito.<ref>{{Harvard citation no brackets|Doney|Fabry|Feely|Kleypas|2009}}. (sa Ingles)</ref> Dahil hindi gaanong natutunaw ang [[oksihena]] sa mas maiinit na tubig,<ref>{{Harvard citation no brackets|Deutsch|Brix|Ito|Frenzel|2011}}</ref> bumababa ang mga konsentrasyon nito sa karagatan, at lumalawak ang mga patay na sona.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SROCC Ch5|2019}}; {{Cite web |date=5 Setyembre 2013 |title=Climate Change and Harmful Algal Blooms |url=https://www.epa.gov/nutrientpollution/climate-change-and-harmful-algal-blooms |access-date=11 Setyembre 2020 |publisher=EPA |language=en}}</ref> === Kalikasan at buhay-ilang === Ang kamakailang pag-init ay nagtulak sa maraming espesyeng panlupa at tubig-tabang sa tungong polo at patungo sa mas [[Altitud|matataas na lugar]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch3|2018}}. (sa Ingles)</ref> Halimbawa, lumipat pahilaga ang hanay ng daan-daang mga [[ibon]] sa [[Hilagang Amerika]] sa katamtamang bilis na 1.5&nbsp;km/taon sa nakalipas na 55 taon.<ref>{{Cite journal |last1=Martins |first1=Paulo Mateus |last2=Anderson |first2=Marti J. |last3=Sweatman |first3=Winston L. |last4=Punnett |first4=Andrew J. |date=9 Abril 2024 |title=Significant shifts in latitudinal optima of North American birds |url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2307525121 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=121 |issue=15 |pages=e2307525121 |doi=10.1073/pnas.2307525121 |issn=0027-8424 }}</ref> Nagdulot ang mas mataas na antas CO<sub>2</sub> sa atmospera at isang pinahabang panahon ng paglaki sa pandaigdigang paglulunti. Gayunpaman, nagpahaba ang mga matinding init at tagtuyot ng produktibidad ng [[ekosistema]] sa ilang rehiyon. Hindi malinaw ang balanse sa hinaharap ng mga salungat na epekto na ito.{{Sfn|IPCC SRCCL Ch2|2019}} Ang isang kaugnay na penomena na hinihimok ng pagbabago ng klima ay ang paghihimasok ng halamang makahoy, na nakakaapekto sa hanggang 500 milyong ektarya sa buong mundo.<ref>{{Cite journal |last=Deng |first=Yuanhong |last2=Li |first2=Xiaoyan |last3=Shi |first3=Fangzhong |last4=Hu |first4=Xia |date=Disyembre 2021 |title=Woody plant encroachment enhanced global vegetation greening and ecosystem water-use efficiency |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/geb.13386 |journal=Global Ecology and Biogeography |language=en |volume=30 |issue=12 |pages=2337–2353 |bibcode=2021GloEB..30.2337D |doi=10.1111/geb.13386 |issn=1466-822X |access-date=10 Hunyo 2024 |via=Wiley Online Library}}</ref> Nag-aambag ang pagbabago ng klima sa pagpapalawak ng mga tuyong sona ng klima, tulad ng pagpapalawak ng mga [[disyerto]] sa mga subtropika.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}}; {{Harvard citation no brackets|Zeng|Yoon|2009}}. (sa Ingles)</ref> Mas malamang na gumagawa ng mga biglaang pagbabago sa mga ekosistema ang laki at bilis ng pag-init ng mundo.{{Sfn|Turner|Calder|Cumming|Hughes|2020}} Sa pangkalahatan, inaasahan na magreresulta ang pagbabago ng klima sa [[pagkalipol]] ng maraming uri ng hayop.{{Sfn|Urban|2015}} Ang mga karagatan ay uminit nang mas mabagal kaysa sa lupa, subalit lumipat ang mga halaman at hayop sa karagatan patungo sa mas malamig na mga polo nang mas mabilis kaysa sa mga espesye sa lupa.<ref>{{Harvard citation no brackets|Poloczanska|Brown|Sydeman|Kiessling|2013}}; {{Harvard citation no brackets|Lenoir|Bertrand|Comte|Bourgeaud|2020}} (sa Ingles)</ref> Tulad ng sa lupa, nagaganap ang mga matinding init sa karagatan nang mas madalas dahil sa pagbabago ng klima, na pumipinsala sa malawak na hanay ng mga organismo tulad ng mga koral, kelpo (uri ng halamang-dagat), at mga ibong-dagat.<ref>{{Harvard citation no brackets|Smale|Wernberg|Oliver|Thomsen|2019}} (sa Ingles)</ref> Mas nagpapahirap ang pag-aasido ng karagatan sa mga organismong pandagat na [[Kalsiyo|nagkakalsiyo]] tulad ng tahong, [[taliptip]] at koral na gumawa ng mga [[kabibi]] at kalansay; at [[Pagpuputi ng sagay|pinaputla ng mga matinding init ang mga korales]].{{Sfn|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019}} Ang mga mapaminsalang pamumukadkad ng alga na pinahusay ng pagbabago ng klima at eutropikasyon ay nagpapababa ng antas ng oksihena, nakakagambala sa mga interkoneksyon ng pagkain at nagdudulot ng malaking pagkawala ng buhay sa dagat.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SROCC Ch5|2019}} (sa Ingles)</ref> Nasa ilalim ng partikular na istres ang mga ekosistema sa baybayin. Halos kalahati ng pandaigdigang basang lupa ang nawala dahil sa pagbabago ng klima at iba pang epekto ng tao.{{Sfn|IPCC SROCC Ch5|2019}} Sumailalim ang mga halaman sa mas mataas na istres mula sa pinsala ng mga insekto.<ref>{{Cite journal |last=Azevedo-Schmidt |first=Lauren |last2=Meineke |first2=Emily K. |last3=Currano |first3=Ellen D. |date=18 Oktubre 2022 |title=Insect herbivory within modern forests is greater than fossil localities |url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2202852119 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=119 |issue=42 |doi=10.1073/pnas.2202852119 |issn=0027-8424 |access-date=10 Hunyo 2024}}</ref> {| class="center toccolours" |+'''Epekto ng pagbabago ng klima sa kapaligiran''' |<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%"> Talaksan:Bleachedcoral.jpg|alt=Underwater photograph of branching coral that is bleached white|Pagguhong pang-[[ekolohiya]]. Sinira ng [[Pagpuputi ng sagay|pagpapaputi ng koral]] mula sa pang-init na istres ang [[Bahura ng Gran Barrera]] at binabantaan ang mga [[Bahura ng mga bulaklak na bato|bahurang koral]] sa buong mundo.<ref>{{Cite web |date=2 Enero 2012 |title=Coral Reef Risk Outlook |url=https://sos.noaa.gov/datasets/coral-reef-risk-outlook/ |access-date=4 Abril 2020 |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |language=en |quote=At present, local human activities, coupled with past thermal stress, threaten an estimated 75 percent of the world's reefs. By 2030, estimates predict more than 90% of the world's reefs will be threatened by local human activities, warming, and acidification, with nearly 60% facing high, very high, or critical threat levels.}}</ref> Talaksan:Orroral_Valley_Fire_viewed_from_Tuggeranong_January_2020.jpg|alt=Photograph of evening in a valley settlement. The skyline in the hills beyond is lit up red from the fires.|Matinding lagay ng panahon. Lumala ang tagtuyot at mataas na temperatura noong mga [[Panahon ng sunog sa Awstralya ng 2019–20|malaking sunog sa Australya noong 2020]].<ref>{{Harvard citation no brackets|Carbon Brief, 7 Enero|2020}}. (sa Ingles)</ref> Talaksan:National_Park_Service_Thawing_permafrost_(27759123542).jpg|alt=The green landscape is interrupted by a huge muddy scar where the ground has subsided.|Pag-init ng Artiko. Pinahina ng paglusaw ng ''permafrost'' ang imprastraktura at naglabas ng metano, isang gas na ''greenshouse''.<ref name="Turetsky 2019">{{Harvard citation no brackets|Turetsky|Abbott|Jones|Anthony|2019}} (sa Ingles)</ref> Talaksan:Endangered_arctic_-_starving_polar_bear_edit.jpg|alt=An emaciated polar bear stands atop the remains of a melting ice floe.|Pagkawask ng tirahan ng hayop. Maraming mga hayop ang umaasa sa yelo ng dagat, na nawawala na sa pag-init ng Artiko.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch28|2014}} (sa Ingles)</ref> Talaksan:Mountain_Pine_Beetle_damage_in_the_Fraser_Experimental_Forest_2007.jpg|alt=Photograph of a large area of forest. The green trees are interspersed with large patches of damaged or dead trees turning purple-brown and light red.|Pagpapalaganap ng peste. Pinapahintulot ng katamtamang tagniyebe ng mas maraming eskarabahong pino (o ''pine beetle'') na manatiling buhay upang puksain ang malaking impresyon ng [[gubat]].<ref>{{Cite web |title=What a changing climate means for Rocky Mountain National Park |url=https://www.nps.gov/romo/learn/nature/climatechange.htm |access-date=9 Abril 2020 |publisher=National Park Service |language=en}}</ref> </gallery> |} === Mga tao === [[Talaksan:20211109_Frequency_of_extreme_weather_for_different_degrees_of_global_warming_-_bar_chart_IPCC_AR6_WG1_SPM tl.svg|thumb|Ang matinding lagay ng panahon ay magiging mas karaniwan habang umiinit ang Daigdig.<ref name="IPCC6AR_ExtremeEvents">{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021}} (sa Ingles)</ref>]] Ang mga epekto ng pagbabago ng klima ay nakakaapekto sa mga tao saanman sa mundo.<ref>{{Cite journal |last=Lenton |first=Timothy M. |last2=Xu |first2=Chi |last3=Abrams |first3=Jesse F. |last4=Ghadiali |first4=Ashish |last5=Loriani |first5=Sina |last6=Sakschewski |first6=Boris |last7=Zimm |first7=Caroline |last8=Ebi |first8=Kristie L. |last9=Dunn |first9=Robert R. |last10=Svenning |first10=Jens-Christian |last11=Scheffer |first11=Marten |date=2023 |title=Quantifying the human cost of global warming |journal=Nature Sustainability |language=en |volume=6 |issue=10 |pages=1237–1247 |bibcode=2023NatSu...6.1237L |doi=10.1038/s41893-023-01132-6 |doi-access=free |hdl-access=free|hdl=10871/132650}}</ref> Maaaring maobserbahan ang mga epekto sa lahat ng mga lupalop at mga rehiyon ng karagatan,<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch18|2014}} (sa Ingles)</ref> na may mababang [[latitud]], [[Bansang umuunlad|hindi gaanong maunlad na mga lugar]] na nahaharap sa pinakamalaking panganib.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch19|2014}}. (sa Ingles)</ref> Ang patuloy na pag-init ay may potensyal na "malubha, malaganap at hindi maibabalik na mga epekto" para sa mga tao at ekosistema.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}} (sa Ingles)</ref> Hindi pantay na ipinamamahagi ang mga panganib, subalit sa pangkalahatan, mas malaki para sa mga [[Kahirapan|taong mahihirap]] sa mga [[Umuunlad na bansa|umuunlad]] at [[Bansang maunlad|mauunlad na bansa]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}} (sa Ingles)</ref> ==== Pagkain at kalusugan ==== Tinatawag ng ''World Health Organization'' (WHO, [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]]) ang pagbabago ng klima bilang pinakamalaking banta sa kalusugan ng mundo sa ika-21 dantaon.<ref>{{Harvard citation no brackets|WHO, Nob|2015}} (sa Ingles)</ref> Humahantong ang matinding lagay ng panahon sa pinsala at pagkawala ng buhay.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch11|2014}} (sa Ingles)</ref> Mas madaling naililipat ang iba't ibang mga [[Pagkakahawa|nakakahawang sakit]] sa isang mas mainit na klima, tulad ng [[Dengue|lagnat na dengue]] at [[malarya]].{{Sfn|Watts|Amann|Arnell|Ayeb-Karlsson|2019}} Maari humantong ang mga pagkabigo sa pananim sa kakulangan sa pagkain at [[malnutrisyon]], partikular na nakakaapekto sa mga bata.<ref>{{Harvard citation no brackets|Costello|Abbas|Allen|Ball|2009}}; {{Harvard citation no brackets|Watts|Adger|Agnolucci|Blackstock|2015}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch11|2014}}</ref> Parehong mga bata at matatandang tao ang madaling kapitan ng matinding init.{{Sfn|Watts|Amann|Arnell|Ayeb-Karlsson|2019}} Tinatantya ng WHO na sa pagitan ng 2030 at 2050, magdudulot ang pagbabago ng klima ng humigit-kumulang 250,000 karagdagang pagkamatay bawat taon. Sinuri nila ang mga pagkamatay mula sa pagkakalantad sa init sa mga matatanda, pagtaas ng [[pagtatae]], malarya, dengue, pagbaha sa baybayin, at malnutrisyon sa pagkabata.<ref>{{Harvard citation no brackets|WHO|2014}}: "Under a base case socioeconomic scenario, we estimate approximately 250 000 additional deaths due to climate change per year between 2030 and 2050. These numbers do not represent a prediction of the overall impacts of climate change on health, since we could not quantify several important causal pathways." (sa Ingles)</ref> Sa pamamagitan ng 2100, maaaring harapin ng 50% hanggang 75% ng pandaigdigang populasyon ang mga kondisyon ng klima na nagbabanta sa buhay dahil sa pinagsamang epekto ng matinding init at [[halumigmig]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}} (sa Ingles)</ref> Ang pagbabago ng klima ay nakakaapekto sa seguridad ng pagkain. Nagdulot ito ng pagbawas sa pandaigdigang ani ng [[mais]], [[trigo]], at [[balatong]] sa pagitan ng 1981 at 2010.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Ch5|2019}}. (sa Ingles)</ref> Maaaring higit pang mabawasan ng pag-init sa hinaharap ang pandaigdigang ani ng mga pangunahing pananim.<ref>{{Harvard citation no brackets|Zhao|Liu|Piao|Wang|2017}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Ch5|2019}} (sa Ingles)</ref> Malamang na negatibong maaapektuhan ang produksyon ng pananim sa mga bansang mababa ang latitud, habang maaaring positibo o negatibo ang mga epekto sa hilagang latitud.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch7|2014}} (sa Ingles)</ref> Hanggang sa karagdagang 183 milyong tao sa buong mundo, lalo na ang mga may mababang kita, ay nasa panganib ng [[gutom]] bilang resulta ng mga epektong ito.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Ch5|2019}} (sa Ingles)</ref> Ang pagbabago ng klima ay nakakaapekto rin sa populasyon ng [[isda]]. Sa buong mundo, mas kaunti ang makukuha sa pangingisda.{{Sfn|IPCC SROCC Ch5|2019}} Ang mga rehiyong umaasa sa tubig-glasyar, mga rehiyong tuyo na, at maliliit na [[pulo]] ay may mas mataas na panganib ng istres sa tubig dahil sa pagbabago ng klima.<ref>{{Harvard citation no brackets|Holding|Allen|Foster|Hsieh|2016}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch3|2014}}. (sa Ingles)</ref> ==== Kabuhayan at hindi pagkakapantay-pantay ==== Ang mga pinsala sa [[ekonomiya]] dahil sa pagbabago ng klima ay maaaring malubha at may posibilidad ng mga mapaminsalang kahihinatnan.<ref>{{Harvard citation no brackets|DeFries|Edenhofer|Halliday|Heal|2019}}; {{Harvard citation no brackets|Krogstrup|Oman|2019}}. (sa Ingles)</ref> Inaasahan ang matinding epekto sa [[Timog-silangang Asya]] at [[Aprika]]ng sub-Sahariyanon, kung saan ang karamihan sa mga lokal na naninirahan ay umaasa sa likas na yaman at agrikultura.<ref name="FAO-2021">{{Cite book |url=https://doi.org/10.4060/cb7431en |title=Women's leadership and gender equality in climate action and disaster risk reduction in Africa − A call for action |publisher=[[Food and Agriculture Organization|FAO]] & The African Risk Capacity (ARC) Group |year=2021 |isbn=978-92-5-135234-2 |location=Accra |language=en |doi=10.4060/cb7431en}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014}} (sa Ingles)</ref> Maaaring hadlangan ng istres sa init ang mga manggagawa nagtatrabaho sa labas. Kung umabot ang pag-init sa 4&nbsp;°C, maari mabawasan ang kapasidad ng paggawa sa mga rehiyong iyon ng 30% hanggang 50%.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}} (sa Ingles)</ref> Tinatataya ng [[Bangkong Pandaigdig]] na sa pagitan ng 2016 at 2030, maaaring magdala ang pagbabago ng klima ng higit sa 120 milyong mga tao sa matinding kahirapan nang walang adaptasyon.{{Sfn|Hallegatte|Bangalore|Bonzanigo|Fay|2016}} Ang hindi pagkakapantay-pantay batay sa kayamanan at katayuan sa lipunan ay lumala dahil sa pagbabago ng klima.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014}}. (sa Ingles)</ref> Ang mga pangunahing paghihirap sa pagpapagaan, pag-angkop sa, at pagbawi mula sa mga pagkabigla sa klima ay kinakaharap ng mga marhinadong tao na mas mababa ang kontrol sa mga mapagkukunan.<ref name="Grabe-2014">Grabe, Grose and Dutt, 2014; FAO, 2011; FAO, 2021a; Fisher and Carr, 2015; IPCC, 2014; Resurrección et al., 2019; UNDRR, 2019; Yeboah et al., 2019. (sa Ingles)</ref><ref name="FAO-20212">{{Cite book |url=https://doi.org/10.4060/cb7431en |title=Women's leadership and gender equality in climate action and disaster risk reduction in Africa − A call for action |publisher=[[Food and Agriculture Organization|FAO]] & The African Risk Capacity (ARC) Group |year=2021 |isbn=978-92-5-135234-2 |location=Accra |language=en |doi=10.4060/cb7431en}}</ref> Haharap ang [[mga katutubo]], na nabubuhay sa kanilang lupain at ekosistema, sa panganib sa kanilang kalusugan at pamumuhay dahil sa pagbabago ng klima.<ref>{{Cite web |title=Climate Change {{!}} United Nations For Indigenous Peoples |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/climate-change.html |access-date=29 April 2022 |website=United Nations Department of Economic and Social Affairs |language=en}}</ref> Napagpasyahan ng isang ekspertong paghugot na ang papel ng pagbabago ng klima sa [[Digmaan|armadong tunggalian]] ay maliit kumpara sa mga salik tulad ng hindi pagkakapantay-pantay ng sosyo-ekonomiko at mga kakayahan ng estado.{{Sfn|Mach|Kraan|Adger|Buhaug|2019}} Habang ang mga [[kababaihan]] ay hindi likas na mas nasa panganib mula sa pagbabago ng klima at mga pagkabigla, pumipigil sa kanilang kakayahang umangkop at maging matatag ang mga limitasyon sa mga mapagkukunan ng kababaihan at mga diskriminasyong pamantayan ng kasarian.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://doi.org/10.4060/cc5060en |title=The status of women in agrifood systems - Overview |publisher=FAO |year=2023 |location=Rome |language=EN |doi=10.4060/cc5060en}}</ref> Halimbawa, may posibilidad ang mga pasanin sa trabaho ng kababaihan, kabilang ang mga oras na nagtrabaho sa agrikultura, na bumaba nang mas mababa kaysa sa mga lalaki sa panahon ng pagkabigla sa klima tulad ng istres sa init.<ref name=":0" /> ==== Paglipat dahil sa klima ==== Ang mga mabababang pulo at mga pamayanan sa baybayin ay nanganganib sa pagtaas ng lebel ng dagat, na ginagawang mas karaniwan ang pagbaha sa lungsod. Minsan, permanenteng nawala ang lupa sa dagat.{{Sfn|IPCC SROCC Ch4|2019}} Maari itong humantong sa [[kawalan ng estado]] para sa mga tao sa mga islang bansa, gaya ng [[Maldives|Maldibas]] at [[Tuvalu]].<ref>{{Harvard citation no brackets|UNHCR|2011}}. (sa Ingles)</ref> Sa ilang rehiyon, ang pagtaas ng temperatura at halumigmig ay maaaring masyadong matindi para sa mga tao na umangkop.{{Sfn|Matthews|2018}} Sa pinakamasamang kaso ng pagbabago ng klima, ipinapalabas ng mga modelo na halos isang-katlo ng sangkatauhan ang maaaring manirahan sa tulad ng Saharang klima na hindi matitirahan at napakainit na klima.<ref>{{Harvard citation no brackets|Balsari|Dresser|Leaning|2020}} (sa Ingles)</ref> Ang mga salik na ito ay maaaring magdulot paglipat dahil sa [[klima]] o kapaligiran, sa loob at pagitan ng mga bansa.<ref name="auto32">{{Harvard citation no brackets|Cattaneo|Beine|Fröhlich|Kniveton|2019}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG2|2022}} (sa Ingles)</ref> Mas maraming tao ang inaasahang malilikas dahil sa pagtaas ng lebel ng dagat, matinding lagay ng panahon at salungatan mula sa pagtaas ng kompetisyon sa likas na yaman. Ang pagbabago ng klima ay maaari ring magpapataas ng kahinaan, na humahantong sa "mga nakulong na populasyon" na hindi makagalaw dahil sa kakulangan ng mga mapagkukunan.<ref>{{Harvard citation no brackets|Flavell|2014}}; {{Harvard citation no brackets|Kaczan|Orgill-Meyer|2020}} (sa Ingles)</ref> {| class="center toccolours" |+'''Epekto pagbabago ng klima sa mga tao''' |<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%"> Talaksan:Village_Telly_in_Mali.jpg|Migrasyong pangkapaligiran. Nagdudulot ang mas kaunting bagsak ng ulan sa pagiging disyerto na pinipinsala ang agrikultura at maaring mapaalis ang mga populasyon. Ipinapakita: Telly, [[Mali (bansa)|Mali]] (2008).<ref>{{Harvard citation no brackets|Serdeczny|Adams|Baarsch|Coumou|2016}}. (sa Ingles)</ref> Talaksan:Corn shows the effect of drought.jpg|Mga pagbabagong pang-agrikultura. Ang mga tagtuyot, pagtaas ng mga temperatura, at matinding lagay ng panahon ay negatibong nakakaapekto sa agrikultura. Ipinapakita: [[Texas]], Estados Unidos (2013).<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Ch5|2019}}. (sa Ingles)</ref> Talaksan:Acqua_alta_in_Piazza_San_Marco-original.jpg|Pagbaha dulot ng pagtaas ng tubig. Tinataas ng pag-akyat ng antas ng dagat ang pagbaha sa mabababang lugar sa rehiyong baybayin. Ipinakita: [[Venecia|Venicia, Italya]] (2004).<ref name="NOAAnuisance">{{Cite web |last=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=What is nuisance flooding? |url=http://oceanservice.noaa.gov/facts/nuisance-flooding.html |access-date=Abril 8, 2020 |language=en}}</ref> Talaksan:US_Navy_071120-M-8966H-005_An_aerial_view_over_southern_Bangladesh_reveals_extensive_flooding_as_a_result_of_Cyclone_Sidr.jpg|Pagkatindi ng bagyo. Ang [[Bangladesh]] pagkatapos ng Bagyong Sidr (2007) ay isang halimbawa ng sakunang pagbaha mula sa pinataas na bagsak ng ulan.<ref>{{Harvard citation no brackets|Kabir|Khan|Ball|Caldwell|2016}}. (sa Ingles)</ref> Talaksan:Argentina_geos5_202211.jpg|Pagkatindi ng init. Nagiging karaniwan ang matinding init tulad ng Matinding Init sa Katimugang Cone ng 2022.<ref>{{Harvard citation no brackets|Van Oldenborgh|Philip|Kew|Vautard|2019}}. (sa Ingles)</ref> </gallery> |} ==Pagbawas at muling pagkuha ng mga emisyon== [[Talaksan:Evolution des émissions mondiales de gaz à effet de serre.svg|right|thumb|Mga pandaigdigang situwasyon ng paglabas ng gas na ''greenhouse'', batay sa mga patakaran at pangako noong Nobyembre 2021]] Ang pagbabago ng klima ay maaaring pagaanin sa pamamagitan ng pagbabawas ng takbo ng paglabas ng mga gas ''greenhouse'' sa atmospera, at sa pamamagitan ng pagtaas ng bilis ng pag-alis ng diyoksidong karbono sa atmospera.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 SYR Glossary|2014}}. (sa Ingles)</ref> Upang limitahan ang pag-init ng mundo mas mababa sa 1.5&nbsp;°C kailangan maging netong-sero ang pangadigdigang emisyon ng gas na ''greenhouse'' pagsapit ng 2050, o pagsapit ng 2070 na may 2&nbsp;°C na target.<ref name="IPCC-2018 p122">{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} (sa Ingles)</ref> Nangangailangan ito ng malawak at sistematikong mga pagbabago sa hindi pa nagagawang sukat sa enerhiya, lupa, lungsod, [[transportasyon]], gusali, at [[industriya]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} (sa Ingles)</ref> Tinatataya ng ''United Nations Environment Programme'' (Programa sa Kapaligiran ng mga [[Nagkakaisang Bansa]]) na kailangang triplehin ng mga bansa ang kanilang mga pangako sa ilalim ng Kasundaan sa [[Paris]] sa loob ng susunod na dekada upang limitahan ang pag-init ng mundo sa 2&nbsp;°C. Kinakailangan ang isang mas mataas na antas ng pagbabawas upang matugunan ang 1.5&nbsp;°C na layunin.<ref>{{Harvard citation no brackets|United Nations Environment Programme|2019}} (sa Ingles)</ref> Sa mga pangakong ginawa sa ilalim ng Kasunduan sa Paris noong Oktubre 2021, magkakaroon pa rin ang pag-init ng mundo ng 66% na pagkakataon na umabot sa humigit-kumulang 2.7&nbsp;°C (saklaw: 2.2–3.2&nbsp;°C) sa pagtatapos ng siglo.<ref name="UNEP20212">{{Harvard citation no brackets|United Nations Environment Programme|2021}} (sa Ingles)</ref> Sa buong mundo, magdudulot ang paglilimita sa pag-init sa 2&nbsp;°C ng mas mataas na mga benepisyong pang-ekonomiya kaysa sa mga gastos sa ekonomiya.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG3|2022}} (sa Ingles)</ref> Bagaman walang iisang landas upang limitahan ang pag-init ng mundo sa 1.5 o 2&nbsp;°C,<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}}. (sa Ingles)</ref> nakakakita ang karamihan sa mga sitwasyon at estratehiya ng malaking pagtaas sa paggamit ng [[nababagong enerhiya]] kasabay ng pagtaas ng mga hakbang sa kahusayan ng enerhiya upang makabuo ng mga kinakailangang pagbabawas ng gas na ''greenhouse''.<ref name="Teske, ed. 2019 xxiii">{{Harvard citation no brackets|Teske, ed.|2019}}. (sa Ingles)</ref> Upang mabawasan ang mga panggigipit sa mga ekosistema at mapahusay ang kanilang mga kakayahan sa pagsamsam ng karbon, kinakailangan din ang mga pagbabago sa agrikultura at kagubatan,<ref>{{Harvard citation no brackets|World Resources Institute, 8 Agosto|2019}} (sa Ingles)</ref> tulad ng pagpigil sa [[deporestasyon]] at pagpapanumbalik ng mga natural na ekosistema sa pamamagitan ng [[pagtataguyod ng kagubatan]].<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch3|2018}} (sa Ingles)</ref> Ang iba pang mga diskarte sa pagpapagaan ng pagbabago ng klima ay may mas mataas na antas ng panganib. Tipikal na pinoproyeksyon ng mga situwasyong naglilimita sa pag-init ng mundo sa 1.5&nbsp;°C ang malawakang paggamit ng mga paraan ng pag-alis ng diyoksidong karobono noong ika-21 siglo.<ref>{{Harvard citation no brackets|Bui|Adjiman|Bardow|Anthony|2018}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} (sa Ingles)</ref> Gayunpaman, may mga alalahanin tungkol sa labis na pag-asa sa mga teknolohiyang ito, at mga epekto sa kapaligiran.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15|2018}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} (sa Ingles)</ref> Isa ring posibleng suplemento ang ''solar radiation modification'' (SRM, pagbabago sa [[Radiyasyon|radyasyon]] ng araw) sa malalim na pagbawas sa mga emisyon. Gayunpaman, nagkakaroon ang SRM ng mga makabuluhang etikal at legal na alalahanin, at hindi lubos na nauunawaan ang mga panganib.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch4|2018}} (sa Ingles)</ref> === Malinis na enerhiya === [[Talaksan:Global_Energy_Consumption_tl.svg|thumb|Ang karbono, langis, at natural na gas ay nananatiling pangunahing pinagmumulan ng enerhiya sa buong mundo kahit na nagsisimula ang mga nababagong enerhiya nang mabilis na tumaas.<ref>{{Harvard citation no brackets|Friedlingstein|Jones|O'Sullivan|Andrew|2019}}</ref>]] Ang nababagong enerhiya ay susi sa paglilimita sa pagbabago ng klima.<ref name="United Nations Environment Programme 2019 46">{{Harvard citation no brackets|United Nations Environment Programme|2019}}; {{Harvard citation no brackets|Vox, 20 Setyembre|2019}}; {{Cite journal |last=Sepulveda |first=Nestor A. |last2=Jenkins |first2=Jesse D. |last3=De Sisternes |first3=Fernando J. |last4=Lester |first4=Richard K. |year=2018 |title=The Role of Firm Low-Carbon Electricity Resources in Deep Decarbonization of Power Generation |journal=Joule |language=en |volume=2 |issue=11 |pages=2403–2420 |doi=10.1016/j.joule.2018.08.006 |doi-access=free}} (sa Ingles)</ref> Sa loob ng mga dekada, umabot ang mga panggatong na posil sa humigit-kumulang 80% ng paggamit ng enerhiya sa mundo.<ref>{{Harvard citation no brackets|IEA World Energy Outlook 2023}} (sa Ingles)</ref> Nahati ang natitirang bahagi nahati sa pagitan ng [[Enerhiyang nukleyar|lakas nukleyar]] at mga ''renewable'' o nababago (kabilang ang lakas-ng-tubig, biyoenerhiya, lakas ng hangin at araw, at [[enerhiyang heotermal]]).<ref>{{Harvard citation no brackets|REN21|2020}}. (sa Ingles)</ref> Inaasahang tataas ang paggamit ng panggatong na posil sa ganap na mga tuntunin bago ang 2030 at bababa pagkatapos bababa, na nakakaranas ang paggamit ng karbon ng pinakamatalas na pagbawas.<ref>{{Harvard citation no brackets|IEA World Energy Outlook 2023}} (sa Ingles)</ref> Kinakatawan ng mga nababago ang 75% ng lahat ng bagong henerasyon ng kuryente na naitayo noong 2019, halos lahat ng enerhiyang pang-araw at hangin.<ref>{{Harvard citation no brackets|The Guardian, 6 Abril|2020}}. (sa Ingles)</ref> Ang iba pang mga anyo ng malinis na enerhiya, tulad ng nukleyar at ''hydropower'' o lakas-ng-tubig, ay kasalukuyang may mas malaking bahagi ng panustos ng enerhiya. Gayunpaman, lumilitaw na limitado ang kanilang mga pagtaya sa paglago sa hinaharap kung ihahambing.<ref>{{Harvard citation no brackets|IEA|2021}}; {{Harvard citation no brackets|Teske|Pregger|Naegler|Simon|2019}} (sa Ingles)</ref> Habang kabilang na ngayon ang mga solar panel (tablang solar) at hangin sa pampang mga pinakamurang paraan ng pagdaragdag ng bagong kapasidad ng pagbuo ng kuryente sa maraming lokasyon,<ref>{{Harvard citation no brackets|Our World in Data-Why did renewables become so cheap so fast?}}; {{Harvard citation no brackets|IEA – Projected Costs of Generating Electricity 2020}} (sa Ingles)</ref> kailangan ang mga patakaran sa enerhiyang lunti upang makamit ang isang mabilis na paglipat mula sa panggatong na posil patungo sa mga nababago.<ref>{{Cite web |date=4 April 2022 |title=IPCC Working Group III report: Mitigation of Climate Change |url=https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/ |access-date=19 January 2024 |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |language=en}}</ref> Upang makamit ang neutralidad ng karbon pagsapit ng 2050, ang enerhiyang nababago ang magiging dominanteng anyo ng pagbuo ng kuryente, na tataas sa 85% o higit pa sa 2050 sa ilang mga situwasyon. Aalisin ang pamumuhunan sa karbon at halos ihihinto ang paggamit ng karbon pagsapit ng 2050.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}} (sa Ingles)</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Teske|2019}}. (sa Ingles)</ref> Ang elektrisidad na nabuo mula sa mga nababagong mapagkukunan ay kailangan ding maging pangunahing mapagkukunan ng enerhiya para sa pagpaiinit at transportasyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|United Nations Environment Programme|2019}}; {{Harvard citation no brackets|Teske, ed.|2019}}. (sa Ingles)</ref> Maaaring lumipat ang transportasyon mula sa panloob na makinang kombustyon na mga sasakyan at patungo sa mga de-kuryenteng sasakyan, [[pampublikong sasakyan]], at aktibong transportasyon ([[pagbibisikleta]] at paglalakad).<ref name="IPCC-2018 p142">{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}}; {{Harvard citation no brackets|United Nations Environment Programme|2019}} (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite web |date=2016 |title=Transport emissions |url=https://ec.europa.eu/clima/eu-action/transport-emissions_en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010225533/https://ec.europa.eu/clima/eu-action/transport-emissions_en |archive-date=10 Oktubre 2021 |access-date=2 Enero 2022 |website=Climate action |publisher=[[European Commission]] |language=en}}</ref> Para sa pagpapadala at paglipad, mababawasan ng mga panggatong na may mababang-karbon ang mga emisyon.<ref name="IPCC-2018 p142" /> Ang pag-init ay maaaring lalong matanggalan ng karbon sa mga teknolohiya tulad ng mga bomba sa pagpapainit.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG3 Ch9|2014}}; {{Harvard citation no brackets|NREL|2017}} (sa Ingles)</ref> May mga hadlang sa patuloy na mabilis na paglaki ng malinis na enerhiya, kabilang ang mga nababago. Para sa hangin at pang-araw, may mga alalahanin sa kapaligiran at paggamit ng lupa para sa mga bagong proyekto.<ref>{{Harvard citation no brackets|Berrill|Arvesen|Scholz|Gils|2016}}. (sa Ingles)</ref> Gumagawa ang hangin at pang-araw din ng enerhiya nang pasulput-sulpot at may pana-panahong pagkakaiba-iba. Ayon sa kaugalian, ginagamit ang mga ''hydro dam'' (dam ng tubig) na may mga imbakan at kumbensyonal na planta kapag mababa ang produksyon ng baryable na enerhiya. Sa pagpapatuloy, maaaring mapalawak ang imbakan ng baterya, maaaring itugma ang pangangailangan at panustos ng enerhiya, at ang maaaring maging padaliin ng transmisyon sa malayong distansya ang pagkakaiba-iba ng mga nababagong kinalabasan.<ref name="United Nations Environment Programme 2019 462">{{Harvard citation no brackets|United Nations Environment Programme|2019}}; {{Harvard citation no brackets|Vox, 20 Setyembre|2019}}; {{Cite journal |last=Sepulveda |first=Nestor A. |last2=Jenkins |first2=Jesse D. |last3=De Sisternes |first3=Fernando J. |last4=Lester |first4=Richard K. |year=2018 |title=The Role of Firm Low-Carbon Electricity Resources in Deep Decarbonization of Power Generation |journal=Joule |language=en |volume=2 |issue=11 |pages=2403–2420 |doi=10.1016/j.joule.2018.08.006 |doi-access=free}} (sa Ingles)</ref> Kadalasang hindi karbon-nyutral ang biyoenerhiya at maaaring magkaroon ng negatibong kahihinatnan para sa seguridad ng pagkain.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch4|2018}}. (sa Ingles)</ref> Pinipigilan ang paglago ng nukleyar na kapangyarihan ang kontrobersyang umiinog sa duming [[radyoaktibo]], paglaganap ng [[sandatang nuklear]], at mga aksidente.<ref>{{Citec|last1=Gill|first1=Matthew|last2=Livens|first2=Francis|last3=Peakman|first3=Aiden|in=Letcher|year=2020|pages=147–149|ignore-err=yes|chapter=Nuclear Fission|language=en}} (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite journal |last=Horvath |first=Akos |last2=Rachlew |first2=Elisabeth |date=Enero 2016 |title=Nuclear power in the 21st century: Challenges and possibilities |journal=Ambio |language=en |volume=45 |issue=Suppl 1 |pages=S38–49 |bibcode=2016Ambio..45S..38H |doi=10.1007/s13280-015-0732-y |issn=1654-7209 |pmc=4678124 |pmid=26667059}}</ref> Limitado ang paglago ng lakas-ng-tubig sa katunayan na binuo ang pinakamahusay na mga lugar, at humaharap ang mga bagong proyekto sa mas mataas na panlipunan at pangkalikasan na alalahanin.<ref>{{Cite web |title=Hydropower |url=https://www.iea.org/reports/hydropower |access-date=12 Oktubre 2020 |website=iea.org |publisher=International Energy Agency |language=en |quote=Hydropower generation is estimated to have increased by over 2% in 2019 owing to continued recovery from drought in Latin America as well as strong capacity expansion and good water availability in China (...) capacity expansion has been losing speed. This downward trend is expected to continue, due mainly to less large-project development in China and Brazil, where concerns over social and environmental impacts have restricted projects.}}</ref> Ang mababang-karbon na enerhiya ay nagpapabuti sa kalusugan ng tao sa pamamagitan ng pagliit ng pagbabago ng klima gayundin ang pagbabawas ng pagkamatay ng polusyon sa hangin,<ref>{{Harvard citation no brackets|Watts|Amann|Arnell|Ayeb-Karlsson|2019}}; {{Harvard citation no brackets|WHO|2018}} (sa Ingles)</ref> na tinatayang nasa 7 milyon taun-taon noong 2016.<ref>{{Harvard citation no brackets|Watts|Amann|Arnell|Ayeb-Karlsson|2019}}; {{Harvard citation no brackets|WHO|2016}} (sa Ingles)</ref> Maaaring makaligtas ang pagtugon sa mga layunin ng Kasunduan sa Paris na naglilimita sa pag-init sa isang 2&nbsp;°C ng humigit-kumulang isang milyon buhay bawat taon pagsapit ng 2050, samantalang maaaring makakatipid ang paglimita sa pag-init ng mundo sa 1.5&nbsp;°C ng milyun-milyon at sabay-sabay na pataasin ang seguridad sa enerhiya at bawasan ang kahirapan.<ref>{{Harvard citation no brackets|WHO|2018}}; {{Harvard citation no brackets|Vandyck|Keramidas|Kitous|Spadaro|2018}}; {{Harvard citation no brackets|IPCC SR15|2018}}: "Limiting warming to 1.5&nbsp;°C can be achieved synergistically with poverty alleviation and improved energy security and can provide large public health benefits through improved air quality, preventing millions of premature deaths. However, specific mitigation measures, such as bioenergy, may result in trade-offs that require consideration." (sa Ingles)</ref> Ang pagpapabuti ng kalidad ng hangin ay mayroon ding mga pang-ekonomiyang benepisyo na maaaring mas malaki kaysa sa mga gastos sa pagpapagaan.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG3|2022}} (sa Ingles)</ref> === Pagtitipid ng enerhiya === Ang pagbabawas ng pangangailangan sa enerhiya ay isa pang pangunahing aspeto ng pagbabawas ng mga emisyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}} (sa Ingles)</ref> Kung mas kaunting enerhiya ang kailangan, mayroong higit na kakayahang umangkop para sa pagbuo ng malinis na enerhiya. Pinapadali din nito ang pamamahala sa grid ng kuryente, at pinapaliit ang pagbuo ng imprastraktura na masinsinan sa karbon.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}}; {{Harvard citation no brackets|IEA|2020b}} (sa Ingles)</ref> Ang mga malalaking pagtaas sa pamumuhunan sa kahusayan ng enerhiya ay kinakailangan upang makamit ang mga layunin sa klima, na maihahambing sa antas ng pamumuhunan sa nababagong enerhiya.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}} (sa Ingles)</ref> Dahil sa ilang nauugnay na pagbabago sa [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]] sa mga huwaran ng paggamit ng enerhiya, pamumuhunan sa kahusayan sa enerhiya, at pagpopondo, mas mahirap at hindi sigurado ang mga pagtataya para sa dekada na ito.<ref>{{Harvard citation no brackets|IEA|2020b}} (sa Ingles)</ref> Ang mga [[estratehiya]] upang bawasan ang pangangailangan sa enerhiya ay nag-iiba ayon sa sektor. Sa sektor ng transportasyon, ang mga pasahero at kargamento ay maaaring lumipat sa mas mahusay na mga paraan ng [[paglalakbay]], tulad ng mga [[bus]] at [[tren]], o gumamit ng mga de-kuryenteng sasakyan.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}} (sa Ingles)</ref> Kasama sa mga istratehiyang pang-industriya upang bawasan ang pangangailangan sa enerhiya ang pagpapahusay ng mga sistema ng pag-iinit at motor, pagdidisenyo ng mga produktong mas kaunting enerhiya, at patagalin ang buhay ng produkto.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}} (sa Ingles)</ref> Sa sektor ng gusali, nakatuon ang sa mas mahusay na disenyo ng mga bagong [[gusali]], at mas mataas na antas ng kahusayan ng enerhiya sa pagsasaayos.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch2|2018}} (sa Ingles)</ref> Ang paggamit ng mga [[teknolohiya]] tulad ng mga bomba sa pagpapainit ay maaari ding magpataas ng kahusayan sa enerhiya ng gusali.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 WG3 Ch9|2014}}. (sa Ingles)</ref> === Agrikultura at industriya === [[Talaksan:Greenhouse_Gas_Emissions_by_Economic_Sector_tl.svg|thumb|Isinasaalang-alang ang direkta at hindi direktang mga emisyon, ang industriya ay ang sektor na may pinakamataas na bahagi ng mga pandaigdigang emisyon. Datos noong 2019 mula sa IPCC.]] Ang agrikultura at kagubatan ay nahaharap sa isang tripleng hamon ng paglilimita sa mga emisyong gas na ''greenhouse'', pagpigil sa karagdagang pagpalit ng mga kagubatan sa lupang agrikultural, at pagtugon sa pagtaas ng pangangailangan sa pagkain sa mundo.<ref>{{Harvard citation no brackets|World Resources Institute, Disyembre|2019}} (sa Ingles)</ref> Ang isang hanay ng mga aksyon ay maaaring mabawasan ang agrikultura at mga emisyong nakabatay sa kagubatan ng dalawang-katlo mula sa mga antas noong 2010. Kabilang dito ang pagbabawas ng paglaki ng pangangailangan para sa [[pagkain]] at iba pang produktong pang-agrikultura, pagtaas ng produktibidad sa lupa, pagprotekta at pagpapanumbalik ng mga kagubatan, at pagbabawas ng mga emisyong gas na ''greenhouse'' mula sa produksyong pang-agrikultura.<ref>{{Harvard citation no brackets|World Resources Institute, Disyembre|2019}} (sa Ingles)</ref> Sa panig ng pangangailangan, isang mahalagang bahagi ng pagbabawas ng mga emisyon ay ang paglipat ng mga tao patungo sa mga diyeta na nakabatay sa halaman.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL|2019}} (sa Ingles)</ref> Ang pag-aalis ng produksyon ng mga alagang hayop para sa [[karne]] at paggawa ng [[gatas]] ay mag-aalis ng humigit-kumulang tatlong-sankapat ng lahat ng emisyon mula sa agrikultura at iba pang paggamit ng lupa.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Ch5|2019}} Humans on a vegan exclusive diet would save about 7.9 Gt{{CO2}} equivalent per year by 2050 {{Harvard citation no brackets|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}} Agriculture, Forestry and Other Land Use used an average of 12 Gt{{CO2}} per year between 2007 and 2016 (23% of total anthropogenic emissions). (sa Ingles)</ref> Sinasakop din ng mga alagang hayop ang 37% ng lugar na walang yelo sa Daigdig at kumakain ng pakain mula sa 12% ng lugar ng lupa na ginagamit para sa mga pananim, nagtutulak ng deporestasyon at pagkasira ng lupa.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Ch5|2019}} (sa Ingles)</ref> Ang produksyon ng [[bakal]] at [[semento]] ay responsable para sa humigit-kumulang 13% ng mga pang-industriyang emisyong {{CO2}}. Sa mga industriyang ito, gumaganap ng mahalagang papel sa produksyon ang masinsinan sa karbon na materyales tulad ng coque at apog, kaya nangangailangan ang pagbabawas ng emisyong {{CO2}} ng pananaliksik sa mga alternatibong kimika.<ref>{{Cite web |title=Low and zero emissions in the steel and cement industries |url=https://www.oecd.org/greengrowth/GGSD2019_IssuePaper_CementSteel.pdf |pages=11, 19–22 |language=en}}</ref> === Pagsamsam ng karbon === [[Talaksan:Carbon_Dioxide_Partitioning.svg|thumb|Karamihan sa mga paglabas ng {{CO2}} ay sumisipsip ng mga ''carbon sink'' (o lababong karbon), kabilang ang paglaki ng halaman, pagkuha sa lupa, at pagkuha sa karagatan (2020 ''Global Carbon Budget'' o Pandagidigang Badyet sa Karbon).]] Ang mga natural na lababong karbon o ''karbon sink'' ay maaaring pahusayin upang makuha ang mas malaking halaga ng {{CO2}} na lampas sa mga natural na antas.<ref>{{Harvard citation no brackets|World Resources Institute, 8 Agosto|2019}}: {{Harvard citation no brackets|IPCC SRCCL Ch2|2019}}. (sa Ingles)</ref> Kabilang ang reporestasyon at porestasyon (pagtatanim ng mga kagubatan kung saan wala pa noon) sa mga pinakaganap na pamamaraan ng pagsamsam, bagaman nagpapataas ang huli ng mga alalahanin sa seguridad ng pagkain.<ref>{{Harvard citation no brackets|Kreidenweis|Humpenöder|Stevanović|Bodirsky|2016}} (sa Ingles)</ref> Maaaring isulong ng mga magsasaka ang pagsamsam ng karbon sa mga lupa sa pamamagitan ng mga kasanayan tulad ng paggamit ng mga pananim na pantakip sa [[taglamig]], pagbabawas ng intensidad at dalas ng pagbubungkal, at paggamit ng [[abono]] at [[pataba]] para baguhin ang lupa.<ref>{{Harvard citation no brackets|National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine|2019}} (sa Ingles)</ref> Nagbubunga ang pagpapanumbalik ng kagubatan at anyo ng lupa ng maraming benepisyo para sa klima, kabilang ang pagsamsam at pagbabawas ng mga emisyon ng gas na ''greenhouse'' gas.<ref name="Duchelle-2022">{{Cite book |last=Garrett, L. |url=https://doi.org/10.4060/cc2510en |title=The key role of forest and landscape restoration in climate action |last2=Lévite, H. |last3=Besacier, C. |last4=Alekseeva, N. |last5=Duchelle, M. |publisher=FAO |year=2022 |isbn=978-92-5-137044-5 |location=Rome |language=en |doi=10.4060/cc2510en}}</ref> Nagpapataas ang pagpapanumbalik/muling paglikha ng mga basang lupain sa baybayin, mga lupang parang at kaparangan ng damong-dagat ng pagkuha ng carbon sa organikong bagay.<ref>{{Harvard citation no brackets|National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine|2019}} (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite journal |last=Nelson |first=J. D. J. |last2=Schoenau |first2=J. J. |last3=Malhi |first3=S. S. |date=1 Oktubre 2008 |title=Soil organic carbon changes and distribution in cultivated and restored grassland soils in Saskatchewan |url=https://doi.org/10.1007/s10705-008-9175-1 |journal=Nutrient Cycling in Agroecosystems |language=en |volume=82 |issue=2 |pages=137–148 |bibcode=2008NCyAg..82..137N |doi=10.1007/s10705-008-9175-1 |issn=1573-0867}}</ref> Kapag nasamsam ang karbon na nasa mga lupa at sa mga organikong bagay tulad ng mga puno, may panganib na muling ilalabas ang karbon sa atmospera sa kalaunan sa pamamagitan ng mga pagbabago sa paggamit ng lupa, [[apoy]], o iba pang mga pagbabago sa ekosistema.<ref>{{Harvard citation no brackets|Ruseva|Hedrick|Marland|Tovar|2020}} (sa Ingles)</ref> == Pagbagay == Ang pagbagay o adaptasyon ay "ang proseso ng pagsasaayos sa kasalukuyan o inaasahang pagbabago sa klima at mga epekto nito".<ref name="IPCC-2022">IPCC, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_SummaryForPolicymakers.pdf Summary for Policymakers] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, M. Tignor, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem (mga pat.)]. Sa: [https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (mga pat.)]. Cambridge University Press, Cambridge at New York, pp. 3–33, {{Doi|10.1017/9781009325844.001}}. (sa Ingles)</ref>{{Rp|5}}  Kung walang karagdagang pagpapagaan, hindi maiiwasan ng adaptasyon ang panganib ng "malubha, laganap at hindi maibabalik" na mga epekto.{{Sfn|IPCC AR5 SYR|2014}} Nangangailangan ang mas matinding pagbabago ng klima ng higit pang pagbabagong adaptasyon, na maaaring maging lubhang mahal.{{Sfn|IPCC SR15 Ch4|2018}} Hindi pantay na ipinamamahagi ang kapasidad at potensyal para sa mga tao na umangkop sa iba't ibang mga rehiyon at [[populasyon]], at mas mababa ang mga [[umuunlad na bansa]] sa pangkalahatan.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR4 WG2 Ch19|2007}}. (sa Ingles)</ref> Nagkaroon ang unang dalawang dekada ng ika-21 siglo ng pagtaas sa kakayahang umangkop sa karamihan ng mga bansang mababa at nasa gitna ang kita na may pinabuting koneksyon sa pangunahing [[sanitasyon]] at kuryente, subalit mabagal ang pag-unlad. Maraming mga [[bansa]] ang nagpatupad ng mga patakaran sa pag-aangkop. Gayunpaman, mayroong isang malaking agwat sa pagitan ng kinakailangan at magagamit na [[pananalapi]].{{Sfn|UNEP|2018}} Ang pag-angkop sa pagtaas ng lebel ng dagat ay binubuo ng pag-iwas sa mga lugar na nasa panganib, matutunan ang mamuhay sa dagdag na pagbaha, at pagbuo ng mga kontrol sa baha. Kung nabigo iyon, maaaring kailanganin ang pinamamahalaang paglikas <ref>{{Cite journal |last=Stephens |first=Scott A. |last2=Bell |first2=Robert G. |last3=Lawrence |first3=Judy |date=2018 |title=Developing signals to trigger adaptation to sea-level rise |journal=Environmental Research Letters |language=en |volume=13 |issue=10 |at=104004 |bibcode=2018ERL....13j4004S |doi=10.1088/1748-9326/aadf96 |issn=1748-9326 |doi-access=free}}</ref> May mga hadlang sa ekonomiya para sa pagharap sa mapanganib na epekto ng init. Hindi posible para sa lahat ang pag-iwas sa walang tigil na trabaho o pagkakaroon ng [[erkon]].{{Sfn|Matthews|2018}} Sa agrikultura, kinabibilangan ang mga opsyon sa pag-aangkop ang paglipat sa mas napapanatiling mga diyeta, pag-iba-iba, pagkontrol sa pagguho, at mga henetikong pagpapahusay para sa mas mataas na pagpapaubaya sa pagbabago ng klima.{{Sfn|IPCC SRCCL Ch5|2019}} Ang pagseseguro ay nagbibigay-daan para sa pagbabahagi ng panganib, subalit kadalasan, mahirap makuha ito para sa mga taong mas mababa ang kita.<ref>{{Cite journal |last=Surminski |first=Swenja |last2=Bouwer |first2=Laurens M. |last3=Linnerooth-Bayer |first3=Joanne |date=2016 |title=How insurance can support climate resilience |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2979 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=6 |issue=4 |pages=333–334 |bibcode=2016NatCC...6..333S |doi=10.1038/nclimate2979 |issn=1758-6798}}</ref> Maaaring mabawasan ng edukasyon, migrasyon at mga sistema ng maagang babala ang kahinaan sa klima.{{Sfn|IPCC SR15 Ch4|2018}} Ang pagtatanim ng mga [[bakawan]] o paghikayat sa iba pang mga halaman sa baybayin ay maaaring nagpapahina ng lakas sa mga [[bagyo]].<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Mangroves against the storm |url=https://social.shorthand.com/IUCN_forests/nCec1jyqvn/mangroves-against-the-storm.html |access-date=20 Enero 2023 |website=Shorthand |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2021 |title=How marsh grass could help protect us from climate change |url=https://www.weforum.org/agenda/2021/10/how-marsh-grass-protects-shorelines/ |access-date=20 Enero 2023 |website=World Economic Forum |language=en}}</ref> Bumabagay ang mga ekosistema sa pagbabago ng klima, isang proseso na maaaring suportahan ng interbensyon ng tao. Sa pamamagitan ng pagtaas ng koneksyon sa pagitan ng mga ekosistema, maaaring lumipat ang mga espesye sa mas kanais-nais na mga kondisyon ng klima. Maaari ang mga espesye na ipakilala din sa mga lugar na nakakakuha ng isang kanais-nais na [[klima]]. Ang proteksyon at pagpapanumbalik ng natural at semi-natural na mga lugar ay nakakatulong sa pagbuo ng katatagan, na ginagawang mas madali para sa mga ekosistema na umangkop. Tumutulong din ang marami sa mga pagkilos na nagsusulong ng adaptasyon sa mga ekosistema sa mga tao na umangkop sa pamamagitan ng adaptasyong nakabatay sa ekosistema. Halimbawa, ginagawang mas maliit ang posibilidad ng mga sakunang sunog ang pagpapanumbalik ng mga natural na rehimen ng [[sunog]], at binabawasan ang panganib sa tao. Ang pagbibigay ng mas maraming espasyo sa mga [[ilog]] ay nagbibigay-daan para sa mas maraming pag-imbak ng tubig sa natural na sistema, na binabawasan ang panganib ng [[baha]]. Gumaganap ang naibalik na kagubatan bilang isang lababong karbon, subalit maaaring magpalala sa mga epekto sa klima ang pagtatanim ng mga puno sa hindi angkop na mga rehiyon.<ref>{{Cite journal |last=Morecroft |first=Michael D. |last2=Duffield |first2=Simon |last3=Harley |first3=Mike |last4=Pearce-Higgins |first4=James W. |last5=Stevens |first5=Nicola |last6=Watts |first6=Olly |last7=Whitaker |first7=Jeanette |display-authors=4 |date=2019 |title=Measuring the success of climate change adaptation and mitigation in terrestrial ecosystems |journal=Science |language=en |volume=366 |issue=6471 |page=eaaw9256 |doi=10.1126/science.aaw9256 |issn=0036-8075 |pmid=31831643 |doi-access=free}}</ref> May mga sinerhiya subalit may mga ''trade-off'' o mapapalitan din sa pagitan ng pagbagay at pagpapagaan.<ref>{{Cite journal |last=Berry |first=Pam M. |last2=Brown |first2=Sally |last3=Chen |first3=Minpeng |last4=Kontogianni |first4=Areti |last5=Rowlands |first5=Olwen |last6=Simpson |first6=Gillian |last7=Skourtos |first7=Michalis |display-authors=4 |date=2015 |title=Cross-sectoral interactions of adaptation and mitigation measures |url=https://doi.org/10.1007/s10584-014-1214-0 |journal=Climate Change |language=en |volume=128 |issue=3 |pages=381–393 |bibcode=2015ClCh..128..381B |doi=10.1007/s10584-014-1214-0 |issn=1573-1480 |hdl-access=free|hdl=10.1007/s10584-014-1214-0}}</ref> Ang isang halimbawa para sa sinerhiya ay ang pagtaas ng produktibidad ng pagkain, na may malaking benepisyo para sa parehong pagbagay at pagpapagaan.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 SYR|2014}}. (sa Ingles)</ref> Ang isang halimbawa ng mapapalitan ang pagtaas ng paggamit ng erkon na nagbibigay-daan sa mga tao na mas mahusay na makayanan ang init, subalit pinapataas ang pangangailangan ng enerhiya. Ang isa pang halimbawa ng mapapalitan ay ang mas masinsin na [[Pagpaplano ng lungsod|urbanong pag-unlad]] na maaaring mabawasan ang mga emisyon mula sa transportasyon at [[konstruksyon]], subalit maaari tumaas rin ang epekto ng ''urban heat island'' (o pulo ng urbanong init), na naglalantad sa mga tao sa mga panganib sa [[kalusugan]] na nauugnay sa init.<ref>{{Cite journal |last=Sharifi |first=Ayyoob |date=2020 |title=Trade-offs and conflicts between urban climate change mitigation and adaptation measures: A literature review |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652620328584 |journal=Journal of Cleaner Production |language=en |volume=276 |page=122813 |doi=10.1016/j.jclepro.2020.122813 |issn=0959-6526}}</ref> {| class="center toccolours" |+'''Mga halimbawa ng paraan ng pagbagay''' |<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%"> Talaksan:FrontLines-EGAT_2011_Environment_Photo_Contest_Top_Entry_(5842818280).jpg|alt=Mangrove planting and other habitat conservation can reduce coastal flooding.|Maaaring mabawasan ang pagbaha sa baybayin sa pagtatanim ng [[bakawan]] at iba pangpangangalaga sa tirahan. Talaksan:Seawallventnor.jpg|alt=Seawalls to protect against storm surge worsened by sea level rise|Pagtayo ng mga dike o pader sa [[dalampasigan]] upang protektahan laban sa [[daluyong]] na pinalala ang pagtaas ng lebel ng dagat Talaksan:20080708_Chicago_City_Hall_Green_Roof_Edit1.jpg|alt=Green roofs to provide cooling in cities|Mga bubong na lunti upang magbigay ng lamig sa mga [[lungsod]] Talaksan:2013.02-402-294a_Pearl_millet,breeding,selfing_ICRISAT,Patancheru(Hyderabad,Andhra_Pradesh),IN_wed20feb2013.jpg|alt=Selective breeding for drought-resistant crops|[[Artipisyal na pagpili|Piniling paglalahi]] para sa mga pananim na lumalaban sa tagtuyot </gallery> |} == Mga polisiya at politika == [[File:Climate_Change_Performance_Index_(2023).svg|thumb|upright=1.35|Niraranggo ang ''Climate Change Performance Index'' (Indeks ng Pagganap para sa Pagbabago ng Klima) ang mga bansa sa pamamagitan ng emisyon ng gas na ''greenhouse'' (40% ng iskor), nababagong enerhiya (20%), gamit ng enerhiya (20%), at polisiya sa klima (20%). {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="width:100%; background:none;" |- |valign="top"| {{legend|#31a354|Mataas}} |valign="top"| {{legend|#fee391|Katamtaman}} |valign="top"| {{legend|#fe9929|Mababa}} |valign="top"| {{legend|#d7301f|Napakababa}} |}]] Ang mga bansang pinakamahina sa pagbabago ng klima ay karaniwang may pananagutan para sa isang maliit na bahagi ng mga pandaigdigang emisyon. Nagtataas ito ng mga katanungan tungkol sa katarungan at pagkapatas.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}} (sa Ingles)</ref> Ginagawang mas madali ang paglilimita sa pag-init ng mundo ng Mga Layunin sa Napapanatiling Pag-unlad (o ''Sustainable Development Goals'') ng Mga Nagkakaisang Bansa, tulad ng pagpuksa sa [[kahirapan]] at pagbabawas ng hindi pagkakapantay-pantay. Kinikilala ang koneksyon sa Layunin sa Napapanatiling Pag-unlad Blg.13 na "gumawa ng agarang aksyon upang labanan ang pagbabago ng klima at ang mga epekto nito".<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC SR15 Ch5|2018}}; United Nations (2017) Resolution adopted by the General Assembly on 6 July 2017, [[:talaksan:A RES 71 313 E.pdf|Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development]] ([https://undocs.org/A/RES/71/313 A/RES/71/313]) (sa Ingles)</ref> May sinerhiya ang mga layunin sa pagkain, malinis na [[tubig]] at ang proteksyon ng ekosistema sa pagpapagaan sa klima.{{Sfn|IPCC SR15 Ch5|2018}} Ang heopolitika ng pagbabago ng klima ay kumplikado. Madalas itong binabanghay bilang isang suliranin sa ''free-rider,''{{Efn|Literal bilang libreng-mananakay, na isang uri ng pagkabigo sa pamilihan na nangyayari kapag hindi nagbabayad ang yaong mga nakikinabang sa mga yaman, [[public good|publikong produkto]], at karaniwang yaman.|name=pananda}} kung saan nakikinabang ang lahat ng mga bansa mula sa pagpapagaan na ginawa ng ibang mga bansa, subalit matatalo mismo ang mga indibiduwal na bansa mula sa paglipat sa isang mababang-karbon na ekonomiya. Bagaman, mayroon din minsan na lokal na benipisyo ang pagpapagaan. Halimbawa, lumampas ang mga benepisyo ng pag-alis ng karbon sa kalusugan ng publiko at mga lokal na kapaligiran kaysa sa mga gastos sa halos lahat ng rehiyon.<ref name="Rauner 2020">{{Harvard citation no brackets|Rauner|Bauer|Dirnaichner|Van Dingenen|2020}} (sa Ingles)</ref> Higit pa rito, nanalo sa ekonomiya ang mga netong mang-aangkat ng panggatong na posil mula sa paglipat sa malinis na enerhiya, na nagdudulot ng mga netong tagaluwas na harapin ang mga ''stranded asset'' (o naipit na ari-arian): mga panggatong na posil na hindi nila maibebenta.<ref>{{Harvard citation no brackets|Mercure|Pollitt|Viñuales|Edwards|2018}} (sa Ingles)</ref> === Mga mapagpipiliang patakaran === Ang malawak na hanay ng mga patakaran, regulasyon, at [[batas]] ay ginagamit upang mabawasan ang mga emisyon. Noong 2019, saklaw ng pagpepresyo ng karbon ang humigit-kumulang 20% ng mga pandaigdigang emisyon ng gas na ''greenhouse.''<ref>{{Harvard citation no brackets|World Bank, Hunyo|2019}} (sa Ingles)</ref> Maaaring mapresyuhan ang karbon gamit ang mga buwis sa karbon at mga sistema ng pangangalakal ng emisyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|Union of Concerned Scientists, 8 Enero|2017}}; {{Harvard citation no brackets|Hagmann|Ho|Loewenstein|2019}}.</ref> Umabot ang direktang pandaigdigang panggatong na posil sa $319 bilyon noong 2017, at $5.2 trilyon kapag napresyuhan ang mga hindi direktang gastos gaya ng polusyon sa hangin.<ref>{{Harvard citation no brackets|Watts|Amann|Arnell|Ayeb-Karlsson|2019}} (sa Ingles)</ref> Maaaring magdulot ang pagwawakas sa mga ito ng 28% na pagbawas sa pandaigdigang mga emisyon sa karbon at 46% na pagbawas sa mga pagkamatay dulot ng [[polusyon]] sa hangin.<ref>{{Harvard citation no brackets|UN Human Development Report|2020}} (sa Ingles)</ref> Sa halip, maaaring gamitin ang salaping natipid sa mga subsidyong posil na suportahan ang paglipat sa malinis na [[enerhiya]].<ref>{{Harvard citation no brackets|International Institute for Sustainable Development|2019}} (sa Ingles)</ref> Kinabibilangan ng ng mas direktang paraan upang bawasan ang mga gas na ''greenhouse'' ang mga pamantayan sa kahusayan ng sasakyan, mga pamantayan ng panggatong na nababago, at mga regulasyon sa polusyon sa hangin sa mabigat na industriya.<ref>{{Harvard citation no brackets|ICCT|2019}}; {{Harvard citation no brackets|Natural Resources Defense Council, 29 Setyembre|2017}}</ref> Nangangailangan ang ilang mga bansa ng mga utilidad upang madagdagan ang bahagi ng mga nababago sa produksyon ng [[kuryente]].<ref>{{Harvard citation no brackets|National Conference of State Legislators, 17 Abril|2020)}}; {{Harvard citation no brackets|European Parliament, Pebrero|2020}}</ref> ==== Katarungang pangklima ==== Ang patakarang idinisenyo sa pamamagitan ng lente ng [[Katarungan|katarungang]] pangklima ay sumusubok na tugunan ang mga isyu sa [[karapatang pantao]] at hindi pagkakapantay-pantay sa [[lipunan]]. Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katarungang pangklima, dapat bayaran ang mga gastos sa adaptasyon sa klima ng mga may pananagutan sa pagbabago ng klima, habang ang mga naghihirap sa epekto ng pagbabago ng klima ang siyang dapat mga benepisyaryo ng mga ibinayad. Maaaring matugunan ito sa katotohanan sa isang paraan na pagbabayad ng mayayamang bansa sa mahihirap na bansa upang makaroon sila ng adaptasyon.<ref>{{Cite web |last=Gabbatiss |first=Josh |last2=Tandon |first2=Ayesha |date=4 Oktubre 2021 |title=In-depth Q&A: What is 'climate justice'? |url=https://www.carbonbrief.org/in-depth-qa-what-is-climate-justice |access-date=16 Oktubre 2021 |website=Carbon Brief |language=en}}</ref> Nalaman ng Oxfam na noong 2023 ang pinakamayayamang 10% ng mga tao ay may pananagutan para sa 50% ng mga pandaigdigang emisyon, habang ang pinakamababang 50% ay responsable para sa 8%.<ref>{{Cite journal |last=Khalfan |first=Ashfaq |last2=Lewis |first2=Astrid Nilsson |last3=Aguilar |first3=Carlos |last4=Persson |first4=Jacqueline |last5=Lawson |first5=Max |last6=Dab |first6=Nafkote |last7=Jayoussi |first7=Safa |last8=Acharya |first8=Sunil |date=Nobyembre 2023 |title=Climate Equality: A planet for the 99% |url=https://oxfamilibrary.openrepository.com/bitstream/handle/10546/621551/cr-climate-equality-201123-en-summ.pdf |journal=Oxfam |publisher=Oxfam GB |doi=10.21201/2023.000001 |access-date=18 Disyembre 2023 |archive-date=2 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251202163116/https://oxfamilibrary.openrepository.com/bitstream/handle/10546/621551/cr-climate-equality-201123-en-summ.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang paggawa ng mga emisyon ay isa pang paraan upang tingnan ang responsibilidad: sa ilalim ng pamamaraang iyon, ang nangungunang 21 kumpanya ng panggatong na posil ay magkakautang ng pinagsama-samang mga pagbabayad-pinsalaan sa klima na $5.4 trilyon sa panahong 2025–2050.<ref name="OneEarth_20230519">{{Cite journal |last=Grasso |first=Marco |last2=Heede |first2=Richard |date=19 May 2023 |title=Time to pay the piper: Fossil fuel companies' reparations for climate damages |journal=One Earth |volume=6 |issue=5 |pages=459–463 |bibcode=2023OEart...6..459G |doi=10.1016/j.oneear.2023.04.012 |bibcode-access=free |doi-access=free |hdl-access=free|hdl=10281/416137}}</ref> Upang makamit ang isang makatarungang paglipat, mangangailangan din ng iba pang trabaho ang mga taong nagtatrabaho sa sektor ng panggatong na posil, at mangangailangan ng mga [[pamumuhunan]] ang kanilang mga [[pamayanan]].<ref>{{Harvard citation no brackets|Carbon Brief, 4 Ene|2017}}. (sa Ingles)</ref> === Mga internasyonal na kasunduan sa klima === [[Talaksan:Total_CO2_by_Region_(tl).svg|thumb|Mula noong 2000, ang tumataas na mga emisyon ng {{CO2}} sa [[Tsina]] at sa iba pang bahagi ng mundo ay nalampasan ang nailalabas ng Estados Unidos at [[Europa]].<ref name="Friedlingstein 2019">{{Harvard citation no brackets|Friedlingstein|Jones|O'Sullivan|Andrew|2019}}, Talahanayan 7. (sa Ingles)</ref>]] [[Talaksan:Per_Capita_CO2_by_Region_(tl).svg|thumb|Bawat tao, nakakabuo ang Estados Unidos ng {{CO2}} sa mas mabilis na antas kaysa sa iba pang pangunahing rehiyon.<ref name="Friedlingstein 2019" />]]Halos lahat ng bansa sa mundo ay partido sa United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC, Balangkas ng Mga Nagkakaisang Bansa sa Kumbensiyon sa Pagbabago ng Klima) ng 1994.<ref>{{Harvard citation no brackets|UNFCCC, "What is the United Nations Framework Convention on Climate Change?"}} (sa Ingles)</ref> Ang layunin ng UNFCCC ay maiwasan ang mapanganib na panghihimasok ng tao sa sistema ng klima.<ref>{{Harvard citation no brackets|UNFCCC|1992}}.(sa Ingles)</ref> Gaya ng nakasaad sa kumbensiyon, kailangan nito na patatagin ang mga konsentrasyon ng gas na ''greenhouse'' sa [[atmospera]] sa isang antas kung saan maaaring natural na umangkop sa pagbabago ng klima ang mga ekosistema, hindi nanganganib ang produksyon ng pagkain, at maaaring mapanatili ang pag-unlad ng ekonomiya.<ref>{{Harvard citation no brackets|IPCC AR4 WG3 Ch1|2007}}.(sa Ingles)</ref> Ang UNFCCC mismo ay hindi naghihigpit sa mga emisyon subalit nagbibigay ng isang balangkas para sa mga protokol na naghihigpit. Tumaas ang mga pandaigdigang emisyon mula noong nilagdaan ang UNFCCC.<ref name="EPA-2019">{{Harvard citation no brackets|EPA|2019}}.(sa Ingles)</ref> Ang mga taunang kumperensya nito ay ang yugto ng pandaigdigang negosasyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|UNFCCC, "What are United Nations Climate Change Conferences?"}} (sa Ingles)</ref> Pinalawig ng Protokol ng [[Kyoto]] noong 1997 ang UNFCCC at sinama ang mga legal na nagbubuklod na mga pangako para sa karamihan sa mga mauunlad na bansa upang limitahan ang kanilang mga emisyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|Kyoto Protocol|1997}}; {{Harvard citation no brackets|Liverman|2009}}.(sa Ingles)</ref> Sa panahon ng negosasyon, ang G77 (kumakatawan sa mga [[Bansang umuunlad|umuunlad na bansa]]) ay nagtulak para sa isang mandato na atasan ang mga [[Bansang maunlad|mauunlad na bansa]] na "[manguna]" sa pagbabawas ng kanilang mga emisyon,<ref>{{Harvard citation no brackets|Dessai|2001}}; {{Harvard citation no brackets|Grubb|2003}}.(sa Ingles)</ref> dahil ang mga mauunlad na bansa ay nag-ambag ng karamihan sa akumulasyon ng mga gas na ''greenhouse'' sa atmospera. Medyo mababa pa rin ang mga emisyong bawat-kapita sa mga umuunlad na bansa at kailangang ang mga umuunlad na bansa na magkaroon ng higit pang emisyon upang matugunan ang kanilang mga pangangailangan sa pag-unlad.<ref>{{Harvard citation no brackets|Liverman|2009}}. (sa Ingles)</ref> Ang Kasunduan sa [[Copenhagen]] ng 2009 ay malawak na inilalarawan bilang hindi kasiya-siya dahil sa mababang layunin nito, at tinanggihan ng mga mahihirap na bansa kabilang ang G77.<ref>{{Harvard citation no brackets|Müller|2010}}; {{Harvard citation no brackets|The New York Times, 25 Mayo|2015}}; {{Harvard citation no brackets|UNFCCC: Copenhagen|2009}}; {{Harvard citation no brackets|EUobserver, 20 Disyembre|2009}}. (sa Ingles)</ref> Nilayon ng mga naka-asosasyong partido na limitahan ang pagtaas ng temperatura sa buong mundo sa ibaba 2&nbsp;°C.<ref>{{Harvard citation no brackets|UNFCCC: Copenhagen|2009}}. (sa Ingles)</ref> Itinakda ng Kasunduan ang layunin ng pagpapadala ng $100 bilyon bawat taon sa mga umuunlad na bansa para sa pagpapagaan at pagbagay sa pagdating ng 2020, at iminungkahi ang pagtatatag ng Green Climate Fund (Pondo ng Klimang Lunti).<ref>{{cite conference|date=7–18 Disyembre 2009|title=Conference of the Parties to the Framework Convention on Climate Change|url=http://unfccc.int/meetings/cop_15/items/5257.php|location=[[Copenhagen]]|id=un document= FCCC/CP/2009/L.7|archive-url=https://web.archive.org/web/20101018074452/http://unfccc.int/meetings/cop_15/items/5257.php|archive-date=18 Oktubre 2010|access-date=24 Oktubre 2010|url-status=live}} (sa Ingles)</ref> {{Magmula noong|2020}}, 83.3 bilyon lamang ang naihatid. Sa 2023 lamang inaasahang makakamit ang target.<ref>{{Cite news |last=Bennett |first=Paige |date=2 Mayo 2023 |title=High-Income Nations Are on Track Now to Meet $100 Billion Climate Pledges, but They're Late |language=en |agency=Ecowatch |url=https://www.ecowatch.com/wealthy-countries-climate-change-reparations.html |access-date=10 Mayo 2023}}</ref> Noong 2015, nakipag-usap ang lahat ng [[Talaan ng mga bansa|bansa]] sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] para sa Kasunduan sa Paris, na naglalayong panatilihing mababa sa 2.0&nbsp;°C ang pag-init ng mundo. at naglalaman ng isang mataas na layunin ang kasunduan ng pagpapanatili ng init sa ilalim ng 1.5&nbsp;°C.{{Sfn|Paris Agreement|2015}} Pinalitan ng kasunduan ang Protokol ng Kyoto. Hindi tulad ng Kyoto, walang nagbubuklod na mga target na emisyon ang itinakda sa Kasunduan sa Paris. Sa halip, isang hanay ng mga pamamaraan ang ginawang may pagbubuklod. Ang mga bansa ay kailangang regular na magtakda ng higit pang mga ambisyosong layunin at muling suriin ang mga layuning ito tuwing limang taon.<ref>{{Harvard citation no brackets|Climate Focus|2015}}; {{Harvard citation no brackets|Carbon Brief, 8 Oktubre|2018}}. (sa Ingles)</ref> Isinaad muli ng Kasunduan sa Paris na dapat mabigyan ng suportang pananalapi ang mga umuunlad na bansa.<ref>{{Harvard citation no brackets|Climate Focus|2015}}. (sa Ingles)</ref> Magmula noong Oktubre 2021, 194 na estado at [[Unyong Europeo]] ang lumagda sa kasunduan at 191 na estado at Unyong Europeo ang nagpatibay o pumayag sa kasunduan.<ref>{{Cite web |title=Status of Treaties, United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-d&chapter=27&clang=_en |access-date=13 Oktubre 2021 |website=United Nations Treaty Collection}}; {{Harvard citation no brackets|Salon, 25 Setyembre|2019}}. (sa Ingles)</ref> Ang Protokol sa [[Montreal]] ng 1987, isang internasyonal na kasunduan upang ihinto ang paglabas ng mga gas na nakakasira ng [[osono]], ay maaaring naging mas epektibo sa pagsugpo sa mga paglabas ng gas na ''greenhouse'' kaysa sa Protokol ng Kyoto na partikular na idinisenyo upang gawin ito.<ref>{{Harvard citation no brackets|Goyal|England|Sen Gupta|Jucker|2019}} (sa Ingles)</ref> Ang Pagsususog sa [[Kigali]] ng 2016 sa Protokol ng Montreal ay naglalayong bawasan ang mga emisyon ng mga hidropluorokarbono, isang pangkat ng malalakas na mga gas na ''greenhouse'' na nagsilbing kapalit ng mga ipinagbabawal na gas na nag-uubos ng osono. Ginawa nitong mas matibay na kasunduan ang Protokol sa Montreal laban sa pagbabago ng klima.<ref>{{Cite web |last=Yeo |first=Sophie |date=10 Oktubre 2016 |title=Explainer: Why a UN climate deal on HFCs matters |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-why-a-un-climate-deal-on-hfcs-matters |access-date=10 Enero 2021 |website=Carbon Brief |language=en}}</ref> === Mga pambansang tugon === Noong 2019, naging unang pambansang [[pamahalaan]] ang [[parliyamento]] ng Reyno Unido na nagdeklara ng emerhensiya sa klima.<ref>{{Harvard citation no brackets|BBC, 1 Mayo|2019}}; {{Harvard citation no brackets|Vice, 2 Mayo|2019}}. (sa Ingles)</ref> Sinundan ito ng ibang mga bansa at hurisdiksyon.<ref>{{Harvard citation no brackets|The Verge, 27 Disyembre|2019}}. (sa Ingles)</ref> Sa parehong taon, nagdeklera ang Parliyamento Europeo ng isang "klima at pangkalikasan na emerhensiya".<ref>{{Harvard citation no brackets|The Guardian, 28 Nobyembre|2019}} (sa Ingles)</ref> Iniharap ng [[Komisyong Europeo]] ang ''European Green Deal'' (o Kasunduang Lunting Europeo) nito na may layuning gawing karbong nyutral ang Unyong Europeo sa pagsapit ng 2050.<ref>{{Harvard citation no brackets|Politico, 11 Disyembre|2019}}. (sa Ingles)</ref> Noong 2021, inilabas ng Komisyong Europeo ang bungkos ng batas nitong "Fit for 55" (Angkop sa 55), na naglalaman ng mga alituntunin para sa industriya ng sasakyan; lahat ng mga bagong [[kotse]] sa pamilihang Europeo ay dapat na [[sero]] ang emisyon ng mga sasakyan pagsapit ng 2035.<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 2021 |title=European Green Deal: Commission proposes transformation of EU economy and society to meet climate ambitions |language=en |work=[[European Commission]] |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_21_3541}}</ref> Ang mga pangunahing bansa sa [[Asya]] ay gumawa ng mga katulad na pangako: Nangako ang [[Timog Korea]] at [[Hapon]] na maging nyutral ang karbon pagsapit ng 2050, at [[Tsina]] pagdating ng 2060.<ref>{{Harvard citation no brackets|The Guardian, 28 Oktubre|2020}} (sa Ingles)</ref> Habang may malakas na insentibo ang [[Indya]] para sa mga nababago, nagpaplano rin ito ng makabuluhang pagpapalawak ng karbon sa bansa.<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2021 |title=Indya |url=https://climateactiontracker.org/countries/india/ |access-date=3 Oktubre 2021 |website=Climate Action Tracker |language=en}}</ref> Kabilang ang [[Biyetnam]] sa napakakaunting mga bansang umaasa sa karbon, mabilis na umuunlad na bansa na nangako na aalisin ang di-humuhupang enerhiyang karbon sa pagdating ng [[dekada 2040]] o sa lalong madaling panahon pagkatapos noon.<ref>{{Cite journal |last=Do |first=Thang Nam |last2=Burke |first2=Paul J. |year=2023 |title=Phasing out coal power in a developing country context: Insights from Vietnam |journal=Energy Policy |volume=176 |issue=Mayo 2023 113512 |page=113512 |bibcode=2023EnPol.17613512D |doi=10.1016/j.enpol.2023.113512 |hdl-access=free|hdl=1885/286612 }}</ref> Mula 2020 hanggang 2030, nangako ang [[Pilipinas]] na bawasan at iwasan ang mga emisyon ng gas na ''greenhouse'' ng 75% kung saan 2.71% ay walang kondisyon.<ref>{{Cite web |title=Philippines |url=https://climatepromise.undp.org/what-we-do/where-we-work/philippines |access-date=2024-06-27 |website=UNDP Climate Promise |language=en}}</ref> Babawasan ng bansa ang mga emisyon mula sa sektor ng [[agrikultura]], industriya, enerhiya, transportasyon at ''waste'' (o [[basura]]). Noong 2022, nagkaroon ng mga pagsisikap ang mga ahensiya ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] (ang Komisyon sa Pagbabago ng Klima, Komisyon sa Regulasyong Pampropesyonal, at [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman|Kagawaran ng Kapiligiran at Likas na Yaman]]) at Society of Filipino Foresters Inc. (SFFI, lit. "Lipunan ng mga Pilipinong Manggugubat Ink.) na maging nyutal ang karbon ng Pilipinas sa pamamagitan ng reporestasyon.<ref>{{Cite web |title=Multilateral partnership boosts efforts for carbon neutral PH through reforestation initiatives |url=https://climate.gov.ph/news/701 |access-date=2024-06-27 |website=climate.gov.ph}}</ref> Tinatarget nilang [[Pagtatanim|makapagtanim]] ng 10 milyon [[puno]] pagdating ng 2030. Magmula noong 2021, batay sa impormasyon mula sa 48 pambansang plano sa klima, na kumakatawan sa 40% ng mga partido sa Kasunduan sa Paris, ang tinatayang kabuuang mga emisyon ng gas na ''greenhouse'' ay magiging 0.5% na mas mababa kumpara sa mga antas noong 2010, na nasa ibaba ng 45% o 25% ng mga layunin sa pagbawas sa hangganan ng pag-init ng mundo sa 1.5&nbsp;°C o 2&nbsp;°C, ayon sa pagkakabanggit.<ref>{{Harvard citation no brackets|UN NDC Synthesis Report|2021}}; {{Cite news |last=UNFCCC Press Office |date=26 Pebrero 2021 |title=Greater Climate Ambition Urged as Initial NDC Synthesis Report Is Published |language=en |url=https://unfccc.int/news/greater-climate-ambition-urged-as-initial-ndc-synthesis-report-is-published |access-date=21 Abril 2021}}</ref> == Pagtanggi at maling impormasyon == [[Talaksan:20200327_Climate_change_deniers_cherry_picking_time_periods.gif|right|thumb|Naisagawa ang pag-[[Cherry picking|''cherry pick'']] ng [[datos]] mula sa maikling panahon upang maling igiit na hindi tumataas ang mga pandaigdigang temperatura. Ang mga asul na pagtakbo ng linya ay nagpapakita ng mga maiikling panahon na nagtatakip ng mga pangmatagalang takbo ng pag-init (mga pulang pagtakbo ng linya). Ang asul na [[parihaba]] na may mga asul na tuldok ay nagpapakita ng tinatawag na pahinga sa pag-init ng mundo.{{Sfn|Stover|2014}}]] Ang pampublikong debate tungkol sa pagbabago ng klima ay lubhang naapektuhan ng pagtanggi at maling impormasyon sa pagbabago ng klima, na nagmula sa Estados Unidos at mula noon ay kumalat na sa ibang mga bansa, partikular sa [[Canada]] at [[Australya]]. Ang pagtanggi sa pagbabago ng klima ay nagmula sa mga kumpanyang panggatong ng posil, mga grupo ng industriya, mga [[Konserbatismo|konserbatibong]] ''think tank'' (o institutong nagsasaliksik ng polisiya), at mga kumukontrang siyentipiko.<ref>{{Harvard citation no brackets|Dunlap|McCright|2011}}; {{Harvard citation no brackets|Björnberg|Karlsson|Gilek|Hansson|2017}} (sa Ingles)</ref> Tulad ng industriya ng [[tabako]], ang pangunahing diskarte ng mga pangkat na ito ay ang paggawa ng pagdududa tungkol sa pagbabago ng klima sa siyentipikong datos at mga resulta.<ref>{{Harvard citation no brackets|Oreskes|Conway|2010}}; {{Harvard citation no brackets|Björnberg|Karlsson|Gilek|Hansson|2017}}</ref> Ang mga taong nagtataglay ng di-makatwirang pagdududa tungkol sa pagbabago ng klima ay tinatawag na "mga eskeptiko" sa pagbabago ng klima, bagama't ang mga "nangongontra" o "tumatanggi" ay mas angkop na mga termino.<ref>{{Harvard citation no brackets|O'Neill|Boykoff|2010}}; {{Harvard citation no brackets|Björnberg|Karlsson|Gilek|Hansson|2017}} (sa Ingles)</ref> Mayroong iba't ibang mga baryante ng pagtanggi sa klima: tumatanggi ang ilan na nangyayari ang pag-init sa lahat, kinikilala ng ilan ang pag-init subalit inuugnay ito sa mga likas na impluwensya, at pinaliit ng ilan ang mga negatibong epekto ng pagbabago ng klima.<ref name="Björnberg 2017">{{Harvard citation no brackets|Björnberg|Karlsson|Gilek|Hansson|2017}} (sa Ingles)</ref> Ang kawalan ng katiyakan sa pagmamanupaktura tungkol sa agham ay naging isang ginawang kontrobersya sa kalaunan: lumilikha ng paniniwala na may malaking kawalan ng katiyakan tungkol sa pagbabago ng klima sa loob ng siyentipikong komunidad upang maantala ang mga pagbabago sa patakaran.<ref>{{Harvard citation no brackets|Dunlap|McCright|2015}}. (sa Ingles)</ref> Kasama sa mga [[estratehiya]] upang isulong ang mga ideyang ito ang pagpuna sa mga institusyong siyentipiko,<ref>{{Harvard citation no brackets|Dunlap|McCright|2011}}. (sa Ingles)</ref> at pagtatanong sa mga motibo ng mga indibidwal na siyentipiko.<ref name="Björnberg 2017" /> Ang isang ''echo chamber'' o silid ng alingawngaw ng mga [[blog]] at midya na tumatanggi sa klima ay higit pang nagdulot ng hindi pagkakaunawaan sa pagbabago ng klima.<ref>{{Harvard citation no brackets|Harvey|Van den Berg|Ellers|Kampen|2018}} (sa Ingles)</ref> == Kasaysayan == === Mga maagang tuklas === Noong ika-19 na dantaon, nagsimulang makita ng mga siyentipiko tulad ni [[Alexander von Humboldt]] ang magiging epekto ng pagbabago ng klima.<ref name="Nord 2020 p. 51">{{cite book |last=Nord |first=D. C. |url=https://books.google.com/books?id=KmMGEAAAQBAJ&pg=PA51 |title=Nordic Perspectives on the Responsible Development of the Arctic: Pathways to Action |publisher=Springer International Publishing |year=2020 |isbn=978-3-030-52324-4 |series=Springer Polar Sciences |page=51 |language=en |access-date=11 Marso 2023}}</ref><ref name="Mukherjee Scanlon Aureli Langan 2020 p. 331">{{cite book |last1=Mukherjee |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=17vbDwAAQBAJ&pg=PA331 |title=Global Groundwater: Source, Scarcity, Sustainability, Security, and Solutions |last2=Scanlon |first2=B. R. |last3=Aureli |first3=A. |last4=Langan |first4=S. |last5=Guo |first5=H. |last6=McKenzie |first6=A. A. |publisher=Elsevier Science |year=2020 |isbn=978-0-12-818173-7 |page=331 |language=en |access-date=11 Marso 2023}}</ref><ref name="von Humboldt Wulf 2018 p. 10">{{cite book |last1=von Humboldt |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=xal2DwAAQBAJ&pg=PR10 |title=Selected Writings of Alexander von Humboldt: Edited and Introduced by Andrea Wulf |last2=Wulf |first2=A. |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |year=2018 |isbn=978-1-101-90807-5 |series=Everyman's Library Classics Series |page=10 |language=en |access-date=11 Marso 2023}}</ref><ref name="Erdkamp Manning Verboven 2021 p. 6">{{cite book |last1=Erdkamp |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=ZbdMEAAAQBAJ&pg=PR6 |title=Climate Change and Ancient Societies in Europe and the Near East: Diversity in Collapse and Resilience |last2=Manning |first2=Joseph G. |last3=Verboven |first3=Koenraad |publisher=Springer International Publishing |year=2021 |isbn=978-3-030-81103-7 |series=Palgrave Studies in Ancient Economies |page=6 |language=en |access-date=11 Marso 2023}}</ref> Noong dekada 1820, iminungkahi ni [[Joseph Fourier]] ang ''greenhouse effect'' (epekto ng bahay-salamin) upang ipaliwanag kung bakit mas mainit ang temperatura ng Daigdig kaysa sa ipinapaliwanag ng enerhiya ng Araw lamang. Ang atmospera ng Daigdig ay malinaw sa sikat ng araw, kaya't nakararating ang liwanag sa ibabaw ng mundo kung saan ito nagiging init. Subalit, hindi malinaw ang atmospera sa init na nagmumula sa ibabaw, kaya't pinipigil nito ang ilan sa init na iyon, na muling nagpapainit sa planeta.<ref>{{harvnb|Archer|Pierrehumbert|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=sPY9HOfnuS0C&pg=PA10 10–14]}}</ref> Noong 1856, ipinakita ni Eunice Newton Foote na mas malakas ang pagpainit ng Araw sa hangin na may singaw ng tubig kaysa sa tuyong hangin, at na mas malaki pa ang epekto kapag may diyoksidong karbono (CO₂). Sa kaniyang pag-aaral na ''Circumstances Affecting the Heat of the Sun’s Rays'' (Mga Kalagayang Nakaaapekto sa Init ng mga Sikat ng Araw), tinapos niya ito sa pahayag na "''[a]n atmosphere of that gas would give to our earth a high temperature''" (Ang isang atmospera na binubuo ng gas na iyon ay magbibigay sa ating daigdig ng mataas na temperatura).<ref name=":22">{{cite journal |last=Foote |first=Eunice |date=Nobyembre 1856 |title=Circumstances affecting the Heat of the Sun's Rays |url=https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&pg=PA382 |journal=The American Journal of Science and Arts |language=en |volume=22 |pages=382–383 |access-date=31 Enero 2016 |via=Google Books}}</ref><ref>{{harvnb|Huddleston|2019}}</ref> Ang isang artikulo noong 1912 ay maikling naglarawan ng ''greenhouse effect'', kung paano ang pagsusunog ng uling ay lumilikha ng diyoksidong karbono na nagdudulot ng pag-init ng daigdig at pagbabago ng klima.<ref>{{harvnb|Tyndall|1861}}.</ref> Simula noong 1859, ipinakita ni John Tyndall na ang [[nitroheno]] at [[oksiheno]]—na bumubuo ng 99% ng tuyong hangin—ay malinaw sa nailalabas na init. Subalit, ang singaw ng tubig at mga gas tulad ng [[metano]] at diyoksidong karbono ay sumisipsip ng nailalabas na init at muling naglalabas nito sa atmospera. Iminungkahi ni Tyndall na ang mga pagbabago sa dami ng mga gas na ito ay maaaring naging sanhi ng mga pagbabago sa klima noong nakaraan, kabilang ang mga panahon ng yelo.<ref>{{harvnb|Archer|Pierrehumbert|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=sPY9HOfnuS0C&pg=PA39 39–42]}}; {{harvnb|Fleming|2008|loc=[https://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming/Article3.html Tyndall]}}</ref> Napansin ni [[Svante Arrhenius]] na ang singaw ng tubig sa hangin ay patuloy na nagbabago, ngunit ang antas ng CO₂ sa atmospera ay naiimpluwensiyahan ng mga pangmatagalang prosesong pangheolohiya. Ang pag-init mula sa pagdami ng CO₂ ay magpaparami ng singaw ng tubig, na lalo pang magpapainit sa pamamagitan ng positibong ''feedback loop'' o paulit-ulit na tugon. Noong 1896, inilathala niya ang unang modelo ng klima ng ganitong uri, at tinaya na ang paghahati sa kalahati ng antas ng CO₂ ay maaaring magdulot ng pagbaba ng temperatura na makapagsisimula ng isang panahon ng yelo. Tinaya ni Arrhenius na ang pagdodoble ng CO₂ ay magdudulot ng pagtaas ng temperatura na humigit-kumulang 5–6 °C.{{sfn|Lapenis|1998}} Noong una, maraming siyentipiko ang nag-alinlangan at naniwalang sobra na sa limitasyon (''saturated'') ang ''greenhouse effect'', kaya’t ang pagdagdag ng mas maraming CO₂ ay hindi na makaaapekto, at na ang klima ay kusang mag-aayos.<ref name="Weart The Carbon Dioxide Greenhouse Effect">{{harvnb|Weart "The Carbon Dioxide Greenhouse Effect"}}; {{harvnb|Fleming|2008|loc=[https://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming/Article4.html Arrhenius]}}</ref> Simula noong 1938, inilathala ni Guy Stewart Callendar ang mga ebidensiya na umiinit ang klima at tumataas ang antas ng CO₂,<ref>{{harvnb|Callendar|1938}}; {{harvnb|Fleming|2007}}.</ref> subalit sinalubong din ng parehong pagdududa ang kanyang mga kalkulasyon.<ref name="Weart The Carbon Dioxide Greenhouse Effect" /> === Pagbuo ng konsensong siyentipiko === Noong dekada 1950, lumikha si Gilbert Plass ng detalyadong modelong [[Kompyuter|pangkompyuter]] na kinabibilangan ng iba’t ibang patong ng atmospera at ng [[infrared]] na ispektro. Ipinahiwatig ng modelong ito na ang pagtaas ng antas ng CO₂ ay magdudulot ng pag-init. Sa halos parehong panahon, natuklasan ni Hans Suess ang ebidensiya na tumataas na nga ang antas ng CO₂, at ipinakita naman ni Roger Revelle na hindi kayang sipsipin ng mga karagatan ang nasabing pagtaas. Pagkaraan, tinulungan ng dalawang siyentipiko si Charles Keeling na magsimula ng talaan ng tuloy-tuloy na pagtaas—ang tinatawag na ''Keeling Curve'' (o Kurba ni Keeling)<ref name="Weart The Carbon Dioxide Greenhouse Effect" />—na naging bahagi ng nagpapatuloy na pagsasaliksik sa agham noong dekada 1960 hinggil sa posibleng kaugnayan ng tao sa pag-init ng mundo.<ref>{{harvnb|Weart "Suspicions of a Human-Caused Greenhouse (1956–1969)"}} (sa Ingles)</ref> Ipinakita ng mga pag-aaral tulad ng ''Charney Report'' (Ulat ni Charney) ng ''National Research Council'' (Pambansang Konseho ng Pananaliksik) noong 1979 na tama ang mga modelong pangklima na nagtataya ng makabuluhang pag-init.<ref name="Charney1979">{{Cite book |last1=Charney |first1=Jule |url=https://nap.nationalacademies.org/read/12181/chapter/1 |title=Carbon Dioxide and Climate: A Scientific Assessment |last2=Arakawa |first2=Akio |last3=Baker |first3=D. James |last4=Bolin |first4=Bert |last5=Dickinson |first5=Robert E |last6=Goody |first6=Richard M |last7=Leith |first7=Cecil |last8=Stommel |first8=Henry |last9=Wunsch |first9=Carl |date=1979 |publisher=National Academies Press |isbn=978-0-309-11910-8 |language=en |doi=10.17226/12181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424115644/https://nap.nationalacademies.org/read/12181/chapter/1 |archive-date=24 April 2024}}</ref> Ang sanhi ng gawa ng tao sa napapansing pag-init ng mundo at ang mga panganib ng hindi napipigilang pag-init ay inilahad sa publiko sa testimonya ni James Hansen noong 1988 sa harap ng isang komite ng [[Senado ng Estados Unidos]].<ref name="nyt19880624">{{cite news |last1=Shabecoff |first1=Philip |date=24 Hunyo 1988 |title=Global Warming Has Begun, Expert Tells Senate |language=en |page=1 |newspaper=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1988/06/24/us/global-warming-has-begun-expert-tells-senate.html |access-date=1 Agosto 2012 |quote=...Dr. James E. Hansen of the National Aeronautics and Space Administration told a Congressional committee that it was 99 percent certain that the warming trend was not a natural variation but was caused by a buildup of carbon dioxide and other artificial gases in the atmosphere.}}</ref><ref name="history.aip.org2">{{harvnb|Weart "The Public and Climate Change: The Summer of 1988"}}, [http://history.aip.org/climate/public2.htm#L_0575 "News reporters gave only a little attention&nbsp;..."]. (sa Ingles)</ref> Itinatag noong 1988 ang ''Intergovernmental Panel on Climate Change'' (IPCC, Pangkat Intergobermental sa Pagbabago ng Klima) upang magbigay ng pormal na payo sa mga pamahalaan sa daigdig, na nagpasigla ng pananaliksik na tumatawid sa iba't ibang [[larangan ng agham]].<ref>{{harvnb|Weart|2013|p=3567}}.</ref> Bilang bahagi ng mga ulat ng IPCC, sinusuri ng mga siyentipiko ang talakayang pang-agham na lumalabas sa mga artikulong sinusuri ng kapwa mananaliksik (''peer-reviewed journals'').<ref>{{harvnb|Royal Society|2005}}.</ref> May halos ganap na pagkakaisa sa hanay ng mga siyentipiko na umiinit ang klima at na ito’y dulot ng mga gawaing pantao.<ref name="Lynas_2021" /> Wala ni isang pambansa o pandaigdigang samahang pang-agham na hindi sumasang-ayon sa pananaw na ito.<ref>{{harvnb|National Academies|2008|p=2}}; {{harvnb|Oreskes|2007|p=[https://books.google.com/books?id=PXJIqCkb7YIC&pg=PA68 68]}}; {{Harvnb|Gleick, 7 Enero|2017}}</ref> Pagsapit ng 2019, umabot na sa mahigit 99% ang antas ng pagkakasundo sa mga bagong panitikan ukol dito.<ref name="Powell2019">{{cite journal |last1=Powell |first1=James |date=20 Nobyembre 2019 |title=Scientists Reach 100% Consensus on Anthropogenic Global Warming |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0270467619886266?journalCode=bsta |journal=Bulletin of Science, Technology & Society |language=en |volume=37 |issue=4 |pages=183–184 |doi=10.1177/0270467619886266 |url-access=subscription |access-date=15 Nobyembre 2020 |s2cid=213454806}}</ref><ref name="Lynas_2021" /> Ipinahayag sa ''2021 IPCC Assessment Report'' (Ulat sa Pagsusuri ng IPCC noong 2021) na "tiyak" (''unequivocal'') na ang pagbabago ng klima ay sanhi ng gawa ng tao.[454] Patuloy ring nabubuo ang pagkakasundo na dapat kumilos upang maprotektahan ang mga tao laban sa mga epekto ng pagbabago ng klima. Nanawagan ang mga pambansang akademya ng agham sa mga pinuno ng daigdig na bawasan ang pandaigdigang emisyon.<ref>Magkasamang pahayag ng {{harvtxt|G8+5 Academies|2009}}; {{harvnb|Gleick, 7 Enero|2017}}. (sa Ingles)</ref> ==== Mga kamakailang pagbuo ==== Ang ''Extreme Event Attribution'' (EEA, Pag-uugnay ng Matitinding Pangyayari), na kilala rin bilang agham pang-ugnay, ay nabuo sa mga unang dekada ng ika-21 dantaon.<ref name="AMS_20161201">{{cite web |last1=Herring |first1=Stephanie C. |last2=Hoell |first2=Andrew |last3=Hoerling |first3=Martin P. |last4=Kossin |first4=James P. |last5=Schreck III |first5=Carl J. |last6=Stott |first6=Peter A. |date=1 Disyembre 2016 |title=Bulletin of the American Meteorological Society / Introduction to Explaining Extreme Events of 2015 from a Climate Perspective |url=https://journals.ametsoc.org/view/journals/bams/97/12/bams-d-16-0313.1.xml?tab_body=pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628053021/https://journals.ametsoc.org/view/journals/bams/97/12/bams-d-16-0313.1.xml?tab_body=pdf |archive-date=28 Hunyo 2025 |publisher=American Meteorological Society |language=en}}</ref> Ginagamit ng EEA ang mga modelong pangklima upang tukuyin at sukatin ang papel na ginagampanan ng pagbabago ng klima na dulot ng gawang pantao sa dalas, tindi, tagal, at mga epekto ng partikular na matitinding pangyayaring kaugnay ng panahon.<ref>{{cite book |url=https://www.nap.edu/catalog/21852/attribution-of-extreme-weather-events-in-the-context-of-climate-change |title=Attribution of Extreme Weather Events in the Context of Climate Change |date=2016 |publisher=The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NASEM) |isbn=978-0-309-38094-2 |location=Washington, D.C. |language=en |doi=10.17226/21852}}</ref><ref name="ClimateCentral_20241118">{{cite web |last1=McSweeney |first1=Robert |last2=Tandon |first2=Ayesha |date=18 Nobyembre 2024 |title=Mapped: How climate change affects extreme weather around the world |url=https://interactive.carbonbrief.org/attribution-studies/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610154758/https://interactive.carbonbrief.org/attribution-studies/index.html |archive-date=10 Hunyo 2025 |publisher=Climate Central |language=en}}</ref> Sa pamamagitan ng mga pag-aaral ng atribusyon, nagagawang magsabi ang mga siyentipiko at [[mamamahayag]] ng mga pahayag tulad ng: "ang pangyayaring ito sa panahon ay ginawa ng hindi bababa sa ''n'' na ulit na mas malamang dahil sa pagbabago ng klima na dulot ng tao," o "ang matinding init na ito ay naging ''m'' na digri na mas mainit kaysa kung walang pag-init ng mundo," o "ang pangyayaring ito ay magiging halos imposibleng mangyari kung walang pagbabago ng klima."<ref name="WWA_2021">{{cite web |last1=Clarke |first1=Ben |last2=Otto |first2=Friederike |date=2021 |title=Reporting extreme weather and climate change A guide for journalists |url=https://www.worldweatherattribution.org/wp-content/uploads/ENG_WWA-Reporting-extreme-weather-and-climate-change.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250601160944/https://www.worldweatherattribution.org/wp-content/uploads/ENG_WWA-Reporting-extreme-weather-and-climate-change.pdf |archive-date=1 Hunyo 2025 |publisher=World Weather Attribution |language=en}}</ref> Ang mas malalakas na kakayahan ng kompyuter noong dekada 2000 at mga kaisipang tagumpay noong mga unang taon hanggang kalagitnaan ng dekada 2010<ref name="ScientificAmerican_20170102">{{cite news |last1=Sneed |first1=Annie |date=2 Enero 2017 |title=Yes, Some Extreme Weather Can Be Blamed on Climate Change |language=en |work=Scientific American |url=https://www.scientificamerican.com/article/yes-some-extreme-weather-can-be-blamed-on-climate-change/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103135143/https://www.scientificamerican.com/article/yes-some-extreme-weather-can-be-blamed-on-climate-change/ |archive-date=3 Enero 2017}}</ref> ang nagbigay-daan sa agham pang-ugnay na matukoy ang mga epekto ng pagbabago ng klima sa ilang pangyayari nang may mataas na antas ng katiyakan.<ref name="AMS_20161201" /> Ginagamit ng mga siyentipiko ang mga paraang atribusyon at simulasyong pangklima na dati nang nasuri ng kapwa mananaliksik, kaya't nagiging posible ang mga "mabilisang pag-aaral ng atribusyon" na mailathala sa loob lamang ng panahon ng isang "siklo ng balita" matapos ang mga pangyayaring kaugnay ng panahon.<ref name="ScientificAmerican_20170102" /> ==Mga pananda== {{noteslist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ===Mga pinagmulan=== {{Free-content attribution | title = The status of women in agrifood systems – Overview | author = FAO | publisher = FAO | page numbers = | source = | documentURL = https://doi.org/10.4060/cc5060en | license statement URL = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_status_of_women_in_agrifood_systems_-_Overview.pdf | license = CC BY-SA 3.0 }} ==== Mga ulat ng IPCC ==== {{refbegin}} '''Ikaapat na Ulat ng Pagtatasa''' <!-- Maliit na pagbanggit {{harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} na link sa pagbanggit na ito --> * {{cite book |ref = {{harvid|IPCC AR4 WG2|2007}} |author = IPCC |year = 2007 |title = Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability |series = Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors = 4 |editor-first1 = M. L. |editor-last1 = Parry |editor-first2 = O. F. |editor-last2 = Canziani |editor-first3 = J. P. |editor-last3 = Palutikof |editor-first4 = P. J. |editor-last4 = van der Linden |editor-first5 = C. E. |editor-last5 = Hanson |publisher = Cambridge University Press |url = http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |isbn = 978-0-521-88010-7 |language = en |access-date = 2024-06-30 |archive-date = 2018-11-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181110071159/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |url-status = dead }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2 Ch19|2007}} |chapter=Chapter 19: Assessing key vulnerabilities and the risk from climate change |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter19.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=S. H. |last1=Schneider |first2=S. |last2=Semenov |first3=A. |last3=Patwardhan |first4=I. |last4=Burton |first5=C. H. D. |last5=Magadza |first6=M. |last6=Oppenheimer |first7=A. B. |last7=Pittock |first8=A. |last8=Rahman |first9=J. B. |last9=Smith |first10=A. |last10=Suarez |first11=F. |last11=Yamin |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} |pages=779–810 |language=en |access-date=2024-06-30 |archive-date=2025-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251127013735/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter19.pdf |url-status=dead }} <!-- Maliit na pagbanggit {{harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} na link sa pagbanggit na ito. --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3|2007}} |author=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: Mitigation of Climate Change |series=Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=B. |editor-last1=Metz |editor-first2=O. R. |editor-last2=Davidson |editor-first3=P. R. |editor-last3=Bosch |editor-first4=R. |editor-last4=Dave |editor-first5=L. A. |editor-last5=Meyer |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |isbn=978-0-521-88011-4 |language=en |access-date=2024-06-30 |archive-date=2014-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012170817/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Introduction |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=H.-H. |last1=Rogner |first2=D. |last2=Zhou |first3=R. |last3=Bradley |first4=P. |last4=Crabbé |first5=O. |last5=Edenhofer |first6=B. |last6=Hare |first7=L. |last7=Kuijpers |first8=M. |last8=Yamaguchi |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} |pages=95–116 |language=en |access-date=2024-06-30 |archive-date=2025-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210110444/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter1.pdf |url-status=dead }} <!-- =========AR5================== --> '''Ikalimang Ulat ng Pagtatasa''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1|2013}}<!-- ipcc:20200215 --> |author=IPCC |year=2013 |title=Climate Change 2013: The Physical Science Basis |series=Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor1-first=T. F. |editor1-last=Stocker |editor2-first=D. |editor2-last=Qin |editor3-first=G.-K. |editor3-last=Plattner |editor4-first=M. |editor4-last=Tignor |editor5-first=S. K. |editor5-last=Allen |editor6-first=J. |editor6-last=Boschung |editor7-first=A. |editor7-last=Nauels |editor8-first=Y. |editor8-last=Xia |editor9-first=V. |editor9-last=Bex |editor10-first=P. M. |editor10-last=Midgley |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge, UK & New York |language=en |isbn=978-1-107-05799-9 <!-- ISBN sa nakaimprentang pinagmulan ay hindi tama. --> |url=http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_ALL_FINAL.pdf <!-- Parehong file, bagong url ayon sa IPCC. --> }}. [https://www.ipcc.ch/report/ar5/wg1/ AR5 Climate Change 2013: The Physical Science Basis – IPCC] ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Summary for Policymakers|2013}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_SPM_FINAL.pdf |year=2013 |author=IPCC |language=en |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch3|2013}} |chapter=Chapter 3: Observations: Ocean |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter03_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Rhein |first2=S. R. |last2=Rintoul |first3=S. |last3=Aoki |first4=E. |last4=Campos |first5=D. |last5=Chambers |first6=R. A. |last6=Feely |first7=S. |last7=Gulev |first8=G. C. |last8=Johnson |first9=S. A. |last9=Josey |first10=A. |last10=Kostianoy |first11=C. |last11=Mauritzen |first12=D. |last12=Roemmich |first13=L. D. |last13=Talley |first14=F. |last14=Wang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=255–315 |language=en }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch5|2013}} |chapter=Chapter 5: Information from Paleoclimate Archives |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter05_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=V. |last1=Masson-Delmotte |first2=M. |last2=Schulz |first3=A. |last3=Abe-Ouchi |first4=J. |last4=Beer |first5=A. |last5=Ganopolski |first6=J. F. |last6=González Rouco |first7=E. |last7=Jansen |first8=K. |last8=Lambeck |first9=J. |last9=Luterbacher |first10=T. |last10=Naish |first11=T. |last11=Osborn |first12=B. |last12=Otto-Bliesner |first13=T. |last13=Quinn |first14=R. |last14=Ramesh |first15=M. |last15=Rojas |first16=X. |last16=Shao |first17=A. |last17=Timmermann |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |language=en |pages=383–464 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch10|2013}} |chapter=Chapter 10: Detection and Attribution of Climate Change: from Global to Regional |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter10_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=P. A. |last2=Stott |first3=K. M. |last3=AchutaRao |first4=M. R. |last4=Allen |first5=N. |last5=Gillett |first6=D. |last6=Gutzler |first7=K. |last7=Hansingo |first8=G. |last8=Hegerl |first9=Y. |last9=Hu |first10=S. |last10=Jain |first11=I. I. |last11=Mokhov |first12=J. |last12=Overland |first13=J. |last13=Perlwitz |first14=R. |last14=Sebbari |first15=X. |last15=Zhang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=867–952 |language=en }} <!----------------Gumagawang Pangkat II sa AR5 na Ulat --> {{anchor|{{harvid|IPCC AR5 WG2|2014}}}} <!-- Para sa buong ulat ng AR5 WG2 --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |author=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects |series=Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=C. B. |editor-last1=Field |editor-first2=V. R. |editor-last2=Barros |editor-first3=D. J. |editor-last3=Dokken |editor-first4=K. J. |editor-last4=Mach |editor-first5=M. D. |editor-last5=Mastrandrea |editor-first6=T. E. |editor-last6=Bilir |editor-first7=M. |editor-last7=Chatterjee |editor-first8=K. L. |editor-last8=Ebi |editor-first9=Y. O. |editor-last9=Estrada |editor-first10=R. C. |editor-last10=Genova |editor-first11=B. |editor-last11=Girma |editor-first12=E. S. |editor-last12=Kissel |editor-first13=A. N. |editor-last13=Levy |editor-first14=S. |editor-last14=MacCracken |editor-first15=P. R. |editor-last15=Mastrandrea |editor-first16=L. L. |editor-last16=White |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-05807-1 |language=en }}. Kabanata 1–20, SPM, at Teknikal na Buod. ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch3|2014}} |chapter=Chapter 3: Freshwater Resources |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap3_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=B. E. |last1=Jiménez Cisneros |first2=T. |last2=Oki |first3=N. W. |last3=Arnell |first4=G. |last4=Benito |first5=J. G. |last5=Cogley |first6=P. |last6=Döll |first7=T. |last7=Jiang |first8=S. S. |last8=Mwakalila |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=229–269 |language=en }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch7|2014}} |chapter=Chapter 7: Food Security and Food Production Systems |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap7_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=J. R. |last1=Porter |first2=L. |last2=Xie |first3=A. J. |last3=Challinor |first4=K. |last4=Cochrane |first5=S. M. |last5=Howden |first6=M. M. |last6=Iqbal |first7=D. B. |last7=Lobell |first8=M. I. |last8=Travasso |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=485–533 |language=en }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch11|2014}} |chapter=Chapter 11: Human Health: Impacts, Adaptation, and Co-Benefits |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap11_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=K. R. |last1=Smith |first2=A. |last2=Woodward |first3=D. |last3=Campbell-Lendrum |first4=D. D. |last4=Chadee |first5=Y. |last5=Honda |first6=Q. |last6=Lui |first7=J. M. |last7=Olwoch |first8=B. |last8=Revich |first9=R. |last9=Sauerborn |title=In {{harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=709–754 |language=en }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014}} |chapter=Chapter 13: Livelihoods and Poverty |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap13_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=L. |last1=Olsson |first2=M. |last2=Opondo |first3=P. |last3=Tschakert |first4=A. |last4=Agrawal |first5=S. H. |last5=Eriksen |first6=S. |last6=Ma |first7=L. N. |last7=Perch |first8=S. A. |last8=Zakieldeen |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=793–832 |language=en |access-date=2024-06-30 |archive-date=2025-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123084604/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap13_FINAL.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch18|2014}} |chapter=Chapter 18: Detection and Attribution of Observed Impacts |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap18_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=W. |last1=Cramer |first2=G. W. |last2=Yohe |first3=M. |last3=Auffhammer |first4=C. |last4=Huggel |first5=U. |last5=Molau |first6=M. A. F. |last6=da Silva Dias |first7=A. |last7=Solow |first8=D. A. |last8=Stone |first9=L. |last9=Tibig |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=979–1037 |language=en |access-date=2024-06-30 |archive-date=2025-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203184103/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap18_FINAL.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch19|2014}} |chapter=Chapter 19: Emergent Risks and Key Vulnerabilities |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap19_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=M. |last2=Campos |first3=R. |last3=Warren |first4=J. |last4=Birkmann |first5=G. |last5=Luber |first6=B. |last6=O'Neill |first7=K. |last7=Takahashi |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=1039–1099 |language=en |access-date=2024-06-30 |archive-date=2025-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251127040853/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap19_FINAL.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch28|2014}} |chapter=Chapter 28: Polar Regions |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap28_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=J. N. |last1=Larsen |first2=O. A. |last2=Anisimov |first3=A. |last3=Constable |first4=A. B. |last4=Hollowed |first5=N. |last5=Maynard |first6=P. |last6=Prestrud |first7=T. D. |last7=Prowse |first8=J. M. R. |last8=Stone |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 B|2014}} |pages=1567–1612 |language=en |access-date=2024-07-02 |archive-date=2026-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113144928/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap28_FINAL.pdf |url-status=dead }} <!-- ------------------------------ --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3|2014}} |author=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change |url=https://archive.org/details/climatechange2010000inte_s0r3 |series=Contribution of Working Group III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=O. |editor-last1=Edenhofer |editor-first2=R. |editor-last2=Pichs-Madruga |editor-first3=Y. |editor-last3=Sokona |editor-first4=E. |editor-last4=Farahani |editor-first5=S. |editor-last5=Kadner |editor-first6=K. |editor-last6=Seyboth |editor-first7=A. |editor-last7=Adler |editor-first8=I. |editor-last8=Baum |editor-first9=S. |editor-last9=Brunner |editor-first10=P. |editor-last10=Eickemeier |editor-first11=B. |editor-last11=Kriemann |editor-first12=J. |editor-last12=Savolainen |editor-first13=S. |editor-last13=Schlömer |editor-first14=C. |editor-last14=von Stechow |editor-first15=T. |editor-last15=Zwickel |editor-first16=J. C. |editor-last16=Minx |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge, UK & New York, NY |isbn=978-1-107-05821-7 |language=en }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Ch5|2014}}<!-- ipcc:20190900 --> |chapter=Chapter 5: Drivers, Trends and Mitigation |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ipcc_wg3_ar5_full.pdf |display-authors=4 |first1=G. |last1=Blanco |first2=R. |last2=Gerlagh |first3=S. |last3=Suh |first4=J. |last4=Barrett |first5=H. C. |last5=de Coninck |first6=C. F. |last6=Diaz Morejon |first7=R. |last7=Mathur |first8=N. |last8=Nakicenovic |first9=A. |last9=Ofosu Ahenkora |first10=J. |last10=Pan |first11=H. |last11=Pathak |first12=J. |last12=Rice |first13=R. |last13=Richels |first14=S. J. |last14=Smith |first15=D. I. |last15=Stern |first16=F. L. |last16=Toth |first17=P. |last17=Zhou |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} |pages=351–411 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Ch9|2014}} |chapter=Chapter 9: Buildings |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_chapter9.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=O. |last1=Lucon |first2=D. |last2=Ürge-Vorsatz |first3=A. |last3=Ahmed |first4=H. |last4=Akbari |first5=P. |last5=Bertoldi |first6=L. |last6=Cabeza |first7=N. |last7=Eyre |first8=A. |last8=Gadgil |first9=L. D. |last9=Harvey |first10=Y. |last10=Jiang |first11=E. |last11=Liphoto |first12=S. |last12=Mirasgedis |first13=S. |last13=Murakami |first14=J. |last14=Parikh |first15=C. |last15=Pyke |first16=M. |last16=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} |language=en |access-date=2024-07-02 |archive-date=2025-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824090413/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_chapter9.pdf |url-status=dead }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Annex III|2014}} |chapter=Annex III: Technology-specific Cost and Performance Parameters |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ipcc_wg3_ar5_annex-iii.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=O. |last1=Edenhofer |first2=R. |last2=Pichs-Madruga |first3=Y. |last3=Sokona |first4=E. |last4=Farahani |first5=S. |last5=Kadner |first6=K. |last6=Seyboth |first7=A. |last7=Adler |first8=I. |last8=Baum |first9=S. |last9=Brunner |first10=P. |last10=Eickemeier |first11=B. |last11=Kriemann |first12=J. |last12=Savolainen |first13=S. |last13=Schlömer |first14=C. |last14=von Stechow |first15=T. |last15=Zwickel |first16=J.C. |last16=Minx |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} |language=en }} * {{cite book |author=IPCC AR5 SYR |year=2014 |title=Climate Change 2014: Synthesis Report |series=Contribution of Working Groups I, II and III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=The Core Writing Team |editor-first2=R. K. |editor-last2=Pachauri |editor-first3=L. A. |editor-last3=Meyer |publisher=IPCC |place=Geneva, Switzerland |isbn=<!-- walang isbn --> |url=https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_SPM.pdf |year=2014 |author=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} |language=en }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Glossary|2014}} |chapter=Annex II: Glossary |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_Annexes.pdf |year=2014 |author=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} |language=en |access-date=2024-07-02 |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718055704/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_Annexes.pdf |url-status=dead }} <!-- =========SR15================== --> '''Natatanging Ulat: Pag-init ng mundo sa 1.5&nbsp;°C''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |year=2018 |title=Global Warming of 1.5&nbsp;°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5&nbsp;°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty |display-editors=4 |editor-first1=V. |editor-last1=Masson-Delmotte |editor-first2=P. |editor-last2=Zhai |editor-first3=H.-O. |editor-last3=Pörtner |editor-first4=D. |editor-last4=Roberts |editor-first5=J. |editor-last5=Skea |editor-first6=P. R. |editor-last6=Shukla |editor-first7=A. |editor-last7=Pirani |editor-first8=W. |editor-last8=Moufouma-Okia |editor-first9=C. |editor-last9=Péan |editor-first10=R. |editor-last10=Pidcock |editor-first11=S. |editor-last11=Connors |editor-first12=J. B. R. |editor-last12=Matthews |editor-first13=Y. |editor-last13=Chen |editor-first14=X. |editor-last14=Zhou |editor-first15=M. I. |editor-last15=Gomis |editor-first16=E. |editor-last16=Lonnoy |editor-first17=T. |editor-last17=Maycock |editor-first18=M. |editor-last18=Tignor |editor-first19=T. |editor-last19=Waterfeld |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |isbn=<!-- hindi inisyu? --> |language=en |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/06/SR15_Full_Report_High_Res.pdf }} [https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of 1.5 °C –]. <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |year=2018 |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_SPM_version_report_HR.pdf |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=3–24 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch1|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 1: Framing and Context |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter1_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=M. R. |last1=Allen |first2=O. P. |last2=Dube |first3=W. |last3=Solecki |first4=F. |last4=Aragón-Durand |first5=W. |last5=Cramer |first6=S. |last6=Humphreys |first7=M. |last7=Kainuma |first8=J. |last8=Kala |first9=N. |last9=Mahowald |first10=Y. |last10=Mulugetta |first11=R. |last11=Perez |first12=M. |last12=Wairiu |first13=K. |last13=Zickfeld |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=49–91 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch2|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 2: Mitigation Pathways Compatible with 1.5&nbsp;°C in the Context of Sustainable Development |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter2_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Rogelj |first2=D. |last2=Shindell |first3=K. |last3=Jiang |first4=S. |last4=Fifta |first5=P. |last5=Forster |first6=V. |last6=Ginzburg |first7=C. |last7=Handa |first8=H. |last8=Kheshgi |first9=S. |last9=Kobayashi |first10=E. |last10=Kriegler |first11=L. |last11=Mundaca |first12=R. |last12=Séférian |first13=M. V. |last13=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=93–174 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch3|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 3: Impacts of 1.5&nbsp;°C Global Warming on Natural and Human Systems |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter3_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=O. |last1=Hoegh-Guldberg |first2=D. |last2=Jacob |first3=M. |last3=Taylor |first4=M. |last4=Bindi |first5=S. |last5=Brown |first6=I. |last6=Camilloni |first7=A. |last7=Diedhiou |first8=R. |last8=Djalante |first9=K. L. |last9=Ebi |first10=F. |last10=Engelbrecht |first11=J. |last11=Guiot |first12=Y. |last12=Hijioka |first13=S. |last13=Mehrotra |first14=A. |last14=Payne |first15=S. I. |last15=Seneviratne |first16=A. |last16=Thomas |first17=R. |last17=Warren |first18=G. |last18=Zhou |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=175–311 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch4|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 4: Strengthening and Implementing the Global Response |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter4_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=H. |last1=de Coninck |first2=A. |last2=Revi |first3=M. |last3=Babiker |first4=P. |last4=Bertoldi |first5=M. |last5=Buckeridge |first6=A. |last6=Cartwright |first7=W. |last7=Dong |first8=J. |last8=Ford |first9=S. |last9=Fuss |first10=J.-C. |last10=Hourcade |first11=D. |last11=Ley |first12=R. |last12=Mechler |first13=P. |last13=Newman |first14=A. |last14=Revokatova |first15=S. |last15=Schultz |first16=L. |last16=Steg |first17=T. |last17=Sugiyama |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=313–443 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch5|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 5: Sustainable Development, Poverty Eradication and Reducing Inequalities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter5_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Roy |first2=P. |last2=Tschakert |first3=H. |last3=Waisman |first4=S. |last4=Abdul Halim |first5=P. |last5=Antwi-Agyei |first6=P. |last6=Dasgupta |first7=B. |last7=Hayward |first8=M. |last8=Kanninen |first9=D. |last9=Liverman |first10=C. |last10=Okereke |first11=P. F. |last11=Pinho |first12=K. |last12=Riahi |first13=A. G. |last13=Suarez Rodriguez |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=445–538 |language=en }} <!-- =========SRCCL ============================ --> '''Natatanging Ulat: Pagbababgo ng klima at Lupa''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |author=IPCC |display-editors=4 |editor-first1=P. R. |editor-last1=Shukla |editor-first2=J. |editor-last2=Skea |editor-first3=E. |editor-last3=Calvo Buendia |editor-first4=V. |editor-last4=Masson-Delmotte |editor-first5=H.-O. |editor-last5=Pörtner |editor-first6=D. |editor-last6=C. Roberts |editor-first7=P. |editor-last7=Zhai |editor-first8=R. |editor-last8=Slade |editor-first9=S. |editor-last9=Connors |editor-first10=R. |editor-last10=van Diemen |editor-first11=M. |editor-last11=Ferrat |editor-first12=E. |editor-last12=Haughey |editor-first13=S. |editor-last13=Luz |editor-first14=S. |editor-last14=Neogi |editor-first15=M. |editor-last15=Pathak |editor-first16=J. |editor-last16=Petzold |editor-first17=J. |editor-last17=Portugal Pereira |editor-first18=P. |editor-last18=Vyas |editor-first19=E. |editor-last19=Huntley |editor-first20=K. |editor-last20=Kissick |editor-first21=M. |editor-last21=Belkacemi |editor-first22=J. |editor-last22=Malley |year=2019 |title=IPCC Special Report on Climate Change, Desertification, Land Degradation, Sustainable Land Management, Food Security, and Greenhouse gas fluxes in Terrestrial Ecosystems |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/SRCCL-Full-Report-Compiled-191128.pdf |publisher=Nakalimbag |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf |author=IPCC |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=3–34 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch2|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 2: Land-Climate Interactions |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/05_Chapter-2.pdf |display-authors=4 |first1=G. |last1=Jia |first2=E. |last2=Shevliakova |first3=P. E. |last3=Artaxo<!-- 'Artaxo-Netto'? --> |first4=N. |last4=De Noblet-Ducoudré |first5=R. |last5=Houghton |first6=J. |last6=House |first7=K. |last7=Kitajima |first8=C. |last8=Lennard |first9=A. |last9=Popp |first10=A. |last10=Sirin |first11=R. |last11=Sukumar |first12=L. |last12=Verchot |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=131–247 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 5: Food Security |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/08_Chapter-5.pdf |display-authors=4 |first1=C. |last1=Mbow |first2=C. |last2=Rosenzweig |first3=L. G. |last3=Barioni |first4=T. |last4=Benton |first5=M. |last5=Herrero |first6=M. V. |last6=Krishnapillai |first7=E. |last7=Liwenga |first8=P. |last8=Pradhan |first9=M. G. |last9=Rivera-Ferre |first10=T. |last10=Sapkota |first11=F. N. |last11=Tubiello |first12=Y. |last12=Xu |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=437–550 |language=en }} <!-- =========SROCC ============================ --> '''Natatanging Ulat: Ang Karagatan at Kriyospera sa isang Klimang Nagbabago''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |author=IPCC |year=2019 |display-editors=4 |editor-first1=H.-O. |editor-last1=Pörtner |editor-first2=D. C. |editor-last2=Roberts |editor-first3=V. |editor-last3=Masson-Delmotte |editor-first4=P. |editor-last4=Zhai |editor-first5=M. |editor-last5=Tignor |editor-first6=E. |editor-last6=Poloczanska |editor-first7=K. |editor-last7=Mintenbeck |editor-first8=A. |editor-last8=Alegría |editor-first9=M. |editor-last9=Nicolai |editor-first10=A. |editor-last10=Okem |editor-first11=J. |editor-last11=Petzold |editor-first12=B. |editor-last12=Rama |editor-first13=N. |editor-last13=Weyer |title=IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate |publisher=Nakalimbag |language=en |isbn=<!--Hindi pa naitalaga --> |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/12/SROCC_FullReport_FINAL.pdf }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/03_SROCC_SPM_FINAL.pdf |author=IPCC |language=en |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=3–35 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch4|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 4: Sea Level Rise and Implications for Low Lying Islands, Coasts and Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/08_SROCC_Ch04_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=B. |last2=Glavovic |first3=J. |last3=Hinkel |first4=R. |last4=van de Wal |first5=A. K. |last5=Magnan |first6=A. |last6=Abd-Elgawad |first7=R. |last7=Cai |first8=M. |last8=Cifuentes-Jara |first9=R. M. |last9=Deconto |first10=T. |last10=Ghosh |first11=J. |last11=Hay |first12=F. |last12=Isla |first13=B. |last13=Marzeion |first14=B. |last14=Meyssignac |first15=Z. |last15=Sebesvari |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=321–445 |language=en }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 5: Changing Ocean, Marine Ecosystems, and Dependent Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/09_SROCC_Ch05_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=W. W. L. |last2=Cheung |first3=J. G. |last3=Kairo |first4=J. |last4=Arístegui |first5=V. A. |last5=Guinder |first6=R. |last6=Hallberg |first7=N. J. M. |last7=Hilmi |first8=N. |last8=Jiao |first9=Md S. |last9=Karim |first10=L. |last10=Levin |first11=S. |last11=O'Donoghue |first12=S. R. |last12=Purca Cuicapusa |first13=B. |last13=Rinkevich |first14=T. |last14=Suga |first15=A. |last15=Tagliabue |first16=P. |last16=Williamson |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=447–587 |language=en }} '''Ikaanim na Ulat ng Pagtatasa''' * {{Cite book |ref = {{harvid|IPCC AR6 WG1|2021}} |author = IPCC |year = 2021 |title = Climate Change 2021: The Physical Science Basis |series = Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors = 4 |language = en |editor1-first = V. |editor1-last = Masson-Delmotte |editor2-first = P. |editor2-last = Zhai |editor3-first = A. |editor3-last = Pirani |editor4-first = S. L. |editor4-last = Connors |editor5-first = C. |editor5-last = Péan |editor6-first = S. |editor6-last = Berger |editor7-first = N. |editor7-last = Caud |editor8-first = Y. |editor8-last = Chen |editor9-first = L. |editor9-last = Goldfarb |editor10-first = M. I. |editor10-last = Gomis |publisher = Cambridge University Press (Nakalimbag) |place = Cambridge, United Kingdom and New York, NY, US |isbn = |url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf |author=IPCC |language=en |year=2021 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |pages= }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}} |chapter=Technical Summary |last1=Arias |first1=Paola A. |last2=Bellouin |first2=Nicolas |last3=Coppola |first3=Erika |last4=Jones |first4=Richard G. |last5=Krinner |first5=Gerhard |display-authors=4 |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_TS.pdf |year=2021 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |language=en }} **{{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch11|2021}} |chapter=Chapter 11: Weather and climate extreme events in a changing climate |last1=Seneviratne |first1=Sonia I. |last2=Zhang |first2=Xuebin |last3=Adnan |first3=M. |last4=Badi |first4=W. |last5=Dereczynski |first5=Claudine |last6=Di Luca |first6=Alejandro |last7=Ghosh |first7=S. |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_11.pdf |display-authors=4 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |year=2021 |language=en }} * {{cite book |author = IPCC |ref = {{harvid|IPCC AR6 WG2|2022}} |editor-last1 = Pörtner |editor-first1 = H.-O. |editor-last2 = Roberts |editor-first2 = D.C. |editor-last3 = Tignor |editor-first3 = M. |editor-last4 = Poloczanska |editor-first4 = E.S. |editor-last5 = Mintenbeck |editor-first5 = K. |editor-last6 = Alegría |editor-first6 = A. |editor-last7 = Craig |editor-first7 = M. |editor-last8 = Langsdorf |editor-first8 = S. |editor-last9 = Löschke |editor-first9 = S. |editor-last10 = Möller |editor-first10 = V. |editor-last11 = Okem |editor-first11 = A. |editor-last12 = Rama |editor-first12 = B. |display-editors = etal |url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ |title = Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |publisher = Cambridge University Press |language = en |year = 2022 }} * {{cite book |author=IPCC |title=IPCC, 2023: Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, H. Lee and J. Romero (Eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland |ref={{harvid|IPCC AR6 SYR|2023}} |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/downloads/report/IPCC_AR6_SYR_FullVolume.pdf |editor-last1=Core Writing Team |editor-last2=Lee |editor-first2=H. |editor-last3=Romero |editor-first3=J. |display-editors=etal |publisher=IPCC |year=2023 |location=Geneva, Switzerland |isbn=978-92-9169-164-7 |doi=10.59327/IPCC/AR6-9789291691647 |hdl=1885/299630 |s2cid=260074696 |language=en }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 SYR SPM|2023}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://report.ipcc.ch/ar6syr/pdf/IPCC_AR6_SYR_SPM.pdf |author=IPCC |year=2023 |title={{Harvnb|IPCC AR6 SYR|2023}} |pages= |language=en |access-date=2024-07-03 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320135908/https://report.ipcc.ch/ar6syr/pdf/IPCC_AR6_SYR_SPM.pdf |url-status=dead }} {{refend}} ==== Mga iba pang pinagbatayan na sinuri ng kasama (o ''peer-reviewed'') ==== {{refbegin|30em}} * {{cite journal |last1=Balsari |first1=S. |last2=Dresser |first2=C. |last3=Leaning |first3=J. |title=Climate Change, Migration, and Civil Strife. |journal=Curr Environ Health Rep |year=2020 |volume=7 |issue=4 |pages=404–414 |pmid=33048318 |doi=10.1007/s40572-020-00291-4 |pmc=7550406|language=en}} * {{cite journal |last1=Bamber |first1=Jonathan L. |last2=Oppenheimer |first2=Michael |last3=Kopp |first3=Robert E. |last4=Aspinall |first4=Willy P. |last5=Cooke |first5=Roger M. |date=2019 |title=Ice sheet contributions to future sea-level rise from structured expert judgment |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=116 |issue=23 |pages=11195–11200 |doi=10.1073/pnas.1817205116 |issn=0027-8424 |pmid=31110015 |pmc=6561295 |bibcode=2019PNAS..11611195B |doi-access=free|language=en}} * {{cite journal |last1=Berrill |first1=P. |last2=Arvesen |first2=A. |last3=Scholz |first3=Y. |last4=Gils |first4=H. C. |last5=Hertwich |first5=E. |display-authors=4 |date=2016 |title=Environmental impacts of high penetration renewable energy scenarios for Europe |journal=Environmental Research Letters|language=en |volume=11 |issue=1 |page=014012 |doi=10.1088/1748-9326/11/1/014012 |bibcode=2016ERL....11a4012B |doi-access=free |hdl=11250/2465014 |hdl-access=free }} * {{cite journal |last1=Björnberg |first1=Karin Edvardsson |last2=Karlsson |first2=Mikael |last3=Gilek |first3=Michael |last4=Hansson |first4=Sven Ove |date=2017 |title=Climate and environmental science denial: A review of the scientific literature published in 1990–2015 |journal=Journal of Cleaner Production |volume=167 |pages=229–241 |doi=10.1016/j.jclepro.2017.08.066 |issn=0959-6526 |doi-access=free|bibcode=2017JCPro.167..229B|language=en }} * {{cite journal |last1=Callendar |first1=G. S. |date=1938 |title=The artificial production of carbon dioxide and its influence on temperature |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=64 |issue=275 |pages=223–240 |bibcode=1938QJRMS..64..223C |doi=10.1002/qj.49706427503|language=en}} * {{cite journal |last1=Burke |first1=Claire |last2=Stott |first2=Peter |s2cid=59509210 |date=2017 |title=Impact of Anthropogenic Climate Change on the East Asian Summer Monsoon |journal=Journal of Climate|language=en |issn=0894-8755 |volume=30 |issue=14 |pages=5205–5220 |doi=10.1175/JCLI-D-16-0892.1 |bibcode=2017JCli...30.5205B |arxiv=1704.00563 }} * {{cite journal |last1=Cattaneo |first1=Cristina |last2=Beine |first2=Michel |last3=Fröhlich |first3=Christiane J. |last4=Kniveton |first4=Dominic |display-authors=4 |last5=Martinez-Zarzoso |first5=Inmaculada |last6=Mastrorillo |first6=Marina |last7=Millock |first7=Katrin |last8=Piguet |first8=Etienne |last9=Schraven |first9=Benjamin |date=2019 |title=Human Migration in the Era of Climate Change |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1093/reep/rez008?journalCode=reep |journal=Review of Environmental Economics and Policy |volume=13 |issue=2 |pages=189–206 |doi=10.1093/reep/rez008 |issn=1750-6816 |hdl=10.1093/reep/rez008 |s2cid=198660593 |hdl-access=free |language=en }} * {{cite journal |display-authors=4 |last1=Costello |first1=Anthony |last2=Abbas |first2=Mustafa |last3=Allen |first3=Adriana |last4=Ball |first4=Sarah |last5=Bell |first5=Sarah |last6=Bellamy |first6=Richard |last7=Friel |first7=Sharon |last8=Groce |first8=Nora |last9=Johnson |first9=Anne |date=2009 |title=Managing the health effects of climate change |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960935-1/fulltext |url-status=live |journal=The Lancet |volume=373 |issue=9676 |pages=1693–1733 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60935-1 |pmid=19447250 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813075350/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960935-1/fulltext |archive-date=2017-08-13 |last10=Kett |first10=Maria |last11=Lee |first11=Maria |last12=Levy |first12=Caren |last13=Maslin |first13=Mark |last14=McCoy |first14=David |last15=McGuire |first15=Bill |last16=Montgomery |first16=Hugh |last17=Napier |first17=David |last18=Pagel |first18=Christina |last19=Patel |first19=Jinesh |last20=de Oliveira |first20=Jose Antonio Puppim |last21=Redclift |first21=Nanneke |last22=Rees |first22=Hannah |last23=Rogger |first23=Daniel |last24=Scott |first24=Joanne |last25=Stephenson |first25=Judith |last26=Twigg |first26=John |last27=Wolff |first27=Jonathan |last28=Patterson |first28=Craig |s2cid=205954939 |language=en }} * {{cite journal |last1=Deutsch |first1=Curtis |last2=Brix |first2=Holger |last3=Ito |first3=Taka |last4=Frenzel |first4=Hartmut |last5=Thompson |first5=LuAnne |s2cid=11752699 |display-authors=4 |year=2011 |title=Climate-Forced Variability of Ocean Hypoxia |url=http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |journal=Science |volume=333 |issue=6040 |pages=336–339 |bibcode=2011Sci...333..336D |doi=10.1126/science.1202422 |pmid=21659566 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509031133/http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |archive-date=2016-05-09 |url-status=live |language=en }} * {{cite journal |last1=Doney |first1=Scott C. |last2=Fabry |first2=Victoria J. |last3=Feely |first3=Richard A. |last4=Kleypas |first4=Joan A. |s2cid=402398 |date=2009 |title=Ocean Acidification: The Other {{CO2}} Problem |journal=Annual Review of Marine Science |volume=1 |issue=1 |pages=169–192 |doi=10.1146/annurev.marine.010908.163834 |pmid=21141034 |bibcode=2009ARMS....1..169D |language=en}} * {{cite journal |last1=Friedlingstein |first1=Pierre |last2=Jones |first2=Matthew W. |last3=O'Sullivan |first3=Michael |last4=Andrew |first4=Robbie M. |display-authors=4 |last5=Hauck|first5=Judith |last6=Peters|first6=Glen P. |last7=Peters|first7=Wouter |last8=Pongratz|first8=Julia |last9=Sitch|first9=Stephen |last10=Quéré|first10=Corinne Le |last11=Bakker|first11=Dorothee C. E. |date=2019 |title=Global Carbon Budget 2019 |journal=Earth System Science Data |volume=11 |issue=4 |pages=1783–1838 |doi=10.5194/essd-11-1783-2019 |bibcode=2019ESSD...11.1783F |issn=1866-3508 |doi-access=free |hdl=10871/39943|hdl-access=free|language=en}} * {{cite journal |last=Lapenis |first=Andrei G. |journal=Eos |title=Arrhenius and the Intergovernmental Panel on Climate Change |year=1998 |doi=10.1029/98EO00206 |volume=79 |issue=23 |page=271 |bibcode=1998EOSTr..79..271L|language=en}} * {{cite journal |last1 =Goyal |first1=Rishav |last2=England |first2=Matthew H |last3=Sen Gupta|first3=Alex |last4=Jucker |first4=Martin |date=2019 |title=Reduction in surface climate change achieved by the 1987 Montreal Protocol |journal=Environmental Research Letters |volume=14 |issue=12 |page=124041 |doi=10.1088/1748-9326/ab4874 |bibcode=2019ERL....14l4041G |issn=1748-9326 |doi-access=free|language=en}} * {{cite journal |last1=Grubb |first1=M. |date=2003 |title=The Economics of the Kyoto Protocol |journal=World Economics |volume=4 |issue=3 |pages=144–145 |url=http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904015424/http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-date=2012-09-04 |url-status=dead |language=en }} * {{cite journal |title=Nudging out support for a carbon tax |last1=Hagmann |first1=David |last2=Ho |first2=Emily H. |last3=Loewenstein |first3=George |s2cid=182663891 |journal=Nature Climate Change|language=en |year=2019 |volume=9 |issue=6 |pages=484–489 |doi=10.1038/s41558-019-0474-0 |bibcode=2019NatCC...9..484H }} * {{cite journal |last1=Hansen |first1=James |last2=Sato |first2=Makiko |last3=Hearty |first3=Paul |last4=Ruedy |first4=Reto |last5=Kelley |first5=Maxwell |last6=Masson-Delmotte |first6=Valerie |last7=Russell |first7=Gary |last8=Tselioudis |first8=George |last9=Cao |first9=Junji |last10=Rignot |first10=Eric |last11=Velicogna |first11=Isabella |s2cid=9410444 |display-authors=4 |date=2016 |title=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |volume=16 |issue=6 |pages=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |arxiv=1602.01393 |bibcode=2016ACP....16.3761H |issn=1680-7316 |url=https://www.atmos-chem-phys.net/16/3761/2016/acp-16-3761-2016.html |doi-access=free |language=en }} * {{cite journal |last1=Harvey |first1=Jeffrey A. |last2=Van den Berg |first2=Daphne |last3=Ellers |first3=Jacintha |last4=Kampen |first4=Remko |display-authors=4 |last5=Crowther |first5=Thomas W. |last6=Roessingh |first6=Peter |last7=Verheggen |first7=Bart |last8=Nuijten |first8=Rascha J. M. |last9=Post |first9=Eric |last10=Lewandowsky |first10=Stephan |last11=Stirling |first11=Ian|date=2018 |title=Internet Blogs, Polar Bears, and Climate-Change Denial by Proxy |url= |journal=BioScience |volume=68 |issue=4 |pages=281–287 |doi=10.1093/biosci/bix133 |issn=0006-3568 |pmid=29662248 |pmc=5894087|language=en}}{{Erratum|doi=10.1093/biosci/biy033|pmid=29608770|http://retractionwatch.com/2018/04/02/caught-our-notice-climate-change-leads-to-more-neurosurgery-for-polar-bears/ ''Retraction Watch''|checked=yes}} * {{cite journal |display-authors=4 |last1=Hawkins |first1=Ed |last2=Ortega |first2=Pablo |last3=Suckling |first3=Emma |last4=Schurer |first4=Andrew |last5=Hegerl |first5=Gabi |last6=Jones |first6=Phil |last7=Joshi |first7=Manoj |last8=Osborn |first8=Timothy J. |last9=Masson-Delmotte |first9=Valérie |last10=Mignot |first10=Juliette |last11=Thorne |first11=Peter |last12=van Oldenborgh |first12=Geert Jan |year=2017 |title=Estimating Changes in Global Temperature since the Preindustrial Period |journal=Bulletin of the American Meteorological Society |volume=98 |issue=9 |pages=1841–1856 |issn=0003-0007 |doi=10.1175/bams-d-16-0007.1 |bibcode=2017BAMS...98.1841H |doi-access=free |hdl=20.500.11820/f0ba8a1c-a259-4689-9fc3-77ec82fff5ab |hdl-access=free|language=en }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hilaire et al.|2019}} |last1=Hilaire |first1=Jérôme |last2=Minx |first2=Jan C. |last3=Callaghan |first3=Max W. |last4=Edmonds |first4=Jae |last5=Luderer |first5=Gunnar |last6=Nemet |first6=Gregory F. |last7=Rogelj |first7=Joeri |last8=Zamora |first8=Maria Mar | date=17 Oktubre 2019 |title=Negative emissions and international climate goals – learning from and about mitigation scenarios |journal=Climatic Change |volume=157 |issue=2 |pages=189–219 |doi=10.1007/s10584-019-02516-4 |bibcode=2019ClCh..157..189H |doi-access=free |hdl=10044/1/74820 |hdl-access=free|language=en }} * {{cite journal |title=Climate Change Impact: The Experience of the Coastal Areas of Bangladesh Affected by Cyclones Sidr and Aila |last1=Kabir |first1=Russell |last2=Khan |first2=Hafiz T. A. |last3=Ball |first3=Emma |last4=Caldwell |first4=Khan |volume=2016 |page=9654753 |date=2016 |journal=Journal of Environmental and Public Health |doi=10.1155/2016/9654753 |pmid=27867400 |pmc=5102735 |doi-access=free|language=en }} * {{cite journal |last1 = Kaczan |first1 = David J. |last2 = Orgill-Meyer |first2 = Jennifer |date = 2020 |title = The impact of climate change on migration: a synthesis of recent empirical insights |url = https://link.springer.com/article/10.1007/s10584-019-02560-0 |journal = Climatic Change |volume = 158 |issue = 3 |pages = 281–300 |doi = 10.1007/s10584-019-02560-0 |bibcode = 2020ClCh..158..281K |s2cid = 207988694 |access-date = 9 Pebrero 2021 |language = en }} * {{cite journal <!-- Mga may-akda sa kahon --> |last1=Kennedy |first1=J. J. |last2=Thorne |first2=W. P. |last3=Peterson |first3=T. C. |last4=Ruedy |first4=R. A. |last5=Stott |first5=P. A. |last6=Parker |first6=D. E. |last7=Good |first7=S. A. |last8=Titchner |first8=H. A. |last9=Willett |first9=K. M. |display-authors=4 |title=How do we know the world has warmed? |at=S26-S27 |date= 2010 |editor-first1=D. S. |editor-last1=Arndt |editor-first2=M. O. |editor-last2=Baringer |editor-first3=M. R. |editor-last3=Johnson |journal=Bulletin of the American Meteorological Society |department=Special supplement: State of the Climate in 2009 |volume=91 |issue=7|language=en |doi=10.1175/BAMS-91-7-StateoftheClimate }} * {{cite book |ref = {{harvid|USGCRP Chapter 15|2017}} |chapter = Chapter 15: Potential Surprises: Compound Extremes and Tipping Elements |last1 = Kopp |first1 = R. E. |last2 = Hayhoe |first2 = K. |last3 = Easterling |first3 = D. R. |last4 = Hall |first4 = T. |last5 = Horton |first5 = R. |first6 = K. E. |last6 = Kunkel |first7 = A. N. |last7 = LeGrande |display-authors = 4 |chapter-url = https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |year = 2017 |title = In {{harvnb|USGCRP|2017}} |pages = 1–470 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180820172529/https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |archive-date = 2018-08-20 |url-status = live |language = en }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 9|2017}} |chapter=Chapter 9: Extreme Storms |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |year=2017 |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/9/ |first1=J. P. |last1=Kossin |first2=T. |last2=Hall |first3=T. |last3=Knutson |first4=K. E. |last4=Kunkel |first5=R. J. |last5=Trapp |first6=D. E. |last6=Waliser |first7=M. F. |last7=Wehner |pages=1–470 |language=en |access-date=2024-07-04 |archive-date=2021-03-15 |archive-url=https://archive.today/20210315063513/https://science2017.globalchange.gov/chapter/9/ |url-status=dead }} * {{cite book |chapter=Appendix C: Detection and attribution methodologies overview. |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/appendix-c/ |last=Knutson |first=T. |year=2017 |pages=1–470 |language=en |access-date=2024-07-04 |archive-date=2024-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706214341/https://science2017.globalchange.gov/chapter/appendix-c/ |url-status=dead }} * {{Cite journal |last1=Kreidenweis |first1=Ulrich |last2=Humpenöder |first2=Florian |last3=Stevanović |first3=Miodrag |last4=Bodirsky |first4=Benjamin Leon |last5=Kriegler |first5=Elmar |last6=Lotze-Campen |first6=Hermann |last7=Popp |first7=Alexander |display-authors=4 |date=Hulyo 2016 |title=Afforestation to mitigate climate change: impacts on food prices under consideration of albedo effects |journal=Environmental Research Letters |language=en |volume=11 |issue=8 |page=085001 |doi=10.1088/1748-9326/11/8/085001 |bibcode=2016ERL....11h5001K |s2cid=8779827 |issn=1748-9326 |doi-access=free }} * {{Cite journal|last1=Lenoir|first1=Jonathan|last2=Bertrand|first2=Romain|last3=Comte|first3=Lise|last4=Bourgeaud|first4=Luana|last5=Hattab|first5=Tarek|last6=Murienne|first6=Jérôme|last7=Grenouillet|first7=Gaël|display-authors=4|title=Species better track climate warming in the oceans than on land|url=https://www.nature.com/articles/s41559-020-1198-2|year=2020|journal=Nature Ecology & Evolution|volume=4|issue=8|pages=1044–1059|doi=10.1038/s41559-020-1198-2|pmid=32451428|bibcode=2020NatEE...4.1044L|s2cid=218879068|language=en|issn=2397-334X}} * {{cite journal |last1=Liverman |first1=Diana M. |title=Conventions of climate change: constructions of danger and the dispossession of the atmosphere |journal=Journal of Historical Geography |date=2009 |volume=35 |issue=2 |pages=279–296 |doi=10.1016/j.jhg.2008.08.008|language=en }} * {{cite journal |ref={{harvid|Loeb et al.|2021}} |last1=Loeb |first1=Norman G. |last2=Johnson |first2=Gregory C. |last3=Thorsen |first3=Tyler J. |last4=Lyman |first4=John M. |last5=Rose |first5=Fred G. |last6=Kato |first6=Seiji |title=Satellite and Ocean Data Reveal Marked Increase in Earth's Heating Rate |journal=Geophysical Research Letters |publisher=American Geophysical Union (AGU) |volume=48 |issue=13 |at=e2021GL093047 |year=2021 |issn=0094-8276 |doi=10.1029/2021gl093047 |doi-access=free |bibcode=2021GeoRL..4893047L |s2cid=236233508|language=en}} * {{cite journal |last1=Mercure |first1=J.-F. |last2=Pollitt |first2=H. |last3=Viñuales |first3=J. E. |last4=Edwards |first4=N. R. |display-authors=4 |last5=Holden |first5=P. B. |last6=Chewpreecha |first6=U. |last7=Salas |first7=P. |last8=Sognnaes |first8=I. |last9=Lam |first9=A. |last10=Knobloch |first10=F. |s2cid=89799744 |date=2018 |title=Macroeconomic impact of stranded fossil fuel assets |journal=Nature Climate Change |volume=8 |issue=7 |pages=588–593 |doi=10.1038/s41558-018-0182-1 |bibcode=2018NatCC...8..588M |hdl=10871/37807 |issn=1758-6798 |url=http://oro.open.ac.uk/55387/1/mercure_StrandedAssets_v16_with_Methods.pdf |language=en }} * {{cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Steiger |first2=Nathan |last3=Gómez-Navarro |first3=Juan José |last4=Wang |first4=Jianghao |last5=Werner |first5=Johannes P. |s2cid=198494930 |display-authors=4 |date=2019a |title=No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era |journal=Nature |volume=571 |issue=7766 |pages=550–554 |doi=10.1038/s41586-019-1401-2 |pmid=31341300 |issn=1476-4687 |bibcode=2019Natur.571..550N |url=https://boris.unibe.ch/132301/7/333323_4_merged_1557735881.pdf |language=en }} * {{cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Barboza |first2=Luis A. |last3=Erb |first3=Michael P. |last4=Shi|first4=Feng |display-authors=4 |last5=Emile-Geay|first5=Julien |last6=Evans|first6=Michael N. |last7=Franke|first7=Jörg |last8=Kaufman|first8=Darrell S. |last9=Lücke|first9=Lucie |last10=Rehfeld|first10=Kira |last11=Schurer|first11=Andrew |date=2019b |title=Consistent multidecadal variability in global temperature reconstructions and simulations over the Common Era |journal=Nature Geoscience |volume=12|issue=8|pages=643–649|doi=10.1038/s41561-019-0400-0|pmid=31372180 |pmc=6675609 |bibcode=2019NatGe..12..643P |issn=1752-0908|language=en}} * {{cite journal |last1=O'Neill |first1=Saffron J. |last2=Boykoff|first2=Max |date=2010 |title=Climate denier, skeptic, or contrarian? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=39|pages=E151|doi=10.1073/pnas.1010507107|issn=0027-8424|pmc=2947866|pmid=20807754|bibcode=2010PNAS..107E.151O |doi-access=free|language=en }} * {{cite journal |last1=Poloczanska |first1=Elvira S. |last2=Brown |first2=Christopher J. |last3=Sydeman |first3=William J. |last4=Kiessling |first4=Wolfgang |last5=Schoeman |first5=David |display-authors=4 |language=en |date=2013 |title=Global imprint of climate change on marine life |journal=Nature Climate Change |volume=3 |issue=10 |pages=919–925 |doi=10.1038/nclimate1958 |issn=1758-6798 |bibcode=2013NatCC...3..919P |hdl=2160/34111 |url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:318633/UQ318633_peer_review.pdf }} * {{cite journal |last1=Rauner |first1=Sebastian |last2=Bauer |first2=Nico |last3=Dirnaichner |first3=Alois |last4=Van Dingenen |first4=Rita |last5=Mutel |first5=Chris |last6=Luderer |first6=Gunnar |s2cid=214619069 |year=2020 |title=Coal-exit health and environmental damage reductions outweigh economic impacts |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-0728-x |journal=Nature Climate Change |volume=10 |issue=4 |pages=308–312 |doi=10.1038/s41558-020-0728-x |bibcode=2020NatCC..10..308R |issn=1758-6798 |language=en }} * {{cite journal |last1=Rogelj|first1=Joeri |last2=Forster|first2=Piers M. |last3=Kriegler|first3=Elmar |last4=Smith|first4=Christopher J. |last5=Séférian|first5=Roland |s2cid=197542084 |display-authors=4 |date=2019 |title=Estimating and tracking the remaining carbon budget for stringent climate targets |journal=Nature|volume=571|issue=7765|pages=335–342|doi=10.1038/s41586-019-1368-z|pmid=31316194 |bibcode=2019Natur.571..335R |issn=1476-4687|doi-access=free|hdl=10044/1/78011|hdl-access=free|language=en}} * {{cite journal |last1=Rogelj |first1=Joeri |last2=Meinshausen |first2=Malte |last3=Schaeffer |first3=Michiel |last4=Knutti |first4=Reto |last5=Riahi |first5=Keywan |title=Impact of short-lived non-CO2 mitigation on carbon budgets for stabilizing global warming |year=2015 |journal=Environmental Research Letters |volume=10 |issue=7 |pages=1–10 |doi=10.1088/1748-9326/10/7/075001 |bibcode=2015ERL....10g5001R |doi-access=free |hdl=20.500.11850/103371 |hdl-access=free |language=en }} * {{Cite journal|last1=Ruseva|first1=Tatyana|last2=Hedrick|first2=Jamie|last3=Marland|first3=Gregg|last4=Tovar|first4=Henning|last5=Sabou|first5=Carina|last6=Besombes|first6=Elia|display-authors=4|date=2020|language=en|title=Rethinking standards of permanence for terrestrial and coastal carbon: implications for governance and sustainability|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734352030083X|journal=Current Opinion in Environmental Sustainability|volume=45|pages=69–77|doi=10.1016/j.cosust.2020.09.009|bibcode=2020COES...45...69R|s2cid=229069907|issn=1877-3435}} * {{cite journal |last1=Serdeczny |first1=Olivia |last2=Adams |first2=Sophie |last3=Baarsch |first3=Florent |last4=Coumou |first4=Dim |display-authors=4 |date=2016 |language=en |last5=Robinson |first5=Alexander |last6=Hare |first6=William |last7=Schaeffer |first7=Michiel |last8=Perrette |first8=Mahé |last9=Reinhardt |first9=Julia |s2cid=3900505 |title=Climate change impacts in Sub-Saharan Africa: from physical changes to their social repercussions |url=https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |journal=Regional Environmental Change |volume=17 |issue=6 |pages=1585–1600 |doi=10.1007/s10113-015-0910-2 |hdl=1871.1/c8dfb143-d9e1-4eef-9bbe-67b3c338d07f |issn=1436-378X |access-date=2024-07-03 |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718055456/https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Sutton |first1=Rowan T. |last2=Dong |first2=Buwen |last3=Gregory |first3=Jonathan M. |date=2007 |title=Land/sea warming ratio in response to climate change: IPCC AR4 model results and comparison with observations |journal=Geophysical Research Letters |volume=34 |issue=2 |page=L02701|language=en |bibcode=2007GeoRL..34.2701S |doi=10.1029/2006GL028164 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Smale |first1=Dan A. |last2=Wernberg |first2=Thomas |last3=Oliver |first3=Eric C. J. |last4=Thomsen |first4=Mads |last5=Harvey |first5=Ben P. |s2cid=91471054 |date=2019 |language=en |title=Marine heatwaves threaten global biodiversity and the provision of ecosystem services |journal=Nature Climate Change |volume=9 |issue=4 |pages=306–312 |doi=10.1038/s41558-019-0412-1 |issn=1758-6798 |bibcode=2019NatCC...9..306S |url=http://pure.aber.ac.uk/ws/files/29181264/Smale_et_al_2019_NCC_pre_print.pdf }} * {{cite journal |last1=Turetsky |first1=Merritt R. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Jones |first3=Miriam C. |last4=Anthony |first4=Katey Walter |last5=Koven |first5=Charles |last6=Kuhry |first6=Peter |last7=Lawrence |first7=David M. |last8=Gibson |first8=Carolyn |last9=Sannel |first9=A. Britta K. |display-authors=4 |date=2019|language=en |title=Permafrost collapse is accelerating carbon release |journal=Nature|volume=569 |issue=7754 |pages=32–34 |bibcode=2019Natur.569...32T |doi=10.1038/d41586-019-01313-4 |pmid=31040419 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Turner |first1=Monica G.|last2=Calder|first2=W. John|last3=Cumming|first3=Graeme S.|last4=Hughes|first4=Terry P. |last5=Jentsch|first5=Anke|last6=LaDeau|first6=Shannon L.|last7=Lenton|first7=Timothy M.|last8=Shuman|first8=Bryan N.|last9=Turetsky|first9=Merritt R.|last10=Ratajczak|first10=Zak|last11=Williams|first11=John W. |display-authors=4 |date=2020 |language=en |title=Climate change, ecosystems and abrupt change: science priorities |url= |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|volume=375|issue=1794|doi=10.1098/rstb.2019.0105|pmc=7017767|pmid=31983326}} * {{cite journal |last=Tyndall |first=John |title=On the Absorption and Radiation of Heat by Gases and Vapours, and on the Physical Connection of Radiation, Absorption, and Conduction |journal=Philosophical Magazine |series=4 |date=1861 |volume=22 |pages=169–194, 273–285 |url-status=live |url=http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326122934/http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-date=26 Marso 2016 |language=en }} * {{cite journal |last=Urban |first=Mark C. |date=2015|language=en |title=Accelerating extinction risk from climate change |journal=Science|volume=348|issue=6234|pages=571–573|doi=10.1126/science.aaa4984|issn=0036-8075|pmid=25931559|bibcode=2015Sci...348..571U |doi-access=free}} * {{cite book |author = USGCRP |year = 2017 |title = Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I |url = https://science2017.globalchange.gov/ |editor-last1 = Wuebbles |editor1-first = D. J. |editor-last2 = Fahey |editor2-first = D. W. |editor-last3 = Hibbard |editor3-first = K. A. |editor-last4 = Dokken |editor4-first = D. J. |editor-last5 = Stewart |editor5-first = B. C. |editor-last6 = Maycock |editor6-first = T. K. |display-editors = 4 |location = Washington, D.C. |publisher = U.S. Global Change Research Program |doi = 10.7930/J0J964J6 |language = en |access-date = 2024-07-04 |archive-date = 2017-11-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171103181658/https://science2017.globalchange.gov/ |url-status = dead }} * {{cite journal |last1=Vandyck |first1=T. |last2=Keramidas |first2=K. |last3=Kitous |first3=A. |last4=Spadaro |first4=J. |last5=Van DIngenen |first5=R. |last6=Holland |first6=M. |last7=Saveyn |first7=B. |display-authors=4 |date=2018 |title=Air quality co-benefits for human health and agriculture counterbalance costs to meet Paris Agreement pledges |journal=Nature Communications |volume=9 |issue=4939 |page=4939 |doi=10.1038/s41467-018-06885-9 |pmid=30467311 |pmc=6250710 |bibcode=2018NatCo...9.4939V|language=en |url=}} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 1|2017}} |year=2017 |chapter=Chapter 1: Our Globally Changing Climate |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch1_Our_Globally_Changing_Climate.pdf |first1=D. J. |last1=Wuebbles |first2=D. R. |last2=Easterling |first3=K. |last3=Hayhoe |first4=T. |last4=Knutson |first5=R. E. |last5=Kopp |first6=J. P. |last6=Kossin |first7=K. E. |last7=Kunkel |last9=A. N. |last8=LeGran-de |first10=C. |last10=Mears |first11=W. V. |last11=Sweet |first12=P. C. |last12=Taylor |first13=R. S. |last13=Vose |first14=M. F. |last14=Wehne |display-authors=4 |language=en |access-date=2024-07-04 |archive-date=2024-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620170608/https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch1_Our_Globally_Changing_Climate.pdf |url-status=dead }} * {{cite journal |last1=Watts |first1=Nick |last2=Amann |first2=Markus |last3=Arnell |first3=Nigel |last4=Ayeb-Karlsson |first4=Sonja |display-authors=4 |last5=Belesova |first5=Kristine |last6=Boykoff |first6=Maxwell |last7=Byass |first7=Peter |last8=Cai |first8=Wenjia |last9=Campbell-Lendrum |first9=Diarmid |last10=Capstick |first10=Stuart |last11=Chambers |first11=Jonathan |s2cid=207976337 |date=2019 |language=en |title=The 2019 report of The Lancet Countdown on health and climate change: ensuring that the health of a child born today is not defined by a changing climate |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(19)32596-6/abstract |journal=The Lancet |volume=394 |issue=10211 |pages=1836–1878 |doi=10.1016/S0140-6736(19)32596-6 |issn=0140-6736 |pmid=31733928 |hdl=10871/40583 |hdl-access=free }} * {{cite journal |last=Weart |first=Spencer |title=Rise of interdisciplinary research on climate |year=2013 |volume=110 |pages=3657–3664 |number=Supplement 1 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1107482109 |pmid=22778431 |pmc=3586608 |doi-access=free|language=en}} * {{Cite journal|last1=Mach|first1=Katharine J.|last2=Kraan|first2=Caroline M.|last3=Adger|first3=W. Neil|last4=Buhaug|first4=Halvard|display-authors=4|last5=Burke|first5=Marshall|last6=Fearon|first6=James D.|last7=Field|first7=Christopher B.|last8=Hendrix|first8=Cullen S.|last9=Maystadt|first9=Jean-Francois|last10=O'Loughlin|first10=John|last11=Roessler|first11=Philip|date=2019|language=en|title=Climate as a risk factor for armed conflict|url=https://www.nature.com/articles/s41586-019-1300-6|journal=Nature|volume=571|issue=7764|pages=193–197|doi=10.1038/s41586-019-1300-6|pmid=31189956|bibcode=2019Natur.571..193M|s2cid=186207310|issn=1476-4687|hdl=10871/37969|hdl-access=free}} * {{cite journal |last=Matthews |first=Tom |year=2018 |title=Humid heat and climate change |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0309133318776490 |journal=Progress in Physical Geography: Earth and Environment |volume=42 |issue=3 |pages=391–405 |doi=10.1177/0309133318776490 |bibcode=2018PrPG...42..391M |s2cid=134820599 |language=en }} * {{cite journal |last1=Zeng |first1=Ning |last2=Yoon |first2=Jinho |s2cid=1708267 |title=Expansion of the world's deserts due to vegetation-albedo feedback under global warming |date=2009 |journal=Geophysical Research Letters |volume=36 |issue=17 |page=L17401 |bibcode=2009GeoRL..3617401Z|doi=10.1029/2009GL039699|issn=1944-8007 |doi-access=free | language=en }} * {{cite journal |last1=Zhao |first1=C. |last2=Liu |first2=B. |last3=Piao |first3=S. |last4=Wang |first4=X. |last5=Lobell |first5=D. |last6=Huang |first6=Y. |last7=Huang |first7=M. |last8=Yao |first8=Y. |display-authors=2 |date=2017 |title=Temperature increase reduces global yields of major crops in four independent estimates |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=35 |pages=9326–9331 |doi=10.1073/pnas.1701762114 |pmid=28811375 |pmc=5584412 |bibcode=2017PNAS..114.9326Z |doi-access=free|language=en}} {{refend}} ==== Mga aklat, ulat at dokumentong legal ==== {{refbegin|30em}} * {{cite web |ref={{harvid|G8+5 Academies|2009}} |title=G8+5 Academies' joint statement: Climate change and the transformation of energy technologies for a low carbon future |date=Mayo 2009 |publisher=The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine |author1=Academia Brasileira de Ciéncias (Brazil) |author2=Royal Society of Canada |author3=Chinese Academy of Sciences |author4=Académie des Sciences (France) |author5=Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina (Germany) |author6=Indian National Science Academy |author7=Accademia Nazionale dei Lincei (Italy) |author8=Science Council of Japan, Academia Mexicana de Ciencias |author9=Academia Mexicana de Ciencias (Mexico) |author10=Russian Academy of Sciences |author11=Academy of Science of South Africa |author12=Royal Society (United Kingdom) |author13=National Academy of Sciences (United States of America) |url=http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215171429/http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-date=15 Pebrero 2010 |access-date=5 Mayo 2010 |language=en }} * {{cite report |ref={{harvid|International Institute for Sustainable Development|2019}} |url=https://www.iisd.org/sites/default/files/publications/fossil-fuel-clean-energy-subsidy-swap.pdf |title=Fossil Fuel to Clean Energy Subsidy Swaps |last1=Bridle |first1=Richard |last2=Sharma |first2=Shruti |last3=Mostafa |first3=Mostafa |last4=Geddes |first4=Anna |date=Hunyo 2019 |language=en }} * {{cite book|first1=David|last1=Archer|first2=Raymond|last2=Pierrehumbert|title=The Warming Papers: The Scientific Foundation for the Climate Change Forecast|url=https://books.google.com/books?id=sPY9HOfnuS0C&pg=PT10|year=2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-68733-8|language=en}} * {{cite web |title=The Paris Agreement: Summary. Climate Focus Client Brief on the Paris Agreement III |author=Climate Focus |date=Disyembre 2015 |access-date=12 Abril 2019 |url=https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005005832/https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-date=2018-10-05 |language=en |url-status=live }} * {{cite report |ref = {{harvid|UN Human Development Report|2020}} |author = Conceição |display-authors = etal |year = 2020 |title = Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |url = http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |publisher = United Nations Development Programme |access-date = 9 Enero 2021 |language = en }} * {{cite report |last1=DeFries |first1=Ruth |last2=Edenhofer |first2=Ottmar |last3=Halliday |first3=Alex |last4=Heal |first4=Geoffrey |display-authors=etal |date=Setyembre 2019 |language=en |title=The missing economic risks in assessments of climate change impacts |publisher=Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, London School of Economics and Political Science |url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2019/09/The-missing-economic-risks-in-assessments-of-climate-change-impacts-2.pdf }} * {{cite web |title=The climate regime from The Hague to Marrakech: Saving or sinking the Kyoto Protocol? |last=Dessai |first=Suraje |date=2001 |work=Tyndall Centre Working Paper 12 |publisher=Tyndall Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610013556/http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |archive-date=2012-06-10 |language=en |url-status=dead |url=http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |access-date=5 Mayo 2010 }} * {{cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dryzek |editor-first1=John S. |editor-first2=Richard B. |editor-last2=Norgaard |editor-first3=David |editor-last3=Schlosberg |title=The Oxford Handbook of Climate Change and Society |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_j4w5 |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_j4w5/page/n161 144]–160 |chapter=Chapter 10: Organized climate change denial |isbn=978-0-19-956660-0 |language=en }} * {{cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dunlap |editor-first1=Riley E. |editor-first2=Robert J. |editor-last2=Brulle |title=Climate Change and Society: Sociological Perspectives |url=https://archive.org/details/climatechangesoc0000unse |publisher=Oxford University Press |date=2015 |pages=[https://archive.org/details/climatechangesoc0000unse/page/300 300]–332 |chapter=Chapter 10: Challenging Climate Change: The Denial Countermovement |isbn=978-0-19-935611-9|language=en}} * {{cite book |title=The Callendar Effect: the life and work of Guy Stewart Callendar (1898–1964) |year=2007 |last=Fleming |first=James Rodger |publisher=American Meteorological Society |location=Boston |isbn=978-1-878220-76-9 | language =en }} * {{cite report | last=Flavell | first=Alex | title=IOM outlook on migration, environment and climate change | publisher=International Organization for Migration (IOM) | publication-place=Geneva, Switzerland | year=2014 | url=https://publications.iom.int/system/files/pdf/mecc_outlook.pdf | isbn=978-92-9068-703-0 | oclc=913058074 | language=en }} *{{cite journal |ref = {{harvid|Earth System Science Data|2023}} |last1 = Forster |first1 = P. M. |last2 = Smith |first2 = C. J. |last3 = Walsh |first3 = T. |last4 = Lamb |first4 = W.F. |last5 = Lamboli |first5 = R. |last6 = Hauser |first6 = M. |last7 = Ribes |first7 = A. |last8 = Rosen |first8 = D. |last9 = Gillettt |first9 = N. |last10 = Palmer |first10 = M.D. |last11 = Rogelj |first11 = J. |last12 = von Shuckmann |first12 = K. |last13 = Seneviratne |first13 = S. I. |last14 = Trewin |first14 = B. |last15 = Zhang |first15 = X. |last16 = Allen |first16 = M. |last17 = Andrew |first17 = R. |last18 = Birt |first18 = A. |last19 = Borger |first19 = A. |last20 = Boyer |first20 = T. |last21 = Broersma |first21 = J.A. |last22 = Cheng |first22 = L. |last23 = Dentener |first23 = F. |last24 = Freidlingstein |first24 = P. |last25 = Gutiérrez |first25 = J.M. |last26 = Gütschow |first26 = J. |last27 = Hall |first27 = B. |last28 = Ishii |first28 = M. |last29 = Jenkins |first29 = S. |last30 = Lan |first30 = x. |last31 = Lee |first31 = J.Y. |last32 = Morice |first32 = C. |last33 = Kadow |first33 = C. |last34 = Kennedy |first34 = J. |last35 = Killick |first35 = R. |last36 = Minx |first36 = J.C. |last37 = Naik |first37 = V. |last38 = Peters |first38 = G.P. |last39 = Pirani |first39 = A. |last40 = Pongratz |first40 = J. |last41 = Schleussner |first41 = C.F. |last42 = Szopa |first42 = S. |last43 = Thorne |first43 = P. |last44 = Rohde |first44 = R. |last45 = Rojas Corradi |first45 = M. |last46 = Schumacher |first46 = D. |last47 = Vose |first47 = R. |last48 = Zickfeld |first48 = K. |last49 = Masson-Delmotte |first49 = V. |last50 = Zhai |first50 = P |display-authors = 4 |date = Hunyo 2023 |title = Indicators of Global Climate Change 2022: annual update of large-scale indicators of the state of the climate system and human influence |url = https://essd.copernicus.org/articles/15/2295/2023/essd-15-2295-2023.pdf |journal = Earth System Science Data |volume = 15 |issue = 6 |pages = 2295–2327 |doi = 10.5194/essd-15-2295-2023 |bibcode = 2023ESSD...15.2295F |access-date = 25 Oktubre 2023 |doi-access = free |language = en }} * {{cite book |title=Shock Waves : Managing the Impacts of Climate Change on Poverty. Climate Change and Development |date=2016 |isbn=978-1-4648-0674-2 |doi=10.1596/978-1-4648-0673-5 |last1=Hallegatte |first1=Stephane |last2=Bangalore |first2=Mook |last3=Bonzanigo |first3=Laura |last4=Fay |first4=Marianne |last5=Kane |first5=Tamaro |last6=Narloch |first6=Ulf |last7=Rozenberg |first7=Julie |last8=Treguer |first8=David |last9=Vogt-Schilb |first9=Adrien |display-authors=4 |location=Washington, D.C. |publisher=World Bank |hdl=10986/22787 |url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/22787/9781464806735.pdf?sequence=13&isAllowed=y |language=en }} * {{Cite report | ref= {{harvid|IEA|2020b}} | author= IEA | date= Disyembre 2020 | title= Energy Efficiency 2020 | chapter= COVID-19 and energy efficiency | chapter-url= https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-2020/covid-19-and-energy-efficiency#abstract | location= Paris, France | access-date= 6 Abril 2021 | language= en }} * {{Cite report | author= IEA | date= Oktubre 2021 | title= Net Zero By 2050: A Roadmap for the Global Energy Sector | url= https://iea.blob.core.windows.net/assets/deebef5d-0c34-4539-9d0c-10b13d840027/NetZeroby2050-ARoadmapfortheGlobalEnergySector_CORR.pdf | location= Paris, France | access-date= 4 Abril 2022 | language= en }} *{{Cite report |ref = {{harvid|IEA World Energy Outlook 2023}} |author = IEA |date = Oktubre 2023 |title = World Energy Outlook 2023 |url = https://iea.blob.core.windows.net/assets/26ca51d0-4a42-4649-a7c0-552d75ddf9b2/WorldEnergyOutlook2023.pdf |location = Paris, France |access-date = 25 Oktubre 2021 |language = en }} * {{cite book |title=Macroeconomic and Financial Policies for Climate Change Mitigation: A Review of the Literature |url=https://www.elibrary.imf.org/doc/IMF001/28337-9781513511955/28337-9781513511955/Other_formats/Source_PDF/28337-9781513512938.pdf |isbn=978-1-5135-1195-5 |last1=Krogstrup |first1=Signe |last2=Oman |first2=William |series=IMF working papers |date=4 Setyembre 2019 |volume=19 |language=en |issue=185 |doi=10.5089/9781513511955.001 |s2cid=203245445 |issn=1018-5941 }} * {{Cite book|title=Future Energy: Improved, Sustainable and Clean Options for our Planet |edition=Third |publisher=Elsevier|language=en |year=2020|isbn=978-0-08-102886-5 |editor-last=Letcher|editor-first=Trevor M.}} * {{cite book |title=Copenhagen 2009: Failure or final wake-up call for our leaders? EV 49 |last=Müller |first=Benito |date=Pebrero 2010 |publisher=Oxford Institute for Energy Studies |language=en |isbn=978-1-907555-04-6 |page=i |url=https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |access-date=18 Mayo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710081944/https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |archive-date=10 Hulyo 2017 |url-status=live }} * {{cite report |title=Understanding and responding to climate change: Highlights of National Academies Reports, 2008 edition |author=National Academies |year=2008 |language=en |publisher=National Academy of Sciences |url=http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |access-date=9 Nobyembre 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011182257/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |archive-date=11 Oktubre 2017 }} * {{cite report |author=National Research Council |year=2012 |title=Climate Change: Evidence, Impacts, and Choices |publisher=National Academy of Sciences |location=Washington, D.C. |language=en |url=https://nap.nationalacademies.org/download/14673 |access-date=21 Nobyembre 2023 }} * {{cite web |ref={{harvid|NOAA|2017}} |author=NOAA |url=https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |title=January 2017 analysis from NOAA: Global and Regional Sea Level Rise Scenarios for the United States |access-date=7 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171218140625/https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |archive-date=2017-12-18 |language=en |url-status=live }} * {{cite book |chapter=The scientific consensus on climate change: How do we know we're not wrong? |last1=Oreskes |first1=Naomi |title=Climate Change: What It Means for Us, Our Children, and Our Grandchildren |url=https://archive.org/details/climatechangewha00dime |editor-last1=DiMento |editor-first1=Joseph F. C. |editor-last2=Doughman |editor-first2=Pamela M. |publisher=The MIT Press |year=2007 |isbn=978-0-262-54193-0 |language=en }} * {{cite book |title=Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming |url=https://archive.org/details/merchantsofdoubt00ores |date=2010 |last1=Oreskes |first1=Naomi |first2=Erik |last2=Conway |publisher=Bloomsbury Press |edition=first |language=en |isbn=978-1-59691-610-4 }} * {{cite book |author=REN21 |year=2020 |title=Renewables 2020 Global Status Report |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2020_full_report_en.pdf |location=Paris |publisher=REN21 Secretariat |isbn=978-3-948393-00-7 |language=en |access-date=2024-07-06 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923065621/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2020_full_report_en.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |date=13 Abril 2005 |author=Royal Society |title=Economic Affairs – Written Evidence |series=The Economics of Climate Change, the Second Report of the 2005–2006 session, produced by the UK Parliament House of Lords Economics Affairs Select Committee |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |publisher=UK Parliament |access-date=9 Hulyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113084025/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |archive-date=13 Nobyembre 2011 |url-status=live |language=en }} * {{cite report |ref = {{harvid|NREL|2017}} |last1 = Steinberg |first1 = D. |last2 = Bielen |first2 = D. |last3 = Eichman |first3 = J. |last4 = Eurek |first4 = K. |last5 = Logan |first5 = J. |last6 = Mai |first6 = T. |last7 = McMillan |first7 = C. |last8 = Parker |first8 = A. |display-authors = 2 |title = Electrification & Decarbonization: Exploring U.S. Energy Use and Greenhouse Gas Emissions in Scenarios with Widespread Electrification and Power Sector Decarbonization |publisher = National Renewable Energy Laboratory |date = Hulyo 2017 |location = Golden, Colorado |language = en |url = https://www.nrel.gov/docs/fy17osti/68214.pdf }} * {{cite book |ref={{harvid|Teske, ed.|2019}} |chapter=Executive Summary |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages=xiii–xxxv |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=198078901 |chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/bfm%3A978-3-030-05843-2%2F1.pdf |url=https://apo.org.au/node/235336 |language=en }} * {{cite book |last1 = Teske |first1 = Sven |last2 = Pregger |first2 = Thomas |last3 = Naegler |first3 = Tobias |last4 = Simon |first4 = Sonja |last5 = Pagenkopf |first5 = Johannes |last6 = Vvan den Adel |first6 = Bent |last7 = Deniz |first7 = Özcan |display-authors = 4 |chapter = Energy Scenario Results |date = 2019 |title = Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages = 175–402 |editor-last = Teske |editor-first = Sven |publisher = Springer International Publishing |doi = 10.1007/978-3-030-05843-2_8 |doi-access = free |isbn = 978-3-030-05843-2 |s2cid = |url = https://apo.org.au/node/235336 |language = en }} * {{cite book |last1 = Teske |first1 = Sven |chapter = Trajectories for a Just Transition of the Fossil Fuel Industry |date = 2019 |title = Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages = 403–411 |editor-last = Teske |editor-first = Sven |publisher = Springer International Publishing |doi = 10.1007/978-3-030-05843-2_9 |doi-access = free |isbn = 978-3-030-05843-2 |s2cid = 133961910 |url = https://apo.org.au/node/235336 |language = en }} * {{cite book |ref={{harvid|United Nations Environment Programme|2019}} |publisher=United Nations Environment Programme |year=2019 |title=Emissions Gap Report 2019 |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30797/EGR2019.pdf?sequence=1&isAllowed=y |location=Nairobi |isbn=978-92-807-3766-0 |language=en }} * {{cite book |ref={{harvid|United Nations Environment Programme|2021}} |publisher=United Nations Environment Programme |year=2021 |title=Emissions Gap Report 2021 |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/36991/EGR21_ESEN.pdf |location=Nairobi |isbn=978-92-807-3890-2 |language=en }} * {{cite book|author=UNEP|year=2018|title=The Adaptation Gap Report 2018|location=Nairobi, Kenya|url=https://www.unenvironment.org/resources/adaptation-gap-report|isbn=978-92-807-3728-8|publisher=United Nations Environment Programme (UNEP)|language=en}} * {{cite conference |year=1992 |author=UNFCCC |title=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf |language=en }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Kyoto Protocol|1997}} |date=1997 |author=UNFCCC |title=Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change |publisher=United Nations |url=https://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.html |language=en }} <!-- ## --> <!-- Halimbawa: Desisyon 2/CP.15 sa {{harvnb|UNFCCC: Copenhagen|2009|loc=}} --> <!-- Binanggit sa talata, habang iba't iba ang pagnunumero. --> * {{cite conference |ref = {{harvid|UNFCCC: Copenhagen|2009}} |date = 30 Marso 2010 |author = UNFCCC |chapter = Decision 2/CP.15: Copenhagen Accord |title = Report of the Conference of the Parties on its fifteenth session, held in Copenhagen from 7 to 19&nbsp;December&nbsp;2009 |id = FCCC/CP/2009/11/Add.1 |publisher = United Nations Framework Convention on Climate Change |chapter-url = http://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |access-date = 17 Mayo 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100430005322/https://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |archive-date = 30 Abril 2010 |url-status = live |language = en }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Paris Agreement|2015}} |date=2015 |author=UNFCCC |title=Paris Agreement |publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/convention/application/pdf/english_paris_agreement.pdf |language=en }} <!-- ## --> * {{cite report |ref = {{harvid|UN NDC Synthesis Report|2021}} |author = UNFCCC |date = 26 Pebrero 2021 |title = Nationally determined contributions under the Paris Agreement Synthesis report by the secretariat |url = https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2021_02E.pdf |publisher = United Nations Framework Convention on Climate Change |language = en }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|UNHCR|2011}} |title=Climate Change and the Risk of Statelessness: The Situation of Low-lying Island States |last=Park |first=Susin |date=Mayo 2011 |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502223251/http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-date=2013-05-02 |url-status=live |access-date=13 Abril 2012 |language=en }} * {{cite report |author=United States Environmental Protection Agency |year=2016 |title=Methane and Black Carbon Impacts on the Arctic: Communicating the Science |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |access-date=27 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906225344/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |archive-date=6 Setyembre 2017 |url-status=live |language=en }} * {{cite journal |last1=Van Oldenborgh |first1=Geert-Jan |last2=Philip |first2=Sjoukje |last3=Kew |first3=Sarah |last4=Vautard |first4=Robert |display-authors=etal |date=2019 |website=Semantic Scholar|language=en |s2cid=199454488 |title=Human contribution to the record-breaking June 2019 heat wave in France }} * {{cite report |ref={{harvid|WHO|2014}} |author=World Health Organization |year=2014 |title=Quantitative risk assessment of the effects of climate change on selected causes of death, 2030s and 2050s |location=Geneva, Switzerland |isbn=978-92-4-150769-1 |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/134014/9789241507691_eng.pdf |language=en }} * {{Cite report | ref= {{harvid|WHO|2016}} | author= World Health Organization | year= 2016 | title= Ambient air pollution: a global assessment of exposure and burden of disease | location= Geneva, Switzerland | isbn= 978-92-4-151135-3 | url= https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1061179/retrieve | language= en }} * {{cite book |ref={{harvid|WHO|2018}} |publisher=World Health Organization |title=COP24 Special Report Health and Climate Change |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/276405/9789241514972-eng.pdf?ua=1 |year=2018 |location=Geneva |isbn=978-92-4-151497-2 |language=en }} * {{cite book |ref={{harvid|WMO|2021}} |publisher=World Meteorological Organization |language=en |title=WMO Statement on the State of the Global Climate in 2020 |url=https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=10618 |year=2021 |location=Geneva |series=WMO-No. 1264 |isbn=978-92-63-11264-4 |access-date=2024-07-09 |archive-date=2021-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419162743/https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=10618 |url-status=dead }} * {{cite book |ref={{harvid|World Resources Institute, Disyembre|2019}} |publisher=World Resources Institute |date=Disyembre 2019 |title=Creating a Sustainable Food Future: A Menu of Solutions to Feed Nearly 10 Billion People by 2050 |location=Washington, D.C. |url=https://files.wri.org/d8/s3fs-public/wrr-food-full-report.pdf |isbn=978-1-56973-953-2 |language=en }} {{refend}} ==== Mga pinagmulang di-teknikal ==== {{refbegin|30em}} * ''[[BBC]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|BBC, 1 Mayo|2019}} |date=1 Mayo 2019 |title=UK Parliament declares climate change emergency |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-48126677 |access-date=30 Hunyo 2019 |language=en }} * ''Carbon Brief'' ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 4 Ene|2017}} |language=en |date=4 Enero 2017 |last=Yeo |first=Sophie |title=Clean energy: The challenge of achieving a 'just transition' for workers |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/clean-energy-the-challenge-of-achieving-a-just-transition-for-workers |access-date=18 Mayo 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 8 Oktubre|2018}} |date=8 Oktubre 2018 |last1=Hausfather |first1=Zeke |title=Analysis: Why the IPCC 1.5C report expanded the carbon budget |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-the-ipcc-1-5c-report-expanded-the-carbon-budget |access-date=28 Hulyo 2020 |website=Carbon Brief |language=en }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 7 Enero|2020}} |language=en |url=https://www.carbonbrief.org/media-reaction-australias-bushfires-and-climate-change |title=Media reaction: Australia's bushfires and climate change |last1=Dunne |first1=Daisy |last2=Gabbatiss |first2=Josh |last3=Mcsweeny |first3=Robert |date=7 Enero 2020 |website=Carbon Brief |access-date=11 Enero 2020 }} * ''EPA'' ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2016}} |title=Myths vs. Facts: Denial of Petitions for Reconsideration of the Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases under Section 202(a) of the Clean Air Act |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |date=25 Agosto 2016 |language=en |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/myths-vs-facts-denial-petitions-reconsideration-endangerment-and-cause-or-contribute |access-date=7 Agosto 2017 }} ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2019}} |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |title=Global Greenhouse Gas Emissions Data |author=US EPA |date=13 Setyembre 2019 |access-date=8 Agosto 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218125157/https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |archive-date=18 Pebrero 2020 |url-status=live |language=en }} * ''EUobserver'' ** {{cite web |ref={{harvid|EUobserver, 20 Disyembre|2009}} |date=20 Disyembre 2009 |title=Copenhagen failure 'disappointing', 'shameful' |website=euobserver.com |access-date=12 April 2019 |url=https://euobserver.com/environment/29181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412092312/https://euobserver.com/environment/29181 |archive-date=12 Abril 2019 |url-status=live |language=en }} * ''European Parliament'' ** {{cite web |ref={{harvid|European Parliament, Pebrero|2020}} |date=Pebrero 2020 |first=M. |last=Ciucci |title=Renewable Energy |website=European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/70/renewable-energy |access-date=3 Hunyo 2020 |language=en }} * ''[[The Guardian]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 28 Nobyembre|2019}} |url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/28/eu-parliament-declares-climate-emergency |title='Our house is on fire': EU parliament declares climate emergency |last=Rankin |first=Jennifer |date=28 Nobyembre 2019 |work=The Guardian |access-date=28 Nobyembre 2019 |language=en |issn=0261-3077 }} ** {{cite web |ref={{harvid|The Guardian, 6 Abril|2020}} |last=Carrington |first=Damian |date=6 Abril 2020 |title=New renewable energy capacity hit record levels in 2019 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/06/new-renewable-energy-capacity-hit-record-levels-in-2019 |access-date=25 Mayo 2020 |language=en }} ** {{cite web |ref={{harvid|The Guardian, 28 Oktubre|2020}} |date=28 Oktubre 2020 |last=McCurry |first=Justin |title=South Korea vows to go carbon neutral by 2050 to fight climate emergency |url=http://www.theguardian.com/world/2020/oct/28/south-korea-vows-to-go-carbon-neutral-by-2050-to-fight-climate-emergency |access-date=6 Disyembre 2020 |work=The Guardian |language=en }} * ''International Energy Agency'' ** {{cite web |ref={{harvid|IEA – Projected Costs of Generating Electricity 2020}} |title=Projected Costs of Generating Electricity 2020 |website=IEA |date=9 Disyembre 2020 |url=https://www.iea.org/reports/projected-costs-of-generating-electricity-2020 |access-date=4 Abril 2022 |language=en }} * ''National Conference of State Legislators'' ** {{cite web |ref={{harvid|National Conference of State Legislators, 17 Abril|2020}} |date=17 Abril 2020 |title=State Renewable Portfolio Standards and Goals |website=National Conference of State Legislators |url=https://www.ncsl.org/research/energy/renewable-portfolio-standards.aspx |access-date=3 Hunyo 2020 |language=en |archive-date=3 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603174312/https://www.ncsl.org/research/energy/renewable-portfolio-standards.aspx |url-status=dead }} * ''National Science Digital Library'' ** {{cite web |first=James R. |last=Fleming |title=Climate Change and Anthropogenic Greenhouse Warming: A Selection of Key Articles, 1824–1995, with Interpretive Essays |website=National Science Digital Library Project Archive PALE:ClassicArticles |date=17 Marso 2008 |url=https://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |access-date=7 Oktubre 2019|language=en}} * ''Natural Resources Defense Council'' ** {{cite web |ref={{harvid|Natural Resources Defense Council, 29 Setyembre|2017}} |date=29 Setyembre 2017 |title=What Is the Clean Power Plan? |website=Natural Resources Defense Council |url=https://www.nrdc.org/stories/how-clean-power-plan-works-and-why-it-matters |access-date=3 Agosto 2020 |language=en }} * ''The New York Times'' ** {{cite news |ref={{harvid|The New York Times, 25 Mayo|2015}} |title=Paris Can't Be Another Copenhagen |work=The New York Times |last=Rudd |first=Kevin |date=25 Mayo 2015 |access-date=26 Mayo 2015 |url=https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203110636/https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-date=2018-02-03 |language=en |url-status=live }} * ''NOAA'' ** {{cite web |ref={{harvid|NOAA, 10 Hulyo|2011}} |date=10 Hulyo 2011 |author=NOAA |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |title=Polar Opposites: the Arctic and Antarctic |access-date=20 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190222152103/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |archive-date=22 Pebrero 2019 |url-status=live |language=en }} ** {{cite web |first=Amara |last=Huddleston |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |website=NOAA Climate.gov |date=17 Hulyo 2019 |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724162706/https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |archive-date=24 Hulyo 2019 |access-date=8 Oktubre 2019 |language=en}} * ''Our World in Data'' ** {{cite web |date=18 Setyembre 2020 |ref={{harvid|Our World in Data, 18 Setyembre|2020}} |last1=Ritchie |first1=Hannah |title=Sector by sector: where do global greenhouse gas emissions come from? |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/ghg-emissions-by-sector |access-date=28 Oktubre 2020 |language=en }} ** {{cite web |ref={{harvid|Our World in Data-Why did renewables become so cheap so fast?}} |date=2022 |last1=Roser |first1=Max |title=Why did renewables become so cheap so fast? |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/cheap-renewables-growth |access-date=4 Abril 2022 |language=en }} * ''Politico'' ** {{cite web |ref={{harvid|Politico, 11 Disyembre|2019}} |url=https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ |title=Europe's Green Deal plan unveiled |last1=Tamma |first1=Paola |last2=Schaart |first2=Eline |date=11 Disyembre 2019 |website=Politico |access-date=29 Disyembre 2019 |last3=Gurzu |first3=Anca |language=en }} * ''Salon'' ** {{cite news |ref={{harvid|Salon, 25 Setyembre|2019}} |first=Evelyn |last=Leopold |title=How leaders planned to avert climate catastrophe at the UN (while Trump hung out in the basement) |url=https://www.salon.com/2019/09/25/how-serious-people-planned-to-avert-climate-catastrophe-at-the-un-while-trump-hung-out-in-the-basement_partner/ |date=25 Setyembre 2019 |website=Salon |access-date=20 Nobyembre 2019 |language=en }} * ''ScienceBlogs'' ** {{cite news |ref={{harvid|Gleick, 7 Enero|2017}} |last1=Gleick |first1=Peter |title=Statements on Climate Change from Major Scientific Academies, Societies, and Associations (January 2017 update) |date=7 Enero 2017 |access-date=2 Abril 2020 |url=https://scienceblogs.com/significantfigures/index.php/2017/01/07/statements-on-climate-change-from-major-scientific-academies-societies-and-associations-january-2017-update |work=ScienceBlogs|language=en}} * ''Scientific American'' ** {{cite magazine |ref={{harvid|Scientific American, 29 Abril|2014}} |title=Indian Monsoons Are Becoming More Extreme |last=Ogburn |first=Stephanie Paige |date=29 Abril 2014 |url=https://www.scientificamerican.com/article/indian-monsoons-are-becoming-more-extreme/ |magazine=Scientific American |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193126/https://www.scientificamerican.com/article/indian-monsoons-are-becoming-more-extreme/ |archive-date=22 Hunyo 2018 |language=en |url-status=live }} * ''Smithsonian'' ** {{cite web |ref={{harvid|Smithsonian, 26 Hunyo|2016}} |url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/studying-climate-past-essential-preparing-todays-rapidly-changing-climate-180959595/ |title=Studying the Climate of the Past Is Essential for Preparing for Today's Rapidly Changing Climate |last=Wing |first=Scott L. |website=Smithsonian |access-date=8 Nobyembre 2019 |date=29 Hunyo 2016 |language=en }} * ''UNFCCC'' ** {{cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What are United Nations Climate Change Conferences?"}} |title=What are United Nations Climate Change Conferences? |website=UNFCCC |access-date=12 Mayo 2019 |url=https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512084017/https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-date=2019-05-12 |language=en |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What is the United Nations Framework Convention on Climate Change?"}} |title=What is the United Nations Framework Convention on Climate Change? |website=UNFCCC |url=https://unfccc.int/process-and-meetings/the-convention/what-is-the-united-nations-framework-convention-on-climate-change |language=en }} * ''Union of Concerned Scientists'' ** {{cite web |ref={{harvid|Union of Concerned Scientists, 8 Enero|2017}} |date=8 Enero 2017 |title=Carbon Pricing 101 |website=Union of Concerned Scientists |url=https://www.ucsusa.org/resources/carbon-pricing-101 |access-date=15 Mayo 2020 |language=en }} * ''Vice'' ** {{cite news |ref={{harvid|Vice, 2 Mayo|2019}} |website=Vice |last1=Segalov |first1=Michael |title=The UK Has Declared a Climate Emergency: What Now? |url=https://www.vice.com/en_uk/article/evyxyn/uk-climate-emergency-what-does-it-mean |access-date=30 Hunyo 2019 |date=2 Mayo 2019 |language=en }} * ''The Verge'' ** {{cite web |ref={{harvid|The Verge, 27 Disyembre|2019}} |title=2019 was the year of 'climate emergency' declarations |last=Calma |first=Justine |date=27 Disyembre 2019 |website=The Verge |url=https://www.theverge.com/2019/12/27/21038949/climate-change-2019-emergency-declaration |access-date=28 Marso 2020 |language=en }} * ''Vox'' ** {{cite web |ref={{harvid|Vox, 20 Setyembre|2019}} |last1=Roberts |first1=D. |date=20 Setyembre 2019 |title=Getting to 100% renewables requires cheap energy storage. But how cheap? |website=Vox |url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/8/9/20767886/renewable-energy-storage-cost-electricity |access-date=28 Mayo 2020 |language=en }} * ''World Health Organization'' ** {{cite web |ref={{harvid|WHO, Nob|2015}} |date=Nobyembre 2015 |title=WHO calls for urgent action to protect health from climate change – Sign the call |website=World Health Organization |url=https://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |access-date=2 Setyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103002854/https://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |url-status=dead |archive-date=3 Enero 2021 |language=en }} * ''World Resources Institute'' ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 Agosto|2019}} |date=8 Agosto 2019 |last1=Levin |first1=Kelly |title=How Effective Is Land At Removing Carbon Pollution? The IPCC Weighs In |website=World Resources institute |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/how-effective-land-removing-carbon-pollution-ipcc-weighs |access-date=15 Mayo 2020 |language=en |archive-date=8 Agosto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808160801/https://www.wri.org/blog/2019/08/how-effective-land-removing-carbon-pollution-ipcc-weighs |url-status=dead }} ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 Disyembre|2019}} |date=8 Disyembre 2019 |language=en |first1=Frances |last1=Seymour |first2=David |last2=Gibbs |title=Forests in the IPCC Special Report on Land Use: 7 Things to Know |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/forests-ipcc-special-report-land-use-7-things-know/ |website=World Resources Institute |access-date=10 Hulyo 2024 |archive-date=8 Agosto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808160359/https://www.wri.org/blog/2019/08/forests-ipcc-special-report-land-use-7-things-know/ |url-status=dead }} {{refend}} == Mga panlabas na link == {{Scholia}} {{Library resources box |by=no |onlinebooks=no |others=yes |lcheading=Climate change}} * [https://www.ipcc.ch/ Intergovernmental Panel on Climate Change: IPCC] (IPCC, sa Ingles) * [https://www.un.org/en/climatechange UN: Climate Change] ([[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]], sa Ingles) * [http://www.metoffice.gov.uk/climate-guide Met Office: Climate Guide] (Tanggapan ng Met, sa Ingles) * [https://www.noaa.gov/climate National Oceanic and Atmospheric Administration: Climate] (NOAA, sa Ingles) {{Authority control|state=expanded}} [[Kategorya:Pagbabago ng klima|*]] [[Kategorya:Mga isyung panlipunan]] 98ohfvr0qpplp4qhylq0pppv5psc0ag Katya Chilly 0 315466 2220112 1946639 2026-08-11T16:10:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220112 wikitext text/x-wiki Si '''Kateryna Petrivna Kondratenko''' ({{Lang-uk|Катерина Петрівна Кондратенко}}; ipinanganak noong Hulyo 12, 1978), na kilala bilang '''Katya Chilly''', ay isang Ukranyanong [[Pag-awit|mang-aawir]] at [[manunulat ng kanta]]. Ang kaniyang estilo ay isang pagsasanib ng [[Musika|world]] at [[Bagong-panahong musika|new-age]] na musika. == Talambuhay == Ang debut album ni Katya Chilly na ''[[Rusalki in da House]]'' (Mermaids In Da House) ay inilabas noong 1998, noong siya ay 16 taong gulang pa lamang. Nagsimula siyang maghanda ng materyal para sa album noong 1996 nang palitan niya ang kaniyang pangalan ng entablado bilang Katya Chilly. Naging tanyag siya sa Ukranya pagkatapos ng [[Chervona Ruta (pista)|Chervona Ruta]] nang maglibot siya sa buong bansa kasama ang mga kalahok nito. Noong 1999, nakibahagi si Katya Chilly sa [[Palawit ng Edinburgh Festival|Edinburgh Festival Fringe]] ng Eskosya. Noong Marso 2001, nagtanghal siya sa higit sa 40 mga konsyerto sa [[United Kingdom|Nagkakaisang Kaharian]]. Ang isang bahagi ng kaniyang pagganap ay nai-broadcast din ng [[BBC|British Broadcasting Corporation]] sa buong bansa. Noong 2000, nagsimulang magtrabaho si Katya sa kaniyang pangalawang album na ''[[Son (album ni Katya Chilly)|Son]]'' (Dream). Ito ay binalak na ilabas noong 2002 ngunit ang proyekto ay nakansela. Gayunpaman, ang album na ito ay impormal na ipinamahagi sa Internet. Ang single ni Katya na "[[Pivni]]" (Roosters), sa pakikipagtulungan sa Ukrainian Records/Andrey Dakhovsky, ay inilabas noong Hunyo 2005. Kasama rito ang title track at mga remix na ginawa ng mga kilalang Ukrainian DJ (DJ Lemon, DJ Tkach, DJ Professor Moriarti, at iba pa). Inilabas ni Katya Chilly ang kaniyang susunod na album walong taon pagkatapos ng una niyang album. Noong Marso 10, 2006 inilabas ng Ukrainian Records ang ikatlong album, ''[[Oo - Molodaya|Ya Molodaya]]'' (I Am Young). Noong Oktubre 2007, sumali si Katya sa DJuice music tour at binisita ang pitong lungsod sa Ukranya. Ang Ukranyanong website ng [[MTV]]<ref>http://www.mtv.ua {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109183429/http://www.mtv.ua/|date=2007-11-09}}</ref> ay nagpahayag na ang ikaapat na album, ''Prosto Sertse'' (Payak, Puso), ay ilalabas sa Oktubre 2007. Gayunpaman, sa isang panayam para sa galainfo.com.ua, sinabi ni Katya na ang pagpapalabas ay ipagpapaliban hanggang 2008. Ito ay nananatiling hindi inilalabas. Noong 2017, lumahok siya sa ikapitong season ng [[Ang Boses ng Ukraine|The Voice of Ukraine]]. Noong 2020 lumahok siya sa [[Pambansang Ukranyanong Pagpili para sa Timpalak Pangkanta ng Eurovision 2020]] na may kantang "Pich" ngunit hindi siya naging kuwalipikado para sa pinal. == Diskograpiya == * 1998 - ''Rusalki in da House'' * 2002 - ''[[Son (album ni Katya Chilly)|Son]]'' * 2006 - ''Ya – Molodaya|Ya Molodaya'' * 2008 - ''Prosto Sertse'' == Mga panlabas na link == * [http://www.katyachilly.com/ Opisyal na website] * [http://www.myspace.com/katyachilly Katya Chilly page sa myspace] * [https://web.archive.org/web/20071225112053/http://community.livejournal.com/pivni/ Katya Chilly community sa livejournal] * [http://www.umoloda.kiev.ua/number/464/117/16814/ Panayam ni Katya Chilly kay ''Ukraina Moloda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612140555/http://www.umoloda.kiev.ua/number/464/117/16814/ |date=2018-06-12 }} {{In lang|uk}} * [http://i-wannabe.org/katya-chilly-u-zemli-i-wannabe-remix/ Katya Chilly - "U Zemli" (I Wannabe remix)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407110434/http://i-wannabe.org/katya-chilly-u-zemli-i-wannabe-remix/ |date=2019-04-07 }} == Mga sanggunian == oed7au1vgd0qbhimw5s29zpgrux7rdq Heungbu at Nolbu 0 316273 2220097 1936368 2026-08-11T12:36:56Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220097 wikitext text/x-wiki Ang '''''Heungbu at Nolbu''''' ({{Korean|hangul=흥부와 놀부|rr=Heungbuwa Nolbu}}) o '''''Heungbujeon''''' ({{Korean|hangul=흥부전|rr=|hanja=興甫傳|lit=‘'''''Kuwento ni Heungbu'''''’}}) ay isang [[Wikang Koreano|Koreanong]] kuwento na isinulat noong huling bahagi ng [[Joseon|Dinastiyang Joseon]] (1392–1897). Ang pagkakakilanlan ng manunulat nito ay hindi kilala. Ang kuwento ng "Heungbu at Nolbu" ay naiulat na nangyari mga 200 taon na ang nakalilipas,<ref>{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2386/is_1_113/ai_86063328/|title=The Hungbu and Nolbu tale type: a Korean double contrastive narrative structure|last=Grayson|first=James Huntley|date=April 2002|publisher=[[FindArticles]]|accessdate=1 September 2011|archive-date=11 Hunyo 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611202145/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2386/is_1_113/ai_86063328/print|url-status=dead}}</ref> at ipinasa sa mga henerasyon. Isinalaysay ito ngayon bilang isang sikat na [[kuwento bago matulog]] para sa [[Korea|mga batang Koreano]]. == Ang kuwento nina Heungbu at Nolbu == Sina Heungbu at Nolbu ay magkapatid. Si Nolbu, ang nakatatandang kapatid, ay labis na sakim, ngunit ang kaniyang nakababatang kapatid na si Heungbu, ay mabait at maawain. Noong araw na namatay ang kanilang ama, nalaman nilang inutusan siyang hatiin sa kalahati ang kaniyang kayamanan para sa bawat isa sa kanila. Gayunpaman, nilinlang ni Nolbu ang pamilya ni Heungbu at pinalayas sila upang maitago ang buong kapalaran sa kaniyang sarili. Hindi nagreklamo si Heungbu at tinanggap ang kaniyang [[kahirapan]]<ref>[http://www.bundaegi.blogspot.com/2006/12/hungbu-and-nolbu.html Bundaegi: Hungbu and Nolbu] Dec 4, 2006</ref> Isang taglagas, masama ang ani at walang makain ang pamilya ni Heungbu, kaya pumunta siya sa bahay ng kaniyang kapatid upang humingi ng pagkain para sa kaniyang mga anak. Nagluluto sa kusina ang asawa ni Nolbu na kasing lupit ng kaniyang asawa. Nang makita niya si Heungbu, tumanggi siyang magbigay sa kaniya ng anuman at hinampas niya ito sa mukha gamit ang kaniyang sandok ng bigas. Ngunit hindi nagreklamo si Heungbu. Maingat niyang kinamot ang malagkit na kanin sa pisngi at hiniling na hampasin muli siya nito. Sa pag-iisip sa kaniya na tanga, ginawa niya ang hiniling niya. Pagkatapos ay inipon ni Heungbu ang kanin mula sa kabilang pisngi at iniuwi ito para pakainin ang kaniyang mga anak. Isang araw, nakita ni Heungbu na ang isang [[ahas]] ay gumagapang sa isang puno malapit sa kaniyang bahay upang kumain ng isang [[Hirundinidae|layang-layang]]. Nang makita ang ahas, nahulog ang lunok sa lupa, nabali ang binti nito. Itinaboy ni Heungbu ang [[ahas]] at ginamot ang putol na binti ng lunok. Nang sumunod na tagsibol, bumalik ang pamilya ng lunok at binigyan si Heungbu ng binhi bilang regalong pasasalamat. Itinanim ni Heungbu ang buto sa kaniyang likod-bahay at hinintay na lumago ang halaman. Ang halaman ay nagbunga ng mga [[kalabasa]], at nang handa na silang kumain, hinati ni Heungbu at ng kaniyang pamilya ang isang lung sa kalahati. Laking gulat nila nang may nakita silang mga [[batong-hiyas]] sa loob. Sa pera mula sa pagbebenta ng mga gemstones na ito, bumili sila ng bagong bahay at yumaman. Ang bulung-bulungan na si Heungbu ay mayaman ay kumalat sa buong bayan at umabot sa Nolbu. Walang pag-aalinlangan, nakilala ni Nolbu si Heungbu at tinanong siya kung paano siya naging napakabilis na yumaman. Narinig ni Nolbu ang sikreto at ganoon din ang ginawa, maliban sa siya mismo ang nabali ang binti ng lunok. Ang lunok ay nagdala ng Nolbu ng buto ng lung noong sumunod na tagsibol, at itinanim ito ni Nolbu. Nang hatiin niya ang kaniyang mga lung, iba't ibang elemento ng pagkasira ang lumabas sa bawat lung; ang una ay naglalaman ng [[dokkaebi]] na bumugbog at bumubulusok sa kaniya dahil sa kaniyang kasakiman, ang pangalawa ay naging dahilan upang lumitaw ang mga maniningil ng utang at humingi ng bayad, at ang pangatlo ay nagpakawala ng delubyo ng maputik na tubig na bumaha sa kaniyang bahay.<ref>June 29, 2010</ref> Si Nolbu at ang kaniyang asawa ay biglang nawala ang lahat ng kanilang kayamanan. Sa wakas ay natanto nila ang kanilang pagkakamali at hiniling kay Heungbu na patawarin sila at namuhay na magkasama nang maligaya magpakailanman. Ang mga pangalan tulad ng "Heungbu" at "Nolbu" ay maaaring hindi pamilyar sa mga tao sa ibang mga bansa, ngunit ang moral na ang mabubuting gawa ay nagdudulot sa iyo ng kayamanan at swerte ay katulad ng maraming iba pang [[Kuwentong-bayan|kuwentong]] bayan mula sa mga kultura sa buong mundo. Ang kuwentong ito ay mayroon ding malaking kahalagahan sa kultura sa Korea dahil hinahamon nito ang karaniwang halaga ng Korean na ang panganay na anak na lalaki ay ang pinakamahalagang anak ng pamilya. Kamakailan, inilathala ang "Heungbu at Nolbu" sa isang [[Aklat-pampaaralan|teksbuk]] sa Amerika na pinangalanang "Literary Place 2, 3". == Mga sanggunian == 7l4waoiknohcc6em715m35hux3zhbs9 Miss Earth 2001 0 321934 2220118 2191301 2026-08-11T20:58:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220118 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss Earth 2001 | image = Catharina Svensson, Miss Earth 2001.jpg | image size = 180 | image alt = | caption = Catharina Svensson, Miss Earth 2001 | date = 28 Oktubre 2001 | presenters = {{Hlist|Emma Suwannarat|Jaime Garchitorena|Asha Gill}} | entertainment = | theme = | venue = Teatro ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], [[Lungsod ng Quezon]], Pilipinas | broadcaster = {{Hlist|[[Radio Philippines Network|RPN]]|[[GMA Network]]|The Filipino Channel|Star World}} | director = | producer = | owner = | sponsor = | entrants = 42 | placements = 10 | debuts = {{Hlist|Arhentina|Australya|Bagong Silandiya|Beneswela|Brasil|Bulibya|Dinamarka|El Salvador|Espanya|Estados Unidos|Estonya|Etiyopiya|Guwatemala|Hapon|Hibraltar|Indiya|Italya|Kanada|Kasakistan|Kenya|Kolombya|Kroasya|Letonya|Libano|Malaysia|Nikaragwa|Olanda|Panama|Peru|Pilipinas|Pinlandiya|Porto Riko|Republikang Dominikano|Rusya|Singapura|Tansaniya|Taylandiya|Taywan|Timog Aprika|Turkiya|Unggarya|Zanzibar}} | withdrawals = | returns = | winner = '''[[Catharina Svensson]]''' | represented = {{flagicon|DNK}} Dinamarka | congeniality = Misuzu Hirayama <br> {{flagicon|JPN}} Hapon | personality = | best national costume = Shamita Singha <br> {{flagicon|IND}} Indiya | best state costume = | photogenic = Daniela Stucan <br> {{flagicon|ARG}} Arhentina | miss internet = | award1 label = | award1 = | award2 label = | award2 = | opening trailer = | before = | next = [[Miss Earth 2002|2002]] }} Ang '''Miss Earth 2001''' ay unang edisyon ng [[Miss Earth]] pageant, na ginanap sa Teatro ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], [[Lungsod ng Quezon]], Pilipinas noong 28 Oktubre 2001.<ref name=google-abigail>{{cite news|title=Our planet is so Beautiful, so is Miss Earth: 42 women form around the world vie for the title|url=https://news.google.com/newspapers?id=mZQVAAAAIBAJ&sjid=mQsEAAAAIBAJ&pg=2930,2215762&dq=abigail+royce&hl=en|language=en|publisher=Manila Standard Publishing Corporation|first=Jayson B.|last=Brizuela|date=19 Oktubre 2001|access-date=23 Enero 2023}}</ref><ref>{{cite news|title=Miss Tierra vive su fase final |url=http://www.eldeber.com.bo/anteriores/20011025/sociales_8.html |language=es |access-date=23 Enero 2023 |newspaper=El Deber |date=25 Oktubre 2001 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029201827/http://www.eldeber.com.bo/anteriores/20011025/sociales_8.html |archivedate=29 Oktubre 2013 }}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan si Catharina Svensson ng [[Dinamarka]] bilang Miss Earth 2001. Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Dinamarka sa Miss Earth.<ref>{{cite news |last=High Beam News |first=Online |date=Nobyembre 8, 2001 |title=Danish law student is Miss Earth |language=en |publisher=Filipino Reporter |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-79263990.html |url-status=dead |access-date=Enero 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022221055/http://www.highbeam.com/doc/1P1-79263990.html |archive-date=2012-10-22}}</ref> Kinoronahan si Simone Régis ng Brasil bilang Miss Wind, si Margarita Kravtsova bilang Miss Water, at si Daniela Stucan bilang Miss Fire.<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 2001 |title=Newly crowned |language=en |pages=C6 |work=Sun Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=Lo5GAAAAIBAJ&sjid=XfMMAAAAIBAJ&pg=3796%2C5083357 |access-date=20 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 Oktubre 2001 |title=Earth beauties |language=en |pages=A3 |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://news.google.com/newspapers?id=LKhjAAAAIBAJ&sjid=hiUMAAAAIBAJ&pg=792%2C28157801 |access-date=20 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa apatnapu't-dalawang na mga bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Emma Suwannarat, Jaime Garchitorena, at Asha Gill ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2001 |title=Miss Earth adds touch of green to beauty tilts |language=en |pages=A27 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=Q6hjAAAAIBAJ&sjid=hiUMAAAAIBAJ&pg=1093%2C39755426 |access-date=20 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> == Kasaysayan == [[File:University_of_the_Philippines_(UP_Campus)_-_University_Theater_(Diliman,_Quezon_City;_2015-01-22).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:University_of_the_Philippines_(UP_Campus)_-_University_Theater_(Diliman,_Quezon_City;_2015-01-22).jpg|thumb|250x250px|Teatro ng Unibersidad ng Pilipinas, ang lokasyon ng Miss Earth 2001]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Matapos hindi ma-''renew a''ng kontrata ng Carousel Productions upang idaos ang [[Mutya ng Pilipinas]] at [[Miss Asia Pacific International]] noong taong 2000,<ref>{{Cite news |last=Valera |first=Nini |date=19 Nobyembre 2000 |title=The last 'Mutya' |language=en |pages=A23 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=plg1AAAAIBAJ&sjid=gSUMAAAAIBAJ&pg=2013%2C25131691 |access-date=20 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> napagdesisyunan nina Ramon Monzon at Lorraine Schuck, mga tagapagtatag ng Carousel Productions, na gumawa ng kanilang sariling mga ''beauty pageant'', sa tulong ng mga dating ''beauty queen'' mula sa Mutya ng Pilipinas. Kalaunan ay tinawag ang mga ''pageant'' na ito bilang Miss Philippines (kalaunan ay naging Miss Philippines Earth), at Miss Earth, na ang adbokasiya ay tungkol sa kamalayan sa kapaligiran.<ref>{{Cite news |last=Salterio |first=Leah |date=6 Abril 2001 |title=After losing mutya and Miss Asia, ex-beauty queen puts up her own contests |language=en |pages=A26 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=4VQ1AAAAIBAJ&sjid=bSUMAAAAIBAJ&pg=812%2C17536233 |access-date=20 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Pormal na inilunsad ang Miss Earth noong 3 Abril 2001 sa isang ''press conference'' kasabay ng Miss Philippines. Gayundin, nakipag-ugnayan ang ''pageant'' sa mga ahensya ng pamahalaan ng Pilipinas tulad ng [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo,]] [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]], at [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]], at hindi bababa sa dalawang ''international environmental groups'' tulad ng United Nations Environment Programme at ang American Global Release para isulong ang adbokasiya nito sa kamalayan sa kapaligiran.<ref name="highbeam-79048204">{{cite news |last=Barawid |first=Rachel Castro |date=11 Oktubre 2001 |title=35 beauties vying for Miss Earth title |work=Manila Bulletin |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-79048204.html |url-status=dead |access-date=20 Disyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106001439/http://www.highbeam.com/doc/1G1-79048204.html |archive-date=6 Nobyembre 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Xinhua News |first=Online |date=29 Agosto 2001 |title=Philippines to Host Miss Earth 2001 Beauty Contest |language=en |publisher=Xinhua News Agency |url=http://news.xinhuanet.com/english/20010829/446455.htm |url-status=dead |access-date=20 Disyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090830010453/http://news.xinhuanet.com/english/20010829/446455.htm |archive-date=30 Agosto 2009}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa apatnapu't-dalawang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Animnapung bansa at teritoryo ang orihinal na lalahok sa edisyong ito, ngunit nabawasan ito sa limampu't-dalawa pagkatapos ng [[mga pag-atake noong Setyembre 11]] sa New York at Washington, Estados Unidos. Ang bilang ng mga kalahok ay nabawasan pa sa apatnapu't-dalawa kasunod ng mga ''air strike'' sa [[Apganistan]] ng koalisyon na pinamumunuan ng Estados Unidos. Ilan sa mga bansang umatras dahil sa mga kaganapang ito ay kinabibilangan ay ang [[Costa Rica|Kosta Rika]], [[Pransiya]], [[Alemanya]], [[Hong Kong]], [[Malawi]], [[Nepal]], Suwisa, Urugway, at Biyetnam.<ref>{{Cite news |last=Burgonio |first=TJ |date=12 Oktubre 2001 |title=Beauties back out |language=en |pages=A25, A27 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=HqhjAAAAIBAJ&sjid=hiUMAAAAIBAJ&pg=793%2C19471138 |access-date=20 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> ==Mga resulta== [[Talaksan:Miss Earth 2001 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Earth 2001 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] ===Mga pagkakalagay=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Earth 2001''' | * '''{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]]''' – '''Catharina Svensson''' |- | Miss Wind | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Simone Régis |- | Miss Water | * {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Margarita Kravtsova |- | Miss Fire | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Daniela Stucan |- | Top 10 | * {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] – Catherine Villarroel * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Abigail Royce * {{flagicon|EST}} [[Estonya]] – Evelyn Mikomägi * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shamita Singha * {{flagicon|LVA}} [[Letonya]] – Jelena Keirane * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – Carlene Aguilar |} ===Mga espesyal na parangal=== {|class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Parangal ! Kandidata |- | Miss Photogenic | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Daniela Stucan |- | Miss Friendship | * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Misuzu Hirayama |- | Miss Talent | * {{flagicon|LVA}} [[Letonya]] – Jelena Keirane |- | Best in Swimsuit | * {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Margarita Kravtsova |- | Best in Evening Gown | * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – Carlene Aguilar |- | Best in National Costume | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shamita Singha<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 2001 |title=Down to Earth |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/down-to-earth/articleshow/400396281.cms |access-date=20 Disyembre 2023 |issn=0971-8257}}</ref> |- | Miss Creamsilk | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Daniela Stucan |- | Miss Close-up | * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – Carlene Aguilar |- | Miss Avon | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shamita Singha |- | Miss Lux | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shamita Singha |- | Miss Ponds | * {{flagicon|EST}} [[Estonya]] – Evelyn Mikomägi |} ==Mga kandidata== Apatnapu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{cite news|last=Castro Barawid|first=Rachel|title=35 beauties vying for Miss Earth|url=http://findarticles.com/p/news-articles/manila-bulletin/mi_7968/is_2001_Oct_12/35-beauties-vying-earth-title/ai_n32948962/|access-date=23 Enero 2023|work=Manila Bulletin|date=12 Oktubre 2001|language=en}}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {|class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Daniela Stucan | 22 | Ensenada |- | {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Christa Anderson | – | [[Sidney]] |- | {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] | Abbey Flynn | – | [[Auckland]] |- | {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] | Lirigmel Ramos<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=27 Oktubre 2001 |title=In fairness to Sherilyn |url=https://www.philstar.com/entertainment/2001/10/27/138035/fairness-sherilyn |access-date=5 Mayo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> | 18 | [[Caracas]] |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Simone Régis<ref name="google-abigail" /> | 22 | Santa Catarina |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Catherine Villarroel<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2023 |title=Catherine Villarroel: “El título de madre te lo da tu hijo y los otros adjetivos te los da la sociedad” |trans-title=Catherine Villarroel: “The title of mother is given to you by your child and the other adjectives are given to you by society” |url=https://eldeber.com.bo/sociales/catherine-villarroel-el-titulo-de-madre-te-lo-da-tu-hijo-y-los-otros-adjetivos-te-los-da-la-sociedad_325680 |access-date=20 Disyembre 2023 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023053630/https://eldeber.com.bo/sociales/catherine-villarroel-el-titulo-de-madre-te-lo-da-tu-hijo-y-los-otros-adjetivos-te-los-da-la-sociedad_325680 |url-status=dead }}</ref> | 19 | Santa Cruz de la Sierra |- | '''{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]]''' | '''[[Catharina Svensson]]''' | 21 | [[Copenhague]] |- | {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] | Grace Marie Zabaneh<ref name="google-abigail" /> | 22 | [[San Salvador]] |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Noemi Caldas<ref name="google-abigail" /> | – | [[Madrid]] |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Abigail Royce<ref name="google-abigail" /> | 25 | [[San Diego]] |- | {{flagicon|EST}} [[Estonya]] | Evelyn Mikomägi<ref>{{Cite web |last=Jahilo |first=Valdo |date=28 Agosto 2001 |title=Evelyn Mikomägi lubab missivõistlustega lõpu teha |trans-title=Evelyn Mikomägi promises to put an end to pageants |url=https://www.ohtuleht.ee/110777/evelyn-mikomagi-lubab-missivoistlustega-lopu-teha |access-date=5 Mayo 2023 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> | 21 | [[Talinn]] |- | {{flagicon|ETH}} [[Etiyopiya]] | Nardos Tiluhan Wondemu<ref name="google-abigail" /> | 21 | [[Adis Abeba]] |- | {{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] | Carmina Elizabeth Paz | – | [[Lungsod ng Guatemala]] |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Misuzu Hirayama | – | [[Tokyo]] |- | {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] | Charlene Ann Figueras<ref name="google-abigail" /> | 21 | Hibraltar |- | {{flagicon|IND}} [[Indiya]] | Shamita Singha<ref>{{Cite web |last=Gujare |first=Mrinal |date=22 Abril 2015 |title=Stunning beauty queens share their thoughts about 'Earth Day' |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-earth/stunning-beauty-queens-share-their-thoughts-about-earth-day/articleshow/47015984.cms |access-date=8 Mayo 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=8 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508052020/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-earth/stunning-beauty-queens-share-their-thoughts-about-earth-day/articleshow/47015984.cms |url-status=dead }}</ref> | 22 | [[Mumbai]] |- | {{flagicon|ITA}} [[Italya]] | Monica Rosetti | 19 | [[Milan]] |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Michelle Weswaldi<ref name="google-abigail" /> | 24 | Woodbridge |- | {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] | Margarita Kravtsova<ref name="google-abigail" /> | 20 | [[Astana]] |- | {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] | Aqua Bonsu<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2020 |orig-date=28 Nobyembre 2008 |title=Life after the runway |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/saturday-magazine/life-after-the-runway--569880 |access-date=20 Disyembre 2023 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> | – | [[Nairobi]] |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Natalia Botero<ref name="google-abigail" /> | – | [[Mga munisipalidad ng Colombia#Departamento ng Cesar|Cesar]] |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Ivana Galesic<ref name="google-abigail" /> | – | [[Zagreb]] |- | {{flagicon|LVA}} [[Letonya]] | Jelena Keirane<ref name="google-abigail" /> | 21 | [[Riga]] |- | {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] | Adelle Raymond Boustany | – | [[Beirut]] |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Joey Tan<ref name="google-abigail" /> | 24 | [[Penang]] |- | {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] | Karla José Leclair Monzon<ref name="google-abigail" /> | – | Matagalpa |- | {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] | Jamie-Lee Huisman | – | Hilagang Olanda |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Aliana Khan<ref name="google-abigail" /> | – | [[Lungsod ng Panama]] |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Paola Barreda<ref name="google-abigail" /> | – | [[Lungsod ng Lima|Lima]] |- | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | Carlene Aguilar<ref name=":0">{{Cite news |last=Lo |first=Ricardo F. |date=28 Abril 2001 |title=1st Miss Philippines picked tonight |language=en |work=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/entertainment/2001/04/28/94340/1st-miss-philippines-picked-tonight-funfare-ricardo-f-lo |access-date=20 Disyembre 2023}}</ref> | 19 | [[Lungsod Quezon]] |- | {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] | Martina Aitolehti<ref name="city">{{cite news |author=Maria Pettersson |date=Abril 2009 |title=Martina Aitolehti: Miten myy tuote Martina Aitolehti |language=fi |trans-title=Martina Aitolehti: How does Martina Aitolehti sell the product? |work=City |url=http://www.city.fi/artikkeli/Martina+Aitolehti/2972/ |access-date=20 Disyembre 2023 |archive-date=29 Marso 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329083516/http://www.city.fi/artikkeli/Martina+Aitolehti/2972 |url-status=dead }}</ref> | 19 | [[Helsinki]] |- | {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] | Amaricelys Reyes | – | Isabela |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Catherine Núñez | – | Elías Piña |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Victoria Bonya | – | [[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Krasnokamensk]] |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] | Calista Ng<ref>{{Cite news |date=12 Oktubre 2001 |title=Shoes off, girls |language=en |pages=8 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper20011012-1.2.9.2 |access-date=20 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> | 23 | Singapura |- | {{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] | Hilda Bukozo | – | [[Dar es Salaam]] |- | {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] | Victoria Wachholz | – | [[Chiang Mai]] |- | {{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] | Hsiu Chao-Yun | – | [[Taipei]] |- | {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] | Inecke van der Westhuizen | – | Gauteng |- | {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] | Gozde Bahadir | – | [[Istanbul]] |- | {{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] | Krisztina Kovacs | – | [[Budapest]] |- | {{flagicon|Zanzibar}} [[Zanzibar]] | Sheena Nanty | – | [[Dar es Salaam]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{Official website|http://www.missearth.tv/}} {{Miss Earth}} [[Kategorya:Miss Earth]] 6m5yv8kohwqlxmkiimaevs22xlzwq56 Estasyon ng Antipolo (LRT) 0 329522 2220172 2137196 2026-08-12T06:43:35Z ~2026-44288-39 165207 2220172 wikitext text/x-wiki {{sanggunian-painamin|date=Hunyo 2024}} {{Infobox station | name = Antipolo | type = [[Manila Light Rail Transit System Line 2|Manila MRT Line 2]] | image = LRT-2 Antipolo (001) 2024-05-26.jpg | image_size = 300 | image_caption = Estasyon ng Antipolo | color = 324a9c | address = [[Lansangang-bayang Marikina–Infanta]], [[Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | coordinates = {{Coord|14|37|29|N|121|7|16|E|type:railwaystation_region:PH_scale:10000|display=inline,title}} | line = [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila|MRT-2]] | other = | structure = Tulay (''overpass'') | platform = Gilid ng batalan | tracks = 2 | parking = | bicycle = | passengers = | baggage_check = Mayroon | pass_year = | pass_percent = | opened = Hulyo 5, 2021 | rebuilt = | services = | ADA = Mayroon | code = | owned = [[Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]] | operator = [[Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila]] | zone = | map = {{Manila Light Rail Transit System Line 2}} |former=Masinag (2015-2021)}} Ang '''Estasyon ng Antipolo''' o '''Himpilang Antipolo''' ay isang estasyon sa [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila|Linyang Bughaw]] (MRT-2). Ang himpilang Antipolo ay isa sa maraming mga himpilang nakaakyat sa lupa. Nagsisilbi ang himpilan para sa Lalawigan ng Rizal sa Lungsod ng Antipolo at ipinangalan mula sa Tagpuang Masinag sa pagitan ng [[Lansangang-bayang Marikina–Infanta|Marcos Highway]] at Sumulong Highway. Ang himpilang Antipolo ay ang silangang hangganan ng MRT-2 kung saan nagwawakas ang ruta ng mga treng MRT-2 mula sa [[Estasyon ng Recto|Recto]]<ref>{{Cite web |date=July 5, 2021 |title=The new LRT-2 stations in Marikina and Antipolo are now operational |url=https://www.topgear.com.ph/news/motoring-news/lrt-2-east-extension-opening-a4354-20210705 |access-date=2024-06-27 |website=https://www.topgear.com.ph |language=en}}</ref>. Ito rin ang unang himpilan para sa mga tren na patungong Recto. ==Malalapit na pook-palatandaan== Ang estasyon ay konektado sa SM City Masinag at East Gate Business Center and Terminal Center kung saan ay mayroong ''terminal'' para sa mga bus, mga [[Jeepney|e-jeep]] at mga ''[[tricycle]]'' na papuntang Padilla-Paenaan at ''city proper'' ng [[Antipolo]]. Ang iba pang mga pook-palatandaan na malapit sa estasyon ay ang ''Diocesan Shrine and Parish of St. Therese of the Child Jesus'', ''Cornel Medical Center'', at ''Metro Antipolo Hospital and Medical Center''. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Ikalawang linya, Bughaw}} [[Kategorya:Mga estasyon ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Antipolo]] kkxt2xu9qa0yxkhr4ayy4g2f0wpfe4o Miss Earth 2003 0 329750 2220119 2166364 2026-08-11T20:58:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220119 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Dania Prince]]'''|represented={{flagu|Honduras|1949}}|congeniality=Yodit Getahun <br>{{flagu|Etiyopiya}}|best national costume=Jessica Doralis Segui<br>{{flagu|Panama}}|photogenic=Claudia Cecilia Azaeda <br>{{flagu|Bulibya}}|photo=|caption=|date=9 Nobyembre 2003|entrants=57|placements=10|venue=[[University of the Philippines|University of the Philippines Theater]], [[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas|broadcaster={{Hlist|[[ABS-CBN]]|[[The Filipino Channel]]|[[Star World]]}}|debuts={{Hlist|Antigua at Barbuda||Apganistan|Biyetnam|Ekwador|Eslobenya|Israel|Kosta Rika|Pransiya|Suwesya|Tahiti|Tsipre|Ukranya}}|returns={{Hlist|Bagong Silandiya|Brasil|Hapon|Timog Aprika}}|withdraws={{Hlist|Albanya|Barbados|Ehipto|El Salvador|Espanya|Gran Britanya|Gresya|Nepal|Paragway|Republikang Tseko|Tansaniya|Uganda}}|presenters={{Hlist|[[Ariel Ureta]]|Sarah Meir|[[Pia Guanio]]|[[Phoemela Barranda]]}}|before=[[Miss Earth 2002|2002]]|next=[[Miss Earth 2004|2004]]}} Ang '''Miss Earth 2003''' ay ang ikatlong edisyon ng [[Miss Earth]] pageant, na ginanap sa [[Unibersidad ng Pilipinas|University of the Philippines Theater]] sa Lungsod Quezon, Pilipinas noong 9 Nobyembre 2003.<ref name="news.bbc">{{Cite news |last= |first= |date=23 Oktubre 2003 |title=Afghan beauty queen makes history |language=en |work=BBC World News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3208417.stm |access-date=5 Hulyo 2024}}</ref><ref name="opinionjournal">{{Cite news |last=Taranto |first=James |date=24 Oktubre 2003 |title=The Wall Street Journal: Good News Watch |language=en |work=The Wall Street Journal |url=http://www.opinionjournal.com/best/?id=110004216 |access-date=5 Hulyo 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=30 Oktubre 2003 |title=Anti-Pageant Judges |language=en |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/10/30/world/world-briefing-asia-afghanistan-anti-pageant-judges.html |access-date=5 Hulyo 2024}}</ref><ref name="foxnews.com/story/0,2933,102603,00.html">{{Cite news |last=Fox World News |first=The Associated Press |date=2003-11-10 |title=Miss Afghanistan Takes Prize at Miss Earth Contest |publisher=FOX News Network, LLC |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,102603,00.html |url-status=dead |access-date=2009-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916003701/http://www.foxnews.com/story/0,2933,102603,00.html |archive-date=2010-09-16}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Winfred Omwakwe ng Kenya si Dania Prince ng Honduras bilang Miss Earth 2003.<ref name="michigandaily.com/content/lauded-pageant-woman-condemned-afghan-officials">{{Cite news |last=Michigan Daily News |first=Associated Press |date=2003-11-10 |title=Lauded at pageant, woman condemned by Afghan officials |publisher=The Michigan Daily |url=http://www.michigandaily.com/content/lauded-pageant-woman-condemned-afghan-officials |access-date=2009-12-27}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Honduras sa Miss Earth. Kinoronahan si Pricila Zandona ng Brasil bilang Miss Air, si Marianela Zeledon ng Kosta Rika bilang Miss Water, at si Marta Matyjasik ng Polonya bilang Miss Fire.<ref>{{Cite news |last=Constable |first=Pamela |author-link=Pamela Constable |date=2003-10-30 |title=Pageant Flap Bares Depth Of Tradition For Afghans; Rights Advocates Fear Conservative Backlash |work=The Washington Post |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/433656151.html?dids=433656151:433656151&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Oct+30%2C+2003&author=Pamela+Constable&pub=The+Washington+Post&desc=Pageant+Flap+Bares+Depth+Of+Tradition+For+Afghans%3B+Rights+Advocates+Fear+Conservative+Backlash&pqatl=google |url-status=dead |access-date=2009-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024112419/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/433656151.html?dids=433656151:433656151&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Oct+30,+2003&author=Pamela+Constable&pub=The+Washington+Post&desc=Pageant+Flap+Bares+Depth+Of+Tradition+For+Afghans;+Rights+Advocates+Fear+Conservative+Backlash&pqatl=google |archive-date=2012-10-24}}</ref><ref>{{Cite news |last=Winters |first=Rebecca |date=2003-11-10 |title=Bod For A Burqa? |work=TIME Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1006105,00.html |url-status=dead |access-date=2009-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120181446/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1006105,00.html |archive-date=January 20, 2011}}</ref><ref name="miss-earth2003">{{Cite news |last=Manongdo |first=Jenny |date=23 October 2003 |title=60 int'l beauties competing for Miss Earth title |work=Manila Bulletin |url=http://findarticles.com/p/news-articles/manila-bulletin/mi_7968/is_2003_Oct_23/60-intl-beauties-competing-earth/ai_n33576201/ |access-date=8 April 2012 }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mga kandidata mula sa limampu't-pitong mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Ariel Ureta at Sarah Meier ang kompetisyon, samantalang Phoemela Barranda at Pia Guanio ang nagsilbing mga ''backstage correspondent''. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Paglalagay ! Contestant |- | '''Miss Earth 2003''' | * '''{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]''' – '''Dania Prince'''<ref name=":0">{{Cite news |last=Cruz |first=Marinel R. |date=12 Nobyembre 2003 |title=Afghan beauty condemned, Honduran crowned |language=en |pages=30 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=6LhjAAAAIBAJ&lpg=PA30&dq=%22Miss%20Earth%22&pg=PA30#v=onepage&q=%22Miss%20Earth%22&f=false |access-date=26 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |- | Miss Air | * {{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Priscila Zandoná<ref name=":0" /> |- | Miss Water | * {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Marianela Zeledón<ref name=":0" /> |- | Miss Fire | * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Marta Matyjasik<ref name=":0" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] – Marie Claire Palacios<ref name=":0" /> * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Fay Larsen<ref name=":0" /> * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]]– Laura Marie Dunlap<ref name=":0" /> * {{Flagicon|SCG}} [[Serbiya at Montenegro]] – Katarina Vucetic<ref name=":0" /> * {{Flag|Tahiti}}– Vairupe Pater Huioutu<ref name=":0" /> * {{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] – Krystiana Aristotelou<ref name=":0" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- | Miss Friendship | * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]]– Yodit Getahun |- | Miss Photogenic | * {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] – Claudia Cecilia Azaeda |- | Miss Talent | * {{flagicon|BIH}} [[Bosnya at Hersegobina]] – Mirela Bulbulija |- |Best in National Costume | * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Jessica Doralis Segui |- | Best in Evening Gown | * {{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Priscila Zandoná |- |Best in Swimsuit | * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Jennifer Pichard |- |Beauty for a Cause | * {{Flagicon|Afghanistan|variant=2002}} [[Apganistan]] – Vida Samadzai<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 2003 |title=Miss Afghanistan wins special award in Miss Earth pageant |language=en |pages=25 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=QkEhAAAAIBAJ&lpg=PA25&dq=%22Miss%20Earth%22&pg=PA25#v=onepage&q=%22Miss%20Earth%22&f=false |access-date=26 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 2003 |title=Miss Afghanistan gets special prize |language=en |pages=2A |work=Ocala Star-Banner |url=https://books.google.com.ph/books?id=r8ROAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20Earth%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20Earth%22&f=false |access-date=26 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |- |Miss Avon Color | * {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]– Dania Prince |- |Miss Close-up Smile | * {{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Priscila Zandoná |- |Miss Cream Silk 100% Super Beautiful Hair | * {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Marianela Zeledón |- |Miss Ponds Beautiful Skin | * {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] – Dania Prince |- |Miss Sunsilk Beautiful Hair | * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – Laura Marie Dunlap |} == Mga kandidata == Limampu't-pitong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Jolena Kwasow |21 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua at Barbuda]] |Juany Gomez<ref name=":1">{{Cite web |date=13 Nobyembre 2003 |title=SKANDAALNE ILU |trans-title=Scandalous beauty |url=https://ekspress.delfi.ee/artikkel/69013925/skandaalne-ilu |access-date=22 Hunyo 2024 |website=Eesti Ekspress |language=Estonian}}</ref> |23 |[[Saint John's]] |- |{{Flagicon|Afghanistan|variant=2002}} [[Apganistan]] |Vida Samadzai<ref>{{Cite news |last=Fowler |first=Jonathan |date=9 Nobyembre 2003 |title=Miss Afghanistan face charges if she returns |language=en |pages=6 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=8XkzAAAAIBAJ&sjid=x_IDAAAAIBAJ&pg=6776%2C7990625 |access-date=26 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cruz |first=Marinel R. |date=21 Oktubre 2003 |title=Afghanistan joins beauty contest again after 30 years |language=en |pages=A24 |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://news.google.com/newspapers?id=_7hjAAAAIBAJ&sjid=eyUMAAAAIBAJ&pg=1204%2C26768802 |access-date=26 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |25 |[[Kabul]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Marisol Pipastrelli |21 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Shivaune Field |23 |[[Melbourne]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Sofie Ydens |19 |– |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Driva Cedeño |23 |Porlamar |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Nguyễn Ngân Hà |20 |[[Lungsod Ho Chi Minh|Lungsod ng Hồ Chí Minh]] |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnya at Hersegobina]] |Mirela Bulbulija |21 |[[Sarajevo]] |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Priscila Zandoná |23 |Paraná |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Claudia Cecilia Azaeda<ref name=":2">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=5 Nobyembre 2003 |title=Miss Earth is now 3rd biggest int’l contest |url=https://www.philstar.com/entertainment/2003/11/05/226735/miss-earth-now-3rd-biggest-int146l-contest |access-date=22 Hunyo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |18 |[[La Paz]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Marie Petersen |22 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Isabel Ontaneda Pinto<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2002 |title=La nueva Miss Ecuador salió de Quito |trans-title=The new Miss Ecuador left Quito |url=https://www.eluniverso.com/2002/03/28/0001/257/E9E3948AD43A4FD0A485181CDC0FBC90.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421075755/https://www.eluniverso.com/2002/03/28/0001/257/E9E3948AD43A4FD0A485181CDC0FBC90.html/ |archive-date=21 Abril 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Sabina Begovic<ref name=":2" /> |19 |[[Liubliana|Ljubljana]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Jessica Schilling |19 |[[Talaan ng mga lungsod at bayan sa California|Palm Springs]] |- |{{flagicon|EST}} [[Estonya]] |Kadi Tombak<ref name=":1" /> |24 |[[Tallin|Tallinn]] |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Yodit Getahun |19 |[[Adis Abeba|Addis Ababa]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Ama Amissah Quartey |20 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] |Marie Claire Palacios<ref>{{Cite web |date=2017-01-28 |title=Recuerdos y anécdotas de Miss Guatemala |url=https://www.prensalibre.com/hemeroteca/recuerdos-y-anecdotas-de-miss-guatemala/ |access-date=2024-06-22 |language=es-GT}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Asami Saito |20 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Justine Olivero |18 |Hibraltar |- |'''{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]''' |'''[[Dania Prince]]<ref>{{Cite web |last= |date=6 Disyembre 2023 |title=Así luce Dania Prince, hondureña que ganó Miss Earth en 2003 |url=https://www.laprensa.hn/fotogalerias/farandula/honduras-espectaculos-dania-prince-hondurena-miss-earth-2003-GA16522015 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref>''' |25 |Choluteca |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Shwetha Vijay<ref>{{Cite news |date=19 Oktubre 2003 |title=Down-to-earth Shweta sets her sights on Vijay! |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/down-to-earth-shweta-sets-her-sights-on-vijay/articleshow/240781.cms |access-date=3 Hulyo 2024 |issn=0971-8257}}</ref> |23 |[[Mumbai]] |- |{{Flag|Israel}} |Moran Glistron |23 |– |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Brooke Johnston<ref name=":2" /> |24 |[[Montréal, Québec|Montréal]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Hazel Nzioki |19 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Emily de Castro Giacometto |20 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Marianela Zeledón<ref name=":2" /> |20 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|United Nations}} [[Kosovo|Kosobo]] |Teuta Hoxha |18 |Pristina |- |{{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |Mary Georges Hanna |22 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Lee Ying Ying |21 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Lorena Velarde |20 |[[Jalisco]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Eva Ogberor |19 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Marynes Argüello<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Pebrero 2003 |title=Marynés Argüello |url=https://www.laprensani.com/2003/02/26/suplemento/aqui-entre-nos/1725848-maryns-argello-6 |access-date=26 Mayo 2024 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |24 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Fay Larsen<ref name=":2" /> |22 |[[Oslo]] |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Katey Price |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Jessica Doralis Segui<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2015 |title=Coronan a Carmen, la “miss” Earth Panamá 2015 |trans-title=Carmen, Miss Earth Panama 2015, is crowned |url=https://elsiglo.com.pa/farandula/coronan-carmen-miss-earth-panama-2015-DWES23895119 |access-date=15 Enero 2025 |website=El Siglo |language=es-PA}}</ref> |22 |Los Santos |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Danitza Autero<ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2007 |title=Reina bolivariana: Hoy se elige a la nueva soberana |trans-title=Bolivarian Queen: Today the new sovereign is elected |url=https://www.eluniverso.com/2007/07/24/0001/1065/DCC99D32FA77440097A074F7606224FE.html |access-date=26 Hulyo 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] |Laura Marie Dunlap |19 |[[Angeles]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Jenni Suominen |21 |– |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marta Matyjasik |21 |Zgorzelec |- |{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Norelys Ortiz |23 |Gurabo |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Jennifer Pichard<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2003 |title=Miss Afghanistan frowned upon in her home country |url=https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2003/10/29/2003073798 |access-date=5 Hulyo 2024 |website=Taipei Times |language=en}}</ref> |20 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Suanny Frontaán |22 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{Flagicon|SCG}} [[Serbiya at Montenegro]] |Katarina Vučetić |20 |[[Belgrado|Belgrade]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Adele Koh |22 |Singapura |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Caroline Donath<ref>{{Cite web |last=Hektor |first=Josephine |date=14 Agosto 2019 |title=Caroline återvände med von Fersens charm |trans-title=Caroline returned with von Fersen's charm |url=https://www.skaraborgslanstidning.se/2019-08-14/caroline-atervande-med-von-fersens-charm/ |access-date=5 Hulyo 2024 |website=SkLT |language=sv}}</ref> |23 |[[Stockholm]] |- |{{flagicon|CHE}} [[Suwisa]] |Catherine Waldenmeyer |21 |– |- |{{Flag|Tahiti}} |Vairupe Pater Huioutu |19 |Papeete |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Anongnat Sutthanuch |23 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Catherine Constantinides |20 |[[Cape Town|Lungsod ng Cabo]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Yoo-mi Oh |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Carolina Salazar |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Dong Meixi<ref name=":2" /> |22 |[[Shanghai]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Krystiana Aristotelou |20 |[[Nikosya|Nicosia]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Diana Starkova |19 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Aniko Szucs |19 |[[Budapest]] |} ==  Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==  Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missearth.tv/}} {{Miss Earth}} [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan sa Pilipinas]] [[Kategorya:2003 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Miss Earth]] l9oazlqrcg4jxup9ztbq5b9d2gaeypi Times Broadcasting Network Corporation 0 331557 2220088 2173007 2026-08-11T12:25:29Z Dustinlizardo1214 165176 /* Mga Himpilan */ Ayusin 2220088 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Times Broadcasting Network Corporation | logo = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 1975 | founder = Emilio Sy | location = [[Ozamiz]] | key_people = Alex Velayo Sy | owner = Bisdak Media Group | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Times Broadcasting Network Corporation''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pagmamay-ari ng Bisdak Media Group. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan nasa 2nd Floor, Paguito Yu Bldg., Mabini Ext., Brgy. Carmen Annex, [[Ozamiz]]. Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan sa Hilagang Kanlurang Mindanao at Gitnang Kabisayaan bilang '''Radyo BisDak'''.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8152.php Republic Act No. 8152]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2017/01/29/the-rise-and-proliferation-of-hybrid-news-and-music-radio-format-why-some-are-successful-and-others-fail/ The Rise and Proliferation of Hybrid News and Music Radio Format, Why Some Are Successful and Others Fail]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang Times Broadcasting Network Corporation noong 1975 ni Emilio Sy sa pamamagitan ng DXSY. Noong 1990, pumasok ito sa pagsahimpapawid sa FM sa Hilagang Kanlurang Mindanao, kung saan lahat ng himpilan nito ay may Top 40 na format. Noong 2010, pagkatapos ng pagkamatay ni Alex Velayo Sy, nagsimulang humina ang mga himpilan nito. Noong 2016, binili ng Bisdak Media Group ang kumpanyag ito at muling binansagan ang mga himpilan nito bilang Radyo BisDak na may halong musika at balita sa format na yan. Nagbukas din ito ng ilan pang himpilan sa Gitnang Kabisayaan.<ref>[http://zamboangajournal.blogspot.com/2010/02/popular-radio-man-signs-off.html Popular radio man signs off]</ref><ref>[http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format]</ref> == Mga Himpilan == === AM === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo Bantay | [[DXSY-AM|DXSY]] | 1242&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo Sincero Ozamiz | [[DXSY-FM|DXSY]] | 96.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- | Radyo BisDak Dipolog | [[DXAQ-FM|DXAQ]] | 95.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Dipolog]] |- | Radyo Sincero Pagadian | [[DXWO]] | 99.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Pagadian]] |- | Radyo BisDak Ipil | [[DXMG]] | 88.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] |- | K5 News FM Siquijor | DYSQ | 105.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Siquijor]] |- | Radyo BisDak Canlaon | rowspan=3 {{N/A}} | 106.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Canlaon]] |- | Radyo BisDak Balamban | 100.7&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Balamban]] |- | Radyo BisDak Bogo | 97.3&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Bogo, Cebu|Bogo]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] c3wq14b7s9yj9phzua8g1am4qht8tqb 2220089 2220088 2026-08-11T12:27:12Z Dustinlizardo1214 165176 /* Mga Himpilan */ Fixed 2220089 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Times Broadcasting Network Corporation | logo = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 1975 | founder = Emilio Sy | location = [[Ozamiz]] | key_people = Alex Velayo Sy | owner = Bisdak Media Group | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Times Broadcasting Network Corporation''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pagmamay-ari ng Bisdak Media Group. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan nasa 2nd Floor, Paguito Yu Bldg., Mabini Ext., Brgy. Carmen Annex, [[Ozamiz]]. Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan sa Hilagang Kanlurang Mindanao at Gitnang Kabisayaan bilang '''Radyo BisDak'''.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8152.php Republic Act No. 8152]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2017/01/29/the-rise-and-proliferation-of-hybrid-news-and-music-radio-format-why-some-are-successful-and-others-fail/ The Rise and Proliferation of Hybrid News and Music Radio Format, Why Some Are Successful and Others Fail]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang Times Broadcasting Network Corporation noong 1975 ni Emilio Sy sa pamamagitan ng DXSY. Noong 1990, pumasok ito sa pagsahimpapawid sa FM sa Hilagang Kanlurang Mindanao, kung saan lahat ng himpilan nito ay may Top 40 na format. Noong 2010, pagkatapos ng pagkamatay ni Alex Velayo Sy, nagsimulang humina ang mga himpilan nito. Noong 2016, binili ng Bisdak Media Group ang kumpanyag ito at muling binansagan ang mga himpilan nito bilang Radyo BisDak na may halong musika at balita sa format na yan. Nagbukas din ito ng ilan pang himpilan sa Gitnang Kabisayaan.<ref>[http://zamboangajournal.blogspot.com/2010/02/popular-radio-man-signs-off.html Popular radio man signs off]</ref><ref>[http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format]</ref> == Mga Himpilan == === AM === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo Bantay | [[DXSY-AM|DXSY]] | 1242&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo Sincero Ozamiz | [[DXSY-FM|DXSY]] | 96.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- | Radyo BisDak Dipolog | [[DXAQ-FM|DXAQ]] | 95.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Dipolog]] |- | Radyo Sincero Pagadian | [[DXWO]] | 99.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Pagadian]] |- | Radyo BisDak Ipil | [[DXMG]] | 88.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] |- | K5 News FM Siquijor | DYSQ | 105.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Siquijor]] |- | Radyo Sincero Canlaon | rowspan=3 {{N/A}} | 106.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Canlaon]] |- | Radyo BisDak Balamban | 100.7&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Balamban]] |- | Radyo BisDak Bogo | 97.3&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Bogo, Cebu|Bogo]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] bhdrr30we0hp2oizmqs78iypbb58cal 2220090 2220089 2026-08-11T12:28:23Z Dustinlizardo1214 165176 /* Mga Himpilan */ Ayusin 2220090 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Times Broadcasting Network Corporation | logo = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 1975 | founder = Emilio Sy | location = [[Ozamiz]] | key_people = Alex Velayo Sy | owner = Bisdak Media Group | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Times Broadcasting Network Corporation''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pagmamay-ari ng Bisdak Media Group. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan nasa 2nd Floor, Paguito Yu Bldg., Mabini Ext., Brgy. Carmen Annex, [[Ozamiz]]. Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan sa Hilagang Kanlurang Mindanao at Gitnang Kabisayaan bilang '''Radyo BisDak'''.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8152.php Republic Act No. 8152]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2017/01/29/the-rise-and-proliferation-of-hybrid-news-and-music-radio-format-why-some-are-successful-and-others-fail/ The Rise and Proliferation of Hybrid News and Music Radio Format, Why Some Are Successful and Others Fail]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang Times Broadcasting Network Corporation noong 1975 ni Emilio Sy sa pamamagitan ng DXSY. Noong 1990, pumasok ito sa pagsahimpapawid sa FM sa Hilagang Kanlurang Mindanao, kung saan lahat ng himpilan nito ay may Top 40 na format. Noong 2010, pagkatapos ng pagkamatay ni Alex Velayo Sy, nagsimulang humina ang mga himpilan nito. Noong 2016, binili ng Bisdak Media Group ang kumpanyag ito at muling binansagan ang mga himpilan nito bilang Radyo BisDak na may halong musika at balita sa format na yan. Nagbukas din ito ng ilan pang himpilan sa Gitnang Kabisayaan.<ref>[http://zamboangajournal.blogspot.com/2010/02/popular-radio-man-signs-off.html Popular radio man signs off]</ref><ref>[http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format]</ref> == Mga Himpilan == === AM === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo Bantay | [[DXSY-AM|DXSY]] | 1242&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo Sincero Ozamiz | [[DXSY-FM|DXSY]] | 96.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- | Radyo Sincero Dipolog | [[DXAQ-FM|DXAQ]] | 95.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Dipolog]] |- | Radyo Sincero Pagadian | [[DXWO]] | 99.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Pagadian]] |- | Radyo BisDak Ipil | [[DXMG]] | 88.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] |- | K5 News FM Siquijor | DYSQ | 105.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Siquijor]] |- | Radyo Sincero Canlaon | rowspan=3 {{N/A}} | 106.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Canlaon]] |- | Radyo BisDak Balamban | 100.7&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Balamban]] |- | Radyo BisDak Bogo | 97.3&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Bogo, Cebu|Bogo]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 2mp3vcjpbcsyx9g5pd3hflp98xd2c7e 2220104 2220090 2026-08-11T13:47:33Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Dustinlizardo1214|Dustinlizardo1214]] ([[User talk:Dustinlizardo1214|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:JWilz12345|JWilz12345]] 2173007 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Times Broadcasting Network Corporation | logo = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 1975 | founder = Emilio Sy | location = [[Ozamiz]] | key_people = Alex Velayo Sy | owner = Bisdak Media Group | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Times Broadcasting Network Corporation''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pagmamay-ari ng Bisdak Media Group. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan nasa 2nd Floor, Paguito Yu Bldg., Mabini Ext., Brgy. Carmen Annex, [[Ozamiz]]. Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan sa Hilagang Kanlurang Mindanao at Gitnang Kabisayaan bilang '''Radyo BisDak'''.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8152.php Republic Act No. 8152]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2017/01/29/the-rise-and-proliferation-of-hybrid-news-and-music-radio-format-why-some-are-successful-and-others-fail/ The Rise and Proliferation of Hybrid News and Music Radio Format, Why Some Are Successful and Others Fail]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang Times Broadcasting Network Corporation noong 1975 ni Emilio Sy sa pamamagitan ng DXSY. Noong 1990, pumasok ito sa pagsahimpapawid sa FM sa Hilagang Kanlurang Mindanao, kung saan lahat ng himpilan nito ay may Top 40 na format. Noong 2010, pagkatapos ng pagkamatay ni Alex Velayo Sy, nagsimulang humina ang mga himpilan nito. Noong 2016, binili ng Bisdak Media Group ang kumpanyag ito at muling binansagan ang mga himpilan nito bilang Radyo BisDak na may halong musika at balita sa format na yan. Nagbukas din ito ng ilan pang himpilan sa Gitnang Kabisayaan.<ref>[http://zamboangajournal.blogspot.com/2010/02/popular-radio-man-signs-off.html Popular radio man signs off]</ref><ref>[http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format]</ref> == Mga Himpilan == === AM === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo Bantay | [[DXSY-AM|DXSY]] | 1242&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- |} === Radyo Bisdak === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Power ! Location |- | Radyo BisDak Ozamiz | [[DXSY-FM|DXSY]] | 96.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ozamiz]] |- | Radyo BisDak Dipolog | [[DXAQ-FM|DXAQ]] | 95.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Dipolog]] |- | Radyo BisDak Pagadian | [[DXWO]] | 99.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Pagadian]] |- | Radyo BisDak Ipil | [[DXMG]] | 88.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] |- | Radyo BisDak Siquijor | DYSQ | 105.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Siquijor]] |- | Radyo BisDak Canlaon | rowspan=3 {{N/A}} | 106.1&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Canlaon]] |- | Radyo BisDak Balamban | 100.7&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Balamban]] |- | Radyo BisDak Bogo | 97.3&nbsp;MHz | 1&nbsp;kW | [[Bogo, Cebu|Bogo]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 3z5x5trxrybb1wvqbnm1lbyuhrhz5jm DXAQ-FM 0 332257 2220092 2167843 2026-08-11T12:30:41Z Dustinlizardo1214 165176 Ayusin 2220092 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Sincero Dipolog | callsign = DXAQ | logo = | city = [[Dipolog]] | area = Eastern [[Zamboanga del Norte]] and surrounding areas | branding = 95.9 Radyo Sincero | frequency = {{Frequency|95.9|MHz}} | airdate = 1990s | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5 kW | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = | former_names = Q95 (1990s-2016)<br>Radyo BisDak (2016-2026) | network = Radyo BisDak | owner = [[Times Broadcasting Network Corporation]] | operator = ABJ Broadcasting Services | webcast = <!-- [URL Listen Live] --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''DXAQ''' (95.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''95.9 Radyo Bisdak''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Times Broadcasting Network Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 2nd Floor, JM Building, Bonifacio St., Brgy. Central, [[Dipolog]].<ref>{{Citation |title=TABLE 20.7a |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2011PY_Communications.pdf |work=2011 Philippine Yearbook |pages=18–45 |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] |access-date=2020-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |title=2019 NTC FM Stations |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf |access-date=2020-07-29 |website=[[Freedom of Information Order (Philippines)|foi.gov.ph]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format |url=http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ |access-date=2020-07-29 |website=radiojinglespro.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Dipolog Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Zamboanga del Norte]] n20odkpzfhg8ek545wg22psetzxqmz8 2220103 2220092 2026-08-11T13:47:32Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Dustinlizardo1214|Dustinlizardo1214]] ([[User talk:Dustinlizardo1214|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2167843 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Bisdak Dipolog | callsign = DXAQ | logo = | city = [[Dipolog]] | area = Eastern [[Zamboanga del Norte]] and surrounding areas | branding = 95.9 Radyo Bisdak | frequency = {{Frequency|95.9|MHz}} | airdate = 1990s | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5 kW | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = | former_names = Q95 (1990s-2016) | network = Radyo BisDak | owner = [[Times Broadcasting Network Corporation]] | webcast = <!-- [URL Listen Live] --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} Ang '''DXAQ''' (95.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''95.9 Radyo Bisdak''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Times Broadcasting Network Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 2nd Floor, JM Building, Bonifacio St., Brgy. Central, [[Dipolog]].<ref>{{Citation |title=TABLE 20.7a |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2011PY_Communications.pdf |work=2011 Philippine Yearbook |pages=18–45 |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] |access-date=2020-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |title=2019 NTC FM Stations |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf |access-date=2020-07-29 |website=[[Freedom of Information Order (Philippines)|foi.gov.ph]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format |url=http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ |access-date=2020-07-29 |website=radiojinglespro.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Dipolog Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Zamboanga del Norte]] fsmlkpy9xn2gxx5qzd5k88ty3sol8ox DXSY-FM 0 333223 2220094 2150704 2026-08-11T12:32:42Z Dustinlizardo1214 165176 Ayusin 2220094 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Sincero Ozamiz | callsign = DXSY | logo = | city = [[Ozamiz]] | area = [[Misamis Occidental]] at mga karatig na lugar | branding = 96.1 Radyo Sincero | airdate = 1990 | frequency = 96.1 MHz | format = [[:en:Middle of the road (music)|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = | class = CDE | former_names = Y96 (1990-2016)<br>Radyo BisDak (2016-2026) | callsign_meaning = Alex Velayo '''SY'''<br>(dating may-ari) | network = Radyo BisDak | owner = [[Times Broadcasting Network Corporation]] | operator = ABJ Broadcasting Services | sister_stations = [[DXSY-AM|DXSY 1242]] }} Ang '''DXSY''' (96.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''96.1 Radyo BisDak''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Times Broadcasting Network Corporation]]. Ito ang nagsisilbing punong himpilan ng Radyo BisDak Network. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 2/F Paguito Yu Bldg., Mabini Extension, Brgy. Carmen Annex, [[Ozamiz]].<ref>[https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/98204/bishop-kbp-up-against-offensive-prayer-on-radio/story/ Bishop, KBP up against 'offensive prayer' on radio]</ref><ref>[http://zamboangajournal.blogspot.com/2010/02/popular-radio-man-signs-off.html Popular radio man signs off]</ref><ref>[http://www.jinglenews.com/articles/how-to-prevent-your-radio-station-imaging-ids-from-getting-burnt-out/ How To Prevent Your Radio Station Imaging IDs from Getting Burnt Out]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Ozamiz Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Misamis Occidental]] o8qukc2ecgem1d2d41mszrepiss6ddx 2220102 2220094 2026-08-11T13:47:31Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Dustinlizardo1214|Dustinlizardo1214]] ([[User talk:Dustinlizardo1214|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Superastig|Superastig]] 2150704 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo BisDak Ozamiz | callsign = DXSY | logo = | city = [[Ozamiz]] | area = [[Misamis Occidental]] at mga karatig na lugar | branding = 96.1 Radyo BisDak | airdate = 1990 | frequency = 96.1 MHz | format = [[:en:Middle of the road (music)|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = | class = CDE | former_names = Y96 (1990-2016) | callsign_meaning = Alex Velayo '''SY'''<br>(dating may-ari) | network = Radyo BisDak | owner = [[Times Broadcasting Network Corporation]] | sister_stations = [[DXSY-AM|DXSY 1242]] }} Ang '''DXSY''' (96.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''96.1 Radyo BisDak''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Times Broadcasting Network Corporation]]. Ito ang nagsisilbing punong himpilan ng Radyo BisDak Network. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 2/F Paguito Yu Bldg., Mabini Extension, Brgy. Carmen Annex, [[Ozamiz]].<ref>[https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/98204/bishop-kbp-up-against-offensive-prayer-on-radio/story/ Bishop, KBP up against 'offensive prayer' on radio]</ref><ref>[http://zamboangajournal.blogspot.com/2010/02/popular-radio-man-signs-off.html Popular radio man signs off]</ref><ref>[http://www.jinglenews.com/articles/how-to-prevent-your-radio-station-imaging-ids-from-getting-burnt-out/ How To Prevent Your Radio Station Imaging IDs from Getting Burnt Out]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Ozamiz Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Misamis Occidental]] s8k39ilnoi1dqmkn1a97vfotyxy5tdj Alexandra Eala 0 334071 2220130 2219893 2026-08-12T02:38:15Z Tabilay 153890 /* Mga isponsorsip */ 2220130 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ====2026==== Noong 2026, nakarating siya sa semifinals ng Auckland, quarterfinals ng Abu Dhabi at Dubai, at ikaapat na round ng Indian Wells at Miami. Sa Wimbledon, tinalo niya si Iga Świątek bago natalo sa ikaapat na round—unang Pilipino na umabot sa yugtong iyon. Nagwagi siya sa Washington Open (WTA 500) laban kay Pegula, naging kauna-unahang Pilipino na may WTA title, at umakyat sa No. 20 sa pandaigdigang ranggo.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Canadian Open, umabot siya sa ikaapat na round ng singles kung saan natalo kay Bencic, at na-eliminate sa unang round ng doubles kasama si Williams.<ref>{{cite news |title=Eala's Toronto run ends in Round of 16 as Bencic snaps seven-match win streak |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/49572152/alex-eala-toronto-run-ends-round-16-belinda-bencic-snaps-seven-match-win-streak |access-date=August 10, 2026 |website=ESPN.ph |date=August 10, 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Wildcard Eala-Venus duo seen off in Canadian Open doubles |url=https://www.spin.ph/tennis/wildcard-eala-venus-duo-seen-off-in-canadian-open-doubles-a6035-20260807 |access-date=August 7, 2026 |website=Spin.ph |date=August 7, 2026}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] se58rtnm2fyfks699uoel48ufwpqfji Radyo Natin 0 335058 2220138 2168608 2026-08-12T04:02:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220138 wikitext text/x-wiki Ang '''Radyo Natin''' ay isang grupo ng [[radyong pangkomunidad]] na pag-aari ng [[MBC Media Group]]. Mayroon itong mahigit 100 himpilan sa buong [[Pilipinas]] mula [[Batanes]] sa pinakahilagang bahagi hanggang sa [[Bongao]] sa timog. Meron din itong pangunahing feed na sumasahimpapawid sa HD2 channel ng [[DWRK|96.3 FM]].<ref name=":0">{{cite news |url=https://dzrh.com.ph/post/mbc-jumsptarts-re-branding-campaign-with-new-station-logos |title=MBC jumsptarts re-branding campaign with new station logos |publisher=dzrh.com.ph |date=November 15, 2021 |access-date=November 15, 2021 |archive-date=Nobiyembre 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115060917/https://dzrh.com.ph/post/mbc-jumsptarts-re-branding-campaign-with-new-station-logos |url-status=dead }}</ref> Hindi tulad ng mga ibang grupong panradyo ng MBC, karamihan ng mga himpilan ng Radyo Natin pinamamahalaan ng iba't ibang lokal na kumpanya, ahensya at indibidwal sa ilalim ng kasunduan. == Kasaysayan == Inilunsad ng MBC ang '''Radyo Natin''' noong Disyembre 16, 1997 bilang kapalit sa panandaliang Community Radio Network (ComNet). Sa simula, kabilang sa mga programa nito ang pag-riley sa DZRH tuwing umaga, mga lokal na programa mula kalagitnaan ng umaga hanggang gabi, at ''[[Ang Dating Daan]]'' sa kalagitnaan ng gabi.<ref>{{Cite web |date=December 23, 1997 |title=New FM Radio Network Launched |url=https://news.google.com/newspapers?id=MQ8iAAAAIBAJ&sjid=9QoEAAAAIBAJ&pg=3124%2C2261904 |access-date=February 5, 2023 |publisher=Philippine Manila Standard Publishing |pages=19 |via=Google News}}</ref> Noong 2008, may balak itong maglunsad ng pantelebisyon bilang TV Natin. Bagamat, hindi ito natuloy at sa halip naglunsad ang pantelebisyon ng [[DZRH]] na '''DZRH RadyoVisyon''' (na ngayo'y '''DZRH News TV'''). Noong kalagitnaan ng 2017, karamihan ng mga himpilan ng Hot FM ay naging bahagi ng Radyo Natin, na epektibong bumuwag sa grupo ng Hot FM. Lumawak ang Radyo Natin sa mahigit 120 himpilan sa buong bansa. == Buod == May sari-sariling mga lokal na programa ang mga himpilan ng Radyo Natin mula sign-on ng 4:00 am hanggang 5:00 am, 8:30 am hanggang 1:00 pm at mula 5:00 pm hanggang 7:00 pm. Tuwing Lunes hanggang Biyernes, Umeere ito ng [[DZRH]] mula 5:00 am hanggang 7:00 am. Tuwing Lunes hanggang Sabado, umeere ito ng pangunahing feed mula 1:00 pm hanggang 5:00 pm at 7:00 pm hanggang 10:00 pm. Pagdating ng 10:00 pm, may ilang himpilan na pansamantalang namamaalam sa ere, may ilan din na ipinagpatuloy ang kanilang pagsasahimpapawid hanggang hating gabi. == Mga parangal == Ginawaran ang Radyo Natin bilang Best Provincial FM Station sa Pilipinas sa loob ng 4 na magkakasunod na taon sa ika-21, 22, 23 at 26 na KBP Golden Dove Awards (2012, 2013, 2014 at 2018). == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://radyonatin.com/ Opisyal na Website ng Radyo Natin FM] {{MBC Media Group}} [[Kategorya:MBC Media Group]] [[Kategorya:Mga network panradyo]] 2e1beaql0kdnnhl4k1nfczrcgi817oy Tagagamit:Lolbet101 2 338719 2220101 2220066 2026-08-11T13:21:30Z Lolbet101 163542 /* 2026 */ NGC 1. 2220101 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) === 2026 === * [[6-7]] * [[Amerikanisasyon]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Bituing neutron]] * [[Call of Duty: Mobile]] * [[Grok AI]] * [[Katalogong Messier]] * [[Meta AI]] * [[Milya]] * [[NGC 1]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Perplexity AI]] * [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] * [[Windows 11]] bmayf0xv4og6xslnkfgickcocgmybkb 2220108 2220101 2026-08-11T14:02:18Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ NGC 7840. 2220108 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) === 2026 === * [[6-7]] * [[Amerikanisasyon]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Bituing neutron]] * [[Call of Duty: Mobile]] * [[Grok AI]] * [[Katalogong Messier]] * [[Meta AI]] * [[Milya]] * [[NGC 1]] * [[NGC 7840]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Perplexity AI]] * [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] * [[Windows 11]] njeq6jmes211viyfa3k5bl7wrh77xu7 2220187 2220108 2026-08-12T07:25:44Z Lolbet101 163542 /* 2026 */ Omega Centauri. 2220187 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) === 2026 === * [[6-7]] * [[Amerikanisasyon]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Bituing neutron]] * [[Call of Duty: Mobile]] * [[Grok AI]] * [[Katalogong Messier]] * [[Meta AI]] * [[Milya]] * [[NGC 1]] * [[NGC 7840]] * [[Omega Centauri]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Perplexity AI]] * [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] * [[Windows 11]] lbklyt4uo1imvovdvjz5c50cw74ocgm 2220213 2220187 2026-08-12T10:57:11Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ Centaurus A. 2220213 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) === 2026 === * [[6-7]] * [[Amerikanisasyon]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Bituing neutron]] * [[Call of Duty: Mobile]] * [[Centaurus A]] * [[Grok AI]] * [[Katalogong Messier]] * [[Meta AI]] * [[Milya]] * [[NGC 1]] * [[NGC 7840]] * [[Omega Centauri]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Perplexity AI]] * [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] * [[Windows 11]] tq6of8bl880fft524qpy8x7fk38lpmk Usapang kategorya:Namatay noong 2026 15 338855 2220127 2218986 2026-08-11T23:46:45Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2220127 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P570 ?time0 . ?item ^schema:about ?article . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> . FILTER((?time0 >= "2026-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime) && (?time0 <= "2027-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime)) } |columns=label,P569,P570,P27 |section= |min_section= |sort=P570 |links=all |thumb=128 |autolist=fallback |references=all |summary=itemnumber |freq=7 |wdedit=yes }} {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! label ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! bansa ng pagkamamamayan |- class='wd_q57336' |class='wd_label'| [[Ali Khāmenei]] |class='wd_p569' data-sort-value="1939" | 1939-04-19<ref name="ref_c3db8d37b8e4e2f1687c917c71e4929d4b9e1fa362531a26007ca301766f7984">https://www.lalibre.be/actualite/personne/ali-khamenei/</ref><ref name="ref_8fbe8b5833f567f21ebea7897275b7ae3eac9e53d005939db930aaa1df9c88e1">https://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142#600</ref><ref name="ref_ca76b7013dd6b97e08ace50595d3ee7d879256b7b9ac741f7b7a6e4251754c24">''[[:d:Q18336371|BBC Things]]''</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-02-28<ref name="ref_74d49b73b86d9bf912ac1d4b46607a8d80aefbe7311ef627caa976e48491a824">https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3A05438029-42ea-466e-9227-048ea510b3d8#post</ref><ref name="ref_b1f885c53e4cec004b8ae2c34cc684708ae4d76723b8b134bbd6cfafd98c7032">https://www.liberation.fr/international/moyen-orient/mort-de-ali-khamenei-impitoyable-gardien-de-la-revolution-iranienne-20260228_YWCOT7YT4RA2ZOIHJKYRGKEPEE/</ref><ref name="ref_4706c1bcbdb02263a43f02d3f1490b48fba56d069f553d90d3ab168dcdcef122">https://www.zeit.de/politik/ausland/2026-03/irans-staatsmedien-bestaetigen-tod-von-ali-chamenei</ref><ref name="ref_32ed2cdda634ee2c60fd481ea632247e001efe144bdef434125d017f760bd4cd">https://www.lavoixdunord.fr/1679078/article/2026-02-28/iran-trump-annonce-que-khamenei-est-mort-pas-de-confirmation-iranienne</ref><ref name="ref_327e2b112a629682687fcd216691229e4ded16ea95cfbd3ad803a823ff75698c">''[[:d:Q138510446|Deuil, conseil provisoire, riposte... Après la mort du guide suprême Ali Khamenei, que va-t-il se passer en Iran ?]]''</ref> |class='wd_p27'| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''<br/>[[Iran]] |- class='wd_q57480' |class='wd_label'| [[Abd Rabbuh Mansur Hadi]] |class='wd_p569' data-sort-value="1945" | 1945-09-01<ref name="ref_7ed18971eda0d85c91db4f5fac9a99c611d97fb8d71bd5aefd996b13a5d40bf2">''[[:d:Q237227|Brockhaus Enzyklopädie]]''</ref><ref name="ref_d93dab851f5a062783f73c103680ec63bc8865c6c5d40177ae8b6d19640a9a63">''[[:d:Q107343683|Munzinger Personen]]''</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-05-28<ref name="ref_af48e5fb516ad011f7841389d7aeb5bba5e073c9e797889d6c5fced88ea3264b">https://www.aljazeera.net/news/2026/5/28/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%B1%D8%A8%D9%87</ref> |class='wd_p27'| [[Yemen]]<ref name="ref_007a2b480287d2746bba728bb871ddd76f37fd2e806a448965586a3d51e6d73f">http://www.nytimes.com/2012/02/22/world/middleeast/yemen-votes-to-remove-ali-abdullah-saleh.html</ref> |- class='wd_q77349' |class='wd_label'| [[Abdul Ahad Mohmand]] |class='wd_p569' data-sort-value="1959" | 1959-01-01 |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-06-21<ref name="ref_4828e42e417e32f2248651bf122f4358779c47d481bacfd63b05357227f5fbaf">https://www.etilaatroz.com/255998/abdul-ahad-momand-the-first-astronaut-from-afghanistan-has-passed-away/</ref> |class='wd_p27'| [[Alemanya]]<br/>[[Demokratikong Republika ng Apganistan|Republikang Demokratiko ng Afghanistan]] |- class='wd_q151746' |class='wd_label'| [[François Englert]] |class='wd_p569' data-sort-value="1932" | 1932-11-06<ref name="ref_bb991413d2b16365ef1e33cbdd744e118fec80f994ba6c186f0e51ff57c84df3">''[[:d:Q5375741|Encyclopædia Britannica Online]]''</ref><ref name="ref_7ed18971eda0d85c91db4f5fac9a99c611d97fb8d71bd5aefd996b13a5d40bf2">''[[:d:Q237227|Brockhaus Enzyklopädie]]''</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-06-18<ref name="ref_8eb9ce28d811d512c3faa0cc948237a198c79804965d548f5c36fa99f30962b7">https://vrtnws.be/p.0YvWGb9RL</ref><ref name="ref_f2dbc23ced4906714a7f97af1616cfc85b93dc5f595a30b42c139b769d911fd8">https://fr.linkedin.com/posts/annemie-schaus-01806a1a1_cest-avec-une-profonde-tristesse-que-nous-activity-7473748326920777728-QJVJ</ref> |class='wd_p27'| [[Belhika|Belgium]]<ref name="ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0">''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''</ref><br/>[[Pransiya]]<ref name="ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0">''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''</ref> |- class='wd_q209479' |class='wd_label'| [[Kyle Busch]] |class='wd_p569' data-sort-value="1985" | 1985-05-02 |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-05-21<ref name="ref_70b6544778c13110e5ef7b0ac85b7796cadd0ed9b9fb2878d4660d85186bc44b">https://www.nascar.com/news-media/2026/05/21/kyle-busch-two-time-nascar-cup-series-champion-dies-at-age-41/</ref> |class='wd_p27'| [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] |- class='wd_q230214' |class='wd_label'| [[Brenda Fricker]] |class='wd_p569' data-sort-value="1945" | 1945-02-17<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><ref name="ref_cdef21979db91033a066302059358f4e4b21f930674db43f61ff78468b210334">''[[:d:Q15706812|filmportal.de]]''</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-07-16<ref name="ref_09ac31f6f27821ce22822fa6f576da18111c479ca531d8b0e82d8b10722f2a2d">https://variety.com/2026/film/news/brenda-fricker-dead-my-left-foot-home-alone-2-1236814615/</ref> |class='wd_p27'| [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]<ref name="ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0">''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''</ref> |- class='wd_q238941' |class='wd_label'| [[Moya Brennan]] |class='wd_p569' data-sort-value="1952" | 1952-08-04<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-04-13<ref name="ref_bfa4410513e36b8b8d6ec646c740d8fa9a800f1887c9ca192c745f1da9bb1ef6">https://www.donegaldaily.com/lead-stories/moya-brennan-beloved-first-lady-of-celtic-music-dies-aged-73-630076</ref> |class='wd_p27'| [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |- class='wd_q333135' |class='wd_label'| [[Chan Santokhi]] |class='wd_p569' data-sort-value="1959" | 1959-02-03<ref name="ref_75aac1e3f5717d740d7d7d696e4748b67b348f5d2a8a1d99b388ad281151e00d">https://pantheon.world/profile/person/Chan_Santokhi</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-03-30<ref name="ref_2fb9f6fc7ff429c1feda486e1152b782adc173ab19cfc9d4ea39be5117c232ee">https://nos.nl/artikel/2608448-surinaamse-oud-president-chan-santokhi-67-overleden</ref> |class='wd_p27'| [[Surinam|Suriname]] |- class='wd_q975642' |class='wd_label'| [[Jose de Venecia, Jr.|Jose de Venecia]] |class='wd_p569' data-sort-value="1936" | 1936-12-26 |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-02-10<ref name="ref_c7bff389aadbb4eb3c6434349a30c04d8f821135b29b8560bad32311608dfc70">https://mb.com.ph/2026/02/10/former-speaker-mb-columnist-joe-de-venecia-passes-away</ref> |class='wd_p27'| [[Pilipinas]] |- class='wd_q3927672' |class='wd_label'| [[Romeo Jalosjos]] |class='wd_p569' data-sort-value="1940" | 1940-11-24 |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-08-02<ref name="ref_a82a183d76c1de9d896db285e70a598c8c3cf1a59e4647aed9878410ef9c440e">https://newsinfo.inquirer.net/2275714/former-zamboanga-del-norte-rep-romeo-jalosjos-sr-dies-at-85</ref> |class='wd_p27'| [[Pilipinas]] |- class='wd_q11561142' |class='wd_label'| [[Ryotaro Shimizu]] |class='wd_p569' data-sort-value="1988" | 1988-08-15 |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-08-01 |class='wd_p27'| [[Hapon]] |- class='wd_q12969381' |class='wd_label'| [[Pepito Rodriguez]] |class='wd_p569' data-sort-value="1942" | 1942-10-18 |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-02-26 |class='wd_p27'| [[Pilipinas]] |- class='wd_q19564438' |class='wd_label'| [[Mary Otis Stevens]] |class='wd_p569' data-sort-value="1928" | 1928-03-28<ref name="ref_34a8d05cd161c94c3f52a81fe94b9e2e94eaa7666f12232a2bf408070bc0312c">''[[:d:Q2494649|Union List of Artist Names]]''</ref><ref name="ref_6ba3c3ed3a0ba3a081e80826c8671a50dda287f7c949761883702b8790e001e9">''[[:d:Q130747001|Artists of the World]]''</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-07-12<ref name="ref_9d3658f5178c09acd4ed73afba8f0ced4f21b523f041db18e183c7769c68b25c">https://www.keefefuneralhome.com/memorials/mary-otis-stevens/5728510/</ref> |class='wd_p27'| [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] |- class='wd_q28974656' |class='wd_label'| [[Edith Hillinger]] |class='wd_p569' data-sort-value="1933" | 1933<ref name="ref_9955bfc7f19d35574accddd3ee092accf91c5c1808ea2963a65fcc1af2b326ce">''[[:d:Q18558540|CLARA]]''</ref><ref name="ref_26e5fbb474d15885017de6518c6cb4cc2e225cf4f26fe5815754cec980eb694c">''[[:d:Q266566|Artnet]]''</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-04-26 |class='wd_p27'| [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]]<ref name="ref_9955bfc7f19d35574accddd3ee092accf91c5c1808ea2963a65fcc1af2b326ce">''[[:d:Q18558540|CLARA]]''</ref> |- class='wd_q64027141' |class='wd_label'| [[Nirmal Purja]] |class='wd_p569' data-sort-value="1983" | 1983-07-25<ref name="ref_b832384108326b1cd02d0fde8379170e16de5a4020244d3d6b88333a1b61ae02">https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/08/02/nirmal-purja-la-mort-d-un-alpiniste-sans-limites_6737317_3382.html</ref> |class='wd_p570' data-sort-value="2026" | 2026-07-30<ref name="ref_71113c3d99f60d5e1fd38da4a35f2393e40a1dd6171c36e6b1c0e9bddb39f698">https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche</ref><ref name="ref_b832384108326b1cd02d0fde8379170e16de5a4020244d3d6b88333a1b61ae02">https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/08/02/nirmal-purja-la-mort-d-un-alpiniste-sans-limites_6737317_3382.html</ref> |class='wd_p27'| [[Nepal]]<br/>[[United Kingdom]]<ref name="ref_51c0c299e772fd5db43051a4d8cd4bfcb4b10c3ad6249431c871b4bdea122e0a">https://www.ft.com/content/0664aee1-44e1-492f-ab2c-57a47acb3534</ref><ref name="ref_e4ab8f44c146b846c6ec081c704be6018c487563f6f34e2b54de173847224955">''[[:d:Q257303|Companies House]]''</ref> |} ---- &sum; 15 items. {{Wikidata list end}} lue73t591phkz2ryfpr3vw7ak7m57d7 NGC 1 0 339073 2220100 2026-08-11T13:19:28Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa NGC 1. (New article about NGC 1.) 2220100 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 1 | image = [[File:NGC 1 from the DESI Legacy Surveys.jpg|200px]] | caption = NGC 1, ang unang bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]]. | epoch = [[J2000]] | ra = {{RA|00|07|15.8672}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|+27|42|28.911}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Pegasus (talampad)|Pegasus]] | z = 0.015177 ± 0.000002<ref name="ned" /> | h_radial_v = {{nowrap|4550 ± 1 km/s}}<ref name="ned" /> | gal_v = {{nowrap|4723 ± 7 km/s}}<ref name="ned" /> | dist_ly = {{convert|56.627 ± 2.710|Mpc|Mly|abbr=on|lk=on|order=flip}}<ref name=ned-dist>{{cite web|title=Distance Results for NGC 0001 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+0001 |access-date=2026-08-11}}</ref> | group_cluster = Grupong [[NGC 23]] (LGG 2) | type = SA(s)b?<ref name="ned" /> | size_v = {{Val|1.6|×|1.2|u=arcminute}} | appmag_v = 13.65<ref name="ned" /> | notes = | names = [[Infrared Astronomical Satellite|IRAS]] 00047+2725, [[Pangkalahatang Katalogong Uppsala|UGC]] 57, [[Katalogo ng mga Pangunahing Galaksiya|PGC]] 564, [[Morpolohikal na Katalogo ng mga Galaksiya|MCG]] +04-01-025, [[Katalogo ng mga Galaksiya at mga Kumpol ng mga Galaksiya|CGCG]] 477-054<ref name="ned" /> }} Ang '''NGC 1''' ay isang intermediate na galaksiyang espayral na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Pegasus (talampad)|Pegasus]] at may layo na humigit-kumulang nasa 185 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]]. Natuklasan ito ng [[astronomo]] na si [[Heinrich Louis d'Arrest|Heinrich d'Arrest]] noong Setyembre 30, 1861.<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 1 - 49 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc0.htm |access-date=2026-08-11 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Galaxies NGC 1, NGC 2 {{!}} Deep⋆Sky Corner |url=https://www.deepsky.ch/obj/ngc1.en.php |access-date=2026-08-11 |website=www.deepsky.ch |language=en}}</ref> Ang NGC 1 ang kauna-unahang bagay na nakalista sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] (NGC).<ref>{{Cite web |title=NGC 1 - eSky |url=https://www.glyphweb.com/esky/galaxies/ngc1.html |access-date=2026-08-11 |website=www.glyphweb.com}}</ref> May laki itong nasa 96,700 na taong-liwanag.<ref name="ned">{{cite web |title=NGC 1 |access-date=2026-08-11|url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=NGC+1|website=NASA/IPAC Extragalactic Database}}</ref> Mayroon din itong ibang katawagan, kabilang dito ang '''UGC 57''' at '''PGC 564'''. == Tingnan din == *[[NGC 925]] *[[NGC 7020]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] rqzutyypmnu66d8pn568wzo8hx42la6 NGC 7840 0 339074 2220105 2026-08-11T13:56:46Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa NGC 7840. (New article about NGC 7840.) 2220105 wikitext text/x-wiki [[File:Ngc7840.jpg|thumb|NGC 7840, ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]].]] Ang '''NGC 7840''' ay isang walang bara na galaksiyang espayral na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Pisces (talampad)|Pisces]]. Ito ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] (NGC). Natuklasan ito noong 1864 ni [[Albert Marth]], isang astronomong [[Alemanya|Aleman]].<ref name="Seligman-NGC7840">{{cite web |last=Seligman |first=Courtney |title=Celestial Atlas: NGC Objects: NGC 7800 - 7840 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc78.htm#7840 |website=Online Celestial Atlas |date=Marso 2010 |access-date=2026-06-27}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may [[maliwanag na kalakhan]] na humigit-kumulang 15 hanggang 15.5 at may distansiya na humigit-kumulang 524.6 milyong na [[Sinag-taon|taong-liwanag]] (160.85 ± 11.30 milyong [[Parsec|parsecs]]). Ang diyametro nito ay humigit-kumulang 162,000 taong-liwanag ang lapad.<ref name="NASA-NED-NGC7840">{{cite web |title=Mga Resulta para sa bagay na NGC 7840 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=NGC+7840 |website=NASA/IPAC Extragalactic Database |publisher=NASA at Caltech |access-date=2026-06-27}}</ref> == Tingnan din == * [[NGC 1]] * [[NGC 2403]] * [[NGC 7020]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] 2nk5icnqea2a2c5ilk51u076v852xzg 2220106 2220105 2026-08-11T13:57:50Z Lolbet101 163542 2220106 wikitext text/x-wiki [[File:Ngc7840.jpg|thumb|NGC 7840, ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]].]] Ang '''NGC 7840''' ay isang walang bara na galaksiyang espayral na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Pisces (talampad)|Pisces]]. Ito ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] (NGC). Natuklasan ito noong 1864 ni [[Albert Marth]], isang astronomong [[Alemanya|Aleman]].<ref name="Seligman-NGC7840">{{cite web |last=Seligman |first=Courtney |title=Celestial Atlas: NGC Objects: NGC 7800 - 7840 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc78.htm#7840 |website=Online Celestial Atlas |access-date=2026-08-11}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may [[maliwanag na kalakhan]] na humigit-kumulang 15 hanggang 15.5 at may distansiya na humigit-kumulang 524.6 milyong na [[Sinag-taon|taong-liwanag]] (160.85 ± 11.30 milyong [[Parsec|parsecs]]). Ang diyametro nito ay humigit-kumulang 162,000 taong-liwanag ang lapad.<ref name="NASA-NED-NGC7840">{{cite web |title=Mga Resulta para sa bagay na NGC 7840 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=NGC+7840 |website=NASA/IPAC Extragalactic Database |publisher=NASA at Caltech |access-date=2026-08-11}}</ref> == Tingnan din == * [[NGC 1]] * [[NGC 2403]] * [[NGC 7020]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] s62bvvmbrktl2uei7tfv225omp5nymx 2220107 2220106 2026-08-11T14:00:27Z Lolbet101 163542 2220107 wikitext text/x-wiki [[File:Ngc7840.jpg|thumb|NGC 7840, ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]].]] Ang '''NGC 7840''' ay isang walang bara na galaksiyang espayral na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Pisces (talampad)|Pisces]]. Ito ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] (NGC). Natuklasan ito noong 1864 ni [[Albert Marth]], isang astronomong [[Alemanya|Aleman]].<ref name="Seligman-NGC7840">{{cite web |last=Seligman |first=Courtney |title=Celestial Atlas: NGC Objects: NGC 7800 - 7840 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc78.htm#7840 |website=Online Celestial Atlas |access-date=2026-08-11}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may [[maliwanag na kalakhan]] na humigit-kumulang 15 hanggang 15.5 at may distansiya na humigit-kumulang 524.6 milyong na [[Sinag-taon|taong-liwanag]] (o nasa 160.85 ± 11.30 milyong [[Parsec|parsecs]]). Ang diyametro nito ay humigit-kumulang 162,000 taong-liwanag ang lapad.<ref name="NASA-NED-NGC7840">{{cite web |title=Results for object NGC 7840 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=NGC+7840 |website=NASA/IPAC Extragalactic Database |access-date=2026-08-11}}</ref> == Tingnan din == * [[NGC 1]] * [[NGC 2403]] * [[NGC 7020]] == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] j5owztziodufa2tcllbcbjdyizv4w5z 2220109 2220107 2026-08-11T14:05:34Z Lolbet101 163542 2220109 wikitext text/x-wiki [[File:Ngc7840.jpg|thumb|NGC 7840, ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]].]] Ang '''NGC 7840''' ay isang walang bara na galaksiyang espayral na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Pisces (talampad)|Pisces]]. Ito ang huling numerikal na bagay sa [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] (NGC). Natuklasan ito noong 1864 ni [[Albert Marth]], isang astronomong [[Alemanya|Aleman]].<ref name="Seligman-NGC7840">{{cite web |last=Seligman |first=Courtney |title=Celestial Atlas: NGC Objects: NGC 7800 - 7840 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc78.htm#7840 |website=Online Celestial Atlas |access-date=2026-08-11}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may [[maliwanag na kalakhan]] na humigit-kumulang 15 hanggang 15.5 at may distansiya na humigit-kumulang 524.6 milyong na [[Sinag-taon|taong-liwanag]] (o nasa 160.85 ± 11.30 milyong [[Parsec|parsecs]]). Ang diyametro nito ay humigit-kumulang 162,000 taong-liwanag ang lapad.<ref name="NASA-NED-NGC7840">{{cite web |title=Results for object NGC 7840 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=NGC+7840 |website=NASA/IPAC Extragalactic Database |access-date=2026-08-11}}</ref> == Tingnan din == * [[NGC 1]] * [[NGC 2403]] * [[NGC 7020]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] 23ydv12pj5b71m81fqsc3koury1zu27 Omega Centauri 0 339075 2220184 2026-08-12T07:18:42Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Omega Centauri. (New article about Omega Centauri.) 2220184 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Omega Centauri by ESO.jpg|thumb|Omega Centauri, isang pabilog na kumpol ng bituin.]] Ang '''Omega Centauri''' (ω Cen, [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5139, [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 80, o [[Katalogong Melotte|Melotte]] 118) ay isang [[pabilog na kumpol ng bituin]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] na natuklasan ni [[Edmond Halley]] noong 1677.<ref name=":0">{{Cite web |date= |title=Omega Centauri - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/asset/hubble/omega-centauri-2/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ito ay matatagpuan sa layong 15,800 [[Sinag-taon|taong-liwanag]] (4,850 [[Parsec|parsecs]]).<ref>{{Cite web |title=eSky: Omega Centauri |url=https://www.glyphweb.com/esky/clusters/omegacentauri.html |access-date=2026-08-12 |website=www.glyphweb.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Berman |first=Bob |date=2015-04-24 |title=Weird Object: Omega Centauri {{!}} Astronomy.com |url=https://www.astronomy.com/observing/weird-object-omega-centauri/ |access-date=2026-08-12 |website=Astronomy Magazine |language=en-US}}</ref> Ito ang pinakamalaking kilalang pabilog na kumpol ng bituin sa [[Ariwanas]] na may diyametrong humigit-kumulang nasa 150 taong-liwanag.<ref>{{Cite web |last=McClure |first=Bruce |date=2026-05-06 |title=Meet Omega Centauri, a giant globular star cluster |url=https://earthsky.org/clusters-nebulae-galaxies/omega-centauri-milky-ways-prize-star-cluster/ |access-date=2026-08-12 |website=EarthSky |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Omega Centauri - The glittering giant of the southern skies |url=https://www.eso.org/public/news/eso0844/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Tinatayang naglalaman ito ng humigit-kumulang nasa 10 milyong [[bituin]] at may 4 milyong [[masa ng araw]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=APOD: 2010 March 31 - Millions of Stars in Omega Centauri |url=https://apod.nasa.gov/apod/ap100331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100402230154/https://apod.nasa.gov/apod/ap100331.html |archive-date=2010-04-02 |access-date=2026-08-12 |website=apod.nasa.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Omega Centauri |url=https://www.aapod2.com/blog/omega-centauri-2024 |access-date=2026-08-12 |website=AAPOD2.COM |language=en-US}}</ref> May mga ipinapakita ng ebidensya na may isang bihirang [[itim na butas]] na may katamtamang masa (''intermediate-mass black hole'') sa gitna nito, kasama ang mas maliliit na itim na butas na kasinlaki ng bituin (''stellar-mass black hole''), at natukoy ito sa pamamagitan ng [[astrometriya]].<ref>{{Cite web |title=Hubble finds evidence for rare black hole in Omega Centauri |url=https://www.esa.int/About_Us/ESAC/Hubble_finds_evidence_for_rare_black_hole_in_Omega_Centauri |access-date=2026-08-12 |website=ESA |language=en|date=2024-10-07}}</ref><ref>{{Cite web |date=2008-02-04 |title=Black hole found in Omega Centauri |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Black_hole_found_in_Omega_Centauri |access-date=2026-08-12 |website=ESA |language=en}}</ref><ref name="Noyola2008">{{cite journal| last1 = Noyola | first1= E.| last2= Gebhardt | first2= K. | last3 = Bergmann | first3 = M.| title = Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri| journal = The Astrophysical Journal| arxiv = 0801.2782|date=2008| volume = 676| issue = 2| pages = 1008–1015| doi = 10.1086/529002| bibcode = 2008ApJ...676.1008N| s2cid= 208867075}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cooper |first=Keith |last2= |first2= |date=2026-07-14 |title=The 1st of 10,000 'missing' black holes in the Omega Centauri star cluster has been found by the Hubble and James Webb space telescopes |url=https://www.space.com/astronomy/black-holes/the-1st-of-10-000-missing-black-holes-in-the-omega-centauri-star-cluster-has-been-found-by-the-hubble-and-james-webb-space-telescopes |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Häberle |first=Maximiliam |last2=Neumayer |first2=Nadine |display-authors=1 |date=2024-07-10 |title=Fast-moving stars around an intermediate-mass black hole in ω Centauri |url=https://www.nature.com/articles/s41586-024-07511-z |journal=Nature |volume=631 |pages=285-288 |arxiv=2405.06015 |bibcode=2024Natur.631..285H |doi=10.1038/s41586-024-07511-z}}</ref> == Tingnan din == * [[Moroporo]] (''Pleiades'') * [[Basung (astronomiya)|Basung]] (''Hyades'') == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Astronomiya-stub}} [[Kategorya:Mga kumpol ng bituin]] [[Kategorya:Astronomiya]] lt171xrhukt03bevyx2syjeienau8gs NGC 5139 0 339076 2220185 2026-08-12T07:20:20Z Lolbet101 163542 Redirect. 2220185 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Omega Centauri]] g19s5zbybhnb278wmvr1naab9kjq6zo Caldwell 80 0 339077 2220186 2026-08-12T07:22:13Z Lolbet101 163542 Redirect. 2220186 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Omega Centauri]] g19s5zbybhnb278wmvr1naab9kjq6zo NGC 4486 0 339078 2220189 2026-08-12T07:30:46Z Lolbet101 163542 Redirect. 2220189 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Messier 87]] hyxgxpwo89ingh7w3q19z8usx9n5cxl Centaurus A 0 339079 2220205 2026-08-12T10:23:55Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Centaurus A. (New article about Centaurus A.) 2220205 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|200px]] | caption = Larawan ng Centaurus A. | epoch = [[J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | website=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object NGC 5128 (Centaurus A) | url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Centaurus+A | access-date=2026-08-12 }}</ref> or Ep<ref name=harris10b>{{cite journal |bibcode=2010PASA...27..475H |author1=Harris, Gretchen L. H. |doi=10.1071/AS09063 |title=NGC 5128: The Giant Beneath |date=2010 |pages=475–481 |issue=4 |volume=27 |journal=Publications of the Astronomical Society of Australia|arxiv = 1004.4907 |s2cid=118604663 }}</ref> | ra = {{RA|13|25|27.6150}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|08.806}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 11–13 [[light-year|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=4 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 | s2cid=17628238 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |access-date=2026-08-12}}</ref> | h_radial_v = 547 ± 5&nbsp;km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | z = {{val|0.001825|0.0000167}} | appmag_v = 6.84<ref name="SIMBAD-A"<ref name=GAXEL>{{cite journal |last=Armando |first=Gil de Paz |title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies |journal=Astrophysical Journal Supplement |volume=173 |issue=2 |pages=185–255 |date=2007 |doi=10.1086/516636 |arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G |author2=Boissier |author3=Madore |author4=Seibert |author5=Boselli |display-authors=5 |last6=Boselli |first6=Alessandro |last7=Wyder |first7=Ted K. |last8=Thilker |first8=David |last9=Bianchi |first9=Luciana |s2cid=119085482 }}</ref> | size_v = {{Val|25.7|×|20.0|u=arcminute}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] }} [[File:Centaurus A EN.webm|thumb|Isang bidyo (sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) na nagpapakita tungkol sa galaksiyang Centaurus A.]] Ang Centaurus A (kilala bilang [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5128 o [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 77) ay isang [[Radio galaxy|galaksiyang radyo]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]]. Natuklasan ito noong 1826 ng [[astronomo]] na si [[James Dunlop]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 5100 - 5149 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc51.htm#5128 |access-date=2026-08-12 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Radio galaxy Centaurus A |url=https://www.eso.org/public/images/eso0005b/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Ito ang pinakamalapit na kilalang galaksiyang radyo na matatagpuan sa layo na humigit-kumulang 11 hanggang 13 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name="ned-dist" /><ref>{{Cite web |date=2012-01-03 |title=Active Galaxy Centaurus A |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/active-galaxy-centaurus-a/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US|website=NASA Science}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ViewSpace {{!}} Black Holes: Centaurus A |url=https://viewspace.org/interactives/unveiling_invisible_universe/black_holes/centaurus_a |access-date=2026-08-12 |website=viewspace.org |language=en}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may laki na nasa 123,100 taong-liwanag.<ref name="ned" /> Ang sentro ng galaksiya ay may napakabigat na [[itim na butas]] (''supermassive black hole'') na may masang humigit-kumulang 55 milyong beses ng [[masa ng Araw]]. Gumagawa ito ng napakalalakas na [[jet na astropisikal]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Todd |first=Iain |date=2026-07-14 |title=James Webb Space Telescope reveals a black hole and star formation in a nearby galaxy. Here are 10 reasons why this image is so amazing |url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/james-webb-space-telescope-centaurus-a |access-date=2026-08-12 |website=BBC Sky at Night Magazine |language=en}}</ref> Nabuo ang Centaurus A matapos ang isang malaking [[Galaksiyang pagbangga|banggaan ng mga galaksiya]].<ref>{{Cite web |date=2019-12-18 |title=Caldwell 77 - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-caldwell-catalog/caldwell-77/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, nangyari ang banggaan ng dalawang [[galaksiya]] na humigit-kumulang nasa dalawang bilyong taon ang nakalipas<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=2026-07-07 |title=James Webb Space Telescope celebrates its 4th birthday with stunning image of a galaxy crash site |url=https://www.space.com/astronomy/james-webb-space-telescope/james-webb-space-telescope-celebrates-its-4th-birthday-with-stunning-image-of-a-galaxy-crash-site |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref> na nagdulot ng kakaibang hugis na makikita natin ngayon at nagpasimula ng matinding pagbuo ng mga bagong [[bituin]]. Dalawang kilalang [[supernoba]] ang nadiskubre sa galaksiyang ito: * SN 1986G – isang supernoba na Uri Ia na natuklasan noong Mayo 3, 1986.<ref>{{Cite web |title=SN 1986G |url=https://www.wis-tns.org/object/1986g |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=M. M. |last2=Phillips |first2=A. C. |last3=Heathcote |first3=S. R. |last4=Blanco |first4=V. M. |last5=Geisler |first5=D. |last6=Hamilton |first6=D. |last7=Suntzeff |first7=N. B. |last8=Jablonski |first8=F. J. |last9=Steiner |first9=J. E. |last10=Cowley |first10=A. P. |display-authors=1 |date=1987 |title=The type Ia supernova 1986G in NGC 5128 – Optical photometry and spectra |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/132020 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=99 |pages=592-605 |bibcode=1987PASP...99..592P |doi=10.1086/132020}}</ref> * SN 2016adj – isang supernoba na Uri Ib na natuklasan noong Pebrero 8, 2016.<ref>{{Cite web |title=SN 2016adj |url=https://www.wis-tns.org/object/2016adj |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref> == Tingnan din == * [[Omega Centauri]] * [[Messier 87]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] 7qfi170ligiz3de7wk62l2i8oihdb77 2220206 2220205 2026-08-12T10:31:54Z Lolbet101 163542 2220206 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|200px]] | caption = Larawan ng Centaurus A. | epoch = [[J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | website=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object NGC 5128 (Centaurus A) | url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Centaurus+A | access-date=2026-08-12 }}</ref> or Ep<ref name=harris10b>{{cite journal |bibcode=2010PASA...27..475H |author1=Harris, Gretchen L. H. |doi=10.1071/AS09063 |title=NGC 5128: The Giant Beneath |date=2010 |pages=475–481 |issue=4 |volume=27 |journal=Publications of the Astronomical Society of Australia|arxiv = 1004.4907 |s2cid=118604663 }}</ref> | ra = {{RA|13|25|27.6150}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|08.806}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 11–13 [[light-year|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=1 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 | s2cid=17628238 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |access-date=2026-08-12}}</ref> | h_radial_v = 547 ± 5&nbsp;km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | z = {{val|0.001825|0.0000167}} | appmag_v = 6.84<ref name="SIMBAD-A"<ref name=GAXEL>{{cite journal |last=Gil de Paz |first=Armando |last2=Boissier |first2=Samuel |last3=Madore |first3=Barry F. |last4=Seibert |first4=Mark |last5=Joe |first5=Young H. |title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies |journal=Astrophysical Journal Supplement |volume=173 |issue=2 |pages=185–255 |date=2007 |doi=10.1086/516636 |arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G |display-authors=1 |last6=Boselli |first6=Alessandro |last7=Wyder |first7=Ted K. |last8=Thilker |first8=David |last9=Bianchi |first9=Luciana |s2cid=119085482 }}</ref> | size_v = {{Val|25.7|×|20.0|u=arcminute}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] }} [[File:Centaurus A EN.webm|thumb|Isang bidyo (sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) na nagpapakita tungkol sa galaksiyang Centaurus A.]] Ang Centaurus A (kilala bilang [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5128 o [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 77) ay isang [[Radio galaxy|galaksiyang radyo]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]]. Natuklasan ito noong 1826 ng [[astronomo]] na si [[James Dunlop]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 5100 - 5149 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc51.htm#5128 |access-date=2026-08-12 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Radio galaxy Centaurus A |url=https://www.eso.org/public/images/eso0005b/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Ito ang pinakamalapit na kilalang galaksiyang radyo na matatagpuan sa layo na humigit-kumulang 11 hanggang 13 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name="ned-dist" /><ref>{{Cite web |date=2012-01-03 |title=Active Galaxy Centaurus A |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/active-galaxy-centaurus-a/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US|website=NASA Science}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ViewSpace {{!}} Black Holes: Centaurus A |url=https://viewspace.org/interactives/unveiling_invisible_universe/black_holes/centaurus_a |access-date=2026-08-12 |website=viewspace.org |language=en}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may laki na nasa 123,100 taong-liwanag.<ref name="ned" /> Ang sentro ng galaksiya ay may napakabigat na [[itim na butas]] (''supermassive black hole'') na may masang humigit-kumulang 55 milyong beses ng [[masa ng Araw]]. Gumagawa ito ng napakalalakas na [[jet na astropisikal]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Todd |first=Iain |date=2026-07-14 |title=James Webb Space Telescope reveals a black hole and star formation in a nearby galaxy. Here are 10 reasons why this image is so amazing |url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/james-webb-space-telescope-centaurus-a |access-date=2026-08-12 |website=BBC Sky at Night Magazine |language=en}}</ref> Nabuo ang Centaurus A matapos ang isang malaking [[Galaksiyang pagbangga|banggaan ng mga galaksiya]].<ref>{{Cite web |date=2019-12-18 |title=Caldwell 77 - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-caldwell-catalog/caldwell-77/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, nangyari ang banggaan ng dalawang [[galaksiya]] na humigit-kumulang nasa dalawang bilyong taon ang nakalipas<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=2026-07-07 |title=James Webb Space Telescope celebrates its 4th birthday with stunning image of a galaxy crash site |url=https://www.space.com/astronomy/james-webb-space-telescope/james-webb-space-telescope-celebrates-its-4th-birthday-with-stunning-image-of-a-galaxy-crash-site |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref> na nagdulot ng kakaibang hugis na makikita natin ngayon at nagpasimula ng matinding pagbuo ng mga bagong [[bituin]]. Dalawang kilalang [[supernoba]] ang nadiskubre sa galaksiyang ito: * SN 1986G – isang supernoba na Uri Ia na natuklasan noong Mayo 3, 1986.<ref>{{Cite web |title=SN 1986G |url=https://www.wis-tns.org/object/1986g |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=M. M. |last2=Phillips |first2=A. C. |last3=Heathcote |first3=S. R. |last4=Blanco |first4=V. M. |last5=Geisler |first5=D. |last6=Hamilton |first6=D. |last7=Suntzeff |first7=N. B. |last8=Jablonski |first8=F. J. |last9=Steiner |first9=J. E. |last10=Cowley |first10=A. P. |display-authors=1 |date=1987 |title=The type Ia supernova 1986G in NGC 5128 – Optical photometry and spectra |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/132020 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=99 |pages=592-605 |bibcode=1987PASP...99..592P |doi=10.1086/132020}}</ref> * SN 2016adj – isang supernoba na Uri Ib na natuklasan noong Pebrero 8, 2016.<ref>{{Cite web |title=SN 2016adj |url=https://www.wis-tns.org/object/2016adj |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref> == Tingnan din == * [[Omega Centauri]] * [[Messier 87]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] 95621q6s6pqr49zif0soz7sdssnl0k7 2220207 2220206 2026-08-12T10:34:50Z Lolbet101 163542 2220207 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|200px]] | caption = Larawan ng Centaurus A. | epoch = [[J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | website=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object NGC 5128 (Centaurus A) | url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Centaurus+A | access-date=2026-08-12 }}</ref> or Ep<ref name=harris10b>{{cite journal |bibcode=2010PASA...27..475H |author1=Harris, Gretchen L. H. |doi=10.1071/AS09063 |title=NGC 5128: The Giant Beneath |date=2010 |pages=475–481 |issue=4 |volume=27 |journal=Publications of the Astronomical Society of Australia|arxiv = 1004.4907 |s2cid=118604663 }}</ref> | ra = {{RA|13|25|27.6150}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|08.806}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 11–13 [[light-year|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=1 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 | s2cid=17628238 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |access-date=2026-08-12}}</ref> | h_radial_v = 547 ± 5&nbsp;km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | z = {{val|0.001825|0.0000167}} | appmag_v = 6.84<ref name="SIMBAD-A"<ref name="GAXEL">{{cite journal |last=Gil de Paz |first=Armando |last2=Boissier |first2=Samuel |last3=Madore |first3=Barry F. |last4=Seibert |first4=Mark |last5=Joe |first5=Young H. |title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies |journal=Astrophysical Journal Supplement |volume=173 |issue=2 |pages=185–255 |date=2007 |doi=10.1086/516636 |arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G |display-authors=1 |last6=Boselli |first6=Alessandro |last7=Wyder |first7=Ted K. |last8=Thilker |first8=David |last9=Bianchi |first9=Luciana |s2cid=119085482 }}</ref> | size_v = {{Val|25.7|×|20.0|u=arcminute}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] }} [[File:Centaurus A EN.webm|thumb|Isang bidyo (sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) na nagpapakita tungkol sa galaksiyang Centaurus A.]] Ang Centaurus A (kilala bilang [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5128 o [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 77) ay isang [[Radio galaxy|galaksiyang radyo]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]]. Natuklasan ito noong 1826 ng [[astronomo]] na si [[James Dunlop]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 5100 - 5149 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc51.htm#5128 |access-date=2026-08-12 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Radio galaxy Centaurus A |url=https://www.eso.org/public/images/eso0005b/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Ito ang pinakamalapit na kilalang galaksiyang radyo na matatagpuan sa layo na humigit-kumulang 11 hanggang 13 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name="ned-dist" /><ref>{{Cite web |date=2012-01-03 |title=Active Galaxy Centaurus A |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/active-galaxy-centaurus-a/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US|website=NASA Science}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ViewSpace {{!}} Black Holes: Centaurus A |url=https://viewspace.org/interactives/unveiling_invisible_universe/black_holes/centaurus_a |access-date=2026-08-12 |website=viewspace.org |language=en}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may laki na nasa 123,100 taong-liwanag.<ref name="ned" /> Ang sentro ng galaksiya ay may napakabigat na [[itim na butas]] (''supermassive black hole'') na may masang humigit-kumulang 55 milyong beses ng [[masa ng Araw]]. Gumagawa ito ng napakalalakas na [[jet na astropisikal]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Todd |first=Iain |date=2026-07-14 |title=James Webb Space Telescope reveals a black hole and star formation in a nearby galaxy. Here are 10 reasons why this image is so amazing |url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/james-webb-space-telescope-centaurus-a |access-date=2026-08-12 |website=BBC Sky at Night Magazine |language=en}}</ref> Nabuo ang Centaurus A matapos ang isang malaking [[Galaksiyang pagbangga|banggaan ng mga galaksiya]].<ref>{{Cite web |date=2019-12-18 |title=Caldwell 77 - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-caldwell-catalog/caldwell-77/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, nangyari ang banggaan ng dalawang [[galaksiya]] na humigit-kumulang nasa dalawang bilyong taon ang nakalipas<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=2026-07-07 |title=James Webb Space Telescope celebrates its 4th birthday with stunning image of a galaxy crash site |url=https://www.space.com/astronomy/james-webb-space-telescope/james-webb-space-telescope-celebrates-its-4th-birthday-with-stunning-image-of-a-galaxy-crash-site |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref> na nagdulot ng kakaibang hugis na makikita natin ngayon at nagpasimula ng matinding pagbuo ng mga bagong [[bituin]]. Dalawang kilalang [[supernoba]] ang nadiskubre sa galaksiyang ito: * SN 1986G – isang supernoba na Uri Ia na natuklasan noong Mayo 3, 1986.<ref>{{Cite web |title=SN 1986G |url=https://www.wis-tns.org/object/1986g |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=M. M. |last2=Phillips |first2=A. C. |last3=Heathcote |first3=S. R. |last4=Blanco |first4=V. M. |last5=Geisler |first5=D. |last6=Hamilton |first6=D. |last7=Suntzeff |first7=N. B. |last8=Jablonski |first8=F. J. |last9=Steiner |first9=J. E. |last10=Cowley |first10=A. P. |display-authors=1 |date=1987 |title=The type Ia supernova 1986G in NGC 5128 – Optical photometry and spectra |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/132020 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=99 |pages=592-605 |bibcode=1987PASP...99..592P |doi=10.1086/132020}}</ref> * SN 2016adj – isang supernoba na Uri Ib na natuklasan noong Pebrero 8, 2016.<ref>{{Cite web |title=SN 2016adj |url=https://www.wis-tns.org/object/2016adj |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref> == Tingnan din == * [[Omega Centauri]] * [[Messier 87]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] aojzv0oigsn62c7x7sfbbq5t3ghmyvh 2220208 2220207 2026-08-12T10:37:52Z Lolbet101 163542 2220208 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|200px]] | caption = Larawan ng Centaurus A. | epoch = [[J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | website=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object NGC 5128 (Centaurus A) | url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Centaurus+A | access-date=2026-08-12 }}</ref> or Ep<ref name=harris10b>{{cite journal |bibcode=2010PASA...27..475H |author1=Harris, Gretchen L. H. |doi=10.1071/AS09063 |title=NGC 5128: The Giant Beneath |date=2010 |pages=475–481 |issue=4 |volume=27 |journal=Publications of the Astronomical Society of Australia|arxiv = 1004.4907 |s2cid=118604663 }}</ref> | ra = {{RA|13|25|27.6150}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|08.806}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 11–13 [[light-year|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=1 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 | s2cid=17628238 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |access-date=2026-08-12}}</ref> | h_radial_v = 547 ± 5&nbsp;km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | z = {{val|0.001825|0.0000167}} | appmag_v = 6.84<ref name="SIMBAD-A"<ref name="GAXEL">{{cite journal|last=Gil de Paz |first=Armando |last2=Boissier |first2=Samuel|display-authors=1|title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies|journal=Astrophysical Journal Supplement|volume=173|issue=2 |pages=185–255 |date=2007|doi=10.1086/516636|arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G}}</ref> | size_v = {{Val|25.7|×|20.0|u=arcminute}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] }} [[File:Centaurus A EN.webm|thumb|Isang bidyo (sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) na nagpapakita tungkol sa galaksiyang Centaurus A.]] Ang Centaurus A (kilala bilang [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5128 o [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 77) ay isang [[Radio galaxy|galaksiyang radyo]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]]. Natuklasan ito noong 1826 ng [[astronomo]] na si [[James Dunlop]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 5100 - 5149 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc51.htm#5128 |access-date=2026-08-12 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Radio galaxy Centaurus A |url=https://www.eso.org/public/images/eso0005b/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Ito ang pinakamalapit na kilalang galaksiyang radyo na matatagpuan sa layo na humigit-kumulang 11 hanggang 13 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name="ned-dist" /><ref>{{Cite web |date=2012-01-03 |title=Active Galaxy Centaurus A |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/active-galaxy-centaurus-a/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US|website=NASA Science}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ViewSpace {{!}} Black Holes: Centaurus A |url=https://viewspace.org/interactives/unveiling_invisible_universe/black_holes/centaurus_a |access-date=2026-08-12 |website=viewspace.org |language=en}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may laki na nasa 123,100 taong-liwanag.<ref name="ned" /> Ang sentro ng galaksiya ay may napakabigat na [[itim na butas]] (''supermassive black hole'') na may masang humigit-kumulang 55 milyong beses ng [[masa ng Araw]]. Gumagawa ito ng napakalalakas na [[jet na astropisikal]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Todd |first=Iain |date=2026-07-14 |title=James Webb Space Telescope reveals a black hole and star formation in a nearby galaxy. Here are 10 reasons why this image is so amazing |url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/james-webb-space-telescope-centaurus-a |access-date=2026-08-12 |website=BBC Sky at Night Magazine |language=en}}</ref> Nabuo ang Centaurus A matapos ang isang malaking [[Galaksiyang pagbangga|banggaan ng mga galaksiya]].<ref>{{Cite web |date=2019-12-18 |title=Caldwell 77 - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-caldwell-catalog/caldwell-77/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, nangyari ang banggaan ng dalawang [[galaksiya]] na humigit-kumulang nasa dalawang bilyong taon ang nakalipas<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=2026-07-07 |title=James Webb Space Telescope celebrates its 4th birthday with stunning image of a galaxy crash site |url=https://www.space.com/astronomy/james-webb-space-telescope/james-webb-space-telescope-celebrates-its-4th-birthday-with-stunning-image-of-a-galaxy-crash-site |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref> na nagdulot ng kakaibang hugis na makikita natin ngayon at nagpasimula ng matinding pagbuo ng mga bagong [[bituin]]. Dalawang kilalang [[supernoba]] ang nadiskubre sa galaksiyang ito: * SN 1986G – isang supernoba na Uri Ia na natuklasan noong Mayo 3, 1986.<ref>{{Cite web |title=SN 1986G |url=https://www.wis-tns.org/object/1986g |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=M. M. |last2=Phillips |first2=A. C. |last3=Heathcote |first3=S. R. |last4=Blanco |first4=V. M. |last5=Geisler |first5=D. |last6=Hamilton |first6=D. |last7=Suntzeff |first7=N. B. |last8=Jablonski |first8=F. J. |last9=Steiner |first9=J. E. |last10=Cowley |first10=A. P. |display-authors=1 |date=1987 |title=The type Ia supernova 1986G in NGC 5128 – Optical photometry and spectra |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/132020 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=99 |pages=592-605 |bibcode=1987PASP...99..592P |doi=10.1086/132020}}</ref> * SN 2016adj – isang supernoba na Uri Ib na natuklasan noong Pebrero 8, 2016.<ref>{{Cite web |title=SN 2016adj |url=https://www.wis-tns.org/object/2016adj |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref> == Tingnan din == * [[Omega Centauri]] * [[Messier 87]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] 25t4jg59dptecab7luqkj2tnwcxuffe 2220210 2220208 2026-08-12T10:44:01Z Lolbet101 163542 2220210 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|200px]] | caption = Larawan ng Centaurus A. | epoch = [[J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | website=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object NGC 5128 (Centaurus A) | url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Centaurus+A | access-date=2026-08-12 }}</ref> or Ep<ref name=harris10b>{{cite journal |bibcode=2010PASA...27..475H |author1=Harris, Gretchen L. H. |doi=10.1071/AS09063 |title=NGC 5128: The Giant Beneath |date=2010 |pages=475–481 |issue=4 |volume=27 |journal=Publications of the Astronomical Society of Australia|arxiv = 1004.4907 |s2cid=118604663 }}</ref> | ra = {{RA|13|25|27.6150}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|08.806}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 11–13 [[light-year|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=1 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 | s2cid=17628238 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |access-date=2026-08-12}}</ref> | h_radial_v = 547 ± 5&nbsp;km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | z = {{val|0.001825|0.0000167}} | appmag_v = 6.84<ref name="GAXEL">{{cite journal|last=Gil de Paz |first=Armando |last2=Boissier |first2=Samuel|display-authors=1|title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies|journal=Astrophysical Journal Supplement|volume=173|issue=2 |pages=185–255 |date=2007|doi=10.1086/516636|arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G}}</ref> | size_v = {{Val|25.7|×|20.0|u=arcminute}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] }} [[File:Centaurus A EN.webm|thumb|Isang bidyo (sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) na nagpapakita tungkol sa galaksiyang Centaurus A.]] Ang Centaurus A (kilala bilang [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5128 o [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 77) ay isang [[Radio galaxy|galaksiyang radyo]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]]. Natuklasan ito noong 1826 ng [[astronomo]] na si [[James Dunlop]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 5100 - 5149 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc51.htm#5128 |access-date=2026-08-12 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Radio galaxy Centaurus A |url=https://www.eso.org/public/images/eso0005b/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Ito ang pinakamalapit na kilalang galaksiyang radyo na matatagpuan sa layo na humigit-kumulang 11 hanggang 13 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name="ned-dist" /><ref>{{Cite web |date=2012-01-03 |title=Active Galaxy Centaurus A |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/active-galaxy-centaurus-a/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US|website=NASA Science}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ViewSpace {{!}} Black Holes: Centaurus A |url=https://viewspace.org/interactives/unveiling_invisible_universe/black_holes/centaurus_a |access-date=2026-08-12 |website=viewspace.org |language=en}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may laki na nasa 123,100 taong-liwanag.<ref name="ned" /> Ang sentro ng galaksiya ay may napakabigat na [[itim na butas]] (''supermassive black hole'') na may masang humigit-kumulang 55 milyong beses ng [[masa ng Araw]]. Gumagawa ito ng napakalalakas na [[jet na astropisikal]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Todd |first=Iain |date=2026-07-14 |title=James Webb Space Telescope reveals a black hole and star formation in a nearby galaxy. Here are 10 reasons why this image is so amazing |url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/james-webb-space-telescope-centaurus-a |access-date=2026-08-12 |website=BBC Sky at Night Magazine |language=en}}</ref> Nabuo ang Centaurus A matapos ang isang malaking [[Galaksiyang pagbangga|banggaan ng mga galaksiya]].<ref>{{Cite web |date=2019-12-18 |title=Caldwell 77 - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-caldwell-catalog/caldwell-77/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, nangyari ang banggaan ng dalawang [[galaksiya]] na humigit-kumulang nasa dalawang bilyong taon ang nakalipas<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=2026-07-07 |title=James Webb Space Telescope celebrates its 4th birthday with stunning image of a galaxy crash site |url=https://www.space.com/astronomy/james-webb-space-telescope/james-webb-space-telescope-celebrates-its-4th-birthday-with-stunning-image-of-a-galaxy-crash-site |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref> na nagdulot ng kakaibang hugis na makikita natin ngayon at nagpasimula ng matinding pagbuo ng mga bagong [[bituin]]. Dalawang kilalang [[supernoba]] ang nadiskubre sa galaksiyang ito: * SN 1986G – isang supernoba na Uri Ia na natuklasan noong Mayo 3, 1986.<ref>{{Cite web |title=SN 1986G |url=https://www.wis-tns.org/object/1986g |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=M. M. |last2=Phillips |first2=A. C. |last3=Heathcote |first3=S. R. |last4=Blanco |first4=V. M. |last5=Geisler |first5=D. |last6=Hamilton |first6=D. |last7=Suntzeff |first7=N. B. |last8=Jablonski |first8=F. J. |last9=Steiner |first9=J. E. |last10=Cowley |first10=A. P. |display-authors=1 |date=1987 |title=The type Ia supernova 1986G in NGC 5128 – Optical photometry and spectra |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/132020 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=99 |pages=592-605 |bibcode=1987PASP...99..592P |doi=10.1086/132020}}</ref> * SN 2016adj – isang supernoba na Uri Ib na natuklasan noong Pebrero 8, 2016.<ref>{{Cite web |title=SN 2016adj |url=https://www.wis-tns.org/object/2016adj |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref> == Tingnan din == * [[Omega Centauri]] * [[Messier 87]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] rvnbcef2ckvwq5mbgw76e2puvaogyye 2220212 2220210 2026-08-12T10:50:13Z Lolbet101 163542 2220212 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|200px]] | caption = Larawan ng Centaurus A. | epoch = [[J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | website=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object NGC 5128 (Centaurus A) | url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Centaurus+A | access-date=2026-08-12 }}</ref> or Ep<ref name="harris10b">{{cite journal |last1=Harris |first1=Gretchen L. H. |title=NGC 5128: The Giant Beneath |date=2010 |pages=475–481 |issue=4 |volume=27 |journal=Publications of the Astronomical Society of Australia |arxiv = 1004.4907 |bibcode=2010PASA...27..475H |doi=10.1071/AS09063 |s2cid=118604663 }}</ref> | ra = {{RA|13|25|27.6150}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|08.806}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 11–13 [[light-year|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=1 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 | s2cid=17628238 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |access-date=2026-08-12}}</ref> | h_radial_v = 547 ± 5&nbsp;km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | z = {{val|0.001825|0.0000167}} | appmag_v = 6.84<ref name="GAXEL">{{cite journal|last=Gil de Paz |first=Armando |last2=Boissier |first2=Samuel|display-authors=1|title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies|journal=Astrophysical Journal Supplement|volume=173|issue=2 |pages=185–255 |date=2007|doi=10.1086/516636|arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G}}</ref> | size_v = {{Val|25.7|×|20.0|u=arcminute}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] }} [[File:Centaurus A EN.webm|thumb|Isang bidyo (sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) na nagpapakita tungkol sa galaksiyang Centaurus A.]] Ang Centaurus A (kilala bilang [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5128 o [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 77) ay isang [[Radio galaxy|galaksiyang radyo]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]]. Natuklasan ito noong 1826 ng [[astronomo]] na si [[James Dunlop]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 5100 - 5149 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc51.htm#5128 |access-date=2026-08-12 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Radio galaxy Centaurus A |url=https://www.eso.org/public/images/eso0005b/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Ito ang pinakamalapit na kilalang galaksiyang radyo na matatagpuan sa layo na humigit-kumulang 11 hanggang 13 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name="ned-dist" /><ref>{{Cite web |date=2012-01-03 |title=Active Galaxy Centaurus A |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/active-galaxy-centaurus-a/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US|website=NASA Science}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ViewSpace {{!}} Black Holes: Centaurus A |url=https://viewspace.org/interactives/unveiling_invisible_universe/black_holes/centaurus_a |access-date=2026-08-12 |website=viewspace.org |language=en}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may laki na nasa 123,100 taong-liwanag.<ref name="ned" /> Ang sentro ng galaksiya ay may napakabigat na [[itim na butas]] (''supermassive black hole'') na may masang humigit-kumulang 55 milyong beses ng [[masa ng Araw]]. Gumagawa ito ng napakalalakas na [[jet na astropisikal]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Todd |first=Iain |date=2026-07-14 |title=James Webb Space Telescope reveals a black hole and star formation in a nearby galaxy. Here are 10 reasons why this image is so amazing |url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/james-webb-space-telescope-centaurus-a |access-date=2026-08-12 |website=BBC Sky at Night Magazine |language=en}}</ref> Nabuo ang Centaurus A matapos ang isang malaking [[Galaksiyang pagbangga|banggaan ng mga galaksiya]].<ref>{{Cite web |date=2019-12-18 |title=Caldwell 77 - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-caldwell-catalog/caldwell-77/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, nangyari ang banggaan ng dalawang [[galaksiya]] na humigit-kumulang nasa dalawang bilyong taon ang nakalipas<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=2026-07-07 |title=James Webb Space Telescope celebrates its 4th birthday with stunning image of a galaxy crash site |url=https://www.space.com/astronomy/james-webb-space-telescope/james-webb-space-telescope-celebrates-its-4th-birthday-with-stunning-image-of-a-galaxy-crash-site |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref> na nagdulot ng kakaibang hugis na makikita natin ngayon at nagpasimula ng matinding pagbuo ng mga bagong [[bituin]]. Dalawang kilalang [[supernoba]] ang nadiskubre sa galaksiyang ito: * SN 1986G – isang supernoba na Uri Ia na natuklasan noong Mayo 3, 1986.<ref>{{Cite web |title=SN 1986G |url=https://www.wis-tns.org/object/1986g |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=M. M. |last2=Phillips |first2=A. C. |last3=Heathcote |first3=S. R. |last4=Blanco |first4=V. M. |last5=Geisler |first5=D. |last6=Hamilton |first6=D. |last7=Suntzeff |first7=N. B. |last8=Jablonski |first8=F. J. |last9=Steiner |first9=J. E. |last10=Cowley |first10=A. P. |display-authors=1 |date=1987 |title=The type Ia supernova 1986G in NGC 5128 – Optical photometry and spectra |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/132020 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=99 |pages=592-605 |bibcode=1987PASP...99..592P |doi=10.1086/132020}}</ref> * SN 2016adj – isang supernoba na Uri Ib na natuklasan noong Pebrero 8, 2016.<ref>{{Cite web |title=SN 2016adj |url=https://www.wis-tns.org/object/2016adj |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref> == Tingnan din == * [[Omega Centauri]] * [[Messier 87]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] 9z056i9zinxvrqb9j4dk9kvhcxr9xay 2220220 2220212 2026-08-12T11:43:02Z Lolbet101 163542 2220220 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|200px]] | caption = Larawan ng Centaurus A. | epoch = [[J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | website=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object NGC 5128 (Centaurus A) | url=https://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Centaurus+A | access-date=2026-08-12 }}</ref> or Ep<ref name="harris10b">{{cite journal |last1=Harris |first1=Gretchen L. H. |title=NGC 5128: The Giant Beneath |date=2010 |pages=475–481 |issue=4 |volume=27 |journal=Publications of the Astronomical Society of Australia |arxiv = 1004.4907 |bibcode=2010PASA...27..475H |doi=10.1071/AS09063 |s2cid=118604663 }}</ref> | ra = {{RA|13|25|27.6150}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|08.806}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 11–13 [[light-year|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=1 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 | s2cid=17628238 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |access-date=2026-08-12}}</ref> | h_radial_v = 547 ± 5&nbsp;km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | z = {{val|0.001825|0.0000167}} | appmag_v = 6.84<ref name="GAXEL">{{cite journal|last=Gil de Paz |first=Armando |last2=Boissier |first2=Samuel|display-authors=1|title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies|journal=Astrophysical Journal Supplement|volume=173|issue=2 |pages=185–255 |date=2007|doi=10.1086/516636|arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G}}</ref> | size_v = {{Val|25.7|×|20.0|u=arcminute}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[Centaurus (talampad)|Centaurus]] }} [[File:Centaurus A EN.webm|thumb|Isang bidyo (sa [[Wikang Ingles|Ingles]]) na nagpapakita tungkol sa galaksiyang Centaurus A.]] Ang Centaurus A (kilala bilang [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 5128 o [[Katalogong Caldwell|Caldwell]] 77) ay isang [[galaksiyang radyo]] sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Centaurus (talampad)|Centaurus]]. Natuklasan ito noong 1826 ng [[astronomo]] na si [[James Dunlop]].<ref>{{Cite web |title=New General Catalog Objects: NGC 5100 - 5149 |url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc51.htm#5128 |access-date=2026-08-12 |website=cseligman.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Radio galaxy Centaurus A |url=https://www.eso.org/public/images/eso0005b/ |access-date=2026-08-12 |website=ESO |language=en}}</ref> Ito ang pinakamalapit na kilalang galaksiyang radyo na matatagpuan sa layo na humigit-kumulang 11 hanggang 13 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name="ned-dist" /><ref>{{Cite web |date=2012-01-03 |title=Active Galaxy Centaurus A |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/active-galaxy-centaurus-a/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US|website=NASA Science}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ViewSpace {{!}} Black Holes: Centaurus A |url=https://viewspace.org/interactives/unveiling_invisible_universe/black_holes/centaurus_a |access-date=2026-08-12 |website=viewspace.org |language=en}}</ref> Ang galaksiyang ito ay may laki na nasa 123,100 taong-liwanag.<ref name="ned" /> Ang sentro ng galaksiya ay may napakabigat na [[itim na butas]] (''supermassive black hole'') na may masang humigit-kumulang 55 milyong beses ng [[masa ng Araw]]. Gumagawa ito ng napakalalakas na [[jet na astropisikal]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Todd |first=Iain |date=2026-07-14 |title=James Webb Space Telescope reveals a black hole and star formation in a nearby galaxy. Here are 10 reasons why this image is so amazing |url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/james-webb-space-telescope-centaurus-a |access-date=2026-08-12 |website=BBC Sky at Night Magazine |language=en}}</ref> Nabuo ang Centaurus A matapos ang isang malaking [[Galaksiyang pagbangga|banggaan ng mga galaksiya]].<ref>{{Cite web |date=2019-12-18 |title=Caldwell 77 - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-caldwell-catalog/caldwell-77/ |access-date=2026-08-12 |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, nangyari ang banggaan ng dalawang [[galaksiya]] na humigit-kumulang nasa dalawang bilyong taon ang nakalipas<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=2026-07-07 |title=James Webb Space Telescope celebrates its 4th birthday with stunning image of a galaxy crash site |url=https://www.space.com/astronomy/james-webb-space-telescope/james-webb-space-telescope-celebrates-its-4th-birthday-with-stunning-image-of-a-galaxy-crash-site |access-date=2026-08-12 |website=Space.com |language=en}}</ref> na nagdulot ng kakaibang hugis na makikita natin ngayon at nagpasimula ng matinding pagbuo ng mga bagong [[bituin]]. Dalawang kilalang [[supernoba]] ang nadiskubre sa galaksiyang ito: * SN 1986G – isang supernoba na Uri Ia na natuklasan noong Mayo 3, 1986.<ref>{{Cite web |title=SN 1986G |url=https://www.wis-tns.org/object/1986g |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=M. M. |last2=Phillips |first2=A. C. |last3=Heathcote |first3=S. R. |last4=Blanco |first4=V. M. |last5=Geisler |first5=D. |last6=Hamilton |first6=D. |last7=Suntzeff |first7=N. B. |last8=Jablonski |first8=F. J. |last9=Steiner |first9=J. E. |last10=Cowley |first10=A. P. |display-authors=1 |date=1987 |title=The type Ia supernova 1986G in NGC 5128 – Optical photometry and spectra |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/132020 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=99 |pages=592-605 |bibcode=1987PASP...99..592P |doi=10.1086/132020}}</ref> * SN 2016adj – isang supernoba na Uri Ib na natuklasan noong Pebrero 8, 2016.<ref>{{Cite web |title=SN 2016adj |url=https://www.wis-tns.org/object/2016adj |access-date=2026-08-12 |website=Transient Name Server |publisher=[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|IAU]]}}</ref> == Tingnan din == * [[Omega Centauri]] * [[Messier 87]]<br /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga galaksiya]] i2donhau416md1khi0lw60v33k2yyvn NGC 5128 0 339080 2220214 2026-08-12T11:00:57Z Lolbet101 163542 Redirect. 2220214 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Centaurus A]] 9mrm1xioiz31x67g6q6o6vz23077071 Caldwell 77 0 339081 2220215 2026-08-12T11:02:15Z Lolbet101 163542 Redirect. 2220215 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Centaurus A]] 9mrm1xioiz31x67g6q6o6vz23077071 Radio galaxy 0 339082 2220219 2026-08-12T11:41:55Z Lolbet101 163542 Inilipat ni Lolbet101 ang pahinang [[Radio galaxy]] sa [[Galaksiyang radyo]]: Pinalitan ng titulo dahil Ingles ito. (Changed the title because it is English.) 2220219 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Galaksiyang radyo]] h7geugucp6gax3gw2kf4fh2uk68fndf